Strona · s. 6strona oryginału ↗
Odnotowano pamiętną datę
Слово Просвіти, №10 за 2012 рік
S. KARPENKO, m. Żytomierz
W czytelni obwodowego państwowego archiwum zebrali się naukowcy, przedstawiciele społeczności obwodu oraz media, by uczcić pamiętną datę żytomierskiej „Proświty”: 26 lutego 1907 roku, równo 105 lat temu, administracja ówczesnej guberni wołyńskiej carskiej Rosji zarejestrowała statut „Wołyńskiego Ukraińskiego Towarzystwa w Żytomierzu”. Z tej okazji w archiwum otwarto wystawę dokumentów związanych z założeniem i działalnością żytomierskiej „Proświty” w tamtych odległych czasach. Otwierając wystawę, dyrektor archiwum Stanisław Synycki podkreślił, że ówczesna „Proświta” wpływała na kształtowanie świadomości narodowej naszych ziomków, i wezwał naukowców oraz działaczy społecznych miasta i obwodu do aktywnego studiowania naszej historii i źródeł ukraińskiej państwowości. Przewodniczący obwodowej „Proświty”, dziennikarz Swiatosław Wasylczuk, opowiedział, że u początków żytomierskiej „Proświty” stali ukraińscy patrioci: profesor Wasyl Krawczenko wraz z żoną Olimpiadą, siostry-poetki Weronika Morozówna (Hładka) i Ludmiła Kurek „Wołoszka”, pisarze Jakiw Sawczenko, Klym Poliszczuk, literaturoznawca Mykoła Hładkyj, przewodniczący gubernialnego zarządu ziemskiego Iwan Ljubynećkyj oraz wielu innych. „Proświta” miała własny lokal składający się z pięciu pokoi, w których mieściły się sekcje: teatralno-dramatyczna, pieśniarsko-muzyczna, imprez masowych, wydawnicza, biblioteczna oraz czytelnia. Działalność towarzystwa rozciągała się na powiaty i gminy. W pracy towarzystwa uczestniczyli wybitni działacze ukraińskiej literatury i kultury: Lesia Ukrainka wraz z matką Oleną Piczłką, pisarze Wasyl Stefanyk, Mychajło Staryćkyj, kompozytor Mykoła Łysenko. Prosvityanie organizowali wieczory literacko-artystyczne, obchodzili ludowe obrzędy, urządzali wystawy sztuki ludowej, wystawiali przedstawienia o życiu ludu i inne. „Proświtą” aktywnie interesowała się miejscowa żandarmeria, która wprowadziła jawny nadzór nad jej działaczami. Rozmach pracy towarzystwa przestraszył carską władzę i w kwietniu 1912 roku „Proświtę” zakazano, a jej działaczy poddano prześladowaniom. Po raz drugi odrodziła się w marcu 1917 roku, kiedy powstała Centralna Rada w Kijowie. Zakazała jej radziecka władza rosyjska w 1921 roku. Trzecie odrodzenie „Proświty” nastąpiło 27 kwietnia 1989 roku, gdy grupa żytomierskich dziennikarzy, artystów, literatów, wykładowców wyższych uczelni i szkół oraz studentów utworzyła pierwszą w obwodzie filię Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, która wkrótce przyjęła nazwę „Proświta”. Pierwszym przewodniczącym miejskiej filii towarzystwa „Żywotoki” wybrano Swiatosława Wasylczuka. Później towarzystwo kierowała nauczycielka Ljuba Jar-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
