Strona · s. 7strona oryginału ↗
Przerwała spotkanie
Слово Просвіти, №10 за 2012 рік
…: „Dopisuję moje »Szumią żarna«. A za dwa dni, 17 października, zapisał w notatniku, jakby sam sobie nie dowierzał: »Wydaje się, że »Żarna« skończyłem«. W rzeczywistości jednak do pracy nad dramatem pisarz wracał także w kolejnych dniach. Widocznie dla autora ten utwór wiele znaczył. Główny bohater dramatu jest bowiem tak podobny do samego Samczuka, a postacie wyraźnie przypominają konkretnych ludzi z jego rówieńskiego otoczenia! Dlatego nad twórcą ciążyła szczególna odpowiedzialność wobec żyjących i poległych. Dlatego też w autorskich notatkach z 21 października znów czytamy zapis: „Wciąż męczę się nad »Żarnami«, przepisuję ich trzeci akt”. A z zapisu z 30 października dowiadujemy się o następującej sprawie: „W najbliższy wtorek (4 listopada) mam być na konferencji MUR-u w Moguncji-Kastel, poświęconej dramaturgii emigracyjnej… Swoje dramaty czytać będą: Iwan Bahrianyj — »Morituri«, D. Huménna — »Epizod z życia Europy Kryckiej«, I. Kernyćkyj — »Nad rzekami babilońskimi«, L. Kowalenko — »Domacha«, J. Kosacz — »Spisek pana K.«, I. Kostećkyj — »Bliźnięta jeszcze się spotkają«, I. Majstrenko — »Koniec Strachowa«, L. Poltawa — »Pomnik«, no i ja zamierzam pokazać moje »Szumią żarna«, mimo że wciąż nie są należycie opracowane”. Zdaniem autora ten „pokaz” przebiegł dość pomyślnie. I był to dzień napięty, ale radosny dla autora, 11 kwietnia 1948 roku, kiedy na Trzecim Zjeździe MUR-u referent J. Szerech nazwał dramat Samczuka „Szumią żarna” wśród trzech najwybitniejszych dramatów pisarzy ukraińskich. W literaturze wówczas modne i silne były prądy modernizmu. Jednak na „Żarna” Samczuka te prądy nie wpłynęły — autor i tu stał przy swojej zasadniczej zasadzie: „Dzisiejszy styl to styl klasyczny. Modernizm w zewnętrznym i wewnętrznym podejściu do przedmiotu — to swoiste postrzeganie świata… Ale w żadnym wypadku stylizacja liter i znaków, które maskują brak twórczego napięcia. Nie ma nic łatwiejszego, jak pisać stylem »nowoczesnym« nawet bez talentu”. Dziś, słysząc połączenie słów „szumią żarna”, dziewięciu na dziesięciu Ukraińców po prostu bezradnie wzrusza ramionami — i tyle. A przecież ten zwrot był powszechnie znany, bo trafnie charakteryzował całą epokę — życie Ukraińców pod niemiecką okupacją. Pochodzi z najpopularniejszej ówczesnej pieśni ludowej: Niebo błękitne, ziemia czarna, a ziemia czarna, hej! Na Ukrainie szumią żarna, a szumią żarna, hej!… Ta pieśń stała się błyskawiczną odpowiedzią Ukraińców na surowy zakaz okupantów korzystania z młynów i żaren. Odpowiedzią, w której jednoznacznie brzmi twarda ludowa wiara, że ukraińskie żarna zmielą nie tylko biedę i nędzę, ale i samego okupanta. Samczukowi obiecywano „Szumią żarna” zarówno wydać drukiem, jak i postawić na scenie. Obiecywali to i pisemnie, i ustnie ludzie poważni, obok…
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
