Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Wieczny jak Ukraina

Слово Просвіти, №10 за 2014 рік

W powstanie sześciu muzeów T. H. Szewczenki bezpośrednio zaangażowany jest zasłużony pracownik kultury Ukrainy, kijowianin Wołodymyr Portianko. Te ważne ośrodki duchowe w procesie tworzenia otrzymują od pełnego pasji szewczenkologa i kolekcjonera setki zebranych przez niego eksponatów. Niedawno muzeum Szewczenki w Kaniowie otrzymało od Portianki 500 egzemplarzy gazet z ostatnich 25 lat, w których pisano o Wielkim Kobziarzu. List z podziękowaniami otrzymał entuzjasta z Uniwersytetu Wileńskiego, gdzie dzięki jego wsparciu otwarto wystawę prac T. Szewczenki. Portianko utrzymuje stałe kontakty z Instytutem Tarasa Szewczenki w Orenburgu. Wołodymyr Kostiantynowycz mówi: „To, co robię, nie jest potrzebne mnie, to jest potrzebne naszym wnukom i prawnukom. Powstało sześć muzeów Tarasa Szewczenki, co oznacza, że będzie i siódme, i ósme…”. Dzisiaj W. K. Portianko jest gościem redakcji naszego tygodnika. Preambułą do naszej rozmowy z gościem stała się dawna informacja, kiedy 22 maja 2002 roku obwód doniecki jako jeden z pierwszych w niepodległej Ukrainie witał Międzynarodowe Szewczenkowskie Święto Literacko-Artystyczne „W rodzinie wolnej, nowej”. Mieszkańcy Doniecka właśnie wtedy zapoczątkowali fundamentalne dzieło — otworzyli literacko-artystyczne muzeum Tarasa Szewczenki. Co więcej — w pomieszczeniu uniwersalnej obwodowej biblioteki naukowej. Jego bazą stała się prywatna kolekcja Wołodymyra PORTIANKI. Pełen pasji bibliofil zbierał swoją prywatną Szewczenkianę ponad 30 lat, aby przekazać ją w darze mieszkańcom Doniecka. Pierwsze muzeum Szewczenki na bazie kolekcji Wołodymyra Kostiantynowycza zostało otwarte w Winnicy, drugie — w Doniecku. Dzisiaj takich muzeów jest już sześć. — Wołodymyrze Kostiantynowyczu, obecnie, gdy społeczeństwo wstrząsają kryzysy, narasta poczucie mroku bezduchowości, Pański wkład w duchowe odrodzenie narodu jest nieoceniony. Jak w Panu, którego nazywają „partyjnym funkcjonariuszem”, dojrzało takie oddanie Kobziarzowi? — Urodziłem się na Czerkaszczyźnie w rejonie korsuń-szewczenkowskim i uważam się za ziomka Tarasa Szewczenki. Mój ojciec, Kostiantyn Petrowycz, był wiejskim nauczycielem i on, jak każdy nauczyciel, miał swoją bibliotekę. Ta biblioteka przypadła mi w spadku. Były w niej dwa „Kobzarze”. Stąd bierze początek moja szewczenkowska biblioteka, która na dzień dzisiejszy liczyłaby około 2000 książek Szewczenki i o Szewczence. To właśnie Kobziarz nauczył mnie, jeszcze młodzieńca, patriotyzmu, nauczył być dumnym z historii swojego narodu, cenić ojczystą kulturę, zaszczepił w duszy zalążki godności narodowej. Pojmowałem: jak z pasjonującą śmiałością Szewczenko wewnętrznie wyzwalał ludzi. Nie wyrzekł się żadnej swojej idei, żadnego przekonania. Oto w czym wielkość Kobziarza i oto co skłoniło mnie do zbierania swojej szewczenkiany. — Należałoby Pana nazwać mecenasem, bo podarowane przez Pana osobiste kolekcje są bardzo cenne. Czy był jakiś czynnik, który skłonił do kolekcjonowania? — Zacząłem zbierać wszystko, co ma związek z Szewczenką, od tego dnia, kiedy mój syn Witalij przyniósł ze szkoły fototypiczne wydanie „Kobziarza” z 1840 roku. Ktoś z dzieci oddał je na makulaturę. Kiedy wziąłem tę książkę, zadrżały mi ręce i zrobiło mi się jakoś nieswojo. I teraz, kiedy widzę na bazarze książkę Szewczenki, która leży na podłodze i którą sprzedają za bezcen, nie mogę przejść obok, żeby jej nie kupić. — Ależ Pańskie dary… Zapoznając się z opisem Pańskiej kolekcji, który sporządzili czołowi pracownicy naukowi Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki i którą podarował Pan donieczanom (a to 830 książek), przekonujesz się, jak bardzo są one cenne. Wymienię tylko kilka wydań „Kobziarza”: Petersburg — 1876 r., 1883 r., 1907 r., Kijów — 1894 r., Lwów — 1898 r. „Pełny zbiór utworów T. H. Szewczenki” (Jekaterynosław, 1914 r.), „Utwory Tarasa Szewczenki” (Lwów, 1917 r.)… Szczególną wartość mają wydania „Kobziarza” z 1908 roku pod redakcją Iwana Franki, „Zakazany Kobziarz” z 1922 roku, „Kobzarze”, które wydano podczas Wielkiej Wojny Ojczyźnianej w 1942, 1943 i 1944 roku na prośbę bojowników z frontu. A czego wart jest unikalny magazyn „Osnowa” z 1861 roku, w którym jeszcze za życia Tarasa wydrukowano jeden z jego wierszy… Według świadectw naukowców, wielką wartość stanowią książki poświęcone Szewczence-malarzowi, w szczególności „Taras Szewczenko jako malarz” O. Nowyckiego, którą wydrukowało w 1914 roku Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki. — Kiedy zebrała się u mnie niemała biblioteka, powstało pytanie: dlaczego ona nie pracuje? Widzieli ją tylko moi znajomi i przyjaciele, którzy dowiedziawszy się, że zbieram szewczenkianę, zaczęli darować mi książki, za co jestem im szczerze wdzięczny. Aby zapoznać z kolekcją szersze grono ludzi, należało robić wystawy książek, ale brakowało czasu. Pracowałem dużo i zajmować się tym praktycznie nie mogłem. A tak chciało się podzielić unikalnym dorobkiem z innymi ludźmi. Sama dola rozporządziła i pomogła. W 1999 roku zacząłem pracować z obwodem winnickim i pierwsze, co mnie zainteresowało, to jak w obwodzie czczą Szewczenkę? Okazało się, że w Winnicy jest tylko popiersie Tarasa Szewczenki obok szkoły nr 30 (nawiasem mówiąc, pomnika Ojca Tarasa w Winnicy nie ma do tej pory). I wtedy powstał pomysł stworzenia szkolnego muzeum Kobziarza. Nie historycznego, a literacko-artystycznego, czyli muzeum, w którym będą książki i obrazy Szewczenki, materiały o nim. Zaproponowałem sto książek z mojego księgozbioru, obrazy, plakaty, pocztówki. I ówczesny przewodniczący obwodowej administracji państwowej Jurij Iwanowycz Iwanow poparł mój projekt. Dowiedzieliśmy się o niesamowitej rzeczy: szkole nr 30, przy której stoi popiersie Kobziarza, w 1961 roku nadano imię Tarasa Szewczenki, ale z jakiegoś powodu z czasem, z niezbyt zrozumiałych przyczyn, o tym „zapomniano”. I oto zaproszono mnie do Winnicy na otwarcie literacko-artystycznego muzeum 21 sierpnia 2000 roku. Ten dzień wszedł w moje życie jako jeden z najszczęśliwszych. — A jak zrodził się pomysł stworzenia fundamentalnego muzeum w Doniecku, praktycznie oddania donieczanom wszystkich swoich kolekcyjnych zdobyczy? — W tym samym, 2000 roku, zacząłem pracować jako główny konsultant-inspektor administracji Prezydenta Ukrainy z obwodem donieckim. Ten kraj jest mi drogi — tutaj zaczynała się moja młodość zawodowa. Na Doniecczyźnie można zobaczyć niemało takiego, co galicyjczycy nazwaliby połączeniem niepołączalnego. Powiedzmy, brzmienie wszędzie języka rosyjskiego i wielki szacunek dla Tarasa Szewczenki. W ogóle, kiedy planowaliśmy otwarcie muzeum, nikt nie liczył, że to znaczące wydarzenie odbędzie się właśnie w dniach święta szewczenkowskiego — chciałem zostawić po sobie dobrą pamięć w Donbasie. Dzisiaj obok muzeum stoi pomnik Kobziarza, który został otwarty w 1955 roku. Wtedy poeta-donieczanin Wiktor Sokołow napisał takie wiersze: Przyszedł na Donbas, Jak do rodzinnego domu. I zatrzymał się Taras Na bulwarze nowym. I wokoło bez końca Rodzinne dzieci i wnuki Wyciągnęły do śpiewaka Pracowite ręce. — Pańska unikalna kolekcja przeniosła się do Doniecka. Panu za stworzenie takiego muzeum przyznano honorowy tytuł „Zasłużony pracownik kultury Ukrainy”. Proszę powiedzieć, ta pasja Pana nie opuściła? — Wręcz przeciwnie. Jeśli otwarcie pierwszego muzeum Tarasa Szewczenki nazwałem dla siebie wydarzeniem fantastycznym, to otwarcie drugiego muzeum potwierdziło moje plany — takie muzea trzeba tworzyć. To potrzebne nie mnie, a potrzebne naszym wnukom i prawnukom. 9 marca 2005 roku otwarto pokój-muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowskim Liceum Wojskowym im. Iwana Bohuna. 30 maja 2008 roku stworzono „Świetlicę testamentu Szewczenki” (tak nazwano muzeum) w szkole nr 25 w Winnicy. 11 marca 2009 roku w bibliotece naukowo-technicznej Instytutu Wojskowego Telekomunikacji i Informatyzacji NTUU „Kijowski Instytut Politechniczny” otwarto „Kącik testamentu Szewczenki”, w którym można zobaczyć utwory Szewczenki w językach różnych narodów, jego obrazy i książki, książki o Tarasie. W zeszłym roku, 21 września, w mieście Semeniwka w obwodzie czernihowskim otwarto Ludowe Muzeum Tarasa Szewczenki. Wierzę, że będzie jeszcze i siódme, i ósme… A dlatego kontynuuję zbieranie wydań Szewczenki i o Szewczence. Kiedy czasem słyszę złośliwie-lekceważące lub zagubiono-bezradne: idea narodowa nie zadziałała, mam wszelkie podstawy, by zaprzeczyć — idea patriotyzmu działała i będzie działać. I rękojmią tego jest nasz wielki Śpiewak niedoli, cierpień i wielkości Ukrainy. I zawsze wspominam słowa Borysa Olijnyka: „Taras Szewczenko nie dał nam zapomnieć, że jesteśmy Ukraińcami, i już dlatego jest nieśmiertelny”. Twórczość Kobziarza jednoczy nas, niezależnie od tego, gdzie mieszkamy — na wschodniej czy zachodniej Ukrainie. — Zbiera Pan także wiersze o Ojcu Tarasie. — Na dzień dzisiejszy zebrałem już ponad 1200 poezji. W 2004 roku w Winnicy wyszedł mój zbiór „Wieszczy Taras” w 2 tomach, do którego weszło 320 wierszy poświęconych Tarasowi Szewczence. To wydanie ujrzało światło dzienne dzięki ówczesnemu przewodniczącemu Winnickiej obwodowej administracji państwowej Jurijowi Iwanowyczowi Iwanowowi i przewodniczącemu Winnickiej organizacji pisarskiej Mychajle Feodosijowyczowi Kameniukowi, obecnie zastępcy przewodniczącego Związku Pisarzy Ukrainy. Niestety, wydać większy zbiór — na 1200 poezji — nie jestem w stanie. Chciałbym powiedzieć, że cała życiowa i twórcza droga Tarasa Hryhorowycza jest głęboko, psychologicznie i społecznie umotywowana w wierszach ukraińskich poetów i poetów świata. Ten unikalny dorobek jest ważny, bo pokazuje wpływ naszego geniusza na globalne wydarzenia współczesności. — Jak ocenia Pan przygotowania do 200-lecia od dnia urodzin Tarasa Szewczenki w państwie? — Otwarcie Ludowego Muzeum Tarasa Szewczenki w mieście Semeniwka mówi o tym, że na miejscach ludzie wiedzą o jubileuszu Tarasa i przygotowują się do niego. Ale było mi bardzo przykro, że na otwarcie muzeum nie przyjechał nie tylko gubernator, ale i nikt z urzędników obwodowych. Oto wam i stosunek do Ojca Tarasa. Już zwracałem się z propozycją o zatwierdzenie orderu Tarasa Szewczenki jako odznaczenia państwowego oraz wydania medalu jubileuszowego „200 lat od dnia urodzin Tarasa Hryhorowycza Szewczenki”. Ale tak się nie doczekałem odpowiedzi. Niedawno przechodziłem obok Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie i zobaczyłem, że budynek muzeum jest w rusztowaniach budowlanych. Pytanie: czyżby dziesięć, pięć lat, rok temu nie wiedzieliśmy, że w 2014 roku będzie jubileuszowa data Tarasa? Wiedzieliśmy, ale odkładamy wszystko na ostatni dzień. Czyżby w lutym 2014 roku kładli asfalt na zmarzniętą ziemię mojej Czerkaszczyzny, żeby zapewnić godny przyjazd gości z całego świata? Czyż wystarczy wypuścić tylko znaczki i monety poświęcone Tarasowi? A kto kupi Encyklopedię Szewczenkowską, którą zamierzają wypuścić? Jest bardzo droga. Lepiej byłoby wydać ponownie, jako cenny rarytas, „Kobzarze-frontowcy”, dostępną książkę, która wychodziła z błogosławieństwem P. Tyczyny i rozpowszechniana była w żołnierskich okopach, ziemiankach, szpitalach w 1942, 1943 i 1944 roku. O tym, że właśnie tak „Kobziarz” Szewczenki walczył na froncie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, mało kto z Ukraińców wie teraz. Rozmawiał Mychajło KAMENIUK. Wołodymyr Portianko (w środku) podczas otwarcia Muzeum Szewczenkowskiego w mieście Semeniwka

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn