Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Wołodymyr Iwasiuk: wczoraj, dziś, zawsze. Refleksje nad książką W. Perkun „Wołodymyr Iwasiuk”

Слово Просвіти, №10 за 2014 рік

Halyna TARASIUK. Nie bez powodu stawiam obok siebie te imiona. Być może nie są one do końca współmierne pod względem potęgi talentu, wielkości obywatelskiego czynu, ale są współmierne wielką miłością do Ukrainy, na ołtarz której złożyły „duszę i ciało”. Jak mi wiadomo, od wczesnych lat buntowniczy romantyk Wołodia Iwasiuk wyznaczył dla siebie te moralne kryteria i autorytety, według których „budował” siebie i swoje życie. Pierwszym na tej liście był Taras Hryhorowycz. Przyszły poeta i kompozytor świadomie orientował się na niełatwą drogę krzyżową naszego narodowego Proroka, myślał o sobie jako o kimś bliskim mu, i to nie tylko datami urodzenia, ale także duchem i uświadomionym obowiązkiem — utwierdzania obecności Ukrainy w świecie swoim talentem. I udało mu się to, nawet śmiercią śmierć zwyciężając… Niestety… I dopiero po 35 latach od jego tragicznej śmierci rozumiemy, jak wcześnie odszedł… Jak wiele nie zdążył… Jak tragicznie zarastają niezaorane przez niego, niezasiane złotym ziarnem nasze duchowe przestrzenie… nieochrzczonym kąkolem Popławskiego… Temat Iwasiuka dzisiaj, w związku z wydarzeniami politycznymi, z rozstrzelaniem Majdanu, zajęciem Krymu przez Rosję, jest szczególnie aktualny. Dzisiaj jego niegasnąca gwiazda na zadymionym niebie nad Ukrainą nie tylko przypomina nam imiona setek synów i córek Ukrainy, zamęczonych za jej „wolność i lepszy los” przez psy totalitarnych reżimów, ale także ostrzega, że celowy odstrzał pasjonarnej, narodowo świadomej młodzieży na Majdanie Niepodległości i ulicy Instytuckiej — to zaplanowana kontynuacja ukrainofobicznej, antyukraińskiej krwawej odwiecznej „tradycji”… Która „żyje”, niestety, nie tylko w głowach zewnętrznych „wrogów”… Biblijna historia wygubienia przez króla Heroda niemowląt dla własnego panowania powtórzyła się po 2 tysiącach lat w prawosławnej Ukrainie… Uświadomienie tej gorzkiej prawdy skłania do analizy ukraińskiej historii, wydarzeń społeczno-politycznych minionych i obecnych — w świetle 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki i 65-lecia Wołodymyra Iwasiuka. Przykładem takich rozważań nad losem Ukrainy i jej twórczej elity jest, moim zdaniem, niewielka książeczka „Wołodymyr Iwasiuk”, która ukazała się drukiem w przededniu Majdanu w serii „Wielcy Ukraińcy” znanego projektu wydawniczego „O Ukrainie z honorem i humorem”. Jej autorem jest młody naukowiec, urodzony w roku tragicznej śmierci Wołodymyra Iwasiuka, Witalij Perkun. Co skłoniło tego młodego człowieka, historyka z zawodu, do zwrócenia się ku postaci kompozytora i poety Wołodymyra Iwasiuka? Nic innego, jak niepokój o moralne zdrowie swojego narodu, jego fizyczne i duchowe trwanie w sytuacji katastrofalnego upadku moralności społecznej, niwelacji duchowych imperatywów, celowej profanacji tego, co wysokie i wieczne, co obniża utalentowany naród, cywilizowany naród z tysiącletnią unikalną kulturą, z zadziwiającym bogactwem pieśni — do bezmyślnego bydła, konsumenta prymitywnych surogatów, w tym także ideowych, które, bez przesady, wypalają z dusz nawet cień narodowej dumy i godności. Właśnie trzeźwe uświadomienie zagrożenia dla swojej cywilizowanej demokratycznej przyszłości wyprowadziło ukraińską młodzież na Majdan… Echo tych nastrojów czuć także w opracowaniu „Wołodymyr Iwasiuk”. W szczególności w przedmowie do niego autor Witalij Perkun pisze: „Obecnie, gdy ukraińskie społeczeństwo weszło w pasmo dominacji we wszystkim przeciętności: od sztuki i nauki po gospodarkę i politykę, warto zwrócić się do tych wielkości, które swoim życiem dawały moralny i narodowy drogowskaz, postawiły wysoką poprzeczkę w swojej twórczości, wskrzesiły swoim życiem Piękno, nadały mu prawdziwy sens. Przede wszystkim jest to ważne dla mojego pokolenia, aby miało wzorzec nie tylko bezgłosych współczesnych pseudo-gwiazd, ale także pełnej poświęcenia pracy wszystkiego tego, co najlepsze w ludzkiej istocie. W słowie, melodii — śpiewać hymn życiu, bezgranicznie je kochać, a w życiu — człowieka, bo jest on bezcennym skarbem”. Człowiek — bezcenny skarb… Te słowa rówieśnika rozstrzelanej „Niebiańskiej Sotni”, napisane na rok przed krwawymi wydarzeniami na Majdanie w książce o brutalnie zamordowanym w 1979 roku Wołodymyrze Iwasiuku, warto byłoby wybić na frontonie Rady Najwyższej, Administracji Prezydenta i Domu Rządu, aby czytali je wszyscy ci, których będziemy wybierać nie na bezkarnych królów-władców nad sobą, a na uczciwych i pracowitych, oddanych państwu i narodowi menedżerów. Właściwie służba narodowi i Ojczyźnie każdego z nas w najwyższym, sakralnym rozumieniu interesuje autora szkicu o Iwasuku. Stawia on przed sobą zadanie: ponieważ „rozwój wydarzeń i zjawisk obecnych i przyszłych jest następstwem poprzednich epok, spróbować rozpatrzyć życie i twórczość W. Iwasuka na tle epoki, w której przyszło mu pojawić się na świecie Bożym i pozostawić nam niezrównany świat piękna swoich pieśni”. Młodemu badaczowi ta próba się udała. Niezaangażowany w przebrzmiałe ideologie, nieobciążony stereotypami, opierając się tylko na dokumentach i krytycznie korzystając ze wspomnień współczesnych W. Iwasuka, autor śledzi życie, twórczość i śmierć ulubionego kompozytora nie po prostu na tle, a w „żywym ciele” radzieckiej epoki, dotkniętej psychozą podwójnej moralności, zbiorowej partyjnej demaskatorskiej „grupowszczyzny”, donosicielstwa i zacofania, nazywa imiona „dostojników”, którzy własne uczucia zazdrości wobec młodego talentu i przerażenie przed nowymi powiewami w muzycznej i pieśniarskiej sztuce przykrywali ideologiczną „czujnością”. Cytuje ich ostre oceny twórczości Iwasuka — bez gniewnych komentarzy, ale i bez strachu, właściwego starszym badaczom i pamiętnikarzom, rzucenia cienia na znanych i utytułowanych ówczesnych „świetlanych” kultury i sztuki. Razem z tym próbuje rozwikłać przyczynę zbyt skromnych wzmianek o założycielu ukraińskiej muzyki estradowej W. Iwasuku w literaturze naukowej ostatnich lat — czasów Niepodległości: „Dziwne, że nawet Iwan Dziuba (ur. 1931 r.) pominął uwagą postać Iwasuka w swoich szkicach o ukraińskich artystach, poetach, pisarzach, kompozytorach i naukowcach. Daleko nie zawsze jest tu zła wola. My tak jeszcze i nie uświadomiliśmy sobie znaczenia twórczości Iwasuka jako wyraziciela pokolenia lat siedemdziesiątych, „przymrożonego w kwiecie” pokolenia, które żyło i tworzyło w zupełnie innych warunkach niż pokolenie lat sześćdziesiątych. Pokolenia silnie zniekształconego, roztrzaskanego, zdemoralizowanego. I, być może, W. Iwasuk był jednym z niewielu, którego gwiazda zajaśniała tak jasno właśnie w tych latach 70., zajaśniała, by tak szybko zgasnąć. Zajaśniała nie dzięki, a wbrew okolicznościom”. Jak dla mnie, to pierwsza obiektywna ocena niełatwego losu pokolenia twórczej ukraińskiej inteligencji lat 70., pokolenia ostatnich romantyków na czele z Wołodymyrem Iwasukiem, które wydeptało ofiarną ścieżkę dla bardziej udanych, biznesowych osiemdziesiątników-postmodernistów. I w odwecie otrzymało od nich niezasłużenie bezbarwną nazwę — „postszestdziesiątnicy”. Więc w odróżnieniu od przepełnionych „ideami” postmodernizmu naszych literaturo- i kulturoznawców, kandydat nauk historycznych W. Perkun próbuje przywrócić historyczną sprawiedliwość, pilnie doszukując się przyczyn, przesłanek i składowych niespotykanego w historii sztuki ZSRR światowego sukcesu zwykłego bukowińskiego chłopca, syna nauczycieli z małego miasteczka Kicmań, co na Bukowinie. W czym sekret fenomenu Wołodymyra Iwasuka? Być może w genialnym połączeniu unikalnej ukraińskiej autentyki z popularnymi w tamtym czasie nowymi muzycznymi rytmami? A może w genetyce lub w wychowaniu — w duchu przodków — ludowych mścicieli, opryszków, tych rycerzy legendarnej „Ziemi Szypińskiej”, których tak jaskrawo opisywał w swoich powieściach historycznych jego ojciec, Mychajło Iwasuk? W duchu niepokory wobec okoliczności, który buzował wulkanicznie w duszy inteligentnego, skromnego Wołodii? Któż to wie… Delikatnie dotykając prywatnego i rodzinnego życia Wołodymyra Mychajłowycza, autor jednak ucieka się do psychoanalizy jego namiętnej, niestrudzonej, buntowniczej natury. Chce zrozumieć, co mimo wszystko było bodźcem twórczego wybuchu? Odpowiedzialność przed autorytetem ojca, który fanatycznie wierzył w talent syna? Czy… jego, Wołodii, przeczucie tragicznej przemijalności własnego życia? Zadziwiająca pracowitość czy dar Boży, który Iwasuk zdążył w pełni wykorzystać? Czy Iwasuk był odpowiedzią na wyzwania swoich czasów, czy sam był tym wyzwaniem? Fenomenalnym samostanowieniem artysty czy fantomem Twórcy? Autorowi wystarcza taktu, by nie dawać jakichś konkretnych odpowiedzi na te niemal sakramentalne pytania. Czyli — nie narzucać czytelnikowi własnych domysłów-rozważań czy cudzych stereotypów. Dla niego Iwasuk pozostaje wielką zagadką, tajemnicą. Jednocześnie nie heroizuje swojego idola, nie okadza go kadzidłem. On po prostu chce zrozumieć naturę genialnego człowieka, niepodległego ani czasowi, ani zapomnieniu, ani zepsuciu, któremu w rzeczywistości w ziemskim życiu przychodzi przejść najbardziej haniebne próby nie tylko sławą, ale i niesławą, kłamstwem, fizycznym i moralnym upokorzeniem i publicznym ukrzyżowaniem na Golgocie. Nie umniejsza Perkun i roli w karierze Wołodii wpływowego ojca, Mychajła Hryhorowycza, znanego na Zachodniej Ukrainie pisarza i naukowca, przyjaciela Iryny Wilde, i w ogóle tego kulturalnego środowiska, bez wsparcia którego nie doszłoby do przeprowadzki Wołodymyra Iwasuka ze skromnych „rodzinnych” Czerniowiec do honorowego „niejasnego” (według słów Jurija Fedkowycza) Lwowa. I choć nie raz, już na szczycie sławy, Wołodia żałował tego, jednak sama byłam świadkiem, jak z każdym dniem stawało mu się ciasno w rodzinnym mieście, jak chciało się przestrzeni, by „zmierzyć się” z godnymi w zdrowej konkurencji, którą sam ojciec, mądry Mychajło Hryhorowycz, nazywał ironicznie wiecznym silnikiem twórczości… Ale gdzie ono, to miejsce na ziemi, gdzie zdrowa konkurencja chodzi oddzielnie od czarnej zazdrości, która zgubiła niejednego geniusza? Badanie W. Perkuna pod tytułem „Wołodymyr Iwasuk” przekonuje szczerym, mistrzowskim wykładem naukowo wyważonego tekstu, bogatym materiałem faktycznym, ciekawymi detalami — nawet dla tych, którzy znali Wołodię osobiście, przyjaźnili się z nim, pisali o nim. Autor porusza kwestię godnego uczczenia kompozytora, a co najważniejsze — zakończenia wreszcie sprawy karnej w sprawie śmierci Iwasuka. „Chce się zapytać ciężarowców ukraińskich partii narodowo-demokratycznych: co zrobiono, abyśmy dowiedzieli się o okolicznościach śmierci kompozytora? Przecież chodzi o śmierć nie tylko człowieka, syna, brata, towarzysza… Chodzi o coś znacznie więcej… Zabójstwo Iwasuka jest zbrodnią przeciwko ukraińskiej kulturze. I skutki tej zbrodni widzimy każdego dnia w ukraińskiej przestrzeni telewizyjnej i radiowej”, — przypomina nam autor. I właśnie taka obywatelska postawa młodego naukowca Witalija Perkuna, w której odbiły się nastroje i niepokoje całego jego narodowo świadomego pokolenia, jest odpowiedzią na wszelkie wątpliwości w celowej ofiarności wybranych. Wybranych nie przez nas, ziemskich i drobnych, a przez Wyższe Siły — moralnych autorytetów narodu, wśród których — obok Tarasa Hryhorowycza Szewczenki — stoi i Wołodymyr Mychajłowycz Iwasuk. = Redakcja gazety „Słowo Proświty” wyraża głębokie współczucie sekretarzowi NSPU, redaktorowi naczelnemu „Ukraińskiej Gazety Literackiej” Mychajłowi Sydorżewskiemu w niepowetowanej stracie — śmierci ojca Ołeksija Serhijowycza Sydorżewskiego. 4 marca genialny kompozytor, poeta, muzyk, Bohater Ukrainy Wołodymyr Iwasuk skończyłby 65 lat. Jakże chciałabym napisać o tej dacie w czasie teraźniejszym! Lecz, niestety, już 35 lat minęło, jak jego, 30-letniego, sławnego na cały świat autora „Czerwonej ruty”, totalitarny system obcej Ukraińcom imperium zmusił do opuszczenia tej ziemi… I to w sposób jeszcze bardziej podstępny, niż 150 lat temu Tarasa Szewczenkę.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn