Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Odtworzono kozacką cerkiew Pokrowy Przenajświętszej Bogurodzicy

Слово Просвіти, №10 за 2014 рік

Niedawno w Kanwie, na malowniczym wzgórzu pod Tarasową (Czernieczą) Górą, obok pamiątkowego znaku hetmana Iwana Pidkowy, wzniesiono drewnianą kozacką cerkiew Pokrowy Przenajświętszej Bogurodzicy. Jeszcze na długo przed 200-leciem urodzin Tarasa Szewczenki szczególnej aktualności nabrało zagadnienie odtworzenia historyczno-kulturowego obszaru Czernieczej Góry i jej otoczenia; w szczególności badano kwestię odrodzenia kozackiej cerkwi. Olha Biłokiń, Wita Dzyma, konsultacje naukowe Zinaidy Tarakhan-Berezy, zdjęcia Jurija Kardasza Poszukiwaniem źródeł dokumentalnych o tej utraconej przez nasz naród zabytkowej cerkwi zajmuje się już od kilkudziesięciu lat wiodąca pracownica naukowa Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu, kandydatka nauk filologicznych, zasłużona pracownica kultury Ukrainy Zinaida Tarachan-Bereza. W wyniku prowadzonych przez nią badań udało się dokonać sensacyjnego odkrycia, ustalając, że w XVIII wieku u zachodniego podnóża Czernieczej Góry rzeczywiście istniała niewielka kozacka cerkiewka Opieki Najświętszej Bogurodzicy. Jej istnienie potwierdzają liczne dokumenty (uniwersały, pożalowane karty carów, przywileje królów, materiały kartograficzne itp.), odnalezione przez badaczkę w archiwach Kijowa, zwłaszcza w Instytucie Rękopisów Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. Wernadskiego i w Centralnym Historycznym Archiwum Ukrainy, a także w archiwach zagranicznych — w Rosji i w Polsce. Dlatego Szewczenkowski Narodowy Rezerwat postanowił odtworzyć na terenie rezerwatu historyczną kozacką cerkiew Opieki Najświętszej Bogurodzicy, która odsłoni milionom ludzi tajemnicę pochodzenia samej nazwy Czernieczej (Klasztornej) Góry oraz jej historyczną przeszłość, a zarazem zachowa jej charakter rezerwatu i pomoże każdemu zrozumieć, jak drogie były ukraińskiemu geniuszowi kozackie cerkwie, z jaką miłością utrwalał je w swoich dziełach: A tam, tam za Dnieprem, Na pagórku, jak kapliczka, Kozacka cerkiewka mała Stoi z pochylonym krzyżem (T. Szewczenko, „Góry moje wysokie…” (Sen). 1847). Odtworzenie na terenie Szewczenkowskiego Rezerwatu cerkwi Opieki Najświętszej Bogurodzicy, poświadczonej dokumentami historycznymi, odpowiada krajowemu i światowemu prawodawstwu o ochronie zabytków, które w podobnych sytuacjach dopuszcza przeprowadzenie „…rekonstrukcji dziedzictwa kulturowego, utraconego w wyniku żywiołowych lub wywołanych przez ludzi klęsk… gdy dla historii i kultury danego regionu konkretny zabytek ma nadzwyczajną wartość artystyczną, posiada znaczenie symboliczne lub jest szczególnie ważny dla zachowania środowiska historycznego” („Karta Ryska o autentyczności i rekonstrukcji obiektów historycznych w kontekście ochrony dziedzictwa kulturowego”, 2000 r.). Właśnie takim zabytkiem jest drewniana kozacka cerkiew Opieki Najświętszej Bogurodzicy, która była duchowym centrum Kanewskiego Święto-Pokrowskiego Męskiego Monasteru pod Czernieczą Górą. Ten monaster i cerkiew w urocznisku Monastyrok powstały dzięki staraniom ukraińskiego hetmana Iwana Mazepy w latach 1701—1703. Pierwszym igumenem tego monasteru był biskup perejasławski Zachariasz Korniłowicz. Ostatnim — Elpidifor Diakowski. Ta cerkiew, jak poświadczają dokumenty, doznała licznych prób i zniszczeń. Trzykrotnie ją stawiano (odbudowywano) na kanewskiej ziemi. W 1776 roku przeniesiono ją na miejsce zniszczonego przez Turków i Tatarów Soboru Uspieńskiego. Właśnie na tym miejscu uwiecznił ją wybitny francuski artysta Jean-Henri Münz. Wizerunki tej cerkwi (rysunki ołówkiem i akwarelą) z lat 1781 i 1783, wykonane przez tego artystę, Z. P. Tarachan-Bereza odnalazła w archiwach Warszawy i Moskwy. Cieszy, że właśnie teraz, w przededniu 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki, ta historyczna, wielokrotnie doświadczona cerkiew wraca na Ukrainę i odradza się na naszych oczach dzięki mecenasowi S. M. Tereszczukowi, który całym sercem poczuł ogólnoświatowe znaczenie tego miejsca świętego dla Ukrainy. Z niebytu przywrócili ją najlepsi specjaliści od budowy kozackich cerkwi na Ukrainie ze wsi Sokołówka w rejonie kosowskim obwodu iwano-frankiwskiego (PP Rybenczuk W. P.) — twórcze ludzie, świadomi wagi powierzonego im zadania: Wasyl Prorocz uk, Iwan Łosiuk, Petro Byczynniuk, Wasyl Oleksiuk, Wasyl Jaremczuk. Mistrzowie, przybywszy do Kanewa, przede wszystkim wyszli na Tarasową (Czernieczą) Górę po błogosławieństwo poety, pokłonili się grobowi Wielkiego Kobzarza, odwiedzili muzeum T. Szewczenki „Tarasową Izbę” i pozostawili wzruszający wpis w księdze wrażeń. A przed wyjazdem z Kanewa przyszli do narodowej Świętyni po raz drugi, by zdać przed nią sprawozdanie z pomyślnego zakończenia prac nad odbudową cerkwi. I rzeczywiście włożyli wszystkie siły, by sprostać postawionemu przed nimi przez nasz naród zadaniu — jak najlepiej oddać historyczną wierność przy odtwarzaniu kozackiej cerkwi Opieki Najświętszej Bogurodzicy według jej wizerunku na akwarelowym rysunku Jeana-Henri Münza. Budowę cerkwi rozpoczęto 6 października 2013 roku, a zakończono 3 listopada. Wzniesiono drewnianą konstrukcję, założono legary i belki stropowe, wykonano pokrycie dachu gontem, przeprowadzono wewnętrzne prace wykończeniowe. Mistrzowie z Czerkaszczyzny kończą wykonywanie ikonostasu według barokowych wzorów z czasów kozaczyzny naszego kraju. Równocześnie w cerkwi urządzą kącik ekspozycji muzealnej, który przybliży przeszłość Tarasowej (Czernieczej) Góry oraz historię Starożytnego Swiatouspieńskiego Monasteru Kanewskiego, który powstawał w okolicach Czernieczej Góry. Odrodzona dziś cerkiew pomoże milionom miłośników lepiej zrozumieć wyjątkowość tego miejsca, związanego zarówno z Tarasem Szewczenką, jak i z historią Ukrainy. Ważne jest też i to, że symbol Bogurodzicy w duchowej kulturze Ukrainy badacze, liczni znawcy historii i etnokultury traktują jako Opiekę narodowej i konfesyjnej jedności Ukrainy, do której w swoich dziełach wzywał Taras Szewczenko. Do wewnętrznego wyposażenia cerkwi potrzeba jeszcze wiele przedmiotów z XVIII wieku. Byłoby jednak cudem odnaleźć choćby jedną rzecz, która może ocalała w którejś z ukraińskich świątyń. Strażnicy narodowej Świętyni mają nadzieję na to, bo wśród dokumentów o monasterze Opieki Najświętszej Bogurodzicy Z. P. Tarachan-Berezie udało się odnaleźć spis uratowanych przez jego mnichów niektórych przedmiotów cerkiewnych, sporządzony w 1776 roku przez namiestnika tego kozackiego prawosławnego monasteru hieromnicha Warłaama, który podajemy poniżej: Opis majątku cerkiewnego klasztoru Świętopokrowskiego Kaniowskiego, ile i co dokładnie przed napadem i zniszczeniem klasztoru przez bazylianów zostało przewiezione na przechowanie do klasztoru Świętowniebowstąpieniowskiego Moszniogórskiego i znajduje się tam obecnie, co widać poniżej: Rysunek Ż. A. Münza 1776 roku, 4 listopada. Różne przybory cerkiewne: Antymins płócienny po zmarłym przewielebnym Hierwazym. 1. Ryzy z adamaszku, tkane na białym polu w różne kwiaty, na dole i na kołnierzu obszyte złotą siatką, podszyte czarną kraszaniną. Podszywka nowa. 1. Epitrachil z tego samego adamaszku, obłożony srebrną dalionką, również podszyty kraszaniną. Nowy. 1. Podryzników dwa: jeden z holenderskiego płótna, z listwą na dole, wyszyty różnymi jedwabiami, srebrem i złotem; drugi z takiego samego płótna, na którym na dole szeroka srebrna listwa, dalionką, zieloną materią dookoła obszyta. Oba nowe. 2. Stichar diakoński z pasiastej kałamajki, na wzór jedwabnej, na dole … żółtą miszurną dalionką obłożony, podszyty kraszaniną. Nowy. 1. Orar z żółtej materii, obłożony błękitną materią. 1. Welonów kielichowych z białej parczy dwa, obszytych złotym gazem. Podszycie cienkie kałamajkowe. Nowe. 2. Welonów z żółtego adamaszku dwa, obszytych srebrną dalionką, czerwone podszycie także nowe. 2. Welonów z białego adamaszku dwa, obłożonych srebrną dalionką, podszytych czarną kraszaniną. Nowe. 2. Welon większy z żółtego adamaszku, obłożony srebrną siatką, podszyty czerwoną taftą, z dwiema czerwonymi wstążkami. Nowy. 1. Porącze, dwie pary na czerwonej tkaninie, wyszyte srebrnymi i złotymi jedwabnymi kwiatami, nowe; razem 4. Para porączy ze srebrzystej materii, obszytych dalionką. Nowe. 2. Para porączy białych z adamaszku, obszytych srebrną dalionką. Nowe. 2. Para porączy żółtych z adamaszku, z srebrnymi krzyżykami dookoła, niczym nieobszytych. Nowe. 2. Katapetazma z czerwonej weneckiej tafty. Nowa. 1. Pas z pasiastej kałamajki, przytarty. 1. Nabedrennik zielony z grezetowego domonkotu, przy obłożeniu z przyszytą do niego czarną wstążką. Nowy. 3. Indytia ołtarzowa, czerwonawa, wybijana. Nowa. 1. Cerkiew Opieki Najświętszej Bogurodzicy. Listopad 2013 r. Chusty różne. Chusta z zielonej tafty, wyszyta małymi złotymi kwiatowymi kropkami dookoła. Nowa. 1. Chust dwie z materii różnego koloru, pasiste. Nowe. 2. Chust papierowych trzy: jedna żółta, w kwiatki, druga niebieska, trzecia wielobarwna. Nowe. 3. Chusta wybielana, w kwiaty, dość ciemna. Nowa. 1. Ręcznik wyszywany zapoloczem na płótnie. 1. Ręcznik wyszywany zapoloczem na płótnie. 1. Ręcznik tkany, prosty. 1. Srebrne przedmioty różne: Krzyż stojący na ołtarzu, z drewna cyprysowego, oprawiony w srebro, z pozłacaną podstawą, duży. 1. Dyskos srebrny duży z podstawą, na wierzchu wybłyszczony. Nowy. 1. Gwiazda srebrna, pośrodku której w obramowaniu przedstawiono Boże wszechwidzące oko. Nowa. 1. Łyżka srebrna. 1. Krzyż cyprysowy, oprawiony w srebro, z rączką. 1. Księgi cerkiewne. Ewangelia arkuszowa, druku pieczerskiego, oprawiona w niebieski aksamit i srebrne blaszki, na której z jednej strony przedstawieni są Ewangeliści, a pośrodku przedstawione Zmartwychwstanie Chrystusa; z drugiej strony obłożona kwiecistymi blaszkami, z zakładkami w postaci wielobarwnych wstążek. Nowa. 1. Ksiąg sześć, po dwa miesiące Minei na cały rok, druku kijowskiego, zwykłe, oprawione w skórę. Nowe. 6. Księgi cztery Prologi, po trzy w każdym miesiącu na cały rok. Stare. 4. Księga Cyryla arkuszowa, oprawiona w czerwoną skórę, druku moskiewskiego. 1. Książeczka-Posłanie Ignacego Bogonosca, w czwórce, oprawiona w czerwoną skórę. Nowa. 1. Służebnik półczwórkowy druku kijowskiego, pozłacany, oprawiony, wytarty. 1. Różne przedmioty cerkiewne. Lamp mosiężnych dużych cztery, a czterech mniejszych. Nowe, razem 8. Wosku dwa krążki. Jeden szerszy, o wadze w dochodzie „30” funtów, drugi grubszy, którego waga wynosi dokładnie „5” funtów. 2. Kadzidła również o wadze „2” funtów. 1. Talerze cynowe, dobre, dwa. 2. Papier z różnymi jedwabnymi i zwykłymi nićmi, sznurkami, skrawkami tkanin, wśród których jest niewiele srebrnego pozamentu [galunu, taśmy z podstawą jedwabną lub wełnianą z metalową osnową; stosowanej do naszywania na odzież], przechowywanego do poprawiania szat. 1. Skrzynia drewniana, w której mieszczą się lepsze przedmioty. Stara. 1. Kłódka przy niej wisząca, dobra. 1. Namiestnik Świętego Pokrowskiego Kanijowskiego monasteru prawosławnego hieromnich Warłaam Strażnicy Szewczenkowskiego Państwowego Rezerwatu zwracają się do wszystkich duchownych Ukrainy, wszystkich muzeów, kolekcjonerów, rodaków, którym nie jest obojętna ta zabytkowa cerkiew Opieki Najświętszej Bogurodzicy, z prośbą o udział w odtworzeniu jej wnętrza przedmiotami, które są przedstawione na poniższej liście, a także ikonami i innymi kościelnymi przedmiotami z XVIII wieku.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn