Strona · s. 1strona oryginału ↗
OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 10 (906), 9—15 marca 2017 Kto jest przeciwko językowi Szewczenki? Szanowna społeczności!
Слово Просвіти, №10 за 2017 рік
Iryna FARION
W 100. rocznicę jego urodzin nazywano go „filologicznym kuriozum”, „dziwakiem”, któremu, jak wszystkim, wypadałoby pisać „wspólnym językiem”. W 200. rocznicę urodzin pełniący obowiązki Prezydenta Ukrainy wetuje uchylenie rusofobicznej, antykonstytucyjnej „ustawy językowej” agentów Rosji Kiwałowa i Kołesniczenki. Za uchyleniem tej ustawy zagłosowało 232 deputowanych. Jest to, moim zdaniem, drugie pod względem wagi państwowej głosowanie po decyzji Rady Najwyższej o usunięciu Janukowycza ze stanowiska Prezydenta. Tymczasem, być może z powodu wiosennej awitaminozy lub czegoś znacznie gorszego, pewna część zmanipulowanego ukraińskiego społeczeństwa przedstawia to wetowanie jako wielką mądrość w kontekście nie „jedności kraju”, a „jedności strony”. Jedyny kraj jest możliwy tylko przy jedynym języku państwowym, tak jak zresztą każdy z nas ma tylko jedną matkę. Można się tylko domyślać, jak ciężko było Szewczence w JEGO czasach, skoro w naszych czasach „nie jest pora” na uchylenie zabójczej dla Ukrainy ustawy, a co za tym idzie, na zniszczenie duchowej podstawy państwa. Można to określić jedynie jako dalszy postęp kurzej mentalności (czyli brak „witaminy narodowej”) w poszczególnych kręgach władzy i społeczeństwa, których nie wstrząsnęła nawet heroiczna Niebiańska Sotnia w styczniowo-lutowe dni 2014 roku. Zatem główne przesłanie Szewczenki przez gąszcz jego 203 lat jest językowe. Dziś jest to adresowane przede wszystkim do poszczególnego establishmentu władzy oraz rozmagnesowanych społecznych środowisk, cierpiących na pseudo-liberalizm i antyukraińskość. Kiedy zapytano Szewczenkę, czym wyjaśnić niesłychaną dotąd popularność jego utworów, odpowiedział: „Wiersze moje podobały się, być może, dlatego tylko, że po małorusku napisane”. Tę myśl Szewczenki w 100. rocznicę jego urodzin rozwija wybitny żydowski działacz Wołodymyr Żabotyński: „...gdyby on to wszystko napisał po rosyjsku, to nie miałby w niczyich oczach tego ogromnego znaczenia, które wszyscy, ze wszystkich stron, przypisują mu teraz”. W XX wieku powtórzył to znany krytyk Jurij Łucki: „Cały sens „Kobziarza” polegał na tym, że był on napisany po ukraińsku!”. Co oznaczała ukraińska mowa Szewczenki? Po pierwsze, narodowy (czy nacjonalistyczny) światopogląd, który kategorycznie odrzucał językowe odstępstwo: „...swego nie wypierajcie się, Bo kto matkę zapomina, Tego Bóg karze, Tego dzieci się wypierają, Do chaty nie wpuszczają”. Powtarzał to również prozą: „Ja niczego nie chcę — tylko, żeby ludzie swego się nie wypierali”. Wyśmiewał renegatów: „...i ziomkowie Gdzieniegdzie wyglądają. Po moskiewsku tak tną, Śmieją się i łają Ojców swoich, których od małego Kwilić nie nauczyli Po niemiecku... może, ojciec Ostatnią krowę Żydom sprzedał, póki nauczył Się moskiewskiej mowy...” („Sen”). O krok od odstępstwa gorliwe uczenie się cudzego kosztem własnego: „I wszystkie języki Słowiańskiego ludu — Wszystkie znacie. A swojej Daj Boże...” („I umarłym, i żywym...”) z wszechwładną pragmatyczną motywacją: „Daremnie praca, panie-bracie: Kiedy chcesz pieniędzy, A jeszcze i sławy, tego dziwa, Śpiewaj o Matrioszy, O Paraszy, radości naszej...” („Hajdamacy”). Po drugie, mowa Szewczenki to duchowo-państwowe straże jego narodu. Po zesłaniu, przebywając w mieście-upiorze, zbudowanym na kozackich trupach, w Petersburgu, zapisał swój językowo-życiowy program: „Dla nich, Ludzi zakutych moich, Ubogich, nędznych... Uwielbię Małych owych niewolników niemych! Ja na straży przy nich Postawię słowo” („Naśladowanie 11 Psalmu”). Znaczna część potomków na poziomie niewolników tak i pozostała, a do tego z żądaniem konserwowania swojego niewolnictwa poprzez język okupanta, i to przedstawione jako wielkie prawo (chyba że dla bardzo nielicznych...). Nie o kołesniczenków oczywiście chodzi. Z tymi wszystko jasne, a o tych, którzy służalczo, po faryzejsku, niby z dobrą motywacją kładą się w 200. rocznicę Szewczenki pod „język”, a co za tym idzie, pod władzę okupacji, przypudrowaną demoliberalizmem. Po trzecie, język staje się konfliktem, z którego rodzi się albo wzlot, albo upadek. Językowy konflikt Szewczenki wybuchł wraz z „Kobziarzem” w 1840 roku. Uznając talent autora, pretensje mieli chyba tylko do języka, który nazwano „okaleczaniem języka rosyjskiego na chłopski sposób”, „narzeczem, którego nawet nie ma”. Jednak była też pocieszająca charakterystyka znanego rusofoba Bielińskiego. Przeczytawszy wiersze Szewczenki, oświadczył, że „odznaczają się najczystszym małoruskim językiem, który jest zupełnie niedostępny dla nas, Moskali, i dlatego pozbawia nas możliwości ocenienia go według zasług”. Nie obyło się też bez największej tragedii ukraińskości — własnego zwalczania i odstępstwa, na tle którego bielińscy są jedynie pozornym zagrożeniem. Chodzi o Gogola, który na pytanie profesora O. Bodiańskiego, co sądzi o Szewczence, odpowiedział: „A i mowa... Nam trzeba pisać po rosyjsku; dla nas, Czechów, Serbów jedyną świętością powinna być mowa Puszkina...”. Oczywiście, takie myślenie prowadzi tylko do jednego — Gogol oszalał z powodu niedopasowania rosyjskiej formy do ukraińskiej treści. W 1844 roku w liście do L. Smirnowej zdążył jeszcze przyznać: „...sam nie wiem, jaka moja dusza: chłopska czy rosyjska”. Szewczenko z tym problemów nie miał. Dlatego jest symbolem narodu, dlatego na rady, by pisać w języku rosyjskim, odpowiedział: „Dzięki za radę. Ciepły kożuch, tylko szkoda — Nie na mnie szyty, A mądre wasze słowo Kłamstwem podbite. Wybaczcie... krzyczcie sobie, Ja słuchać nie będę...”. Jednocześnie słowa Bielińskiego i Gogola dotknęły Szewczenkę do żywego — i wpadł w chwilowe językowe odstępstwo, pisząc po rosyjsku tragedię „Nikita Hajdaj” (1841) i poemat „Tryzna” (1844). Jednak tylko wielkie postacie potrafią naprawiać i przyznawać się do swoich błędów. Swojemu językowemu wykroczeniu Szewczenko sam dał ocenę w liście do przyjaciela J. Kucharenki (30.09.1842 r.): „Przepisałem „Ślepą” i płaczę nad nią. Jaki mnie diabeł spotkał i za jaki grzech, że ja oto spowiadam się kacapom czerstwym kacapskim słowem! Nieszczęście, bracie-atamanie! Na Boga nieszczęście! To prawda, że oprócz Boga i diabła, w duszy naszej jest coś takiego strasznego, że aż chłód idzie po sercu, jak choć trochę go odkryjesz. A niech to: mnie tutaj i ziomkowie, i nie ziomkowie nazywają „głupcem”. Ale czyż ja winien, że urodziłem się nie kacapem albo nie Francuzem! Cóż nam robić... Pchać się przeciw ościeniowi czy zakopać się żywcem w ziemię!”. I pchał się przeciw ościeniowi całą swoją twórczością, zaznaczając to, co najważniejsze: „...na Moskali nie zważajcie, niech oni piszą po swojemu, a my po swojemu: u nich naród i słowo, i u nas naród i słowo” (z przedmowy do niewydanego „Kobziarza” z 1847 roku). Tymczasem dzisiejsze ciągłe zważanie na czynnik moskiewski jedynie potwierdza bardzo głęboki poziom skolonizowania i niesamodzielności ukraińskiego społeczeństwa, nawet pomimo tych niedawnych rewolucyjnych zmian. Wyjście na historyczną arenę realnej militarnej broni i Słowa Szewczenki — broni DUCHA — to znak Pański o niezwyciężoności właśnie SŁOWA-MOWY, jeśli wyłącznie je uważać za podstawę podstaw narodu i państwa. Każde ustępstwo językowe to katastrofalna porażka na przyszłość, którą znów trzeba będzie odkupować Niebiańskim Sotniom i narodowo-wyzwoleńczą wojną. Nie podnieśliśmy się tak masowo w lipcu 2012 roku, kiedy napluto nam w MOWĘ-DUSZĘ brutalną „ustawą językową”. Zbyt drogo płacimy za to dzisiaj. Co jeszcze musi się stać, aby zakończyć bezsensowne procesy „językowypłacenia”? Szewczenko to stała szansa na duchowe odrodzenie się w wielki naród, który w końcu przestanie iść na kompromisy z językowym Bożym darem i ustępować z podstawy podstaw.
Oto nadeszły dni szewczenkowskie, które zawsze były dla nas świętem Geniusza ducha narodowego. 203 lata temu Pan Bóg zesłał narodowi ukraińskiemu Wielkiego Kobziarza — Tarasa Szewczenkę. Taras Szewczenko odrodził naród ukraiński, tchnął w niego szacunek do samego siebie oraz dążenie do samodzielnego życia państwowo-politycznego. Obchodów każdej rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki nigdy nie zdradzaliśmy, nawet w najgorszych czasach, stawaliśmy dumnie przed światem, zaświadczając o swojej wierności ideałom Wolności. Teraz, gdy Ukraina zerwała kajdany niewoli, zdobyła niepodległość, lecz znajduje się w warunkach wojny z naszym odwiecznym wrogiem — Moskowią, musimy ze szczególną czcią czcić naszego Poetę, bojownika i męczennika za naród, za jego los. Pamiętajmy o testamentach, które wysyłał w głębiny przyszłości Taras Szewczenko, a zwłaszcza: Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją… w czasie srogim, W ostatniej ciężkiej minucie Za nią Pana Boga błagajcie. Szewczenko — to zjawisko wielkie i wieczne, jego twórczość — niewyczerpana i nieskończona… W te marcowe dni zbierzmy się wspólnotami, przeprowadźmy uroczyście wieczory, dni poezji, zorganizujmy koncerty, zadbajmy i złóżmy kwiaty pod pomnikami Wielkiego Kobziarza, przyozdóbmy narodowymi flagami każdą wieś i miasto, rodzinny dom. Spotkajmy się z uczestnikami walki narodowowyzwoleńczej, Rewolucji Godności, wojny z Moskowszczyzną w latach 2014—2017, pisarzami, przyłączmy nasze dzieci do wielkiej Wiary i Słowa Tarasa Szewczenki. Zwracamy się do oddziałów towarzystwa „Proświta”, kierowników przedsiębiorstw, instytucji, organizacji, przedsiębiorców, wspólnot, duchowieństwa, wszystkich naszych sympatyków — uświęćmy te dni pokojem i zgodą, jednością, dobrem oraz wiarą w naszą niezwyciężoność! Budujmy całą wspólnotą swój dom — w pokoju i miłości, aby nasze dzieci i wnuki otrzymały w spadku państwo, które zapowiedział nam Taras Szewczenko: I na odnowionej ziemi Wroga nie będzie, supoztata, A będzie syn, i będzie matka, I będą ludzie na ziemi. Zarząd Kołomyjskiego miejsko-rejonowego towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
