Strona · s. 11strona oryginału ↗
Ołeksandr Cynkałowski, syn Włodzimierza-Wołyńskiego
Слово Просвіти, №10 за 2017 рік
Ostatnio wśród mieszkańców naszego miasta toczą się zacięte dyskusje wokół różnych projektów zagospodarowania przestrzeni miejskiej: omawiane są pomysły budowy fontanny, pomnika bohaterów Niebiańskiej Setki, rekonstrukcji placu Bohaterów, możliwości przeniesienia rzeźby młodych książąt Danyła i Wasylka. Ale Włodzimierz-Wołyński zasługuje nie tylko na upamiętnienie książąt i wojowników. Nasze miasto dało światu wybitnego uczonego, badacza historii Wołynia. Właśnie dzięki jego badaniom Włodzimierz zyskał wizerunek „stołecznego grodu książęcego”. Chodzi o utalentowanego historyka, archeologa, krajoznawcę Ołeksandra Mykołajowycza Cynkałowskiego (1898–1983).
Ołeksij PIETRUNIN, pracownik naukowy Wołyńskiego Muzeum Historycznego im. O. M. Dwernyckiego
Urodził się 9 stycznia 1898 roku we Włodzimierzu Wołyńskim. Ojciec, Mykoła Cynkałowski, był wysokiej rangi urzędnikiem państwowym. Dziad, Pawło Nitecki, znany wołyński regionalista i kolekcjoner zabytków. Rodzice przykładali wielką wagę do wychowania i wykształcenia dzieci. A było ich siedmioro: pięciu synów i dwie córki. Pragnienie poznawania historii pojawiło się u Ołeksandra jeszcze w dzieciństwie. Niepowtarzalna atmosfera starożytnego miasta, legendy i podania, opowieści dziadka inspirowały chłopca do coraz lepszego poznawania przeszłości. W przededniu pierwszej wojny światowej rodzina Cynkałowskich przeniosła się do Kowla. Tam Ołeksandr uczył się w gimnazjum. Groźne wydarzenia 1914 roku zmusiły do ewakuacji w głąb Rosji, do Kazania. Tam Ołeksandr Cynkałowski ukończył gimnazjum, świetnie zdał egzaminy wstępne na Uniwersytet Kazański. Ale studiować tam nie było mu dane: rodzina wracała na Ukrainę. Przez pewien czas mieszkali w Żytomierzu, później w Zwiahlu (obecnie Nowogród Wołyński). Tam też Ołeksandr jako ochotnik wstąpił do wojska UNR, służył w wydziale kulturalnym armii. Ta karta biografii uczonego była jedną z przyczyn, dla których jego prace naukowe nie były drukowane w ZSRR. W wyniku klęski UNR i nadejścia bolszewików Ołeksandr wraz z bratem Wołodymyrem przekroczył radziecko-polską granicę, aby dotrzeć do Włodzimierza Wołyńskiego. Wkrótce do miasta przeprowadziła się cała rodzina Cynkałowskich. Życie w powojennym Nadbużu było ciężkie, ale nie tracili ducha. Ołeksandr uczył w wsi Osmyłowicze, ojciec — Mykoła Mykołajowicz — pracował jako księgowy w polskim banku komercyjnym. Praca pedagogiczna pomogła zdobyć życzliwość wśród miejscowych mieszkańców, przyniosła nowe znajomości, nauczyła słuchać ludzi. Młody badacz zaczął poszukiwania regionalne. Pieszo wędrował po wsiach Wołynia, zbierając różnorodne zabytki, przedmioty codziennego użytku, artefakty. W polu widzenia Ołeksandra pojawiały się rzeczy na pierwszy rzut oka niezauważalne. Zainteresował się historią wsi Niskinicze i świątynią-grobowcem wojewody Adama Kisiela, dopytywał starszych mieszkańców o przeszłość starożytnej wsi Budiatycze, szukał starożytnego Wsewołoża — miasta owianego legendami. Cynkałowski przyjaźnił się ze szlachecką rodziną Karawajewych ze wsi Kreczów. Ta przyjaźń trwała wiele dziesięcioleci. Rozumiejąc, że bez wyższego wykształcenia nie uda mu się przeprowadzić bardziej gruntownych badań, w 1925 roku Ołeksandr wstąpił na Uniwersytet Warszawski. Studiował na wydziale teologicznym, ponieważ prawosławnym zamknięto wstęp na wydział historyczny. Poważnie zajął się archeologią, współpracował z Muzeum Archeologicznym w Warszawie, otrzymywał mądre wskazówki od profesora Antonowicza. Często bywał w rodzinnym Nadbużu. Wkrótce znaleziska badacza wzbogacały zbiory muzeów we Lwowie, Łucku, Warszawie. Na początku lat 30. wzrok Ołeksandra Cynkałowskiego skierował się ku wołyńskiemu Polesiu. Tu, w odległych wsiach, zagubionych wśród bezkresnych lasów, uczony rozmawiał z miejscowymi mieszkańcami. Ze zdumieniem i zachwytem odkrywał legendy i podania, które jakby przenosiły w zamierzchłą przeszłość. Wędrując wśród bagien i puszcz, natrafiał na ciekawe znaleziska: stojany kupieckie, skarby z rzymskimi monetami i bronią, łódź z bursztynem. Zatem wiele wieków temu Poleszucy handlowali nawet z odległymi krajami Europy. W 1935 roku ukazała się monografia „Княжий город Володимир” — praca naukowa, którą Ołeksandr Mykołajowicz poświęcił rodzinnemu miastu. Ta książka do dziś pozostaje „drogowskazem” dla każdego, kogo interesuje historia naszego miasta, od najdawniejszych czasów do początku XX wieku. W latach 1936—1938 Ołeksandr Cynkałowski pracował w Krzemieńcu. Stworzył wydział archeologii przy miejscowym liceum, wkrótce stanął na czele muzeum. Konsekwentnie prowadził badania terenowe: tylko w powiecie krzemienieckim uczony odnalazł 27 średniowiecznych osad. W 1939 roku na Wołyń przyszła władza radziecka. Choć badacza zapraszano na konferencje naukowe do Leningradu, Kijowa, Cynkałowski szybko zrozumiał, że z nową władzą nie jest mu po drodze. Ze względu na jego służbę w wojsku Symona Petlury i otwarcie proukraińskie poglądy radzieccy funkcjonariusze odnosili się do niego z pogardą, nazywając go „burżuazyjnym nacjonalistą”. Wiosną 1940 roku Ołeksandr Mykołajowicz wraz z żoną wyjechał do Warszawy. Wojna, jak śmiercionośna burza, przeszła przez wielką rodzinę. Rodzice badacza, bracia Wołodymyr
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
