Strona · s. 12strona oryginału ↗
Rycerz ojczystego słowa
Слово Просвіти, №10 за 2017 рік
Mykoła STEPANENKO, doktor nauk filologicznych, profesor, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Przykładem tego, jak trzeba żyć i pracować dla Ukrainy, jest los profesora Ołeksija Neżywoho, który po okupacji Ługańska powrócił na rodzinną Połtawszczyznę i pracuje z podwojonymi siłami, utrzymując przyczółek Ukraińskiej Wolności, Ukraińskiej Wiary i Honoru. Tak jak utrzymywali go Hryhir Tiutiunnyk, Feodosij Rohowyj, Petro Rotacz oraz inni rycerze prawdziwego Słowa! Jurij Antypowycz
Takim „malarzem prawdy”, którego wzrok jest jednak skierowany w błękit nieba, jest także Ołeksij Neżywy, który całe życie poświęcił badaniu spuścizny Hryhora Tiutiunnyka, aby nie została zapomniana żadna szczegółowa informacja z jego ziemskiej drogi, aby nie pozostał nieprzeczytany żaden wiersz i nie został nieodszyfrowany żaden symbol, żaden obraz artystyczny niepowtarzalnej małej prozy twórcy. Jak jego poprzednik Tiutiunnyk, Ołeksij Iwanowycz przejmuje się nie tyle problemami codziennymi, co wiecznymi, nigdy nie szczyci się zdobytymi tytułami i zasługami, pozostaje człowiekiem prostym, bliskim tym, którzy są obok niego, bliskim ziemi, wsi, stara się swoją niestrudzoną codzienną działalnością literaturoznawczą i społeczną sprzyjać utwierdzaniu wiecznych ideałów, budować wspaniałą świątynię literatury ukraińskiej. Jak Hryhir Tiutiunnyk, dobrodziej Ołeksij przez całe swoje świadome życie pragnie przywrócić sprawiedliwość historyczną, ukraińską, w zrusyfikowanym Donbasie i już zrobił bardzo wiele w tym kierunku. Ołeksij Iwanowycz Neżywy — naukowiec i krajoznawca, pisarz i dziennikarz, a także podróżnik-badacz, jeden z tych świadomych inteligentów, którzy pielęgnowali na wschodzie naszego państwa rodzime słowo i hartowali ukraińskiego ducha, stali na straży interesów suwerennej Ukrainy. Urodzony na Połtawszczyźnie, od 1980 roku aż do początku wojny, narzuconej Ukrainie przez Moskwę, mieszkał w Ługańsku, gdzie przeszedł drogę od studenta miejscowego instytutu pedagogicznego do doktora nauk filologicznych, profesora znanego uniwersytetu narodowego. Ołeksij Neżywy jest krwią związany z Łubieńszczyzną nie tylko dlatego, że jest to jego mała ojczyzna, ale także dlatego, że swoimi studiami literaturoznawczymi uwiecznił artystyczny wyczyn niejednej dziesiątki wybitnych rodaków. Obecnie kontynuuje twórczą współpracę z wieloma wyrazistymi osobistościami, które godnie reprezentują literaturę tego regionu. Bada historię wsi Chytci, opowiada o jej przeszłości i teraźniejszości z nieukrywanym zachwytem, jak prawdziwy poeta, bo ona, niczym gniazdko wśród bujnych gałęzi, przyczaiła się w zacisznym zakątku Połtawszczyzny. Wiosną wyśpiewują tu dźwięcznogłosowe słowiki, a w porannej mgle niesie swoje wody niegdyś jeszcze jakże zarybiony Udaj, przepuszczając fale w trzcinach i dąbrówkach. Chytci przyciągają swoją pierwotną pięknością, zapachami ziół, krystalicznie czystą wodą, kwitnącymi sadami przy chatach. Zrozumienie filologii przyszło do Neżywego przez miłość do czytania: „I to nie jest przesada, bo książka towarzyszyła mi od dzieciństwa. Może to i dobrze, że w naszej wsi telewizory pojawiły się dopiero w 1968 roku, a do tego czasu nawet elektryczności nie było… Pamiętam, jak po raz pierwszy przyszedłem do wiejskiej biblioteki w październiku 1964 roku. Bibliotekarz, a był to mężczyzna, jego nazwisko Jurczenko, szybko sprawdził moje umiejętności czytelnicze i zaproponował pierwszą dla pierwszoklasisty-czytelnika książkę Wasyla Symonenki „Podróż do krainy Naopak”. Już w siódmej klasie czytałem pełne zbiory dzieł klasyków literatury ukraińskiej. Lekcje języka z jakiegoś powodu wydawały się nudne, bo w podręcznikach wtedy przeważały monotonne ćwiczenia, które nie miały treści. Jednak zadania twórcze były mi bliskie, a już od dziewiątej klasy pierwsze notatki, korespondencje, szkice zaczęły pojawiać się w gazecie miejsko-rejonowej”, — opowiada, nie ukrywając radości i zadowolenia z podróży w dzieciństwo, Ołeksij Iwanowycz. Po ukończeniu szkoły średniej w Kałajdyńcach młodzieniec początkowo pracował jako mechanizator w kołchozie, a potem w ośmioletnich szkołach w Chytciach i Tyszkach. Specjalistów z odpowiednim wykształceniem wtedy na wsi brakowało. I dzisiaj z ciepłem wspomina swoje pierwsze kroki pedagogiczne w rodzinnej szkole, która dała mu przepustkę w życie, odkryła tajemnicę świata, pomogła znaleźć siebie w jego zawirowaniach, do najdrobniejszych szczegółów odtwarza ówczesne ciekawe i niebanalne sytuacje pedagogiczne: „Z pierwszych lat nauczania zapamiętałem wycieczki turystyczne po rodzinnym kraju. Jak teraz widzę zimowy poranek przy szkole. W sadzie dziesiątki karmników, a w naszej klasie, to już 1980 rok, całą zimę spał jeż. Dopiero 22 marca się obudził, bo zaczęła się wiosna. Lekcje rozwoju mowy prowadziłem w szkolnym sadzie, nad rzeką, w lesie, proponując tematy do przemyśleń, prac twórczych”. Po powrocie ze służby wojskowej jesienią 1977 roku Ołeksij Iwanowycz kontynuował nauczanie języka i literatury ukraińskiej w Chytciach i jednocześnie studiował na wydziale zaocznym Charkowskiego Uniwersytetu Państwowego. Najbardziej lubił pracować w charkowskich bibliotekach, zanurzać się w ich bogaty cudowny świat. Jednak wymarzone przeniesienie na studia dzienne odsuwało się w czasie. Dlatego w 1980 roku został studentem Woroszyłowgradzkiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego imienia T. H. Szewczenki, a już po pół roku łączył codzienne wykłady, zajęcia praktyczne i seminaryjne z pracą w gazecie wielkonakładowej „Trybuna studenta”. Przez wszystkie lata nauki czuł wsparcie dziekana wydziału filologicznego Ołeksija Andrijowycza Michna. Właśnie dzięki jego rekomendacji został oficjalnie skierowany do pracy w instytucie pedagogicznym. W ramach dodatkowego zatrudnienia pracował jako nauczyciel języka i literatury ukraińskiej w szkole nr 18 oraz w szkole specjalistycznej nr 1 w Ługańsku, wykładowca Ługańskiego Instytutu Podyplomowej Edukacji Pedagogicznej. Jak widzimy, sam los sprawił, że przyszłemu wybitnemu uczonemu przyszło znaleźć się w Ługańsku, kraju rażąco odmiennym od „najbardziej ukraińskiej Ukrainy”, gdzie się urodził. Prawie trzy i pół dekady Ołeksij Iwanowycz czynił ukraińską sprawę w zrusyfikowanym Donbasie. Zrobił wiele, miał dobre plany na dni przyszłe, ale nie wszystkie się spełniły: zaczęła się wojna rosyjsko-ukraińska. O współpracy z okupantem, na którą, jakkolwiek dziwnie by to nie brzmiało, zgodzili się niektórzy z kolegów, nie mogło być mowy. Rodzina Neżywych, porzuciwszy zaciszne domostwo w Ługańsku, przeniosła się do Połtawy. „Tutaj zdarzało się bywać i wcześniej, — mówi głowa rodziny, — najczęściej, chyba, w bibliotece obwodowej i bibliotece uniwersytetu pedagogicznego. Nasza przeprowadzka do Połtawy latem 2014 roku była niespodziewana. Najważniejsze jest to, że ja i żona mamy pracę w zawodzie. Tutaj, jak to mówią, nie obyło się bez pomocy dobrych ludzi. Najbardziej irytuje połtawski surżyk, zwłaszcza mowa ustna uczniów i młodzieży”. Marzenie o powrocie na Ługańszczyznę nie opuszcza Ołeksija Iwanowycza. Najbardziej martwi się o to, aby nie przepadł jego najcenniejszy skarb — biblioteka, którą zaczął zbierać jeszcze w latach szkolnych. Ołeksij Neżywy jest autorem ponad 380 prac naukowych i popularnonaukowych z zakresu literaturoznawstwa, historii pedagogiki, folklorystyki, metodyki nauczania języka i literatury ukraińskiej, a także ponad 700 publikacji w prasie periodycznej. I w każdej sferze swojej działalności osiąga poważne sukcesy. Na pytanie o jednoczesne łączenie w życiu kilku ważnych spraw Ołeksij Iwanowycz odpowiada tak: „Ono, chyba, jest po prostu wywołane specyfiką naszego zawodu pedagogicznego, wszak nigdy nie wątpiłem, że nauczać przyszłych nauczycieli nie sposób bez ciągłego kontaktu z uczniami. Jeśli chodzi o prace literacko-krytyczne, znów, ich pojawienie się jest spowodowane przede wszystkim zainteresowaniem zawodowym współczesnym procesem literackim, próbą powiedzenia swojego słowa. Myślę, że czasami się to udaje, zwłaszcza w recenzjach o charakterze tekstologicznym”. Głównym przedmiotem badań literaturoznawcy jest spuścizna artystyczna Hryhora Tiutiunnyka. Przekazał współczesnym w najczystszej postaci prozę, epistolografię, żywe spojrzenie swojego sławnego rodaka. Ołeksij zaczął interesować się tym pisarzem jeszcze w dzieciństwie, kiedy przeczytał jego książkę „Ojcowskie progi”, której bohaterowie literaccy byli bardzo podobni do żywych, bliskich chytciowskiemu chłopcu ludzi. Właśnie to uderzyło wtedy przyszłego naukowca, poruszyło struny jego wrażliwej duszy. Fascynowała także prawda życiowa, czyli to, czego spragniony wiedzy młodzieniec nie mógł znaleźć w ówczesnych podręcznikach. Zainteresowanie twórczością Tiutiunnyka-młodszego przerodziło się w pragnienie zbadania związków pisarza z Donbasem po przeprowadzce Neżywego w górniczy kraj. Za swoje główne osiągnięcie Ołeksij Iwanowycz uważa to, że po raz pierwszy udało mu się wydać listy, dzienniki, notatniki Hryhora Tiutiunnyka, scenariusz filmowy na podstawie powieści starszego brata Hryhorija Tiutiunnyka „Wir”, zbadać podstawowy tekst utworów artystycznych „Trzy kukułki z pokłonem”, „Derewij”. Znalazłszy się nie z własnej woli na Połtawszczyźnie, profesor Neżywy kontynuuje pracę nad projektami związanymi z postacią i twórczością jednego z najbardziej utalentowanych współczesnych nowelistów ukraińskich. W pierwszorzędnych planach ma wydanie pełnego zbioru dzieł Hryhora Tiutiunnyka, a także nieskażonego tekstu powieści Hryhorija Tiutiunnyka „Wir”, co, jego zdaniem, należy zrobić „właśnie na rodzinnej ziemi braci Tiu-
Wybitnego mistrza małej prozy, jednego z najbardziej utalentowanych przedstawicieli pokolenia lat sześćdziesiątych, Hryhora Tiutiunnyka, Ołes Honczar nazywał „malarzem prawdy” — i jest w tym wielka prawda, gdyż cała jego działalność twórcza to godna podziwu i najwyższych pochwał praca duszy, nieustanna próba sportretowania prostego człowieka, jego radości i bólów, odtworzenia autentyczności życia i przedstawienia na jej podstawie nowej rzeczywistości artystycznej, która jednak nie wyrywałaby czytelników z wiecznego nurtu bytu, lecz pomagała im poznać prawdziwy świat, stać się lepszymi, bardziej uważnymi wobec siebie nawzajem. Artysta wychodzi na bój z fałszem, próbując oczyścić literacką świątynię z grafomaństwa, dążąc do dochodzenia się sprawiedliwości dziejowej i znalezienia miejsca Ukrainy, języka ukraińskiego, literatury ukraińskiej, kultury ukraińskiej w naszej przestrzeni duchowej i światowym obszarze. Twórczość Hryhora Tiutiunnyka autor „Soboru” nazywał jeszcze „niebosztuką” ze względu na jej napełnienie ideałami duchowymi, ze względu na dążenie mistrza słowa ku bezdennemu niebu, ku prawdom nieprzemijającym na wszystkie czasy, na wszystkie pokolenia i wieki.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
