Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

Słowem oszlifowanym talentem Mykoła Dmytrenko. Poezje. — Kijów: “Stal”, 2017. — 252 s.

Слово Просвіти, №10 за 2017 рік

Switłana MACHOWSKA, kandydat nauk filologicznych, docent, m. Chmielnicki. W wierszach z czasów szkolnych przeważają motywy miłości do rodzinnego kraju, wyboru przyszłych życiowych dróg, pierwsze poruszenia uczuć zakochania. W tych próbach czuć wpływ pieśni ludowych i autorskich, niekiedy opis przeważa nad obrazowaniem, ale obserwuje się też oznaki oryginalnego wyrazu, poszukiwania i utwierdzania własnego twórczego Ja (“Woda pluszcze falą”, “Deszczyku! Padaj na żyto…”, “Podwieczorek, mgły wstają…” i in.). Liryczny bohater 18-letniego poety Mykoły Dmytrenki jest skierowany na działanie, energiczną samorealizację: “Życie kochać — nie siedzieć /Z zgasłym ognikiem w oczach, /A iść na deszcz, na śnieg, na wiatr…”. Czyny są logiczne po zamiarach, planach. Nie można sobie wyobrazić lirycznego bohatera Dmytrenki bezczynnym, obojętnym. On szczerze i prosto deklaruje: “We mnie zaś kipią czasowniki!”. Ten bohater jest młody, zawzięty, celowy: “Ja w drodze, w ruchu, w szale, /I w tańcu, walce całe życie”. Zatem mamy lirykę o szerokim zakresie tematycznym. W rozdziałach “Wierzę w słońce, wierzę w niebo”, “Nieśmiertelną świecę zapalę”, “Dusza moja — kosmiczny wybuch bólu”, “Serce w ruchu się weseli”, “Niech cicho złoci się liść” głęboko odkrywa się liryczny talent poety. Liryka Mykoły Dmytrenki jest napełniona szczerością i żarliwością uczuć, myśli, niepokojem i troską o Ukrainę, naród ukraiński. “Ja nie z wózka — z kołyski, /Wyrósł w chacie wiejskiej /Nie pod gwiezdne skronie — /Pod kołysanek śpiew”, — to początek wiersza “Jestem Ukraińcem!”. Silny duch, głęboko patriotyczna postawa obywatelska wyrażone są w poezjach “Narodowi”, “Ukraińska droga”, “Mnie nie wybiorą na prezydenta”, “Na wybory, na przepychanki”, “Urzędnicy w ciemnym ubraniu”, “Kaukaz”, “Państwa straż i znak”, “Konstatacja”, “Za naszą Ukrainę”, cyklu “Na Majdanie, koło serca” i in. Za każdym wierszem, obrazem — miłość do tego, co bliskie, pogarda dla “przedstawicieli-mącicieli”, którzy nie są zdolni budować państwo ukraińskie i zapewniać narodowi dobrobyt. Niemało poezji poświęcono matce, ojcu, rodzinnemu Podolu (“Synowska modlitwa”, “Zbliża się ten dzień”, “Mamine oblicze”, “Nie ma urody nad kalinę”, “Pieśń o mamie”, “Rodzicom”, “Pamięć”, “Podole”, “Ręczniki”, “Życie jego — pieśń”, “Strażnik ognia”, “I znów wieś — dusza moja, pociecha”, “Pieśń o rodzinnej wsi”, “Pieśń o Ziatkiwcach”). Nie na darmo w zbiorze niemało utworów nazwano pieśniami: z dziesięć tekstów Mykoły Dmytrenki zostało ułożonych do muzyki. Czy nie najsłynniejszy tutaj liryczno-filozoficzny majstersztyk “Nie tęsknij, nie smuć się” (“Odlatują w wyraj myśli moje letnie”), który często brzmi w ukraińskim radiu, — do niego napisał cudowną melodię znany kompozytor Ołeksij Kerekesza, pieśń weszła do albumu “Dwa światy”. Liryka miłosna Mykoły Dmytrenki zaświadcza o wysokim napięciu uczuć, czułości, niepokoju, radości spotkań i bólu rozstań, nadziei, marzeniach, grze fantazji. Bogactwo stanów emocjonalnych, wzruszeń, przeżyć, rozczarowań i utwierdzeń — wszystko to zapala serce i rozum, niepokoi duszę tajemnicami, za którymi to wyrzuty sumienia z powodu straconego, to jasne odczucia szczęśliwych chwil, to nadzieje miłości. W wierszach niemało intrygi, ciekawych obrazów i wersów (“Ty mnie w sobie nie rozkochuj”, “Zapatrzę się w twoje niebiosa”, “Stare listy miłości”, “Nie bój się zmęczenia od ognia”, “Zapalę cię, jak świecę”, “Był czas, mnie ty pożałowałaś…”, “Kocham twój uśmiech zagadkowy”, “Nie błagaj żarliwymi ustami”, “Sikorka zapukała w okno”). Wiele wersów zawiera swoiste formuły-konstatacje, formuły-wskazówki: “Kochaj, kochaj, bo czas ciebie nie czeka, /On zabiera dni twoje i noce. Dopóki ciało spragnione, młode, /Kochaj! W starości kochają oczy”. Oryginalnym zjawiskiem we współczesnym procesie literackim uznano niewielki zbiór poetycki Mykoły Dmytrenki “Czasami…” (2012), który jako osobny rozdział podano w recenzowanej książce. To utwory o charakterze filozoficzno-ironicznym, ciekawe parafrazy na różne tematy. Każdy wiersz zbudowano na znaczeniowym koncepcie “czasami”. Bez cytatów nijak nie da się obejść: “Czasami /Mówią: ryba psuje się od głowy. /Czasami /Wydaje się: nasza ryba bezgłowa”. Ulubiony autorski zabieg porównania jest właściwy wielu “czasami”: Czasami Ptaki podobne są do ludzi: To śpiewają, to kraczą. Czasami Ptaki nie są podobne do ludzi: Ludzie na zimę Nie lecą do wyraju. Zresztą latają oni Czasami. Albo jeszcze taka typowa życiowa obserwacja, wyrażona lakonicznie głęboką formułą-uogólnieniem: Czasami Złoto oślepia oczy – Odwracam się. Czasami Sam staję się złoty – Odwracają się ode mnie. Poeta słyszy, jak “czasami skrzydła anioła szeleszczą”, rozumie, że człowiekowi “czasami liść laurowy potrzebny bardziej niż wieniec laurowy”… Kończy zbiór rozdział “Z życiowego nurtu”. Tutaj wyróżnia się cykl niedawno napisanych wierszy o Majdanie. Osobne utwory zbioru mają właściwe humorystyczno-satyryczne intonacje, co zaświadcza o bogactwie środków wyrazowo-obrazowych i umiejętności oszlifowania nie tylko lirycznego emocjonalno-obrazowego, ale i ironicznego słowa (“Kto winien?”, “Preambuła do ankiety”, “Piosenka o mażorze”, “Zebrali się przyjaciele i rodzina”, “Dzisiaj w świątyni naukowej”, “Samoironiczne”). Na końcu książki zamieszczono artykuł językoznawcy Wałentyny Filiniuk “Konstrukcje porównawcze w poetyckim idiolekcie Mykoły Dmytrenki”, w którym odkryto niektóre osobliwości stylu artysty. Zatem zbiór Mykoły Dmytrenki “Poezje” zaświadcza: życie poświęcone twórczości w imię Ukrainy, jej kultury, — wspaniały wyczyn. Niech służy ludziom słowo oszlifowane talentem! Najpełniejszy zbiór poezji znanego pisarza i naukowca-folklorysty Mykoły Dmytrenki to nie wybór, a część tego, co zostało napisane na przestrzeni wielu lat, ułożona chronologicznie: od 1970 do 2016 roku. W ośmiu rozdziałach, które otwierają strony tytułowe i które ozdobiono portretami autora odpowiednio do okresu życia, zamieszczono ponad trzysta wierszy. Rzadko kiedy pisarze publikują pierwsze próby pióra. Mykoła Dmytrenko przedstawił trzy tuziny utworów, które świadczą o utalentowanych początkach (rozdział „Na niwie poezji się uczę. Ze szkolnego zeszytu”). Jest on przedstawicielem „cichego pokolenia” lat 70., kiedy to po głośnych aresztowaniach ukraińskiej inteligencji rozpoczynali swoją drogę literacką Wasyl Szklar, Mychajło Słaboszpycki, Wasyl Portiak, Wasyl Herasymiuk, Kateryna Motrycz, Wasyl Osadczyj, Oksana Zabużko, Mychajło Wasyłenko, Anton Morhowski, Wasyl Kliczak i inni.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn