Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

«Mądrości od Maksyma Rylskiego»

Слово Просвіти, №10 за 2018 рік

Wszak Kobziarz żyje nadal swoimi utworami wśród narodu i każdy przychodzi do niego jak do rodzonego ojca. W wierszu „Strasznie być Ukraińcem obecnie…” (28.12.2012) Dmytro Pawłyczko przemyśliwuje szewczenkowski obraz cerkwi-grobowca, aktualizując go w nowej epoce. Współczesny artysta jest przekonany, że utwory Kobziarza brzmią niezwykle aktualnie w dzisiejszych czasach. A te zagrożenia, które wisiały nad Ukrainą w czasach imperialnej Rosji epoki Szewczenki, znów krążą nad nią. Drugi etap to obraz Kobziarza w zbiorze „Wiersze z Majdanu” (2014). W „Pieśni” (14.12.2013) określona zostaje historyczna doniosłość twórczości Tarasa Szewczenki jako politycznego i kulturowego testamentu ukraińskiego narodu politycznego. Wiersz „Zwycięstwo” (7.2.2014) określił wagę bezpośrednio utworu „Testament” jako swoistego zawołania Euromajdanu, jego ideowego hasła i katalizatora: Majdan stoi. Śpiewa świąteczne, A ty, jak uczeń, szepczesz „Testament”. Ty — zwycięzca, ty — naród, ty — słowo, Co tworzy prawdy i wolności świat [Pawłyczko D. Wiersze z Majdanu. K., 2014, s. 36]. Dmytro Pawłyczko kreśli historyczną retrospektywę, podkreślając trzy główne etapy kształtowania się idei samodzielnej Rusi-Ukrainy: państwo kijowskie, hetmanat w osobie Mazepy, Taras Szewczenko jako reprezentant nowej epoki zmagań o wolność. Poeta wzywa wszystkich Ukraińców do uświadomienia sobie siebie na tych etapach jako ich części i bycia katalizatorami nowych zmian w czasach Rewolucji Godności. Wszak ta ostatnia, w istocie, stała się koncentracją i wybuchem wysiłków kijowskich książąt, w szczególności Światosława Chrobrego, księżnej Olgi, Włodzimierza Wielkiego, Jarosława Mądrego, hetmanów-bojowników o wolną Ukrainę, przede wszystkim Mazepy, i oczywiście Tarasa Szewczenki jako duchowego przewodnika ukraińskości na wszystkich historycznych szlakach i rozstajach. Dmytro Pawłyczko, podobnie jak Taras Szewczenko, wyrósł i zmężniał na kozackich tradycjach. Poeta XX–XXI wieku poszedł tą duchową i polityczną kozacką drogą, którą aktualizował Kobziarz. Dla obu Chortyca — kolebka kozaczyzny — stała się miejscem formowania własnego polityczno-artystycznego światopoglądu. W „Pieśni o Chortycy” (26.11.2013) zawołaniem, które powtarza się refrenem po każdej strofie, są słowa: Przejdę Tarasowe drogi, Pokłonię się chortyckiej trawie. Ukraino, słyszysz: biją progi Skute twoje, ale żywe! [Pawłyczko D. Wiersze z Majdanu. K., 2014, s. 46]. Odrodzenie ducha Chortycy brzmi w utworach Dmytra Pawłyczki czasów Euromajdanu jako kontynuacja szewczenkowskich tradycji zmagań i walki o wolność. Dmytro Pawłyczko podkreśla znaczenie języka ojczystego. Szczególnie wzywa, by pamiętać o nim w tych stronach, które stały się ofiarą rosyjskiej agresji, w szczególności na Doniecczyźnie. W poemacie „Setnik Spartan” (wrzesień 2013) Dmytro Pawłyczko określił fenomen Kobziarza jako katalizator walki, który wzywa do zmagań w nowe czasy o panowanie ducha wolności i europejskości na terenach Rusi-Ukrainy. Kozacka tematyka w twórczości D. Pawłyczki jest podobna i współbrzmi z szewczenkowską poetycką kozaczyzną. Tak, w poemacie „Iwan Bohun” brzmi sakralne pytanie: „A gdzie Bohun, powiedz?” — zapytał mnie Szewczenko. A doprawdy, gdzie on jest? Jak był, to już go nie ma. Powiedz, duszo moja, smutna przesiedlenko W nową wojnę z wojny, w nowe jarzmo z jarzma. „On wieczny. On żyje”, — powiedziała mądra kobieta. I ja uwierzyłem jej. To prawidłowa odpowiedź. Lecz całej rzeki nie ujrzysz z małego zagródka, I ja pisać zacząłem coś niby testament [Pawłyczko D. Wiersze z Majdanu. K., 2014, s. 61]. Testament Iwana Bohuna — symbol kozackiej wolności i walki — to w istocie odrodzenie tego potężnego państwa Rusi-Ukrainy, które istniało w czasach książęcych. Tak, w wierszach doby Rewolucji Godności Dmytro Pawłyczko stworzył nowy obraz Tarasa Szewczenki — aktualnego i współbrzmiącego z nowymi czasami, niezłomnego i przekonanego państwowca, którego idee polityczne znalazły artystyczne ucieleśnienie. To obraz bojownika i myśliciela, twórcy wielkiego Duchowego Państwa, którego budowa stała się podstawą dla nowej Ukrainy typu europejskiego. Maksym RYLSKI, przewodniczący zarządu „Press-klub Ukraina Forum” Maksym Rylski pozostawił po sobie prawdziwy rozsyp przemyśleń, refleksji, rad i wskazań, które nie straciły na aktualności nawet dzisiaj. Jak podkreślał poeta-akademik, „wielki poeta jest zawsze współczesny”. Utrwalanie języka ojczystego, troska o słowo i duchowość człowieka, zwracanie się do młodzieży, problemy wychowania i stosunku do przyrody, przejawy dobroci – wszystko, co poruszało klasyka przez całe życie, znalazło odzwierciedlenie w książce, w poszczególnych wierszach i wersach poetyckich, w cytatach i wyciągach ze studiów literacko-artystycznych i rozpraw, spuścizny epistolarnej oraz publicystyki. Jednocześnie książka odsłania postrzeganie świata, zasady duchowe i moralne, obserwacje życiowe wybitnego humanisty, szerokość dobroci, zainteresowań, upodobań i przekonań mędrca oraz myśliciela M. T. Rylskiego. „Poetów na Ukrainie jest wielu, ale czy wielu jest wśród nich akademików?” – trafnie zauważył ktoś z obecnych na prezentacji. Zapewne właśnie wspaniałym wykształceniem akademickim tłumaczy się szerokie spektrum zainteresowań Rylskiego. Poeta, literaturoznawca, publicysta, językoznawca i znawca sztuki, tłumacz (znał kilka języków), jeden z inicjatorów utworzenia Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Przyrody, a nawet muzyk (Maksym Tadejowycz przyzwoicie grał na fortepianie – dało o sobie znać wychowanie po śmierci ojca w rodzinie Łysenków). I to szerokie zainteresowanie niezmiennie odbijało się w twórczości Rylskiego. „W tym zbiorze zamieszczono list, który w 1939 roku Rylski napisał do Chruszczowa. Poetę niepokoi fakt, że w Kijowskim Teatrze Operowym będą wystawiane opery w języku rosyjskim – mówi dyrektor Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki NAN Ukrainy Mykoła Żułynskyj. – Jeszcze wtedy, w dalekim 1939 roku, poeta doskonale rozumiał, że dwujęzyczność obowiązkowo prowadzi do zwycięstwa jednego z języków. Dlatego tak wiele jego przemyśleń dotyczy właśnie losu języka ukraińskiego. Myślę, że nikt tak jak Maksym Rylski nie wysławiał słownika. Dla niego słownik był jak dla prawosławnych Biblia. Czytał słowniki, zachwycał się nimi, wyszukiwał własne słowa i radził to innym”. „Bo słowo to broń, Jak każdą broń trzeba je czyścić i pielęgnować” – pisał poeta. – Mądrość to także dobroć serca, duchowy poryw szczerości, pragnienie wychodzenia naprzeciw człowiekowi – mówi kompilator książki Maksym Heorhijowycz Rylski. – Jako przykład podam powiedzenie „Umiej patrzeć, człowieku, na ludzi”. To nie tylko zwrócenie uwagi czy ostrzeżenie, ale życiowy kręgosłup Maksyma Tadejowycza. Zdecydowana większość poezji, utworów prozatorskich i spuścizny epistolarnej przesiąknięta jest miłością do człowieka, troską o niego, odwołaniem do najbardziej humanitarnych cech i uczuć, pragnieniem czynienia dobra. „Mój rozum może zapomnieć datę, ale moje serce nigdy nie zapomina tych, których kocha” – napisze w jednym z listów. „Charakter Maksyma Rylskiego łączył rozum z dobrocią, jego mądrość jest łagodna i, być może dlatego, niezaprzeczalna” – te słowa poeta Dmytro Pawłyczko napisał w dalekim 1969 roku. A Pawło Mowczan, poeta i przewodniczący „Proświty”, wspomniał w swoim wystąpieniu, jak kiedyś, jeszcze jako 18-letni student, odważył się podejść do Rylskiego w jednej z kawiarni i był poruszony prostotą słynnego wówczas poety. Krewni i rodacy Rylskiego wielokrotnie wspominali, jak Maksym Tadejowycz pomagał wszystkim, którzy się do niego zwracali. Pisano do niego jak do ostatniej instancji. Sam w jednym z listów zamieszczonych w zbiorze przyznaje, że ma reputację „liberała i orędownika w sprawach ludzi”, dlatego nie zawsze go słuchają, jednak odpowiadając adresatowi, obiecuje: „Wszystko, co będę mógł – zrobię”. Nawet będąc już ciężko chorym, Maksym Tadejowycz przejmował się troskami innych – opiekował się upamiętnieniem poety Ołeksandra Olesia oraz śpiewaka operowego i pedagoga Ołeksandra Myszuhi, zwracał się do kolegów, aby udzielili „moralnego i materialnego wsparcia” poważnie choremu pisarzowi Fedorowi Burłace. Nie każdy człowiek może powiedzieć o sobie słowami M. Rylskiego: „Las przywitał mnie jak przyjaciela…” A Maksym Tadejowycz miał do tego pełne prawo. Jego powiedzenie: „Miłość do przyrody to takie samo zrozumiałe dla wszystkich uczucie, jak miłość do ojca i matki” znalazło odzwierciedlenie nie tylko w spuściźnie literackiej, ale i w konkretnych działaniach na rzecz ochrony środowiska. W apelu do „przyjaciół-nauczycieli” ostrzega ich, by strzegli „jak źrenicy oka kluczy do naszego najdroższego skarbu – od serca i rozumu naszych dzieci!” Maksym Tadejowycz posiadał prawdziwy dar przewidywania, gdy pisał do syna Bohdana: „Radzę ci zwrócić jak najpoważniejszą uwagę na język angielski, bo człowiek, który nie zna języków, jest człowiekiem niepełnym”. Mądry poeta-neoklasyk już od lat 20. ubiegłego wieku jakby przeczuwał naszą europejską przyszłość. Ale jednocześnie radził dbać o przeszłość i ostrzegał przed nierozważnymi krokami: „…Jeśli nie podchodzi się do zjawisk historycznych z miarą historyczną i dialektyczną, to lepiej w ogóle do nich nie podchodzić”. „…Trudna to dość rzecz – miniony wiek sądzić, Nie zawsze warto tu ciąć zza ramienia. Niech każdy rok życia i każdy dzień przeżyty Uczy nas ostrożności i rozwagi”. Ma prawo do życia w naszej teraźniejszości także inne jego ostrzeżenie: nieakceptowanie wyższości, zuchwałości, narcyzmu: „Wspomnij, szaleńcze! Świat – to nie tylko ty: // Oprócz ciebie są myśli, planety, ptaki, // Są zjawiska takiej piękności, // O jakiej tobie, głupcze, się nie śniło!” Ale Maksym Tadejowycz Rylski nie byłby sobą – filozofem i myślicielem – gdyby, oddając hołd przeszłości, nie marzył o przyszłości: …Kto tylko przeszłością bogaty, – W przyszłość idzie na oślep… Nie! Żyć, kochać, śpiewać, Płonąć – do ostatniego dnia. Taką nazwę otrzymał niewielki zbiorek, który w Narodowym Muzeum Literatury zaprezentowała rodzinna fundacja Maksyma Tadejowycza Rylskiego „Róże i winogrona”. W przepełnionej sali muzealnej, gdzie stoi rzeźba Hryhorija Skoworody, mówiono o głębokiej filozoficzności twórczości poety-akademika. I jest to symboliczne. Pawło Mowczan, Petro Zasenko, Maksym Rylski, profesor Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Drahomanowa Wołodymyr Pohrebennyk

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn