Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Życiowa tołoka Leonida Andrijiwskiego

Слово Просвіти, №10 за 2018 рік

W 1995 roku Leonid Andrijiwski wraz z historykami sztuki Wirą Swencicką i Wasylem Otkowyczem został uhonorowany Narodową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki za oprawę plastyczną prawdziwie rarytasowego wydania — albumu „Ukraińskie malarstwo ludowe XIII—XX wieków”. Unikalny pod względem treści i realizacji projekt wydawniczy zaświadczył, że Leonid Andrijiwski jako utalentowany artysta-grafik u szczytu twórczości projektowej po mistrzowsku ukazał wyrafinowany i zdumiewający świat wyobrażeń oraz najsubtelniejsze niuanse artystyczne dzieł minionych epok. Zaledwie trzy lata później otrzymał tytuł „Artysty Ludowego Ukrainy”, po czym w życiu Leonida Andrijiwskiego rozpoczął się zupełnie nowy okres — stanął na czele własnego przedsięwzięcia, zakładając na zasadach partnerskich prywatne wydawnictwo „Krynycia”. W bieżącym roku mija dwadzieścia lat istnienia „Krynyci”, która w trudnych warunkach ekonomicznych, w odróżnieniu od wielu ośrodków wydawniczych, nie tylko nie zbankrutowała i nie roztrwoniła potencjału, ale dzięki profesjonalnemu i twórczemu kierownictwu Leonida Andrijiwskiego przez dwie dekady zdołała utrwalić najwyższe przejawy ukraińskiej kultury w setkach książek, stworzonych przez prawdziwych mistrzów słowa drukowanego. — Panie Leonidzie, od dwóch dekad kieruje Pan zespołem redakcyjnym wydawnictwa „Krynycia”, któremu w tym czasie udało się wydać szereg wysokiej klasy publikacji poświęconych życiu i twórczości geniusza narodu ukraińskiego — Tarasowi Hryhorowyczowi Szewczence. Jak wielką odpowiedzialnością dla każdego z krajowych wydawców jest wzbogacanie współczesnej szewczenkiany nowymi książkami? — Rzeczywiście, wydawnictwo „Krynycia” zostało zarejestrowane w 1998 roku. W różnych okresach działalności wydawniczej zmieniały się realia historyczne, zasady ukazywania życia i twórczości Wielkiego Kobziarza, ale najważniejsze miejsce w „Krynycy”, dawniej i dziś, zajmuje tematyka szewczenkowska. Mnie, jako jednemu z czołowych specjalistów współczesnej ukraińskiej sztuki książki, bezpośredniemu świadkowi i aktywnemu uczestnikowi tych procesów, tak samo jak każdemu twórczemu pracownikowi zespołu redakcyjnego „Krynyci”, jest co opowiedzieć ciekawego. Wydania, opracowane plastycznie przez moich kolegów, bez przesady stawały się bezcennym dorobkiem kultury narodowej. — Czy wydawnictwo, któremu Pan przewodzi, jest następcą prawnym tej ukraińskojęzycznej „Krynyci”, która istniała na początku ubiegłego wieku w Kijowie?.. — Tak, jej współzałożycielem był znany w ukraińskich kręgach wydawca i dziennikarz Serhij Hryhorowycz Tytarenko, który oprócz „Krynyci” (istniała od 1911 do 1920 roku), miał styczność z czasopismami pedagogicznymi „Switło” i „Wilna Ukrajinśka Szkoła”, pełnił obowiązki redaktora naczelnego wydawnictwa „Knyhospiłka” w latach 20. Po tym, jak Tytarenko został represjonowany w sprawie „SWU”, cała jego działalność wydawnicza została przerwana. Potrzeba było 78 lat, aby już w niepodległej Ukrainie powstała nowa „Krynycia”. Dziś faktycznie trwa dawna sprawa krynyczan, którzy odeszli w nieśmiertelność… A nam, obecnie żyjącym, trzeba wzywać do wiecznej sławy i piękna tych, którzy dziś tworzą chleb, którzy budują miasta i wsie, hodują sady i lasy, wychowują dzieci, którzy leczą, karmią, ubierają — z miłością, z dobrem, z nadzieją. — Jeszcze przed pracą w „Krynycy”, jak układała się Pana kariera i przebiegało kształtowanie się jako artysty-projektanta? — Moja droga twórcza jako artysty książki rozpoczęła się w wydawnictwie Narodowej Akademii Nauk Ukrainy „Naukowa dumka”, założonym przez wybitnego ukraińskiego orientalistę i poliglotę, akademika Ahatanhela Krymskiego. Przepracowawszy w nim piętnaście lat na stanowisku kierownika działu oprawy plastycznej, starałem się ugruntować swoją pozycję przede wszystkim jako artysta książki, który stawia sobie za cel rozwijanie tradycji ukraińskiego wydawnictwa, odkrywanie dla siebie nowych horyzontów twórczości. — Przypominam sobie rzadkie wydanie „Naukowej dumki”, które bez przesady jest ozdobą każdej prywatnej biblioteki. Mam na myśli „Ukraińskie malarstwo portretowe pierwszej połowy XIX wieku”, którego autorką jest znana historyk sztuki Wałentyna Ruban. W danych tego albumu wymienione jest również Pana nazwisko… — To wydanie uważam za prawdziwy sukces w mojej karierze twórczej. Wystąpiłem w nim jako autor scenariusza, reżyser makiety oraz oprawy plastycznej książki. W „Ukraińskim malarstwie portretowym…” Taras Szewczenko jawi się jako wybitny portrecista z jego uniwersalizmem indywidualności twórczej. Zwracając się ku romantycznemu wizerunkowi, Szewczenko-artysta odkrywa charyzmę i niepowtarzalne cechy charakteru człowieka z wrodzonym talentem. — Czy wydawanie publikacji o tematyce artystycznej również znajdowało się wtedy w orbicie Pana zainteresowań? — Bez wątpienia. Przypominam sobie, że na początku lat 80. w wydawnictwie „Mystectwo” ukazały się fundamentalne wydania — „Przez wieki. Kijów w sztukach pięknych XII—XX wieków”, gdzie po raz pierwszy w sposób wyrazisty zaprezentowano dzieła ukraińskich, rosyjskich, holenderskich, polskich, francuskich, niemieckich artystów, związane ze starożytnym miastem. „Muzeum sztuki zachodniej i wschodniej w Kijowie” oraz „Odeskie muzeum sztuki zachodniej i wschodniej”. Te eleganckie albumy zostały wydrukowane na zagranicznej bazie poligraficznej, co pozwoliło zrealizować wiele zamierzeń. Na tym samym poziomie marzyłem o opracowaniu wydania poświęconego Ukraińskiemu muzeum sztuk pięknych. — Jeśli powrócić do „Krynyci”, to ciekawie byłoby dowiedzieć się, jak wydawnictwo szukało własnej niszy na krajowym rynku wydawniczym? — Swoją działalność twórczą „Krynycia” rozpoczęła od fundamentalnej pracy „Na pamiątkę rodzinnego kraju. Ukraina na starej pocztówce” wydanej w 2000 roku. Zespół twórczy składał się z kompilatorów: Mychajła Zaboczenia (to właśnie jego kolekcja stała się podstawą wydania), Ołeksandra Poliszczuka, Wołodymyra Jaciuka oraz mnie jako autora scenariusza, reżyserii makiety i opracowania plastycznego. Znaczenie tego wydania dla Ukrainy trudno przecenić. Ukraina ukazała się w swoim pięknie i bogactwie w sferach historycznej, kulturoznawczej i etnograficznej, mistrzowsko odzwierciedlonych na starych pocztówkach. Ten album-katalog stał się dość wyczerpującą ilustrowaną encyklopedią dawnej ukraińskiej pocztówki, która, bez przesady, nie ma odpowiedników w światowej filokartii (filokartia — od greckich słów: „kocham” i „papier”; kolekcjonowanie ilustrowanych pocztówek — przyp. red.). Przedstawiono w nim i opisano ponad siedem tysięcy dawnych i rzadkich ilustrowanych, kolorowych i czarno-białych pocztówek, na których uwieczniono przyrodę, ludzi, wsie i miasta, wydarzenia historyczne oraz dorobek kulturowy Ukrainy. — A które z późniejszych wydań „Krynyci” można uznać za wizytówki wydawnictwa? — Wyróżnię takie wydania jak „Artystyczne rody Ukrainy. Kryczewscy i ukraińska kultura artystyczna XX wieku. Wasyl Kryczewski” autorstwa W. Ruban-Krawczenko, „Nie zapomnijcie wspomnieć... Szewczenkowska pocztówka jako zabytek historii i kultury 1890—1940” Wołodymyra Jaciuka, która ukazała się w wydawnictwie „Krynycia” dwukrotnie — w 2004 i 2008 roku. „Na granicy II—III tysiąclecia. Artyści Kijowa. Z drzewa życia ukraińskiej sztuki plastycznej. Malarstwo. Grafika. Rzeźba” oraz „Rozmaj Niepodległej Ukrainy. Artyści Kijowa. Ukraińska sztuka plastyczna 1991—2011 lat. Malarstwo. Grafika. Rzeźba” — obie autorstwa kompilatorki Wiktorii Andriewskiej i inne. W tych wydaniach jestem również autorem scenariusza, reżyserii, opracowania plastycznego i makiety. „Pieśniowy wieniec. Ukraińskie pieśni ludowe z nutami” w opracowaniu Andrija Mychałka, „Szewczenkowa Krynycia. Zbiór aforyzmów z utworów Tarasa Szewczenki” w opracowaniu literaturoznawcy Wołodymyra Doroszenki. Te i inne wydania „Krynyci” wzbogacają współczesną szewczenkianę, popularyzują imię Tarasa Szewczenki nie tylko na Ukrainie, ale i na świecie. — Zapoznając się z Pana biografią, odkryłem, że był Pan członkiem Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, kiedy kierował nim akademik Iwan Dziuba. Jakimi wspomnieniami może Pan się podzielić z lat współpracy z wybitnym ukraińskim krytykiem literackim? — Przede wszystkim konstelacją pisarzy i artystów, których wówczas Komitet ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki uhonorował najwyższym państwowym odznaczeniem w sferze humanistycznej pod przewodnictwem Iwana Dziuby. Są to Iwan Biłyk, Borys Neczerda, Jurij Szerech, Jewhen Paszkowski, Ihor Rymaruk, Serhij Jakutowycz, Mychajło Słaboszpycki. Listę twórców, uhonorowanych wysokim imieniem Kobziarza, można kontynuować i kontynuować. W pamięci przechowuję także projekt literacko-artystyczny „Biblioteka Szewczenkowskiego komitetu”, zapoczątkowany z inicjatywy Iwana Dziuby przy wsparciu ówczesnych członków Szewczenkowskiego komitetu, który rozpoczął swoją drogę od książki „Lot przez burzę” Mykoły Bażana, przyуроczonej jubileuszowi wybitnego ukraińskiego poety i tłumacza, wydanej w „Krynyci”. Na czele rady wydawniczej „Biblioteki…” stanął żyjący klasyk współczesnej literatury ukraińskiej Pawło Zahrebelny. Dzięki lekkiej ręce Iwana Mychajłowycza w serii wydawniczej „Biblioteka Szewczenkowskiego komitetu” w ramach dawnego programu „Ukraińska książka” (w bieżącym roku nazwa i treść programu zostaną zmienione w związku z reorganizacją) ujrzało światło dzienne ponad 90 wydań z utworami prozatorskimi, poetyckimi, publicystycznymi i dramaturgicznymi laureatów Nagrody Szewczenkowskiej różnych lat. Tylko w „Krynyci” pod logotypem „BSK” ukazały się drukiem książki Wołodymyra Sosiury „Całym sercem kochajcie Ukrainę”, Andrija Malyszki „Dalekie orbity”, Platona Woronki „Powódź”, Wołodymyra Bazylewskiego „Szopka”, Dmytra Łucenki „Wszystko miłością zmierzone do dna”, Pawła Tyczyny „Złoty gwar”, Witalija Korotycza „Z pierwszej osoby. Wybrane”. — Nie mogę nie wspomnieć o jeszcze jednym oryginalnym projekcie wydawniczym, zapoczątkowanym przez „Krynycię” na początku lat 2000., — informatorze encyklopedycznym „Szewczenkowscy laureaci”… — Dziś to rzeczywiście niezwykle rzadki słownik encyklopedyczny (nakład zaledwie 2 tysiące egzemplarzy), „Krynycia” trzykrotnie go wznawiała. Niezmiennym kompilatorem wydania „Szewczenkowscy laureaci” przez wszystkie lata był Mykoła Łabinski, dzięki którego staraniom zawarto tu wielki materiał dokumentalny i historyczny, podano informacje biograficzne, ujawniono główne etapy działalności twórczej laureatów, naświetlono osiągnięcia twórcze licznych przedstawicieli elity twórczej Ukrainy. — Co roku w marcu, w przeddzień obchodów dnia urodzin Wielkiego Kobziarza, odbywa się wręczenie dyplomów nowo wybranym laureatom Nagrody Narodowej z udziałem Prezydenta Ukrainy. Po tych uroczystościach uwaga mediów i opinii publicznej na twórczość artystów uhonorowanych najwyższym państwowym odznaczeniem w sferze humanistycznej gwałtownie spada. Jak Pan myśli, dlaczego tak się dzieje? — Trudno mi do końca zrozumieć, na jakich zasadach dziś na Ukrainie kształtowana jest polityka humanistyczna. Czyż Nagroda Szewczenkowska nie jest jednym ze składników tej polityki, skierowanej na podniesienie poziomu kulturalnego ludności? Spada, być może dlatego, że u nas obecnie w krajowej przestrzeni medialnej obserwuje się, jakkolwiek to przykre, zalew rosyjskojęzycznego kontentu. W 2001 roku Iwan Dziuba, poradziwszy się Pawła Zahrebelnego i innych członków Szewczenkowskiego komitetu, zaproponował stworzenie charytatywnego „Szewczenkowskiego Funduszu — XXI wieku”. Przypominam sobie, że pod egidą Funduszu został zapoczątkowany Ogólnoukraiński festiwal-konkurs dzieci i młodzieży „Szewczenko w moim sercu”, który wsparło Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki w osobie jego szefa Pawła Mowczana, a także Ministerstwo Kultury i Sztuki Ukrainy, Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy, Państwowy Komitet Ukrainy ds. Rodziny i Młodzieży, Narodowe Związki Twórcze, organizacja charytatywna „Międzynarodowy Instytut Teatru” oraz fundacja charytatywna „Kultura Ukrainy i świata”. To była prawdziwa „tołoka” (wspólna praca) w najlepszych tradycjach narodu ukraińskiego, kiedy wspólnymi siłami wykonywano ważną pod względem zakresu i znaczenia pracę. Być może zdobyte doświadczenie przez „Szewczenkowski Fundusz — XXI wieku” w sprawie popularyzacji bezcennego dziedzictwa Szewczenki przyda się tym inicjatywnym młodym ludziom, którzy nie słowami, a czynem gotowi są nieść imię Wielkiego Kobziarza w bliskie i dalekie światy. Rozmawiał Taras HOŁOWKO Na zdjęciu: Łeonid Andriewski, Iwan Dziuba, Mykoła Łabinski podczas prezentacji informatora encyklopedycznego „Szewczenkowscy laureaci” oraz wydawnictw wydawnictwa „Krynycia”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn