Strona · s. 3strona oryginału ↗
Język – czynnik państwa»
Слово Просвіти, №10 за 2018 рік
Od lutego bieżącego roku na mocy decyzji lwowskiej rady miejskiej wszyscy pracownicy sfery usług są teraz zobowiązani posługiwać się wyłącznie językiem ukraińskim. Cała produkcja publiczna: od plakatów, szyldów, afiszy po metki z cenami, paragony, bilety, menu — ma być wyłącznie w języku państwowym. Podobną decyzję w lutym bieżącego roku podjęły również rady miejskie Czerniowiec i Kropywnickiego. Tak więc decyzją «O środkach zapewniających regionalną politykę językową w mieście Kropywnickim» ustala się, że na „terytorium Kropywnickiego wszystkie nazwy instytucji, przedsiębiorstw, organizacji, szyldy, plakaty, afisze, komunikaty publiczne, ogłoszenia reklamowe oraz wszelkie inne formy audialnej i wizualnej produkcji reklamowej, informacje dla konsumentów towarów i usług są wykonywane w języku państwowym zgodnie z ustawodawstwem Ukrainy. Ponadto we wszystkich sferach obsługi publicznej obywateli w regionalnym centrum przy sprzedaży towarów i świadczeniu usług w pierwszej kolejności używa się języka państwowego. I tylko na prośbę konsumenta podmiot gospodarczy może używać dowolnego innego języka obcego w celu pełnego przekazania informacji o towarach i usługach oraz należytej obsługi konsumentów. We wszystkich zakładach sfery gastronomii obowiązkowa jest obecność menu sporządzonego w języku państwowym. Przy obsłudze gości personel zobowiązany jest w pierwszej kolejności proponować menu w języku ukraińskim, a tylko na życzenie gościa przedstawić menu w dowolnym innym języku, jeśli jest ono dostępne”. Warto dodać, że decyzja ta została opracowana we współpracy z ekspertami „Stowarzyszenia Nauk Politycznych”, „Ruchu Obrony Języka Ukraińskiego” i „Proświty” w ramach działalności koalicji „Rada Ekspertów”. Wydaje się, że ten postępujący ruch języka ukraińskiego w społeczeństwie od teraz staje się nieustanny. W związku z tym chciałbym zwrócić uwagę na jeszcze jeden aspekt, który na razie pozostaje poza uwagą zarówno państwa, jak i społeczeństwa. Jest nim wielowariantowość języka ukraińskiego, który żyje własnym życiem w regionach, a nawet w poszczególnych geopozycyjnych punktach, na przykład w miejscach zwartego zamieszkania niewielkich etnosów — Niemców, Albańczyków, Greków, Bułgarów i innych. Ta różnorodność językowa, według naszego poglądu, jest przede wszystkim środowiskiem odżywczym dla języka ukraińskiego i znacznie go wzmacnia, jeśli rozpatrywać perspektywę dalszego aktywnego rozwoju języka. Co do problemu funkcjonowania języka państwowego w codziennym życiu, widzi się tu potrzebę zastosowania jednego uniwersalnego podejścia: język ukraiński powinien być używany wszędzie i zawsze apriorycznie — domyślnie. Począwszy od języka programów komputerowych i sieci społecznościowych, a skończywszy na negocjacjach biznesowych. ...„Język można porównać do wzroku”, — twierdził Ołeksandr Potebnia. Podobnie jak najmniejsza zmiana w budowie oka i działaniu nerwów wzrokowych,
pisał on, nieuchronnie daje odmienne postrzeganie i tym wpływa na cały światopogląd człowieka, tak więc każdy drobiazg w budowie języka musi bez naszej wiedzy dawać szczególne kombinacje elementów myśli. Wpływ takich językowych drobiazgów na myśl jest pod swoim względem zjawiskiem unikalnym. Powinniśmy, idąc za Potebnią, uświadomić sobie, że w praktyce stosowania języka, która prowadzi do zmiany (perspektywicznego rozwoju) pozycji światopoglądowych społeczeństwa ukraińskiego, drobiazgów być nie może. Nasz język to nasze zwycięstwo.
Prosić o kwoty to upokorzenie
Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy:
— Przypomnę rok 1990. Wtedy, po uchwaleniu „Deklaracji o państwowej suwerenności Ukrainy”, odbył się wielotysięczny wiec. Zebrali się Ukraińcy, a Towarzystwo Języka Ukraińskiego przekształcało się w Towarzystwo „Proświta”. Mówiono dużo. Podano przerażającą liczbę: że przez 376 lat nas zniewalano pod względem językowym i że mieliśmy 480 cyrkularzy niszczących ukraińskość, niszczących język ukraiński. A potem zapytano włoskiego profesora Ricardo Piccio, czy Ukraina przetrwa. Odpowiedział, że przetrwa tylko pod jednym warunkiem: jeśli nasze dzieci będą uczyć się, znać i kochać język ukraiński, swoją historię i kulturę. Znany filozof Kohen mówił sto lat temu, że człowiek wiele zmienia w swoim życiu, nawet czasem zdradza. Ale jednego zmienić nie może — swoich dziadów. Nie wolno zdradzać, nie wolno zmieniać dziadowskiej tradycji stosunku do swojego języka, do swojej narodowej kultury, do swojego Kościoła, wiary i do swojej historycznej narodowej pamięci. To są te rdzeniowe podstawy, na których buduje się świat. Dlaczego w „Deklaracji o państwowej suwerenności Ukrainy”, uchwalanej jeszcze w URSR, były dwa mocne pojęcia — twórcze dla narodu i twórcze dla państwa, a teraz o nich się nie wspomina. Dużo straciliśmy, począwszy od 1990 roku. Bo wtedy położono podwaliny pod pojęcie państwa narodowego. A w Konstytucji z 1996 roku nie wywalczyliśmy tego stanowiska. A potem — straszliwy metodologiczny ciąg ideologicznych i politycznych błędów. To jest ta metodologia, która nie pozwala rozwijać ukraińskości jako takiej. Często czytamy tylko pierwszy akapit 10. artykułu Konstytucji Ukrainy. A jest jeszcze drugi akapit — ten, który zobowiązuje. Ma on moc bezpośredniego obowiązywania. Zobowiązuje
s. 5 · strona oryginału ↗
Konstruktywności dyskusjom na temat języka doda także tworzenie platform, takich jak „Portal polityki językowej”, na których obywatele mieliby możliwość nie tylko wyrażania swojego emocjonalnego stosunku do ideologicznych zwolenników, ale też omawiania inicjatyw legislacyjnych, programów itp. w konstruktywnym kierunku. Jeszcze jeden aspekt dyskusji w mediach społecznościowych to nieuwzględnianie faktu, że są one zbudowane tak, że mimo iluzorycznej otwartości przestrzeni użytkownicy i tak przebywają w zamkniętych, tematycznie dobranych społecznościach i nie mają możliwości zobaczenia szerszego obrazu. Stąd wielu ludzi nabiera błędnego przekonania, że żyje wśród jednomyślnych. Nie bez powodu istnieje nawet pojęcie „ukraińskiego Facebooka”: wokół same wpisy po ukraińsku, odpowiednia tematyka materiałów i sposób przedstawiania wiadomości.
Żeby nas usłyszano i zrozumiano, trzeba bić w dzwon
Leonid Mużuk, reżyser filmowy:
— Język zniknął praktycznie z wszystkich sfer przestrzeni informacyjnej. I przede wszystkim tam, gdzie chronił naród ukraiński — w ukraińskim radiu i ukraińskiej telewizji. Odwoływanie się do dwóch liter „UA” to technologia, którą ma być ukraińska telewizja. Jakby już nie moskiewska, lecz rzekomo europejska. Ale to manipulacja, która przekonuje, że ten ołówek, który teraz stał się flamastrem, rysuje nam wszystko, co dotyczy kultury kadru, kultury języka, historii Ukrainy, co dotyczy ukraińskiej mentalności i co jest wprowadzane jako system bezkultury. Dlaczego o tym mówię? Ponieważ przewodniczący Telewizji Publicznej nie włada językiem ukraińskim, a jego zastępcy nie wiedzą, kim jest Wasyl Stefanyk. A ta czeladź, która zajmuje centralne stanowiska, porozumiewa się między sobą w mediach społecznościowych wyłącznie przekleństwami. Gdyby ktoś przeanalizował światopogląd tych ludzi, przeraziłaby się nie tylko nauka, ale i przeciętna Ukraina. Rozumiem, że trzeba bić na alarm. Ale, niestety, ten dzwon jest głuchy, ponieważ wszystkie komercyjne kanały telewizyjne działają przeciwko Ukrainie całkowicie bezkarnie. Mają konkretny cel. Na jednym z kanałów pojawił się Pichowszek, który przez trzydzieści lat kpił ze Świątobliwego Filareta. W cywilizowanym świecie nikt by mu nie podał ręki. Ale on przecisnął się przez szczeliny antyukraińskiej polityki i wszystko, co choć trochę ma ukraiński interes w źródłach informacji, przedstawia z antyukraińskiej pozycji. Jestem absolutnie przekonany, że cała ta czeladź i jej kierownicy to agenci, którzy dziś działają systemowo, w zgranym rytmie, według postawionych zadań operacyjnych. A tworzenie rady nadzorczej dla Telewizji Publicznej, najwyraźniej, również przebiegało pod wpływem tej agentury. Powołali ludzi, którzy niczego nie rozumieją i niczego nie potrafią. Niszczą tych profesjonalistów, którzy utwierdzali kulturę słowa w radiu i telewizji, którzy mają wyraźne ukrainocentryczne stanowisko. Ten wrogi krok wyjaśnić bardzo łatwo. Zakazano rosyjskich kanałów telewizyjnych, zamknięto dostęp do produktu informacyjnego, który płynął z Rosji, więc będziecie mieć wewnątrz różne operacje dywersyjne. To kierunek ideologiczny, który dziś rozpowszechniają Hanapolski i Kysielow. Kiedyś prognozowałem, czym zakończy się udział Kysielowa w kanale ICTV. W 2013 roku nawet dawałem do zrozumienia, że przygotowywana jest wojna, która doprowadzi do przeróbki podziału. A to nie była prognoza, lecz elementarna analiza źródeł, które płynęły z Rosji na Ukrainę. Dziś jest druga faza. Co więcej, władza zasłania europejskimi literami „UA” rosyjską ekspansję wewnątrz naszego terytorium. Dlatego trzeba żądać od Narodowej Rady ds. Telewizji i Radiofonii zmiany składu rady nadzorczej, tak aby zasiadali w niej specjaliści związani ze sferą kulturalną i informacyjną. I trzeba codziennie monitorować naszą przestrzeń informacyjną. Za naruszanie praw, o których mówiliśmy, trzeba karać zwolnieniami z pracy. Dziś nie da się już zawrócić państwowych struktur w telewizji, lecz trzeba przynajmniej zatrzymać jej niszczenie. Aby nas usłyszano i zrozumiano, trzeba bić na alarm. Będziemy codziennie wspierać wszystkich, którzy stoją na ukraińskich pozycjach, bez których Ukraina jest niemożliwa.
Interwencja językowa
Larysa MOROZ, doktor nauk filologicznych, profesor, główny pracownik naukowy Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy:
— Nie jestem językoznawcą. Do wcześniejszych wystąpień państwowych mogę dodać tylko kilka spostrzeżeń z życia. Możemy między sobą porozmawiać… Ale to faktycznie jest przekonywanie jedno drugiego — a wszyscy my i tak jesteśmy jednomyślni w tych kwestiach… I wszyscy jesteśmy na jednym poziomie. Przynajmniej w rodzimym Instytucie (podobnie jak we własnej rodzinie) nie słyszę tych językowych „wpadek”, tych bezsensownych błędów gramatycznych, od
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
