Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

O czystości jej słowo zabiorę

Слово Просвіти, №10 за 2021 рік

Współczesny, najwyraźniej zwolennik „badań” L. Władycza, D. Horbaczow zarzuca M. Buraczewi, że rzekomo nie odbierał pozytywnie twórczości O. Ekster i O. Bohomazowa. Nawiasem mówiąc, D. Horbaczow cytuje wypowiedzi M. Buraczeka, ale nie podaje nazwiska autora. Słowem, zamiast obiektywnych badań mamy stronnicze sądy i wnioski (wymieniono tu tylko kilka nazwisk nieobiektywnych „badaczy”; zresztą, zapoznając się z niektórymi ich publikacjami, dochodzi się do wniosku, że czas dla części z nich zatrzymał się w swoim biegu). Z socjalistycznego wschodu Ukrainy do imperialistycznego Nowego Jorku Oddani pseudo-ukraińscy zwolennicy leninowskiej ideologii światowego braterstwa proletariackiego próbowali uczynić stolicą przemysłowe centrum Słobożanszczyzny, ale większych sukcesów nie odnieśli. Jedyną rzeczą, która podtrzymywała M. Buraczeka przy życiu w okresie charkowskim, była jego twórczość. Przez pewien czas kierował lokalnym technikum artystycznym, a później w nim wykładał. Następnie został wykładowcą Charkowskiego Instytutu Artystycznego. Nieoczekiwaną dla Mistrza w tamtych latach stała się sensacja o ogromnej skali, kiedy 30 kwietnia 1939 roku w Nowym Jorku otwarto Wystawę Światową, która miała różne nazwy w zależności od tłumaczenia: „Świat przyszłości”, „Budowa świata jutra” itp. Inicjatorzy uściślali, że wydarzenie poświęcone jest 150. rocznicy niepodległości USA oraz 150. rocznicy inauguracji pierwszego prezydenta USA J. Waszyngtona. Niesamowite święto trwało do 27 października 1940 roku i weszło na listę unikalnych rekordów świata – podobnego pod względem jasności wydarzeń, rozmachu i powierzchni przeznaczonej na organizację imprezy nie było ani w przeszłości, ani później. Dlaczego poszczęściło się właśnie Mykole Buraczkowi, niestety, dziś trudno wyjaśnić (można przypuszczać, że rozwiązanie zagadki kryje się w moskiewskich archiwach organizacji twórczych, dotyczących przygotowań do udziału w nowojorskiej wystawie światowej). Jak by nie było, poszczęściło się właśnie ukraińskiemu pejzażyście: jego dzieło, które powinno nazywać się „Krajobrazem podolskim” (w promieniach słońca wiejska droga, pole zboża). Petro MELNYK, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, m. Zaleszczyki, obwód tarnopolski. Dobrze zdaję sobie sprawę, że procesy cywilizacyjne są niemożliwe bez neologizmów w językach narodów świata, bez wzajemnego wzbogacania się języków różnych narodów i krajów nowymi słowotworami na wzór dawno znanego neologizmu, którego autorem jest niezapomniany Jacques-Yves Cousteau – „akwalung”. Czy, powiedzmy, bez takich słów jak „kosmonauta” czy „astronauta”, zrodzonych przez podbój kosmosu w latach 60. ubiegłego wieku. Albo „rentgen” Wilhelma Conrada (pochodne od Roentgena) – ukraińskiego odpowiednika dla nich nie ma. Dla przykładu: szarawary (z perskiego – szalwar), które są częścią stroju narodowego nie tylko Ukraińców, ale i Kurdów, Pasztunów, Dari. Do nas dotarły jeszcze od Scytów i Sarmatów. Od Persów pochodzi też nazwa najpowszechniejszego na planecie ptaka – kurki (w języku perskim xuros – kogut). Nie będę wdawał się w szczegółową analizę tworzenia naszego bogactwa leksykalnego, powiem tylko, że ukraiński język literacki dawno został oszlifowany do najwyższego stopnia doskonałości przez niejedno pokolenie jego znawców i popularyzatorów. Nic dziwnego, że turecki historyk Ewlija Czelebi jeszcze w XVII w., odwiedziwszy Kijów, napisał: „Sami oni są dawnym narodem, a język ich jest jeszcze bardziej wszechstronny i bogaty niż farsi, chiński, mongolski i wszelkie inne”. Język Szewczenki, Franki, Rylskiego, Stelmaha, Honczara, Liny Kostenko powinny wziąć na uzbrojenie elity i struktury władzy wymarzonej i zdobytej w wielowiekowej walce niepodległej Ukrainy. Ale niestety, w czysty nurt ukraińskiego języka literackiego weszli, nie zdejmując brudnego obuwia, wszyscy, komu się podoba. W rezultacie niemal codziennie w naszym języku pojawiają się germanizmy, polonizmy, wulgaryzmy, a najbardziej – anglicyzmy. Nie zapominam też o dokuczliwych rusycyzmach, takich jak: „sachar”, „swadźba”, „kanieszno”, „użas”, „tipa” i setki innych słów-pasożytów od najkrótszego „da” zamiast „tak”. Zamiast tego dawno zrozumiałem, że czasami utrwalaniu w życiu codziennym i codziennym użyciu rusycyzmów pomagają obojętni na językowe potworki w swoich „opusach” dziennikarze i nieodpowiedzialni urzędnicy, którzy rejestrują małżeństwa, legalizując Sidorowych (chociaż Sydir), albo w państwowym rejestrze zatwierdzają firmę „Kopijoczka”, chociaż po ukraińsku powinno być „kopijeczka”, tak jak Marijeczka, czajeczka itp. W pasku informacyjnym jednego z kanałów telewizyjnych czytamy: „po mistam bojowoj sławy”. Redaktorzy, uczcie się, proszę, końcówek przypadków. Dziś chcę wyostrzyć uwagę właśnie na anglicyzmach, które mają ukraińskie odpowiedniki, ale zaśmiecają język przez dążenie do popisywania się znajomością angielskiego ze szkodą dla ojczystego. Podam kilka przykładów słów, których nie rozumie 70-80 procent naszych obywateli. Powiedzmy, „autfit” – strój, ubranie; „workshop” – kursy, seminarium; „campaign” – przedstawienie, spot reklamowy; „streetracer” – uliczny kierowca wyścigowy; „vapers” – palacze e-papierosów; „freelancer” – wolny artysta; „cashback” – zwrot pieniędzy; „quests” – zawody; „downshifting” – przejście na niższy bieg w samochodzie lub na mniej płatną pracę; „retailer” – sprzedawca towaru w detalu i wiele innych, które po prostu wziąłem z codziennych wiadomości Ukrnetu. Po co takie słowa wynosić do nagłówków dziennikarskich doniesień – nijak nie mogę pojąć. Tak jak nie rozumiem zalewu „back-ów-halfback-ów”, „wingerów-szwingerów” i „cornerów-keeperów” w naszym futbolu. Czy od tego wzrosły umiejętności naszych piłkarskich obrońców i pomocników, czy mniej przepuszczają bramkarze, a więcej strzelają napastnicy, czy w całości nasz futbol podniósł się choć o szczebel wyżej w rankingu UEFA i FIFA? Najwyraźniej moi koledzy pragną, jak to mówią, po prostu „zaszpanować”, popisać się, mówiąc: patrzcie na nas, Gapko, my przecież nie jesteśmy jakimiś tam wieśniakami, a jednak kijowskimi czy charkowskimi albo odeskimi językowymi „dendysami”, którzy byli, być może, i „za bugrem”. To wcale nie sprzyja popularności naszego języka, a właściwie zabija duszę narodu, przecież właśnie język uważamy za duszę naracji. Lina Kostenko ostrzega: „Narody nie umierają od zawału. Najpierw odbiera im się język”. Potrzeba aktywnego oporu przeciwko bezmyślnemu zaśmiecaniu naszego języka anglicyzmami jest pilna, bo może być za późno. Przecież nawet na kioskach, gdzie naprawiają nasze obuwie, w moich rodzinnych Zaleszczykach, jeszcze niedawno wisiały tabliczki „Servis shop”. Zwróciłem się do mistrzów: „A co, od tego (wskazuję na szyld) kobiety nie łamią swoich obcasów czy może dratwy nie trzeba smołować?”. A oni, zawstydzeni, mówią: „Moda…”. Przekonałem, że moda na ubrania i fryzury przychodzi i odchodzi, a zagraniczne śmieci w naszym języku pozostaną i będą szkodzić bezpowrotnie, bo zubożają go, będą szerzyć obcy, zakorzeniać go zamiast naszego. Pomogło! Dlaczego wyostrzam uwagę na poruszonym temacie? Ponieważ w przeludnionym świecie toczy się dziś walka o “przestrzeń życiową”. Stopień napięcia rośnie nie z dnia na dzień, a z godziny na godzinę. I wszystkimi metodami wszechmocni próbują zetrzeć z powierzchni ziemi mniejszego, aby stanąć na jego polu. W tym celu stosują także przebiegłe telewizyjne zwodzenie – samounicestwienie narodów poprzez utratę przez nie języka ojczystego. Uważam, że codzienne zaśmiecanie języka ukraińskiego przytoczonymi wyżej anglicyzmami (a przecież nie są one ostatnimi!), podobnie jak germanizmami, rusycyzmami i innymi słownymi śmieciami, to ciche i podłe odbieranie języka ojczystego narodowi. I prowadzą je poprzez “modne” wprowadzanie różnych “vaperów” i “wingerów” wśród młodzieży, która jeszcze nie zawsze uświadamia sobie tę szkodę dla własnego państwa. A po to, żeby nikt nie odebrał języka Tarasa Szewczenki jego prawnukom i praprawnukom, państwo musi go chronić. Dlaczego nasi możnowładcy nie mieliby wziąć przykładu z Francji lub poradzieckiej Łotwy, gdzie w przypadku nieużywania w należytym stopniu języka państwowego podczas wykonywania obowiązków zawodowych nakłada się karę (we Francji – nawet odpowiedzialność karną!)? Gdyby tak było w Ukrainie, wtedy ludzie nie łamaliby sobie głowy, nie znając angielskiego, nad “warsztatami” i “cheerleaderami”, albo nie tłumaczyliby na swój sposób “bifurkacji”, bo dawno wiedzą, że “bi” – to “dwa”, ale furkację kojarzą z dialektycznym furkałem. A gdzie tam, to – widły, czyli razem oznacza “rozdwojenie”. A nam w języku rozdwojeń wcale nie potrzeba, bo znajdziemy się na peryferiach historii. Dlatego nie chwalmy się cudzymi słowami, nie pokazujmy swojej tymczasowej wyższości nad tymi, którzy nie uczyli się angielskiego. Bo, jak powiedział jeszcze Sydir Worobkewycz, “kto lgnie do cudzego, tego Bóg karze”. Pielęgnujmy w swoim domu swój język. Przejrzyjmy na oczy, zdolni do myślenia, rozumiejmy, jak mąci się nasz rozum przez to, że, jak powiedział nasz Prorok, “we wszystkich językach wszystko milczy, bo błogosławi!”. Kochajmy Ukrainę, jak wzywał Wołodymyr Sosiura, “wiśniową swoją Ukrainę, piękno jej wiecznie żywe i nowe, i język jej słowiczy!”. I dbajmy o jej czystość, nie zaśmiecajmy jej rusycyzmami, anglicyzmami i innymi “izmami”. Niech zawsze będzie pachnąca, jak świeżo upieczony chleb nasz święty. Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/ NIP: 00031756. Przeznaczenie płatności – wypełnia płatnik tak, aby udzielić pełnej informacji o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety “Słowo Proświty” odpowiedział: Melnyczenko W. J. – 1000 UAH.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn