Strona · s. 3strona oryginału ↗
Nauczcie się ukraińskiego alfabetu, na początek! (O języku naszych kanałów telewizyjnych)
Слово Просвіти, №10 за 2021 рік
W „polu” dźwiękowym obecnie najczęściej słyszę: „je-deklaracje” (chociaż w pełnym wariancie brzmi jednak normalne „elektroniczne”). A ile warte jest brzmienie skrótu NKREKP, gdzie wyróżniona litera E oznacza „elektryczne”! A brzmi ona stale jak „je”! Kiedy zaś z ust czarującej prowadzącej pada: „aparat esz-we-el”, to, jak to mówią, pytań więcej nie mamy. Mimo wszystko znacznie więcej błędów czy, dokładniej by było powiedzieć, językowego śmiecia (bo niemiłosiernie zaśmieca język swoimi hybrydowymi formami) widzimy w leksyce. To skutki wpływu głównie języka rosyjskiego. „Tak nazywajemych” (takie formułki można by nawet wydać za cytaty, ale w rzeczywistości — nie), „przebierając się, golę się”, „znajdować się” (nie wtedy, gdy kogoś szukają, a w znaczeniach: usytuować się, przebywać itp.), „w podniesionym nastroju”, „wystarczająco słabe”, „nagłe przechodnie” (nie od razu zrozumiesz, że to „przypadkowi”), „bezpieczni ludzie” (według kontekstu — lekkomyślni, a nie to, co związane z bezpieczeństwem czy niebezpieczeństwem, a gdzieś jeszcze wybrzmiało: „bezpieczność doprowadziła do śmierci”), „ja zadam ci pięć pytań” (trzeba: „postawię” i „pytań”), „morskich jeży” (i spróbujcie zgadnąć, że chodzi o jeżowce — je, na szczęście, pokazano na ekranie), „wy nie powinniście się wahać” (człowiekowi mówią: wahać się), „ty zgłupiałaś” (tak przetłumaczono powiedziane z uśmiechem słowa bohaterki, która od razu żartuje: „a ja myślałam, że ty wypiękniałeś”, czyli żart dotyczył jej urody, a nie rozumu), „my — mistrza sportu” (oczywiście mistrzowie), „na chudy koniec”, „jedziemy na ryby” (wędkarstwo, a rybak to człowiek), „wszystko załatwię”, „ta sama pies”, „zeszłoroczne”… Przykładów można podawać jeszcze i jeszcze, są ich setki… To już nie po prostu językowa niechlujność, już zakrawa na chorobę, a to niebezpieczne dla ogólnego stanu zdrowia. Zwłaszcza wtedy, gdy wzywają „w doskonałości znać” (tak po ukraińsku wybrzmiał tekst filmu dokumentalnego na kanale „M”). Nie warto — aż chce się napisać: „brać przykład”, bo tego wpływu niełatwo pozbyć się wszystkim... Ale: nie warto uczyć się od sąsiada-agresora, który może wypowiadać się tak: „My zawsze będziemy pamiętać, że nazizm zmiażdżył naród radziecki”. Pamiętajmy, że kiedyś Ukraina przyniosła do Moskwy, wraz z Wiarą i Cerkwią, księgowy — cerkiewnosłowiański — język, z którego stopniowo wyrósł rosyjski język literacki. O tym procesie oryginalnie rozmyślał w 1862 r. Pantełejmon Kulisz: „…ten język, który nasi akademicy i seminarzyści, razem z moskiewskimi piśmiennymi, wykuwali dla oficjalnego i literackiego użycia w całym państwie” (Kulisz P. Utwory w dwóch tomach. Tom 2. — Kijów, 1989. — S. 527). Jednak w procesie szalonego rozwoju biurokratycznego aparatu państwowego i przy organicznej niezdolności urzędników do myślenia, uformowało się mnóstwo wygodnych dla nich (i dość często — niezrozumiałych dla innych) słownych szablonów i bloków. Gdzieś tak trzy dekady temu wpadł mi w ręce w jednym z moskiewskich wydań artykuł, autor którego z niepokojem rozmyślał o stanie języka rosyjskiego — choro- Więc język ukraiński potrzebuje — dawno! Surowej kwarantanny — wiecznej! — czy nawet Stanu wyjątkowego, jeszcze i z tego powodu. I, jasna sprawa, niezbędne jest powszechne szczepienie. Preparaty do niego mamy: świadomość narodowa i patriotyzm. A także dążenie do sprawiedliwości. Wszystkie one są skrajnie niezbędne dla wzmocnienia i w końcu realizacji odpowiednich działań Państwa, wszak w tak delikatnej (intymnej) sferze, jak język, czy nie decydująca rola należy do osobowości. Czyli rozpoczynać pracę musi każdy z nas — zaczynać od siebie. Na przykład, nie używać kalkowanych z rosyjskiego wyrażeń, do których my — wszyscy! — zbyt przywykliśmy. Oczywiście, rozumiem, że w mózgach kilku pokoleń naszych byłych obywateli „wielkiego kraju” żyją wezwania Gagarina „Pojechali!” czy ulubionego poety Bułata Okudżawy „Dajcie mówić sobie nawzajem komplementy”. Ale czy warto nam powtarzać to samo „Pojechaliśmy!”, „Dajcie zmieniać kraj na lepsze” (to z kanałów telewizyjnych o niemal idealnym języku), „Daj zatrzymajmy wirus razem”, „Daj zostawajmy w domu”, „Dajcie być obywatelami” — zamiast „ruszajmy!” (czy „zacznijmy!”), „zatrzymajmy”, „bądźmy”, „zostawajmy”? Mamy taką cudowną wołaczą formę czasownika — i nie wykorzystujemy własnego językowego skarbu. Jeszcze by zaśpiewali popularną piosenkę: „Dajcie nalewać, bracia, kryształowe czary”… Spójrzmy na jeden z kanałów telewizyjnych — „Prymyj”: „Echo Ukrainy”. Nie ma, no nie ma u nas słowa „echo” — jest „luna”, „widgłos” — ale jeden z dziennikarzy nie może pozbyć się nawyku swojego po-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
