Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

JAKĄ ŚWIĄTYNIĘ WZNIESIONĄ PRZEZ NAS POWINNIŚMY MIEĆ POD CZERNECZĄ GÓRĄ?

Слово Просвіти, №11 за 2004 рік

Ciąg dalszy. Pocz. w nr 10 z 2004 r. Za Monastyrem, na końcu jaru Komaszyno, znajduje się również miejscowość o nazwie Topypo, gdzie według ludowych podań była cerkiew, która pewnego dnia zapadła się pod ziemię, a w tym miejscu pojawiło się jezioro, o którym do dziś wspominają starsi mieszkańcy. Najwyraźniej cerkiew ta była również klasztorną. Według źródeł historycznych starożytny klasztor kaniowski na przestrzeni wieków doświadczył znacznych zniszczeń i spustoszeń od licznych zdobywców. Najbardziej ucierpiał w 1678 roku, kiedy cerkiew św. Jerzego wraz z ludźmi, którzy się w niej schronili, podpalili Turcy i Tatarzy. Właśnie wtedy został tu zamęczony archimandryta klasztoru św. Makary Tokarewski (Kaniowski), któremu Tatarzy po długich mękach „odkręcili głowę i odcięli kostki” (s. 542). Jego relikwie znajdowały się w Perejasławiu w klasztorze Wniebowstąpienia, a obecnie — w Czerkasach. Po tym „Mnisi, którzy pozostali przy życiu, nie mając możliwości odbudowania swojej spustoszonej siedziby, założyli sobie małą drewnianą cerkiew pod wezwaniem Opieki Najświętszej Bogurodzicy, w lesie nad Dnieprem w odległości 5 wiorst od miasta, w tym samym miejscu, które do dziś nazywa się Monastyrem, ale i tam nie pozostawiono ich w spokoju. Unici wygnali ich z odosobnionej siedziby, a cerkiew przeniesiono do miasta i postawiono obok ruin Uspieńskiej, gdzie była ona cerkwią szkolną przy szkole, którą założyli tu Bazylianie”. I do czasu odbudowy murowanej cerkwi Uspieńskiej bazylianie (unici) używali jej do własnych nabożeństw. Na szczęście udało się odnaleźć dwie ryciny z akwareli francuskiego artysty J.-A. Müntza, wykonane przez niego w 1781 r., na których przedstawił obok na wpół zrujnowanej cerkwi św. Jerzego drewnianą cerkiew Opieki Najświętszej Bogurodzicy, ukazaną z różnych stron. Lecz gdy na początku XIX wieku z pomocą prywatnych darczyńców Bazylianie odbudowali wreszcie murowaną cerkiew Uspieńską, która w 1833 roku, na Najwyższy rozkaz, przeszła pod zarząd prawosławnego duchowieństwa i od 1844 roku została przekształcona w soborową, wtedy drewnianą kozacką cerkiew ponownie rozebrano. Lecz na tym jednak jej historia się nie skończyła i, jak wreszcie udało nam się ustalić, cerkiew została odbudowana w osadzie Kostianec (obecnie jest to już terytorium Kaniowa). I nigdy byśmy się o tym nie dowiedzieli, gdyby nie udało się odnaleźć wizerunku w albumie Hryhorija Czestachiwskiego — wiernego druha poety, który naszkicował ją w 1861 roku w swoim albumie, kiedy przybył w te strony, aby wypełnić „Testament” Szewczenki i pochować tu poetę oraz wraz z rodzimym narodem usypać nad nim kurhan grobowy. Czyż nie uczynił tego Czestachiwski na pamiątkę swojego genialnego przyjaciela, który bez wątpienia słyszał, przebywając na kaniowskiej ziemi, o cerkwi Opieki Najświętszej Bogurodzicy pod Czerneczą Górą? Tę kozacką cerkiew rozebrano najpierw w czasach panowania w tych stronach Rzeczypospolitej, a później — Imperium Rosyjskiego. Jakiż był jej dalszy los? Na szczęście udało się odnaleźć starszego mieszkańca ze wsi Kostianec, który przekazał potomnym wspomnienie o przeszłości tej kozackiej cerkwi: „Mój miejscu, nie niszcząc starej cerkwi, zbudować inną, nieco większą, również drewnianą kozacką cerkiew. Jednak starej cerkwi nie niszczono, a położono wokół niej fundament, a na fundamencie zrobiono mocne dębowe wiązanie (cm 25x25/30). Stara cerkiew była bez fundamentu, a nowa — na fundamencie, z wiązaniem. Tak by rzec, rozszerzyli ją, zrobili dłuższą. I obili nową wzdłuż deskami z wykończeniem. W starej cerkwi dzwon (dzwonnica) był z boku, a w nowej zrobiono dzwon pod centralną kopułą. Nowa cerkiew była również trzykopułowa, dłuższa i szersza od poprzedniej. Cały majątek ze starej zabrano do nowej. W niej były dwa wyjścia po bokach, a trzecie — centralne. Wokół zieleń, ładne drewniane ogrodzenie. A jak postawili ją, to nazwali tak, jak i poprzednią — cerkwią Wniebowstąpienia. I święcili ją, jak i poprzedniczkę, na Wniebowstąpienie: ten dzień u nas był odpustowy. Przecież cerkwie wcześniej nazywano w każdej wsi odpowiednio do tego, w jakie święto religijne ją święcono. W każdej wsi wtedy była cerkiew. I w jaki dzień święcono. Pierwomajsk 60,00 Zełena Ł. O., m. Husiatyn obwodu tarnopolskiego 10,00 ZNZ nr 33, klasa 11-w, przez Kyrkuszko N. M., m. Czerniowce 22,00 ZONZ nr 12, m. Czerniowce (przez Temczuk N. M.) 35,00 ZOSz 1-3 st., wieś Wełykosiłky, rejon buski 100,00 ZOSz ORAWA obwodu lwowskiego 71,80 ZOSz wieś Babyne rejonu zastawniowskiego 133,00 Kawka S. M., osiedle typu miejskiego Jezupil 20,00 Kałyniuk W. A., wieś Jurkiwci obwodu czerniowieckiego 10,00 Karpa I., m. Jaremcze 34,55 Katrycz T. I., wieś Czerwone Pole obwodu zaporoskiego 31,00 Katedra współczesnego języka ukraińskiego, m. Czerniowce 248,00 Kyszkan M. A., osiedle typu miejskiego Husiatyn 100,00 Kinaczi Olha, m. Lwów 100,00 Kłym Andrij, Nela, Władysław, Złata, m. Lwów 70,00 Kusznir M. I., m. Kijów 50,00 Kusznyryk H. D., m. Czerniowce 50,00 Łazar W. I., obwód czerniowiecki 70,00 Lewitin A. S., Chaławka I. H., Piadyk H. W. 47,71 Łysenko, m. Kijów 10,00 Lisochlibyczynska ZOSz, obwodu iwanofrankiwskiego 40,00 Łowynskyj H. H., m. Kijów 5,00 Łoza Z. I., m. Użhorod 10,00 Malcewi Ania i Wałerij, m. Czerkasy, Szkoła Średnia nr 7 5,00 Mamajiwska ZOSz, m. Czerniowce 443,00 Melnyk Maksym, wieś Domantowe obwodu czerkaskiego 3,00 Melnyk Natalia, wieś Domantowe obwodu czerkaskiego 3,00 Melnyk T. F., m. Łuck 30,00 Myszyńska ZOSz 2 st. przez Kawaciuk, wiekowego zapomnienia, małą drewnianą kozacką cerkiew pod wezwaniem Opieki Najświętszej Bogurodzicy, odbudowując ją w Monastyrku, pod Czerneczą Górą, obok przyszłego monumentu, który od dawna planuje się wznieść tutaj odważnym ukraińskim hetmanom — Iwanowi Pidkowie, Jakiwowi Szachowi oraz Samijłowi Kiszce, którzy znaleźli, podobnie jak Szewczenko, wieczny spoczynek na tej czarującej ziemi, spowitej nie tylko sławą Szewczenki, ale i kozacką. Zatem, mając jej wizerunek, warto zjednoczyć się wszystkim wyznaniom religijnym na Ukrainie, aby wspólnymi siłami odbudować ją w tym samym miejscu, gdzie postawili ją nasi przodkowie. Stałaby się ona najbardziej wymownym pomnikiem-panteo- Surowy los rzucił Symona Petlurę daleko poza granice Ukrainy. Został on po bandycku zamordowany w Paryżu, gdzie też pochowano jego doczesne szczątki. Jednakże wersy wspomnień komisarza Mogiły Szewczenki, pisarza Wasyla Koroliwa-Starego, ujawniają jego skryte pragnienie bycia pochowanym na ojczystej ziemi. I aby później nie było sporów co do miejsca jego pochówku na Ukrainie, Wasyl Koroliw przekazuje jedną z rozmów z Petlurą przy Mogile Szewczenki: „Jakoś, podczas pobytu na Mogile Szewczenki, wtedy, gdy mowa była o jej uporządkowaniu, podchodząc do Góry Czernieczej, Symon Wasylijowycz powiedział mniej więcej takie słowa: „Mała pociecha być martwym, a mimo to, jeśli mówić o tym, gdzie dobrze byłoby leżeć martwym kościom, — to tylko tutaj. Nie tam, obok Tarasa, a chociażby o tutaj, u niego pod nogami!” — i wskazał ręką na podnóże góry… Pomimo wszystkich swoich zasług dla Ukrainy, nawet w myślach nie dopuszczał, by leżeć obok geniusza. Symon Petlura głęboko rozumiał, że świętość ma być świętością. Wyraził jedynie pragnienie bycia pochowanym na świętej kaniowskiej ziemi „u niego pod nogami”, czyli niedaleko Góry Czernieczej… I najlepszym miejscem pochówku Symona Petlury na kaniowskiej błogosławionej ziemi byłaby Kozacka cerkiew Opieki Przenajświętszej Bogurodzicy, pamięć o której przywraca nam po ponad trzech stuleciach ten Prorok, który spoczywa wiecznym snem na Górze Czernieczej, Górze-Mogile, która od dawna była nieodłączną częścią starodawnego Kaniowskiego, a z czasem Kozackiego monasteru — ostatniego przytułku miłujących wolność rycerzy narodu ukraińskiego. Zinaida TARACHAN-BEREZA, m. Kaniów przez Dobrowolską, Związek Ukrainek, m. Zabraż obw. tarnopolskiego 245,00 przez Iskrę, od rady wiejskiej w Buhliwach obw. tarnopolskiego 40,00 przez Kapinus N. D., szkoła nr 28, kl. 6-a, m. Żytomierz 32,00 przez Kyryliuka W. I. Szkoła ogólnokształcąca wsi Dobrynivci obw. czerniowieckiego 187,00 przez Kudliak J. M., od leśnictwa dniestrowskiego, osiedle typu miejskiego Jezupil rejonu tyśmienickiego obw. iwanofrankiwskiego 100,00 przez Łozynską I., Lwowski obwodowy Związek Ukrainek, m. Chodorów 50,00 przez Milinowycz O. B. Szkoła nr 1, m. Chodorów obw. lwowskiego 343,00 przez Pereć W. I., Chodorowska filia Lwowskiego technikum 48,00 przez Fastiweć H. F., m. Buryń 32,00 przez Frunczak M. P., m. Czerniowce 15,00 przez Szewczuk S. M., Wikniańskie przedszkole 10,00 przez Jaroszenkę D. J., rejonu kołomyjskiego obw. iwanofrankiwskiego 54,00 Czaban A. A., m. Wasylków obw. kijowskiego 500,00 Czekalin A. W., Herasymenko E. I., Autonomiczna Republika Krymu 300,00 Czeremchiwska szkoła ogólnokształcąca obw. iwanofrankiwskiego 103,00 Czynbaj W. M., wieś Czerwona Słoboda obw. czerkaskiego 50,00 Członkowie Proświty: wykładowcy, pracownicy, studenci Iwanofrankiwskiej szkoły medycznej przez Ławruk K. H. 533,00 Szarupa I. A., m. Kijów 10,00 Szarupa K. J., m. Kijów 10,00 Szarupa O. I., m. Kijów 10,00 Szwarchuk O. M., m. Łuck 10,00 Szkoła nr 17, m. Perwomajsk obw. mikołajowskiego 60,00 Szkoła wsi Rakiwczyk obw. iwanofrankiwskiego 100,00

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn