Strona · s. 13strona oryginału ↗
NESTOWARZYSZENIE KIJOWSKICH KOMPOZYTORÓW 29 lutego znany kijowski kompozytor Jakiw CEHLAR skończył 92 lata! Z tej okazji w wielkiej sali Domu Kina odbył się autorski wieczór charytatywny.
Слово Просвіти, №11 за 2004 рік
Gdyby Państwa, szanowny czytelniku, poproszono o wymienienie znajomych, którzy przekroczyli dziewiątą dekadę życia, jestem pewna, że wystarczyłoby palców u jednej ręki. Możliwe, że byłoby ich nawet za dużo. Nie jest tajemnicą, że w ostatnich kilku latach statystyki uporczywie potwierdzają fakt skracania się długości życia Ukraińców. A żeby nie tylko „dożyć”, ale też mieć niezwykle jasny umysł!.. Co więcej, prowadzić aktywne życie twórcze… Tym fenomenem jest Jakiw Samijłowycz Cehlar. Urodził się 29 lutego 1912 r. Żartownisie mówią, że dzisiaj ma tylko dwadzieścia trzy lata, ponieważ urodziny obchodzi tylko raz na cztery lata, dlatego wydaje się tak młody. Rodowity kijowianin — Jakiw Samijłowycz uosabia w sobie historię stolicy, jak i całego pokolenia, z którym przeszedł niemal przez cały XX wiek. Ostatni rok jego nauki w siedmioklasowej szkole zbiegł się z początkiem pierwszej pięciolatki. Oskrzydlony ogłoszonym kursem na industrializację, Jakiw poszedł do zakładu „Łeninska kuznia” — jako tokarz w metalu. Pamiętają go tam do dzisiaj, ponieważ przez wszystkie kolejne lata nie przerywała się przyjaźń kompozytora z kolektywem zakładu. A dyscypliny muzyczne zaczynał zgłębiać, jak wtedy mówiono, „od warsztatu” — na fakultetach robotniczych przy Instytucie Muzyczno-Dramatycznym im. M. W. Łysenki. Później uczył się w Kijowskiej szkole muzycznej
NARODOWY GENIUSZ
Wszystkie dzieła malarstwa to odwieczna tajemnica zapatrzonego milczenia kosmicznej Ukrainy, a jej „Ukraiński dzień” — najdawniejszy archetyp (pierwiastek) pamięci ludowej w rytmach i symbolach. Intuicją artystyczną ogarnięty, wyhodowany najczystszą miłością, ukształtowany pracą wielu tysięcy bezimiennych artystów — w kolędach, hafcie, tkactwie, garncarstwie, snycerstwie — na jej arkuszach jawi się jako najdoskonalszy w swoim pięknie i harmonii. Wyjście kosmoteicznej świadomości Marii Prymaczenko w pierworodny czas mitów zaznacza się seriami obrazów kwiatów, ptaków, zwierząt, stworzeń (konie, krowy, byki —
oraz konserwatorium w klasie teorii i kompozycji u profesora Łewka Rewuckiego. Dopiero co ukończył pierwszy rok, gdy rozległo się nowe wezwanie władz: pedagodzy — na wieś. Wśród 11 entuzjastów, którzy wyruszyli do wsi Łozowatka w rejonie szpolańskim obwodu czerkaskiego, gdzie decyzją rządu zorganizowano „wzorcowo-pokazowe studio muzyczno-wokalne” (później nazwano je „kołchozową konserwatorium”), był też Jakiw Cehlar: wykładał dyscypliny teoretyczne i kierował chórem, zapisywał pieśni ludowe, zorganizował jeden z pierwszych na Ukrainie chórów ludowych. Te dwa lata do dziś wspomina jako najszczęśliwsze i najważniejsze w swoim życiu twórczym. W czerwcu 1941 roku Cehlar przywiózł swój chór do Kijowa na przegląd twórczości i otrzymał wysoką ocenę: decyzją rządu chór miał reprezentować Ukrainę w Moskwie na Wystawie Osiągnięć Gospodarki Narodowej (WDNG)! Jednak ta podróż nigdy się nie odbyła… W latach wojny Jakiw Samijłowycz kierował wydziałem twórczości amatorskiej Armii Czerwonej w Domu Oficerów Frontu Zakaukaskiego: występował w jednostkach wojskowych, sam pisał patriotyczne pieśni marszowe. Wojna się skończyła, a Jakiw Cehlar zatrzymał się w Tbilisi — aby ukończyć wyższe wykształcenie w
„Wół”, „Ukraiński byczek”, „Krowy się pasą”, „Uczone konie”, „Ukraiński kot w butach” i in.). Wydaje się, że duchową istotą swoją obejmuje świat poprzedniego narodzenia. Jej ponadczasowe objawienia w stanie nadczuciowych bezpośrednich doznań realności powstają w momencie mistycznego oświecenia. „Patrzę na podłogę — widzę: to zwierzę, a to człowiek na koniu” — mówiła o sobie. Te objawienia wcielają się w cykle utworów o treści kosmologicznej, które nie omijają też życiowych realiów jej czasów. W obrazie „Czarny Zwierz” (1937) skoncentrowano skalę satanistycznego ludożerczego reżimu stalinizmu.
miejscowym konserwatorium pod kierunkiem znanego kompozytora, profesora A. Balancziwadze. Po ukończeniu nauki otrzymał czerwony dyplom. Choć dobrze było w ciepłym i gościnnym Tbilisi, Jakiwa ciągnęło do ojczyzny. Po powrocie do rodzinnego Kijowa już nigdy go nie opuszcza: zajmuje się pracą twórczą, kieruje profesjonalnymi i amatorskimi chórami, pracuje jako redaktor muzyczny studia filmów naukowo-popularnych. W jego twórczości przeważa pierwiastek wokalny, panuje szczodry melodyzm, silny związek z ukraińskim folklorem. W dorobku kompozytora znajdują się utwory dla teatru muzycznego, suity orkiestrowe, ponad 50 chórów, pieśni solowe, ponad 100 różnorodnych pieśni, muzyka do przedstawień teatralnych i filmów. Największą sławę Jakiwowi Samijłowyczowi przyniosły operetki „Życzymy szczęścia”, „Gość z Wiednia”, „Dziewczyna i morze”, które z wielkim sukcesem wystawiano w wielu miastach byłego Związku oraz za granicą, a na podstawie ostatniej nakręcono nawet film. Ciekawy fakt, ale kompozytor Jakiw Cehlar w pełni zrealizował się właśnie w ostatniej dekadzie — w latach niepodległej Ukrainy. Dopiero teraz mógł poruszyć w swoich utworach temat tragedii narodu żydowskiego. Pełnym głosem zabrzmiały niepowtarzalne żydowskie frejlachsy, narodziły się najbardziej monumentalne dzieła: oratorium „Tragedia żydowska”, opera „Sprawiedliwi” (obie do wierszy D. Pawłyczki), operetka „O’kej, Moiszo!” (według Szolema Alejchema). I jeśli pierwsze dwa jeszcze czekają na realizację sceniczną, to ostatnia jest wystawiana dosłownie „na bis” w Czernihowskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym. Obok twórczości Jakiw Cehlar prowadzi aktywne życie społeczne. Jest jednym z organizatorów Towarzystwa Kultury Żydowskiej (1988). Ale wróćmy do wieczoru autorskiego. Wszyscy wiedzą, że Jakiw Cehlar to wspaniały, niezwykle dobry człowiek, prawdziwy rycerz i oczywiście kompozytor z własnym, niepowtarzalnym stylem. Jego pieśni, romanse, arie, kompozycje do filmów brzmiały w mistrzowskim wykonaniu znanych artystów: solistek Ludmyły Marcewycz (fortepian) i Olhy Karasko (skrzypce), śpiewaczek Lidii Kondraszewskiej, Ludmyły Tkacz (obie — sopran), śpiewaków Mykoły Szulaka (tenor), Wasyla Bokacza, Femija Mustafajewa (barytony), akompaniatorki Eleonory Piradowej. To był prawdziwy bukiet jasnej melomądrości licznymi wątkami kosmologicznymi pomnożyła głębię duchowego doświadczenia ludowego, które od wieków niesie znamiona niewytłumaczalnej unikalnej artystyczności i magicznego wpływu, z oddaniem rozszerzyła i pogłębiła przestrzeń sztuki wielkiego stylu ludowego oraz obudziła do niej pociąg u wielu współczesnych — młodszych kolegów swoich (Myronowa, Buriak, Sokił, Choma, Prychodko, Kałenyczenko, Makarenko i in.). Jej geniusz wybucha z obrazu w obraz niekończącym się pluskiem kolorów, wydoby-
Maria waniem najcenniejszych barw, uroczystością każdego wypisanego detalu — w dziełach dziwnej organicznej treści, inspirującego, niepokojącego wewnętrznego rozkwitu w działaniu duchowym. Ogień święty — to ta pasjonarna energia duszy artystki, ofiarnie oddana służbie wysokim ideałom przodków. Los prowadził Marię Prymaczenko przez życiową drogę do najwyższych szczytów twórczości, nie omijając jej próbami. Swoim ofiarnym malarstwem (od lat młodości do ostatnich dni), od pierwszego do ostatniego dzieła, wzniosła
W ramach obchodów 95-lecia urodzin Marii Prymaczenko, ludowej artystki, laureatki Nagrody im. Tarasa Szewczenki, w Ławrze (w Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej i Dekoracyjnej) otwarto wystawę jej prac pod tytułem „Ludziom na radość”. W najbardziej tragicznym czasie dla narodu ukraińskiego — w pamiętnych latach wielkiego głodu i represji — Boża Opatrzność zesłała Ukrainie Marię Prymaczenko. Nasza malarka skumulowała w sobie wizje przodków, skupiła, niczym potężny promień niebiańskiego światła, wszystkie środki wyrazu artystycznego, stworzyła swój własny słoneczny, kosmoteistyczny język i wskrzesiła dla nas atmosferę tworzenia mitów oraz baśniowy styl swoich opowieści (badacze nazywają jej obrazy „fantastycznymi”). Swoim codziennym życiem, pracą i natchnioną twórczością jest wzorem Miłości do białego Świata, do ludzi i wszystkiego, co żyje. Żyła, tworzyła — i uwydatniła Boski sens przeznaczenia ludzkiego życia na ziemi.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
