Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

HISTORIA KIROWOHRADZKIEJ TERPSYCHORY — NA ZADWORZACH

Слово Просвіти, №11 за 2004 рік

NIEZAPOMNIANI Nazarij Jaremczuk i Wasyl Zinkewycz byli pierwszymi wykonawcami jego piosenek „Czerwona ruta”, „Wodohraj”, „Dwa pierścienie”, „Echo twoich kroków”, „Dwoje skrzypiec”. A kiedy Wołodii zabrakło, to mimo wszelkich zakazów, młodzi wykonawcy pojechali na jego pogrzeb do Lwowa. Kiedyś w rozmowie Wasyl Zinkewycz powiedział: „My do dziś czujemy na swoim ramieniu ciężar trumny z jego ciałem”. Niestety, nie ma dziś już także Nazarija Jaremczuka, ale pozostały jego wspomnienia… „Wołodymyr Iwasjuk — śpiewak sinych gór. On szaleńczo kochał swoje góry. W jego piosenkach stawały się one uduchowionymi bohaterami, marzyły, współodczuwały i smuciły się razem ze swoim autorem. W górach on znalazł czerwoną rutę, która będzie płonąć wiecznie w sercach ludzkich wiecznym ogniem jego szczodrej i dobrej duszy, jego zauroczenia i miłości. Znajomość z tym Iwasjukiem zapadła w duszę i będzie ze mną zawsze. Spotkanie i znajomość jednak przerosły wszystkie moje oczekiwania. Na całe życie poraziła mnie osobliwość jego charakteru — nie wykładać siebie od razu, nie zrzucać na głowę rozmówcy masy informacji i lawiny intelektualnych podsumowań. On wprowadzał mnie w swój niepowtarzalny ludzki świat powoli, odkrywając za każdym razem niespodziewane zakamarki zakochanej w górach, w ludziach duszy, jeszcze więcej niespodziewanego i pożądanego zostawiał na potem. Do końca się nie odkrywając, nie dawał najmniejszego powodu, by poznać go w całej jego złożoności. Mogę jedynie z pewnością sądzić, że Wołodymyr Iwasjuk żył w czterech wymiarach. To był Poeta, Kompozytor, Artysta, Człowiek. Oddać pierwszeństwo któremuś z nich jest trudno, tak jak niełatwo znaleźć każdemu dokładne sformułowanie”. Sofija Rotaru, ludowa artystka Ukrainy, Mołdawii i ZSRR, Bohater Ukrainy: — Iwasjuk był moim kompozytorem. Wszystkie piosenki, które napisał, od razu stawały się moimi. Nic nie trzeba było wymyślać: melodia od pierwszego akordu żyła we mnie, była moją, prosto i delikatnie dotykała strun mojej duszy, i one brzmiały. I dzięki niemu one do dziś nie tylko brzmią, ale i określają moje twórcze oblicze, wizerunek i styl, który on założył, zaprogramował i określił swoimi oryginalnymi utworami. Taką, jaką kochają mnie i dziś tysiące moich wielbicieli, — jestem dzięki jego oryginalnym piosenkom, stworzonym na organicznym połączeniu ludowego melosu ze współczesną interpretacją. Nie wiem, jak potoczyłby się mój twórczy los, zresztą nie tylko mój, gdybyśmy minęli się z nim jako z kompozytorem? Jest mi przykro, ale rozumiem, że takie piosenki, jakie tworzył Wołodymyr Iwasjuk, nie rodzą się codziennie. Być może to jest jedną z głównych przyczyn, że w moim repertuarze jest ograniczona liczba piosenek ukraińskich autorów. Wydaje mi się, że niektórzy autorzy także się mylą, uważając, że niby piosenka staje się popularna tylko wtedy, gdy wykonuje ją znany śpiewak. Wystarczy wspomnieć jaskrawy przykład — piosenki Wołodymyra Iwasjuka. Śpiewali je wszyscy i dzięki tym piosenkom zdobyły popularność W. Zinkewycz, N. Jaremczuk oraz ja, a także zespoły „Smerichka”, „Czerwona ruta” (nawiasem mówiąc, imię nadała mu nazwa piosenki W. Iwasjuka). Sukces jego piosenek tkwi w tym, że szedł on do ludzi nie z podrobionymi uczuciami. Każdą melodię Wołodia wzbogacał szczerością swojego czystego serca. Był opętany piosenką. Był głęboko przekonany, że nasz świat stworzony jest dla dobra i miłości. Wiedział, że bez tej obsesji nic znaczącego nie można stworzyć w życiu. Dlatego pracował do samozapomnienia i lubił powtarzać ten aforyzm: „Skrzydło staje się skrzydłem tylko podczas lotu”. Być może dlatego jego piosenki stały się nie tylko dla mnie, ale i dla wielu ukraińskich wykonawców prawdziwym niezawodnym skrzydłem w twórczości. 4 marca — właśnie w dniu urodzin kompozytora, na stołecznej scenie Pałacu Kultury „Ukraina” odbył się wielki koncert. Organizacją koncertu w Kijowie zajmował się fundusz artystyczny imienia Wołodymyra Iwasjuka. Z Czerniowiec do Kijowa przywieziono wystawę „Wołodymyr Iwasjuk. Planeta piosenek”. Na 55-lecie kompozytora wydano przewodnik po muzeum pamięci, odnowiono KINO Arthouse nie warto mylić z tak zwanym „kinem autorskim”, chociaż oba terminy (rodzaje, gatunki, style) mają nieco wspólnego, a mianowicie istotną różnicę od hollywoodzkich blockbusterów z cierpkim posmakiem przewidywalnego finału i po raz setny przeżutymi aktorskimi kliszami. Dokładniej określić — trudno. Mówią, „arthouse” powstał jako termin ekonomiczny — w końcu zrozumieli i dystrybutorzy, i reżyserzy (chyba właśnie w takiej kolejności), że niemały zysk może przynieść także niezwykłe, niestandardowe kino. W rezultacie — siedem milionów dolarów z dystrybucji „pierwszego naleśnika” arthouse’u — debiutanckiego filmu Davida Lyncha, którego budżet wynosił zaledwie dziesięć tysięcy. W ukraińskim wariancie do słowa „arthouse” dodano jeszcze jedno — „traffic”, ruch. Od grudnia 2003 roku na Ukrainie po raz pierwszy założono system ograniczonej dystrybucji ekskluzywnych filmów artystycznych w największych kinach Kijowa, Odessy, Doniecka, Charkowa i Dniepropietrowska. Rozpoczęli od „Ptaków” — dokumentalnego, czy raczej artystyczno-widowiskowego filmu Jacques’a Perrina: „Aby nakręcić ten film, pięć ekip filmowych pracowało trzy lata na siedmiu kontynentach i wykorzystywało do zdjęć wszystkie możliwe techniczne sztuczki — od szybowca na zdalne sterowanie po helikopter i balon. Film tworzy prawdziwą poezję lotu, gdyż kamera śledzi setki różnych gatunków ptaków w ciągu setek tysięcy kilometrów. Od bieguna północnego po pustynię — to hipnotyczna podróż, wypełniona fantastycznymi niespodziankami”. Według schematu „AT” film startuje w Kijowie na specjalnym pokazie prasowym, a dalej Wtedy będziecie mogli na krótko stać się kimś innym, dowiedzieć się, czym jest „świat bez mnie”, bez pułapek, które zastawia na drodze do rzeczywistości nasza własna świadomość”. W przyszłości „AT” planuje rozszerzyć trajektorię ruchu na wszystkie centra obwodowe i duże miasta Ukrainy. Koncepcja projektu — pokazywać świeże, mało znane, egzotyczne kino wyłącznie na 35-milimetrowej taśmie. Przecież wszystko, co pozostaje dziś na Ukrainie smakoszom sztuki, to pirackie kopie wideo zniekształconej jakości. Bez wątpienia „Arthouse Traffic” nie jest w stanie objąć całej warstwy kina arthouse’owego — od muzealnej klasyki kina po retrospektywy reżyserów-wagociężkich, dlatego „Traffic” będzie istniał przede wszystkim dla nowego kina (maksymalnie 1-2 lata wyczekiwania po starcie światowej dystrybucji). Następny projekt „AT” — film „Basen” François Ozona. „Trzeba podłączać się do aktualnego światowego procesu filmowego, a nie obserwować go przez medialne szczeliny, przełykając ślinkę!” — mówi rzecznik prasowy „Arthouse Traffic” Julija Serdiukowa. I my całkowicie się z nią zgadzamy! Nonna Anna STEFANOWA Połowa Kirowohradu kiedyś tańczyła albo tańczy teraz. Czy to nie przesada? Przynajmniej w znających się kręgach nasze miasto uważane jest za stolicę ukraińskiej choreografii. „Junist”, „Wesna”, „Prolisok”, „W hostiach u kazky”, i oczywiście „Jatran” — swego czasu światowej sławy zespół, który triumfalnie sławił naszą sztukę tańca ludowego niemal na całym globie ziemskim. I to tylko te najbardziej znane. A ile mamy mniejszych, nie tak zauważalnych, ale przez to nie mniej ciekawych zespołów! Skąd więc korzenie takiej popularności sztuki tanecznej w naszym stepowym kraju? Koryfeusz tańca scenicznego na Kirowohradszczyźnie, ludowy artysta Ukrainy, honorowy obywatel Kirowohradu Anatolij Krywochyża jest przekonany, że źródła tego zjawiska biorą początek od stworzenia w naszym mieście ukraińskiego teatru zawodowego. Obowiązkowym elementem ówczesnych przedstawień był taniec. Anatolij Mychajłowycz pamięta nawet ludzi, którzy brali udział w scenach zbiorowych z tańcami, a którzy, gdy on zaczynał swoją drogę twórczą w Kirowohradzie, jeszcze żyli. I jeśli język ukraiński przedstawień nie raz zakazywał rząd carski, to języka tańca zakazać nie mógł. Właśnie w nim nawet w czasach radzieckich najbardziej swobodnie i rozluźniona czuła się ukraińska dusza. Zatem, kiedy do naszego miasta na początku lat 30. przyjechał Mykoła Ankudinow, uczeń Rostysława Zacharowa, grunt był już przygotowany. I on, ten grunt, dał dobre pędy — dość powiedzieć, że w tamtych latach w naszym mieście wystawiano balety, w szczególności „Fontannę Bachczysarajską”. Właśnie występ grupy tanecznej Ankudinowa młody żołnierz Anatolij Krywochyża zobaczył w dalekiej Austrii pod koniec II wojny światowej i już wtedy ostatecznie przekonał się, że jego ciało i dusza należą do tańca. Później, po wojnie, uczniowie Ankudinowa zapoczątkowali swoje szkoły tańca, w jednej z nich — u Hanny Dunajewej-Czurakowej rozpoczynał swoją drogę twórczą także Borys Kukulenko, później uczestnik legendarnego „Jatrani”, kierownik ludowego zespołu tanecznego „Junist”, baletmistrz. Wiele lat oddał Borys Hryhorowycz sztuce tańca, pracował nie tylko w Kirowohradzie, ale i w Chmielnickiej filharmonii. Stopniowo, wykrystalizowawszy się z doświadczenia zawodowego, pojawiła się idea podsumowania go w książce. Równolegle zaczął zbierać materiały także dla muzeum, bo przecież, uświadomiwszy sobie bogactwo historii scenicznej sztuki tanecznej na Kirowohradszczyźnie, nie mógł zrozumieć, dlaczego do tej pory takiego muzeum nie ma. W 1999 roku ujrzała światło dzienne jego książka „Stepowa Terpsychora” — w tamtym czasie liczba zebranych materiałów dochodziła już do trzech tysięcy. To improwizowane muzeum mieściło się i w miejskim literacko-pamięciowym muzeum imienia I. Karpenki-Karego, i w dziecięcej szkole muzycznej nr 3, i w obwodowym teatrze muzyczno-dramatycznym, i w miejskim Domu Kultury imienia Kompanijca. Był moment, kiedy Borys Hryhorowycz uwierzył, że muzeum uda się jednak stworzyć: pod koniec 99-go, z pomocą przewodniczącego rady rejonu lenińskiego Wałerija Manuchinata, ówczesnego kierownika wydziału kultury Ołeksandra Polaczka wykonano plansze, na których umieszczono materiały, co pozwoliło je nieco usystematyzować. W małym domu obwodowego teatru muzyczno-dramatycznego otwarto wystawę, miała ona pewien rozgłos i poparcie społeczne. To uskrzydliło Borysa Kukulenkę, dało nadzieję, że jego praca nie będzie daremna. Przecież wiele z tego, co zebrano, to już prawdziwa historia — nie ma zespołu tańca ludowego „Junist”, niełatwe czasy przeżywa słynny „Jatran” — faktycznie stracił on swoje pomieszczenie, nie funkcjonuje jak należy studio „Jatranczyk” — kuźnia kadr dla zespołu. Czyżby Kirowohrad nie miał potrzeby zachowania choćby dokumentalnej pamięci o swoim duchowym wzlocie? Sprawą honoru byłoby odrodzenie także zespołu, ale w danym przypadku mowa jest o historii, nie straconej dla przyszłych pokoleń. Obecnie eksponaty przechowywane są w małym pokoiku przy dziecięcej szkole muzycznej nr 1, gdzie nie ma miejsca nie tylko na to, aby rozwinąć ekspozycję, ale nawet na przechowywanie ich w normalnych warunkach. — Wydział kultury miejskiego komitetu wykonawczego — mówi specjalistka wydziału Lina Hukowycz, — jest zainteresowany stworzeniem takiego muzeum, daje pozytywną ocenę inicjatywie zasłużonego pracownika kultury Borysa Kukulenki. Co więcej, naszym zdaniem, powinno ono być jednym z centralnych muzeów miasta, przecież Kirowohradszczyzna słynie ze szkoły choreograficznej. Ale środki na jego uporządkowanie i utrzymanie w budżecie nie są przewidziane. Jedyna nadzieja w inwestycjach pozarządowych. Czy uda się je znaleźć? Wiele osób, które mają takie środki, najwyraźniej uważa, że w Kirowohradzie i tak jest wystarczająco dużo muzeów. Ale za to wszelkiego rodzaju knajpki i kawiarenki, w których, szczególnie w godzinach wieczornych, słychać ostre przekleństwa, pojawiają się niemal codziennie, rozszerzają się sale komputerowe, gdzie nasza młodzież uczy się zabijać wirtualnych wrogów i ścigać się na szybkich samochodach. Owoce tej bezduchowej, przerażającej przestrzeni odczuwamy codziennie, mnoży się ona i płodzi z szaloną prędkością. Cóż my przeciwstawimy jej, jeśli zgubimy pamięć o pięknie i sławie, harmonii i wzniosłości, którą tworzyli nasi rodacy? Switłana OREŁ 4 marca rycerz ukraińskiej współczesnej piosenki estradowej, kompozytor Wołodymyr IWASIUK skończyłby 55 lat! Jego dzień urodzin uczczono w Kicmaniu, Czerniowcach, Lwowie i w Kijowie. Wydarzenia z okazji jubileuszu sławnego Bukowińczyka przeprowadziło obwodowe zarząd kultury oraz muzeum im. Wołodymyra Iwasiuka. Dzisiaj na łamach „Słowa Proświty” wspomnieniami o Wołodymyrze Iwasiuku dzielą się ci, którzy byli jego towarzyszami w twórczości.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn