Strona · s. 13strona oryginału ↗
W CZERNIOWCACH ODSŁONIĘTO TABLICĘ PAMIĄTKOWĄ WOŁODYMYRA IWASIUKA — CZŁOWIEKA, POETY I KOMPOZYTORA
Слово Просвіти, №11 за 2011 рік
górą Kiriłowską. Dalej, przy ulicy Troicko-Kiriłowskiej (od 1963 roku — Ołeksija Teriochina) 4, gdzie obecnie mieści się Ambasada Republiki Indii, pulpa sięgnęła okien pierwszego piętra, ale wtedy, nie mając w pobliżu innych punktów orientacyjnych, obserwatorzy z wysokości jeszcze zastanawiali się, czy ten budynek przypadkiem nie jest pięciopiętrowy i widzimy tylko trzy najwyższe piętra… Od razu rozpoczęły się prace ratunkowo-odbudowawcze. Trwały one także w nocy — przy świetle dziesiątek reflektorów ustawionych na słupach i dachach sąsiednich budynków. Ludzi znajdowano w różnych miejscach. Najpierw obmywano z prądownic twarze, aby rozpoznać zamulone ciało. Kostnic brakowało, trupy składano w piwnicach szpitali, wyłączywszy ogrzewanie. Dziesiątki kijowian dyżurowały przy wykopach, mając nadzieję zobaczyć bliską osobę, która zaginęła tego dnia. Zdarzały się straszne sytuacje, gdy łyżka koparki lub nóż buldożera szarpały niechcący czyjeś ciało i wtedy tłum wybuchał szaleńczym krzykiem… Tak trwało nie jeden dzień. Oficjalna i bardzo krótka informacja o tym, co się stało, nadeszła dopiero 16 marca przez kijowskie miejskie radio przewodowe (bez wyjścia na antenę!). Tymczasem tak zwane „wrogie głosy” — brytyjskie BBC, „Głos Ameryki” oraz „Deutsche Welle” natychmiast poinformowały o kijowskiej katastrofie. Mimo zakazu słuchania „głosów”, tysiące kijowian dowiedziały się o awarii tego samego wieczora z własnych radioodbiorników — przez jednostajne monotonne buczenie „zagłuszarki”. Ale w rodzimej prasie pierwsza publikacja na ten temat pojawiła się dopiero 21 marca w gazecie „Wiecziirnij Kyjiw” jako krótkie wyrażenie współczucia władz dla rodzin ofiar, a dokładniej, w tym samym miejscu — 31 marca jako „komunikat Komisji Rządowej o zakończeniu dochodzenia w sprawie przyczyn awarii naniesionych mas ziemnych w Babim Jarze”. Do tego czasu kijowianie już dzięki opowieściom naocznych świadków, a zwłaszcza dzięki „agencji OBS” (jedna baba powiedziała), nasłuchali się wszystkiego. Dzwonili do kijowian krewni i znajomi z innych miast, do których docierały niewiarygodne plotki o dziesiątkach tysięcy ofiar, o zatopieniu Podola itp. Przypomnijmy: Internetu i „komórek” wtedy nie było! Rozpełzły się różne złośliwe plotki: kościelne dewotki szeptały, że do nieszczęścia doprowadziło zamknięcie przez bezbożną władzę radziecką klasztoru w Ławrze właśnie 11 marca, rzekomo pozbawiło to miasto niebiańskiej ochrony; wspomniano też „nieszczęśliwą” liczbę 13 i „ciężki” dzień poniedziałek; przypomniano, że stało się to w roku dwudziestej rocznicy tragedii Babiego Jaru — rzekomo pomścił on władzę za próby zatarcia pamięci o rozstrzeliwaniach Żydów w 1941 roku. Jak nie paradoksalnie, ale zachowanie i milczenie władzy były największą antyradziecką propagandą. Rzeczywiście: jeszcze w 1951 roku rozpoczęto wypełnianie zagrodzonych w kilku miejscach pierwszego, drugiego, a potem trzeciego odgałęzienia Babiego Jaru w celu późniejszego zrównania z górnym poziomem brzegów całego jaru i zabudowania tej części Syrca, aby na zawsze pozbyć się ideologicznie szkodliwego, z punktu widzenia władzy, miejsca w Kijowie. Uważano, że na tym temacie grają „nasi wrogowie”… Z czasem uznano przyczynę awarii, która nastąpiła w wyniku kilku rażących naruszeń: błędy w projekcie opracowanym przez instytut branżowy w Moskwie, niedbalstwo przy budowie i eksploatacji osadnika oraz zwłaszcza — niedopuszczalna obojętność władz miejskich, które ostrzegano o niebezpieczeństwie z wyprzedzeniem, a nawet w przeddzień, kiedy jeszcze można było zapobiec przynajmniej ofiarom w ludziach. Ale górę wziął ów strach władzy przed odpowiedzialnością, przed zdecydowanymi, niechby nawet ideologicznie niebezpiecznymi działaniami — strach powtórzony po 25 latach, kiedy też można było nie świętować 1 maja i uniknąć ogromnych szkód oraz strat od awarii czarnobylskiej… Liczba ludzkich istnień, które zabrał „drugi Babi Jar”, prawdopodobnie nikt już wiarygodnie nie pozna, tym bardziej, że w oficjalną wersję o 145 ofiarach trudno uwierzyć tym, którzy widzieli to miejsce wtedy, którzy pracowali przy likwidacji skutków awarii… I potem w szpitalach oraz w domach umierali ranni i poszkodowani, których przyczyny śmierci już nie zaliczano do liczby ofiar: jak pracowała radziecka statystyka medyczna, dobrze wiadomo. Przecież u nas nigdy nie było epidemii grypy, którą ukrywano pod dobrze wszystkim znanym skrótem „ORZ” (ostroje riespiratornoje zabolewanije) — to po to, byśmy wyglądali lepiej niż „gnijący Zachód”. Przypomnijmy o innych stratach: według oficjalnych dokumentów, podczas awarii zniszczono 68 budynków mieszkalnych i 13 administracyjno-produkcyjnych. Za niezdatne do zamieszkania uznano 298 mieszkań, w tym 163 — w domach prywatnych, gdzie mieszkały 353 rodziny o łącznej liczbie 1228 osób. A równo trzydzieści dni po „kureniwce” starszy porucznik lotnictwa Jurij Gagarin odbył pierwszy na świecie lot kosmiczny wokół Ziemi i szczęśliwie wylądował tego samego dnia już jako major i Bohater Związku Radzieckiego. Świat wstrząsnęła ta doprawdy sensacyjna wiadomość, wobec której wszystko inne stało się mniej ważne… Potem teren awarii oczyszczono, rozplanowano i na nowo wybudowano zajezdnię tramwajową, wiadukt, wytyczono i zabudowano obecną ulicę Ołeny Telihy, urządzono park, ustawiono pomnik poległych pracowników transportu elektrycznego itp. Życie trwa! Nowe życie. Maria WYSZNEWŚKA, m. Czerniowce
Pomnik stworzył znany czerniowiecki rzeźbiarz Iwan Salewycz. Witając obecnych, rektor BDSM Taras Mykołajowycz Bojczuk zaznaczył, że jest dumny z tego, iż to właśnie w Bukowińskim Państwowym Uniwersytecie Medycznym studiował genialny kompozytor Wołodymyr Iwasjuk, który stał się najwyższym artystycznym osiągnięciem ukraińskiej kultury muzycznej XX wieku. Pierwszy zastępca przewodniczącego Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Heorhij Hałyć, zastępczyni mera miasta Inna Onacka, doktor nauk medycznych, profesor, zasłużony lekarz Ukrainy, kolega z roku Wołodymyra Iwasjuka — Wasyl Kornacki podkreślali, że twórczość Wołodymyra Iwasjuka dawno zajęła swoje należne wysokie miejsce w sercu naszego narodu, na Ukrainie i daleko poza jej granicami. W uroczystościach wzięły udział: siostry Oksana i Hałyna, koledzy z roku Wołodymyra Iwasjuka, wśród których była także kierowniczka oddziału Czerniowieckiego Obwodowego Klinicznego Przychodni Kardiologicznej Marija Feodosijiwna Staroszynowa. — Wołodja był moim kolegą z roku. Jak my wszyscy, którzy przyszliśmy z powołania do instytutu medycznego, był gorliwy w nauce. Wyróżniał się jedynie miłością do muzyki. W kontaktach był szczery i prosty. Niejednokrotnie zapraszał mnie do śpiewania. Ale mając pewne kompleksy dotyczące występów publicznych, tak i nie odważyłam się przyjąć jego zaproszenia. Pozostaliśmy dobrymi kolegami z roku. Wołodja kończył instytut medyczny już we Lwowie, równolegle studiując w tamtejszym konserwatorium. Wiem, że pomimo jego łagodnego usposobienia, nie układały mu się relacje z jego kierownikiem kursu w konserwatorium. A pewnego razu na seminarium we Lwowie, już po tragicznej śmierci Wołodji, lwowscy medycy opowiedzieli mi o pewnych szczegółach tego tragicznego wydarzenia. — Jeśli można, proszę o tym opowiedzieć? — Pewnego dnia do lwowskiego szpitala w ciężkim stanie został dostarczony patomorfolog, który przeprowadzał ekspertyzę medyczną, aby ustalić przyczynę śmierci Iwasjuka. Najwyraźniej ów ciężar przysięgi milczenia, który wisiał nad nim przez lata jak miecz Damoklesa, dręczył jego duszę. I po operacji, dosłownie na kilka dni przed swoim odejściem na tamten świat, lekarz opowiedział kolegom prawdę o śmierci Wołodymyra Iwasjuka. Według jego słów, Wołodję zatłuczono na śmierć w jakiejś piwnicy. Wszystkie narządy wewnętrzne były uszkodzone. A kiedy młodzieńcy zrozumieli, że zabili swoją ofiarę, wtedy, najwyraźniej, wywieźli go do Brzuchowic i powiesili w lesie. — Czy były w tamtym czasie wersje dotyczące przyczyn takiej rozprawy i dlaczego ich nie ujawniano? — Według słów moich lwowskich kolegów, przyczyną była rzekomo dziewczyna, z którą Wołodja w tamtym czasie się spotykał. A zbrodni dokonał wraz ze swoimi przyjaciółmi jej były chłopak. Ale ponieważ były to dzieci wysokich rangą urzędników Lwowa, to, zrozumiałe, szczegóły zbrodni nie były ujawniane, a winni tragicznej śmierci Wołodji do dziś nie zostali nazwani. — Była Pani znajomą ojca Wołodji… — Tak, ale znacznie później, już po tych tragicznych wydarzeniach. Było to, kiedy leczył się u nas. Dowiedziawszy się, że z Wołodją razem studiowaliśmy, Mychajło Hryhorowycz dużo wypytywał mnie o wszystko, sam opowiadał niemało ciekawych rzeczy, a pewnego dnia podpisał i podarował mi swoje książki. Na uroczystościach, ze słowami wdzięczności za dobrą pamięć i uhonorowanie imienia brata do czerniowczan zwróciła się siostra kompozytora Hałyna Iwasjuk-Krysa. Do tablicy pamiątkowej Wołodymyra Iwasjuka złożono żywe kwiaty. Uroczystości zakończyły się improwizacją „Ja kocham Iwasjuka”, którą wykonali studenci Bukowińskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego. I znów, jak wtedy, ponad 40 lat temu, brzmiały na placu znajome, do bólu bliskie melodie i słowa: Wyznaj mi, skąd u ciebie te czary? Ja bez ciebie wszystkie dni w niewoli smutku… Może gdzieś w lasach ty czar-ziela szukałaś, Słońce-rutę znalazłaś i mnie oczarowałaś… Te słowa z piosenki „Czerwona ruta”, która stała się wisienką na torcie improwizacji, żyją ponad 30 lat. Dłużej, niż przeżył poeta i kompozytor Wołodymyr Iwasjuk… Odszedł z życia w wieku 30 lat. Trzydzieści lat. Ale przez nie zrobiono o wiele więcej, niż większość z nas robi przez całe życie. 30 lat… Młodość, dojrzałość? Jak świadczy twórczość Wołodymyra Iwasjuka — dla talentu nie ma granic czasowych. Talent mało zależy od wieku. Potwierdza to również wdzięczna pamięć bukowińczyków o swoim ziomku. 4 marca 1999 roku w Czerniowcach otwarto Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka, na fasadzie którego ustanowiono mu tablicę pamiątkową. W Kicmaniu, przy wsparciu ówczesnego gubernatora Heorhija Filipczuka, Wołodymyrowi Iwasjukowi postawiono pomnik. W tym roku ustanowiono i otwarto tablicę pamiątkową na budynku Bukowińskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego. Talent żyje w dziedzictwie — w naszych duszach, naszych sercach. W piosenkach… Inicjatywa ustanowienia pamiątkowej tablicy należy do kierownictwa Bukowińskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego, ponieważ swoją ścieżkę w dorosłe życie Wołodymyr Iwasjuk zaczął wytyczać właśnie tutaj, w Czerniowieckim Instytucie Medycznym. Tutaj narodziły się jego znane piosenki „Czerwona ruta”, „Wodohraj”, „Pójdę w dalekie góry”, „Malwy”, „Ballada o dwóch skrzypcach”, „Piosenka będzie między nami”. I naturalne jest, że na tablicy zaznaczono właśnie ten okres w jego życiu: „W tej placówce od 1967 r. do 1972 r. studiował wybitny ukraiński kompozytor Wołodymyr Iwasjuk”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
