Strona · s. 13strona oryginału ↗
Życie i tradycje w czasie i przestrzeni
Слово Просвіти, №11 за 2012 рік
Svitlana MAKHOWSKA, kandydat nauk filologicznych, m. Chmielnicki
Kiedy mowa o symbolach, zazwyczaj chodzi o symbole i znaki państwowe, dotyczące hymnu, herbu, różnorodnych flag, wyobrażeń heraldycznych itp. Popularność zdobyły też symbole ludowe: kalina, wierzba, korowaj, wianek, didukh itp. Niedawno ukazała się interesująca książka znanego naukowca i pisarza Mykoły Dmytrenki „Symbole ukraińskiego folkloru” (Kijów, 2011). Autor systematyzował informacje o badaniach nad symbolem i symboliką poezji ludowej, prowadzonych przez zagranicznych i rodzimych działaczy nauki i kultury od czasów dawnych po współczesność, opowiedział o wkładzie w symbolikę Hryhorija Skoworody, Mykoły Kostomarowa, Ołeksandra Potebni, Mykoły Sumcowa i innych naukowców. Symbolem folklorystycznym jest znaczenie, jakie nabiera obraz w toku zastosowania (w kontekście użycia w rytuale, obrzędzie, liryce nieobrzędowej, utworach epickich). Większą część wydawnictwa poświęcono ujawnieniu symbolicznych znaczeń wielu obrazów ustnej twórczości ludowej. Tak więc w drugim rozdziale mowa jest o symbolach stwarzania świata: wodzie, ogniu, ziemi, a także o księżycu, gwiazdach, słońcu. Poprzez stosunek ludzi do żywiołów opisano wiele jaskrawych przykładów organizacji życia wspólnoty, kształtowania tradycyjnej kultury i mentalności. Obrazy folkloru przekazały wiele z tego, co można zrozumieć jedynie znając klucze symboliczne. Mykola Dmytrenko bada tę dziedzinę nie od jednego roku,
to, co potwierdzają jego wcześniejsze publikacje w książkach „Українські символи” (1994), „Словник символів” (1997), „Словник символів культури України” (2002, 2005) oraz artykuły w prasie. Zatem mamy głębokie rozumienie ludowo-poetyckiej symboliki, jej roli i znaczeń w rytuałach, obrzędach, utworach epickich (bajki, legendy, dumy i in.), lirycznych (pieśni), a także w gatunkach małej prozy — przesądach, zagadkach, wykładniach snów itd. W trzecim rozdziale ujawniono symboliczne znaczenia wizerunków roślin w folklorze ukraińskim (drzew, krzewów, kwiatów i ziół, roślin uprawnych). I choć autor nie indeksuje wszystkich roślin, których wizerunki występują w folklorze, obejmuje jednak główne, o których, niestety, czytelnicy wiedzą niewiele. Dotyczy to nie tylko brzozy, wiśni, gruszy, jabłoni, lipy, dębu, osiki, topoli, lecz także wierzby, kaliny, barwinka, żyta. Wiele nowego poznajemy w symbolicznych wizerunkach zwierząt — wołu, konia, kozy, kota, ptaków. Mykoła Dmytrenko swobodnie włada znajomością pierwotnego materiału folklorystycznego, ujawnia sferę estetyczną wizerunków zwierząt, konkretne znaczenia symboliczne w zależności od stanów, czynności, postępków, funkcji, środowiska społecznego itd. Piąty rozdział poświęcono ukazaniu ludowo-poetyckiej symboliki konkretnych gatunków liryki obrzędowej: kalendarzowo-obrzędowej — kolęd i szczedriwek oraz rodzinno-obrzędowej — pieśni weselnych. Autor przekonująco dowodzi zależności zmiany znaczeń niektórych ustalonych symboli-obrazów od kategorii gatunku oraz momentów prognostycznych. Tak więc w pieśni weselnej „Ой куди ж ти, Наталко, та ходила” przyjaciółki pytają,
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
