Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Marginalizacja, rozczłonkowanie, czy „ludzie to kupią”?

Слово Просвіти, №11 за 2014 рік

7 marca, kiedy otwierała się, że tak powiem, odnowiona ekspozycja Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, w księdze pamiątkowej zaczęłam swój wpis tak: „Drogi Tarasie Hryhorowyczu, wybacz…” Ludmiła TARAN, muzealnik z 18-letnim stażem, pisarka, dziennikarka Wybacz za tę kpinę, którą uczyniono z Muzeum, które powinno być „nie tylko jedyną bezdyskusyjną narodową wartością jednoczącą wszystkich Ukraińców, ale i głównym kulturowym symbolem Ukrainy na świecie”, jak pisano w opublikowanym Apelu społeczności w sprawie sytuacji w NTS (Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki). Tak, demonstracyjnie zignorowano nie tylko opinię działaczy kultury, pisarzy, muzealników, ale i przekonujące rekomendacje profilowej Komisji Rady Najwyższej. Zacznę od tego, że w pałacu, zabytku architektury XIX w., zamurowano wejście główne. I o ile wcześniej zwiedzający uroczyście wchodzili marmurowymi schodami do Szewczenki, to obecnie zmuszeni są wchodzić do jego Domu gdzieś z boku. W ogóle marginalizacja wizerunku naszego największego geniusza jest konsekwentnie widoczna w ekspozycji. Jego najbardziej znaczące autoportrety olejne (1840, 1859, 1861 r.) nie zajmują głównego miejsca w salach muzeum, lecz są upchnięte na bocznych ścianach albo tak, by nie rzucały się w oczy. Przypominam sobie, że w poprzedniej ekspozycji owalny autoportret z 1840 r. był umieszczony tak, że młody Taras przenikliwie patrzył prosto w duszę. Z początkiem zwiedzania ekspozycji ogarnia uczucie dyskomfortu i niezrozumienia: dlaczego akcentuje się uwagę na portrecie Katarzyny II? Dlaczego zupełnie nie da się odczytać etykiet (zbyt wysoko), a znaczna liczba eksponatów — to już wrażenie o całym muzeum — w ogóle nie ma podpisów? Zatem rzeczy milczą — jak coś zupełnie przypadkowego? Od razu uderza też „pomysłowość” znanej Łarysy Skoryk, autorki-projektantki: eksponowanie przedmiotów dosłownie na poziomie listew przypodłogowych w szklanych równoległościanach. Mapy, rękopisy, książki, plan wymarzonej przez Szewczenkę chaty, inne rarytasy — po prostu przy podłodze i często bez żadnych komentarzy. Wszakże jak je przeczytać i obejrzeć? Chyba położyć się na parkiecie. Uczucie niezrozumienia (żeby nie powiedzieć obłudy) pogłębia się z sali do sali. Ekspozycja zbudowana jest głównie według zasady galeryjnej. Tak, Szewczenko to artysta-wirtuoz, akademik malarstwa. I jesteśmy dumni z jego wyjątkowej twórczej wielostronności. Ale geniusz Szewczenki — to przede wszystkim jego Słowo, którym stworzył ukraiński naród: niemal według znanej biblijnej zasady. W jaki sposób wcielono ową deklarowaną przez kierownictwo NTS „koncepcję uwspółcześnionej ekspozycji „Taras Szewczenko — boskie powołanie”? Na czym polega uwspółcześnienie? W rzeczywistości naruszana jest zasada niepodzielności postaci Szewczenki-poety i Szewczenki-artysty, faktycznie dokonuje się rozczłonkowanie problematyki, a nawet całego wizerunku. Zwiedzający traci poczucie pełni kontekstu jego życia i twórczości. Ogólnie zaś niespójność części i całości, nieuzgodnienie materiału, niejednorodność jego rozłożenia (w jednej sali sprasowano 14 lat życia Szewczenki: „rozmywanie” poprzez zagęszczenie?) są odczuwalne stale. Przyczyna — nieprofesjonalnie napisany plan tematyczno-ekspozycyjny, sporządzony, jak powiedziano przez kierownictwo, przez „nowicjuszy”. W efekcie dotkliwie brakuje aury życia i twórczości Szewczenki, ducha epoki, rozwijania wielkiego wizerunku geniusza jako metafory. Jeśli mówić o czysto funkcjonalnej konkretyce, to nigdzie nie zauważono obiecanych specjalnych witryn do eksponowania dzieł na nośnikach papierowych. Zatem oryginałom graficznym Szewczenki grozi zniszczenie? To, co zachowały pokolenia miłośników geniusza, zniknie przez przestępne niedbalstwo? Natomiast nie wiadomo po co prace olejne znalazły się w szklanych „sarkofagach”, co również zagraża ich zachowaniu. Nie zauważono też urządzeń, które kontrolują reżim temperaturowo-wilgotnościowy. I to w Muzeum, gdzie, mówiąc patetycznie, przechowywane są skarby narodu? A wszystko zaczęło się od tego, że zamiast planowanych zgodnie z Dekretem pamiętnego prezydenta Ukrainy „O dodatkowych środkach przygotowania i obchodów 200-lecia od dnia urodzin Tarasa Szewczenki” (11 kwietnia 2012 roku nr 257/2012) prac remontowo-konserwatorskich w muzeum zaczęła być realizowana zakrojona na szeroką skalę rekonstrukcja, a na jego terenie — budowa kapitałowa, Zdjęcie Serhija Marczenki która jest zabroniona przez Ustawę Ukrainy „O ochronie dziedzictwa kulturowego”, i która radykalnie zmienia przestrzenno-architektoniczny wygląd Narodowego Muzeum oraz niszczy autentyczność zabytku. Doklejony do pałacu metalowo-szklany potwór — kto na to dawał pozwolenie? W strefie rekreacyjnej, naruszając Ustawę Ukrainy „O muzeach i muzealnictwie” (art. 11), zniszczono ogród, który odtworzono według wzorów posiadłości Kijowa z połowy XIX w. Na jego miejscu — tereny o przeznaczeniu historyczno-kulturowym! — wzniesiono atrium z niezdarnymi rurami, które przypominają podpory pod billboardy przy szosie. O jakości tak zwanych prac remontowo-konserwatorskich, wykonanych nie przez odpowiednich specjalistów, a przez KP „Żytłoinwestbud-UKB”, jak i o wydanych zgodnie z przeznaczeniem środkach budżetowych, niech sądzą specjaliści. Ale oczywiste naruszenia widać gołym okiem. Czyż mało nam katastrofy i hańby z Szewczenkowskim Narodowym Rezerwatem w Kaniowie? Czy to było tak zaplanowane: „Kaniów-2” w Kijowie?

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn