Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

W muzeum Tarasa Szewczenki odwiedzający zostaje schylony do cokołu

Слово Просвіти, №11 за 2014 рік

Wasyl PORTIAK Dosłownie. W tym przypadku pasuje też określenie „w przenośni”. Bo jeżeli odwiedzający zechce przyjrzeć się, na przykład, misternemu wzorowi na szkatułce, podarowanej Tarasowi przez nauczyciela Karla Briułłowa, nie pozostaje mu innego wyboru, jak przybrać pozę słodkowodnego krewniaka kraba. No, można jeszcze stanąć na kolanach. I pocieszać się tym, że to klęczenie przed pamięcią dwóch wielkich ludzi. Lecz kiedy okaże się, że takie szczęście — klęczeć albo łamać się literą „zet” — przytrafia się kilka razy w każdej sali, „święte drżenie” rozpływa się w niczym. Przecież tylko w ten sposób można przeczytać wieczne wiersze autografu Szewczenkowego wiersza „Muza” („Pomóż // Modlitwę wypełnić do końca. // A kiedy umrę, moja świętobliwa! // Matko moja! Połóż // Swego syna do trumny…”), obejrzeć stare druki… Rzecz w tym, że takie rarytasy leżą na podłodze! Oczywiście nie na samym parkiecie, od niego odległość do eksponatu to kilka centymetrów szczeliny i grubość szklanej szyby. Czyli eksponat jest na poziomie cokołu. Wrażenie, że pod nogami leży i ręcznik, i rzadki krucyfiks (drewniany krzyż malowany temperą, nawiasem mówiąc, z jakiegoś cudu obok autografów zbioru „Trzy lata”), i dokumenty z herbowymi pieczęciami, mapa Ukrainy… Lista poważna. Taka jest zasada budowy nowej ekspozycji w świeżo otwartym po remoncie Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie. Po salach rozstawione są szklane kostki z dwoma–trzema — również szklanymi — półkami, z których najniższa znajduje się tuż przy podłodze. Trzeba tam zaglądać, żeby zobaczyć i namalo- Zdjęcie Serhija Marczenki: fasada i plan wymarzonej chaty nad Dnieprem, narysowane przez Szewczenkę, a obok nich rzeczywisty dom Iwana Kotlarewskiego w Połtawie. To jest styl Larysy Skoryk. Jak bohater powieści M. Bułhakowa, ona w wywiadzie dla 5 kanału, bez udawanej skromności, oświadczyła: „Jestem mistrzem! A mistrz musi mieć styl. To jest mój styl!” Że z architektki Larysy Skoryk wyszedł „stylowy” ekspozytor muzealny, a do tego jeszcze mistrz, to albo ktoś podle jej naszeptał, a ona uwierzyła, albo sama siebie w tym przekonała. Skutek tego, że wzięła się za budowę ekspozycji Tarasa Szewczenki w Kanewie, jest oczywisty: to katastrofa. Teraz, jak mówią Galicjanie o pocisku, który trafił, pocisk trafił po raz drugi w ten sam cel, czyli w Szewczenkę. Tym razem w jego kijowskie muzeum. Ten nabój wybuchł tym mocniej, że pani Skoryk znów kierowała zarówno budową ekspozycji, jak i rekonstrukcją (zresztą nielegalną) budynku. Biorąc pod uwagę skalę tej ostatniej, kanewska twórczość mistrza była tylko preludium. Bo podczas gdy w Kanewie można dziś po ludzku wejść do muzeum przez główne wejście, w Kijowie wejście do pałacowej budowli jest zamurowane, a droga wiedzie przez szklaną konstrukcję dobudowaną na tyłach. Kiedy w Kanewie przy wejściu do muzeum wita nas nakryty perkalem kamień (próba dosłownego urzeczywistnienia biblijnego obrazu kamienia węgielnego zrodziła niezdarny „artefakt”; kamień to kamień w Kanewie, czym go nie przykrywać), to zapoznanie z ekspozycją w Kijowie zaczyna się od portretu… Katarzyny Drugiej! Jak dobrze wiemy, spośród wszystkich carów to ona, podobnie jak Piotr, budziła u Szewczenki szczególne „sentymenty”. „Takie cudo postawiła” mistrzyni (przepraszam, mistrz) Larysa Skoryk. Rzeczywiście — styl… Dyktuje on na przykład istotnie genialne posunięcie: powiększyć graficzny autoportret Szewczenki do rozmiaru mniej więcej 100 x 80 cm i przybić tę reprodukcję do ściany, zamknąwszy ją w szklanej gablocie. Może w kuloodpornej, jak dla Mony Lizy? Nie wiem. Wiem natomiast, że wbijanie w ścianę zabytku architektury śrub — tak, tych samych uczciwych wkrętów na kołkach — by umieszczać niezdarne w kontekście ekspozycji kopie, a tych w salach nie brakuje, to zwykłe przestępstwo, przed którym ostrzega tabliczka ochronna (nr 885) na bocznej elewacji pałacu. Ale Skoryk miała ją w nosie. I tabliczkę, i Ustawę o ochronie dziedzictwa kulturalnego, i Ustawę o muzeach i muzealnictwie, i międzynarodowe konwencje w tej dziedzinie, ratyfikowane przez Ukrainę. Zniszczyła taras, boczne schody, zamurowała drzwi wejściowe i okna, zlikwidowała strefę rekreacyjną — ogródek na dziedzińcu, zalewając całą powierzchnię asfaltem i wznosząc tam atrium. To ostatnie — współczesny szklany cud w kształcie oranżerii — bardzo nie pasuje do pałacu zbudowanego w stylu włoskiego renesansu. Mniej więcej tak, jak adidasy do fraka. Jak mogło do tego dojść w Muzeum Narodowym? Gdzie był zespół naukowców? Otóż był. Ale Skoryk go „przygięła” jeszcze przed tym, zanim zaproponowała to zwiedzającym. Nikt nie odważył się sprzeciwić „mistrzowi”, bliskiemu wczorajszemu gwarantowi. Nie znalazł się, jak pisał Szewczenko w „Jurodiwym”, „jakiś głupi oryginał”. Wykonywano każde jej skinienie i każde spojrzenie. Podobno niektórzy trochę się opierali. Generalny dyrektor muzeum Dmytro Stus zgiął się sam. Ofiarnie i z zapałem. Skoryk jest jego guru. Jego suzerenem! Korzystając z wspólnej z nią wierności innemu, wielkiemu (raczej tęgiemu) suzerenowi, pan Dmytro otrzymał środki liczone w dziesiątkach milionów i zyskał możliwość wreszcie przeprowadzić prace restauracyjno-remontowe, których muzeum, będące przecież na głodowych racjach, rzeczywiście potrzebowało. Ale on też jest przekonany, że Szewczenkę trzeba „obuć w adidasy”. I teraz mamy to, czego nie zobaczyłyby oczy: zniekształcony zabytek architektury, zniszczona zielona oaza w centrum miasta, szklana bandura przyklejona do pałacu i wypłukana, bezdarna ekspozycja, która zaczyna się nie od Szewczenkowskiej, lecz od przeklętej przez niego Katarzyny II. Takie „uczczenie” wystarczy na kolejne 200 lat.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn