Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Pustka

Слово Просвіти, №11 за 2014 рік

Ołeksander SZOKAŁO Właśnie takie uczucie towarzyszyło mi podczas wizyty 9 marca w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki, nazwanym „odnowionym muzeum”. Do tej pory nie opuszcza mnie przygnębiające wrażenie po tym, co zobaczyłem. Spodziewałem się trafić do domu Szewczenki, a znalazłem się w pustce. Po pierwsze — nie znalazłem zwykłego progu, zwykłych drzwi. Zamiast wejścia do domu — ukrzyżowanie Tarasa. I ten obcy wiecznie żywemu duchowi Kobziarza znak ukrzyżowania jest powtykany wszędzie. Inaczej niż zniewagą ludzkiego ducha tego nazwać nie można… Zatem do muzeum Szewczenki trafia się z podwórza — przez nowo utworzone „atrium z otwartą przestrzenią artystyczną dla nowych projektów wystawienniczych, inscenizacji teatralnych, instalacji itp.”. Szczególnie intrygują „przestrzeń artystyczna” oraz „instalacje”… Wygląda na to, że ich przeznaczeniem jest zmiana u zwiedzających postrzegania nie tylko przestrzeni muzeum, ale i całego poetycko-artystycznego świata Tarasa Szewczenki. A Szewczenko-Kobziarz uosabia światopoglądową podstawę ukraińskiej kultury i odsłania jej duchową istotę. Co zatem zobaczyłem w salach muzeum? Instalatorom udało się zmienić postrzeganie przestrzeni muzealnej i zamachnąć się na poetycko-artystyczny świat Szewczenki. Restaurację wykonano na pozór przyzwoicie, choć złocenia wnętrza kontrastują z bladym, tanim obramowaniem akwarelowych i graficznych arcydzieł Szewczenki na tle bladych ścian. Lecz najbardziej uderzyła mnie pogarda dla muzealnych rarytasów: rękopisy Tarasa, starodruki w szklanych urnach-sarkofagach rozłożone są na poziomie podłogi — w istocie pod nogami. A najbrutalniej obeszli się z największym cyklem poetyckim „Trzy lata”, który stanowi ideową podstawę „Kobziarza”: na jego prezentację wydzielono niewielki pokoik, na kształt izdebki lokajskiej czy celi mnicha; a centralnymi eksponatami stały się wielki świecznik cerkiewny i ukrzyżowanie… Przerażający widok. Tak oto cała, niegdyś zwykła, ciepła i dostępna ludziom przestrzeń muzealna została przekształcona w jedną wielką instalację. W związku z tym przypomniała mi się anegdotyczna definicja „instalacji” — „narobić na progu kupę, zadzwonić do drzwi i uciec”. Kto zatem zrobił to nie tylko na progu domu Szewczenki, ale zbezcześcił cały dom? Kto wpuścił do świata Szewczenki, a przez niego do świata ukraińskiej kultury ten „zabytek architektury o znaczeniu narodowym — dawny pałac Tereszczenków”, to jest to oczywista zbrodnicza destrukcja. W połączeniu z całkowicie „zainstalowanym” dziedzictwem muzealnym Szewczenki — to podwójna zbrodnia o skali ogólnonarodowej, której dokonali bezczelnie cyniczni nienawistnicy ukraińskiej kultury i wojujący ignoranci. I choć dyrektor generalny muzeum D. Stus patetycznie deklaruje, że „…właśnie dzisiaj muzeum powinno stale się transformować, brać na siebie funkcję centrum kulturalno-oświatowego” oraz „odnowione muzeum stanie się prawdziwym centrum rozwoju ukraińskiej kultury”, na surrealistycznym tle odbiera się to jako majaczenie ignoranta. Jeśli przestrzeń kulturowa domu Szewczenki została spustoszona, to o rozwój ukraińskiej kultury nie ma co tutaj liczyć. Szczególnie cyniczną postać na tle tego spustoszenia ma życie czumaków, na przykład w połączeniu z projekcją na ścianie dawnych ruchomych kadrów, przypuśćmy, z jakiegoś filmu o czumakach czy żywy obraz z Kos-Arału, panoramę wybrzeża, wielbłąda, krzak saksaułu itp., albo też wideoobraz ówczesnej wsi czy wszechpotężnego Petersburga (możliwe, że z nagraniem mieszkania poety czy Akademii — wszystko do wyboru, bo grzechem jest nie wykorzystywać doświadczenia europejskiego, doświadczenia różnorodnych instalacji, doświadczenia organizacji przestrzeni na poziomie trzeciego tysiąclecia, a nie proponować najprostszy, żeby nie powiedzieć prymitywny, najtańszy wariant uczniowskiego muzeum i najprostszych wycieczek, które tutaj praktycznie nie zmieniły się od czasów naszej młodości. Jest jeszcze

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn