Strona · s. 2strona oryginału ↗
Iwan Malkowycz: «Nasz z wami święty obowiązek świadczyć prawdę»
Слово Просвіти, №11 за 2017 рік
wykształcony młodzieniec, który ma szansę kontynuować naukę w Rzymie, — to wszystko o Szewczence. Czeka go olśniewające życie: widział, jak żyją wyższe warstwy społeczne, umiał być francuzem, był ulubieńcem wesołego środowiska twórczego — bo jest nie tylko artystą, ale także świetnie śpiewa, lekko wierszuje… Okazuje się jednak, że ten jego wewnętrzny blask to bynajmniej nie blask abażura, lecz ogień prawdy. Nigdy nie zapomina o swoich korzeniach ani o tej nieprawdzie, która panuje w jego ojczyźnie. Szewczenko ma odwagę nie zapisać się w szeregi wielbicieli rosyjskiego cara, który choć lewym guzikiem prawej poły, to jednak przyczynił się do jego wykupienia z niewoli. Ale dla geniusza prawda jest ponad wszystko. I Szewczenko przelewa swoją prawdę w poezję, a jego słowa układają się w tak boskiej kolejności, że łącząc się ze sobą, dają nam wieczną, niezniszczalną energię ducha ukraińskiego. Szewczenko rozumie, jak ta prawda może odbić się na jego losie, wie, co robią z tymi, którzy idą przeciw — słowem i czynem, jak rozstrzelany Ryleiew (oto, nawiasem mówiąc, czyim imieniem warto by nazywać… wypada pokazać się ludziom: patrzcie, jesteśmy, bo w czasach, gdy nad słowiańszczyzną unosił się Bóg Stwórca i rozsiewał ziarno geniuszy, które wzeszło w Polsce w roku 1798 (Mickiewicz), w Moskwie w roku 1799 (Puszkin), a na Ukrainie w roku 1814 — o nas nie zapomniano, jesteśmy obecni w Wielkim Bożym zamyśle. Zatem naszym z wami świętym obowiązkiem jest świadczyć prawdę. A prawda dziś jest taka, że nasze państwo prawie nie troszczy się o język ukraiński, że wszystko zaczyna się i kończy na wielomównych, pustych frazesach. Że nas, nosicieli języka ukraińskiego, wciąż wielu z naszych współobywateli traktuje jak dziwacznych tubylców. Że my wciąż, jak słonecznik do słońca, odwracamy głowy na usłyszane ukraińskie słowo. Że do dziś nie uchylono niesławnej ustawy Kiwałowa, która hańbi cały naród. Nierzadko w naszych zrusyfikowanych miastach podchodzą do mnie na ulicach ludzie i po rosyjsku dziękują za książki. Ale przecież moje książki są ukraińskie. To znaczy, że ludzie w ten sposób dają do zrozumienia, że są za tym, aby ich dzieci czytały i uczyły się w języku ukraińskim. Oni z różnych przyczyn z
Zdjęcie z serwisu www.president.gov.ua
…innych mniejszości narodowych, które tu wspólnie mieszkają). Trzeba ograniczyć do rozsądnego minimum szyldy napisane językiem agresora, a zwłaszcza te o szyderczych nazwach w rodzaju „Warenicznaja Katiusza”, jakby ten Moskal codziennie i co godzinę znieważał naszą nieszczęsną Katarzynę. Mówi się, że ustawa językowa może komuś zaszkodzić, ale to nieprawda. Szkodzi jej brak. Przypomnijcie sobie, ile wspaniałych współczesnych ukraińskich piosenek odkryliśmy dla siebie, odkąd weszła w życie ustawa o kwotach muzycznych. Kiedyś bardzo dowcipnie sparafrazował Szewczenkę wiecznie młody Nazar Honczar. Pisząc o „zdrajcach w bzie”, zakończył swój wiersz wersem Szewczenki, ale w innym brzmieniu: „a słowik nie za tych”. I rzeczywiście, słowik nie jest za nimi. Wiadomo bowiem, że język jest najważniejszym znacznikiem narodowej samoidentyfikacji. Może się zmieniać flaga, herb, a nawet, ku naszemu wielkiemu żalowi, terytorium, lecz jak cytowała Lesia Ukrainka słowa Irlandczyka Thomasa Davisa: „Naród powinien bronić swego języka bardziej niż swojej ziemi… Stracić ojczystą mowę i przyjąć obcą — to najgorszy znak poddaństwa…” Kiedy w czasie drugiej wojny światowej Churchill omawiał ze swoimi urzędnikami budżet, a oni chcieli ciąć wydatki na kulturę na rzecz armii, Churchill oburzył się: „Więc czego będziemy bronić?” — zapytał. Niestety, naszym urzędnikom daleko do Churchilla. Oni (i nie tylko oni) nie rozumieją, że właśnie tu, między tym niebem a tą ziemią, narodziły się takie słowa, jak żyto, Dniepr, łódeczka, marzenie i tysiące innych pięknych słów. I że wszystko tu ułoży się tylko wtedy, gdy język ukraiński będzie rozbrzmiewał wszędzie, gdy będziemy żyć w oceanie ojczystej mowy. Być może jestem utopistą, ale podobna myśl coraz częściej pojawia się w naszej przestrzeni informacyjnej: jeśli tu będzie język ukraiński, to u nas będzie ład, a jeśli nie — tu będzie wieczny Putin, choćby nazywał się inaczej. Jak powiedziano: na początku było Słowo, które, jak wiadomo, kształtuje świadomość. I z tym słowem na pewno powrócimy do samych siebie i wreszcie pełnokrwiście pojawimy się na kulturalnej mapie świata. W mojej skromnej książeczce, którą dziś uhonorowano tak wysokim wyróżnieniem, znajduje się wiersz o niezwykłej osobliwości ukraińskiego alfabetu, który zaczyna się od Anioła, a kończy się Aniołem, i oba te anioły jakby chronią nasz alfabet od A do Ja. Nie ma tego w żadnym innym języku. Ale czasem, niestety, nawet ich ochrony bywa za mało, bo tę ochronę musi zagwarantować Państwo Ukraińskie. I oto kiedy będziemy mieć godną ochronę i Języka, i Państwa, wtedy wreszcie…Będzie bite carami siane żyto! A ludzie wyrosną. Umrą Jeszcze niepoczęte carewicze… I na odnowionej ziemi Wroga nie będzie, przeciwnika, A będzie syn, i będzie matka, I będą ludzie na ziemi.
Przemówienie podczas wręczenia Nagrody im. Szewczenki (9.03.2017)
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
