Gdzie wy, obrońcy Ukrainy, Gdzie was znaleźć, gdzie was wziąć, Kto bez obłudy i pychy Umie honor swój trzymać?
Czyżby zabrakło godnych, Kto sumienie w duszy niesie? Czyżby za dolary dzisiaj Kupić można wszystkich i wszystko?
Wszystko nie ci, jakieś bękarty, — Ich rodowód szukać na próżno. Kłamstwa nasiało się wiele. A prawda nie wzeszła… Nie ma.
Wszystko pieniądze, pieniądze, pieniążki, Choć ukradli worki niemałe… One milsze im od mamy i taty I honoru rodzinnej ziemi.
Gdzie ten, kto nabierze siły Rozwiać krzywdy chłody? Pozwól, Ukraino, poprosić Szewczenkę jeszcze raz narodzić.
206. rocznicy T. Szewczenki)
“Świecie cichy, kraju miły, Moja Ukraino, Za co cię splądrowano?..” 206. rocznicę Budziciela ukraińskiego narodu w Kijowie uczcili proświcianie, przedstawiciele twórczej inteligencji, narodowo-demokratycznych partii i organizacji społecznych (Odczytano przez autora na uroczystościach z okazji
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła KULCZYŃSKI, przewodniczący Połtawskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Na zaproszenie połtawskiej „Proświty”, by uczcić dzień urodzin Proroka, odpowiedzieli, oprócz członków i sympatyków „Proświty” oraz zwykłych obywateli, także parafianie Cerkwi św. Pokrowy na czele z ojcem Mykołą, który zawsze był aktywnym członkiem klubu „Ridne słowo” („Rodzime słowo”), założonego przeze mnie w 1987 roku. A kiedy nadszedł czas, wziął na siebie niełatwe brzemię stworzenia z członków klubu pierwszej wspólnoty Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz budowy zarówno połtawskiej eparchii, jak i połtawskich świątyń UAKP, później UKP KP, a obecnie Prawosławnego Kościoła Ukrainy. Zatem zaczęliśmy od krótkiej litii za Kobziarza, potem wystąpiłem z mową wstępną. Mówiłem o Tablicach proroczego ducha Szewczenki, na których zapisał nam na wieki, jakimi mamy być, aby nie było nam pisane „u sąsiadów być nawozem, dyszlem w pociągach ich szybkich” („Mojżesz”. Iwan Franko). I pierwszym jego przykazaniem jest „Swoją Ukrainę kochajcie”, kochajcie Boga i bliźniego swego, a zatem „Objmijcie się, bracia moi, błagam was, proszę”, a już z miłości przyjdzie zrozumienie, że „Nie ma na świecie Ukrainy, nie ma drugiego Dniepru”. Otworzą się oczy także na naszego wroga, okrutnego i podstępnego — Imperium Rosyjskie z jego wiecznym dążeniem do zniewalania i zagarniania. Genialne słowa Szewczenki „Nam tylko szałas oczy kole: Czemu on stoi u was, nie przez nas dany”, do cna zdzierają z Rosji całą jej obłudną pozłotę wyzwolicieli, oświecicieli, cywilizatorów i ukazują światu, wyprowadzają na światło dzienne obrzydliwego diabelskiego potwora gwałciciela, złodzieja, kłamcę, mordercę i kata. Prorok nakazuje nam: „Rozkujcie się, bratajcie się” i jako wielką nagrodę za prawość i miłość: „Dobrze żyć temu, czyja dusza i myśl, dobro nauczyły się kochać”. Uczestnicy uroczystości przyjęli apel do prezydenta Ukrainy, jest on otwarty na podpisy wszystkich, którzy się z nim zgadzają. APEL uczestników zgromadzenia z okazji uczczenia dnia urodzin Tarasa Szewczenki do prezydenta Ukrainy. Prorok Ukrainy — Taras Szewczenko, jak nikt inny ukazał prawdziwą diabelską istotę Imperium Rosyjskiego — zagarniać i zniewalać: „Nam tylko szałas oczy kole: Czemu on stoi u was, nie przez nas dany”. Wszędzie i zawsze musi być Rosja, we współczesnej interpretacji — „russkij mir”. Od czasów Tarasa Szewczenki do dziś ta zaborcza istota Rosji stała się jeszcze bardziej okrutna i podła, zwłaszcza w stosunku do Ukraińców i ich prawa do bycia odrębnym narodem ze swoim państwem, swoim językiem i kulturą, z prawami i wolnościami wolnych obywateli bez pobiedobiesia, bez prześladowań za inaczej wypowiedziane słowo, bez śmierci naszej młodzieży na zaborczych wojnach imperium, bez wstrętnego i brutalnego przeklinania, bez poniżania godności narodowej i społecznej ludzi. Wzywamy Pana, Panie Prezydencie, do przeczytania całego Tarasa Szewczenki, od deski do deski, nie pomijając ani jednego przecinka, i mamy nadzieję, że hasło Szewczenki „Walczcie — zwyciężajcie, Bóg wam pomaga”, stanie się Pana „Wierzę”, stanie się ciałem i krwią Pana istoty i otworzy się przed Panem droga Ukraińców do zwycięstwa nad okrutnym i podłym wrogiem. Wychowani przez Tarasa Szewczenkę, my tę drogę widzimy: duchowa jedność Ukraińców w obronie swojego państwa, swojego języka i kultury, aby nie było wśród nas „ziomków z cynowymi guzikami”, gotowych pełzać na kolanach przed katami. To nam, a nie im Prorok daje przykład, jak się z nimi obchodzić w słowach pełnych pogardy dla zdrajców, którzy najedli się moskiewskiego szaleju i wyparli się ojczystego języka — „Umiem, ale nie chcę”. To wzmocnienie państwa ukraińskiego we wszystkich jego aspektach — społecznych, humanitarnych, wojskowych. Oligarchowie, którzy oplątali Ukrainę pajęczyną wyzysku i jawnych grabieży Ukraińców, muszą opuścić nasze państwo albo pracować na jego rozkwit i wzmocnienie. To silna armia, otoczona miłością i szacunkiem Ukraińców oraz stałą troską o nią państwa ukraińskiego. To konsekwentna dyplomacja, skierowana na tworzenie antyrosyjskiego bloku państw. Wychodząc z powyższego, mamy nadzieję, że Pan, Panie Prezydencie, zaprzestanie jakiegokolwiek wycofywania wojsk, co w praktyce oznacza utratę naszych ziem, zroszonych krwią naszych bohaterów. Zaprzestanie Pan wszelkich rozmów o wyborach na okupowanym terytorium, bo to oznacza, że chce Pan przyłączyć Ukrainę do ORDŁO ze wszystkimi wynikającymi z tego konsekwencjami, a mianowicie terrorem przeciwko ukraińskim patriotom, stopniową likwidacją ukraińskiej państwowości. Co więcej: ludność wschodu i południa Ukrainy w wyniku bezczynności państwa ukraińskiego przez dziesięciolecia zarażona jest wirusem rosyjskiego rasizmu wobec Ukraińców, którzy nie zdradzili ani swojego ukraińskiego imienia, ani swojego języka. Na okupowanych zaś terytoriach ta złość i nienawiść do wszystkiego, co ukraińskie, jest jeszcze większa niż na kontrolowanych. Przez sześć lat okupacji dusze i umysły naszych obywateli zostały ostatecznie zniewolone rosyjskim rasizmem, skrajną ukrainofobią. O jakich wyborach może być mowa? Chyba że za 20 lat po wyzwoleniu naszej ziemi. I trzecie. Żądamy, Panie Prezydencie: nie ruszajcie ustawy o państwowym statusie języka ukraińskiego. Połowę naszego narodu rosyjscy komunistyczni zaborcy zniszczyli, aby zabić nasz język. Setki i dziesiątki tysięcy naszych męczenników umierały za niego, ale nie kajali się i nie zdradzali go w rosyjskich katowniach i obozach koncentracyjnych. Niech uschnie ręka temu, kto odważy się podnieść ją na wycierpianą Ustawę o państwowym statusie języka ukraińskiego. I niech Pan pamięta, Panie Prezydencie: źródłem władzy jest naród. Kiedy jest zdradzany, nie tylko ma prawo, ale i jest zobowiązany powstać i ukarać zdrajców. PIEŚŃ JAKO NIEZNISZCZALNE DZIEDZICTWO DUCHOWE „MOJA CHATA Z KRAJU? NIEPRAWDA!” 8-10 KSIĄŻKA, KTÓRĄ PROSZONO MNIE NAPISAĆ
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
z naruszeniem Postanowień o Nagrodzie Narodowej Ukrainy, o Komitecie ds. Nagrody Narodowej Ukrainy, Procedury zgłaszania dzieł do uzyskania Nagrody Narodowej Ukrainy, żądamy podjęcia działań w celu rozwiązania obecnego składu Komitetu Szewczenkowskiego i wyznaczenia nowych członków komitetu zgodnie z ustaloną procedurą. Wiaczesław BRUCHOWECKI, Bohater Ukrainy, doktor filologii, honorowy prezes Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”; Lubow HOŁOTA, laureatka Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki; Bohdan HORYŃ, laureat Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki; Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, laureat Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki; Dmytro PAWŁYCZKO, Bohater Ukrainy, laureat Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Wołodymyr POLISZCZUK, przewodniczący Czerkaskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, doktor filologii, profesor Czerkaskiego Uniwersytetu Narodowego im. B. Chmielnickiego; Taras SAŁYHA, doktor filologii, profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki; Mychajło SŁABOSZPYCKI, laureat Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki; Mychajło SYDORŻEWSKI, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; Jewhen STANKOWYCZ, Bohater Ukrainy, laureat Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki; Ihor SZCZERBAKOW, przewodniczący Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy, laureat Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki, członek korespondent Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy; Wiktor SZYŁO, wiceprezes Stowarzyszenia Pisarzy Ukraińskich
Tłumaczenie maszynowe
W styczniu 2020 roku grupa artystów zwróciła się do prezydenta Ukrainy z listem otwartym, jednak pismo zostało przekierowane do przewodniczącego Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Jurija Makarowa. List zwrotny Jurija Makarowa (nr 27 z 18.02.2020 r.) nie zawierał żadnej odpowiedzi na postawione pytania. W liście mowa była w szczególności o tym, że 20 grudnia 2019 roku Komitet Szewczenkowski (przewodniczący Jurij Makarow) ustalił dodatkowy termin składania dzieł do Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Na stronie internetowej Komitetu Szewczenkowskiego w Porządku przedstawiania dzieł z 28.12.16 r., zatwierdzonym przez Komitet Szewczenkowski, ustalono termin składania dzieł do nagrody do 31 października. W przypadku, gdyby Komitet Szewczenkowski chciał zmienić termin składania dzieł do nagrody, powinien był wprowadzić odpowiednie zmiany do Porządku przedstawiania dzieł. Tymczasem członkowie komitetu powołują się na prawo do określania terminów zgodnie z Dekretem nr 919/2019. Ale przecież terminy zostały już określone we wspomnianym Porządku przedstawiania. Norma nie działa wstecz. Tym bardziej, o jakim przedłużeniu może być mowa, jeśli termin minął półtora miesiąca temu? Ten nowy dodatkowy termin składania prac jest sprzeczny z obowiązującym Porządkiem przedstawiania. Uważamy za nieuczciwe wprowadzanie zmian w trakcie trwania konkursu. Wszyscy uczestnicy rywalizacji twórczej powinni kierować się jednolitymi zasadami i mieć równe prawa przy zgłaszaniu do zdobycia najwyższego wyróżnienia twórczego Ukrainy. Ponadto członkowie komitetu publicznie wyrażali swój stronniczy stosunek do nominowanych. Tak zastępczyni przewodniczącego komitetu Tamara Hundorowa wzywała do zgłaszania się tych, „którzy zapomnieli lub spóźnili się” (https://www.facebook.com/tamara.hundorova/posts/10215679081642534), czym okazała brak szacunku i nieuczciwość wobec tych, którzy przestrzegali obowiązującego Porządku składania. Inna członkini komitetu Iryna Sławinska pozwoliła sobie na publiczny stronniczy osąd o nominowanych do głównego wyróżnienia państwowego, a mianowicie „lista nominowanych mnie nie inspiruje” (https://www.facebook.com/iryna.slavinska/posts/10218056891386146), najwyraźniej mając na myśli, że wśród nominowanych kandydatur nie ma ludzi, z którymi lub z których twórczością jest zaznajomiona osobiście. Po tym komitet z inicjatywy byłej wiceminister kultury, młodzieży i sportu Ukrainy Iryny Podolak (https://www.facebook.com/anastasia.levk…/…/2698390826886307…) ogłosił dodatkowy termin składania dzieł na konkurs. Komitet ds. Narodowej Nagrody Ukrainy jest organem pomocniczym prezydenta Ukrainy i nie podlega wyżej wymienionemu ministerstwu. Ponadto członkowie komitetu Iryna Sławinska, Jewhenij Stasinewycz i Lubow Morozowa są podwładnymi przewodniczącego komitetu Jurija Makarowa w głównym miejscu pracy (Suspilne Mowłennia). Uważamy, że wspomniana okoliczność może przeszkadzać w niezależnej ocenie przez członków komitetu i może prowadzić do manipulacji podczas głosowania. Wiadomo, że Komitet Szewczenkowski przeprowadził dwie tury w jeden dzień (17.01.2020 r.), co stawia pod znakiem zapytania jakościową i uczciwą pracę członków komitetu. W szczególności członkini komitetu Rymma Ziubina na swojej stronie na Facebooku publicznie przyznała, że w momencie ogłoszenia finalistów nie zapoznała się ze wszystkimi nominowanymi pracami. Ograniczony termin rozpatrywania nie dawał nawet fizycznej możliwości obejrzenia prac teatralnych i wizualnych zgłoszonych do zdobycia nagrody. Opera „Iow”, której przyznano Nagrodę Narodową, w ogóle nie była wystawiana na scenach Ukrainy w okresie trwania rywalizacji twórczej. Komitet samodzielnie zorganizował wystawę dzieł fotograficznych, ignorując prezentację dzieł innych gatunków sztuk wizualnych, co świadczy o pewnej stronniczości w ocenianiu nominowanych prac. Podczas konferencji prasowej przewodniczącego Komitetu Szewczenkowskiego, urzędników Ministerstwa Kultury i Biura Prezydenta Ukrainy w agencji „Ukrinform” stało się wiadome o wprowadzeniu przez nich nowej koncepcji Narodowej Nagrody Ukrainy, nowej symboliki najwyższego wyróżnienia artystycznego państwa ukraińskiego bez jakiejkolwiek debaty publicznej z udziałem instytucji Narodowej Akademii Nauk i Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, krajowych związków twórczych, laureatów Nagrody Szewczenkowskiej, działaczy kultury i sztuki. Wszystko to realizowano wbrew obowiązującym Regulaminom o Narodowej Nagrodzie Ukrainy i Komitecie ds. Narodowej Nagrody Ukrainy, poprzez wątpliwe operacje finansowe przez prywatną agencję reklamową, która zdołała nawet pozbawić Narodową Nagrodę wizerunku Tarasa Szewczenki. Wydanymi na to niedorzeczne działania pieniędzmi można byłoby zwiększyć część pieniężną Nagrody prawie dwukrotnie, co służyłoby wzrostowi jej prestiżu i autorytetu. Żądamy anulowania decyzji Komitetu Szewczenkowskiego w sprawie przyznania Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki w 2020 roku, ponieważ wyłonieni laureaci Marianna Kijanowska, Taras Prochaśko, Ołeksandr Hladiełow, Jewhenija Podobna, a także zespół DachaBracha zostali zgłoszeni w dodatkowym terminie, co narusza Regulamin o Narodowej Nagrodzie Ukrainy, i w ogóle nie mogli zostać dopuszczeni do konkursu. Należy również zauważyć, że w literaturze przyznano dwie nagrody Mariannie Kijanowskiej i Tarasowi Prochaśce, podczas gdy obowiązujący Regulamin przewiduje przyznanie nie więcej niż jednej nagrody w każdej dziedzinie. Również w związku z systematycznym naruszeniem
Tłumaczenie maszynowe
Tradycyjnie biało-cerkiewska „Proświta” czci pamięć Tarasa Szewczenki. Członkowie Proświty z Białej Cerkwi są współzałożycielami i mecenasami młodzieżowych i dziecięcych konkursów recytatorskich poezji Tarasa Szewczenki „Kobzarowa zorza”. W Białej Cerkwi odbył się on już po raz 31. Miło, że dzieci biorą pod uwagę sugestie miejsko-rejonowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” i deklamują fragmenty „Hajdamaków”, „Tarasowej nocy”, „I umarłym, i żywym...”, otwierając tym samym młode serca na rewolucyjny i państwowotwórczy nurt twórczości Kobziarza. Także biało-cerkiewska „Proświta” zainicjowała ustanowienie nagrody imienia laureata nagrody im. Szewczenki Wiktora Miniajły, którą nagradzani są uczniowie i pedagodzy za badania nad językiem ukraińskim. Inicjatywę poparły organizacje patriotyczne oraz samorząd lokalny. 9 marca na uroczystym wiecu z okazji dnia urodzin Tarasa Szewczenki uhonorowano pierwszych laureatów. Są to: Mykoła Kułenko, uczeń 11 klasy biało-cerkiewskiego zespołu edukacyjno-wychowawczego „Liceum-MAN”, zwycięzca w sekcji „Język ukraiński”; Julija Uliancewa, uczennica 11 klasy biało-cerkiewskiej szkoły ogólnokształcącej nr 6, zwyciężczyni w sekcji „Literatura ukraińska”; Kateryna Kretiuk, uczennica 10 klasy biało-cerkiewskiej szkoły ogólnokształcącej nr 6, zwyciężczyni w sekcji „Twórczość literacka”; Wołodymyr Terechow, nauczyciel języka i literatury ukraińskiej biało-cerkiewskiego zespołu edukacyjno-wychowawczego „Liceum-MAN”; Olha Bratanenko i Hanna Kaczka — nauczycielki języka i literatury ukraińskiej biało-cerkiewskiej szkoły ogólnokształcącej nr 6. Znaczny wkład w ustanowienie nagrody wniósł członek „Proświty”, naczelnik Zarządu Oświaty i Nauki Rady Miejskiej Białej Cerkwi Jurij Petryk. Na tym samym wiecu głos zabrał również przewodniczący biało-cerkiewskiego miejsko-rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Kostiantyn Kłymczuk. Powiedział on: „Jedność! Oto główna teza twórczości Tarasa Szewczenki. Ale wokół czego mamy się jednoczyć? Wokół ukraińskiej ideologii. Ludzie nie pójdą umierać za dolary. Ale hasło „Sława Ukrainie!” poprowadziło Ukraińców do ataku pod kule snajperów na Majdanie Niepodległości oraz pod ogień „gradów” rosyjskich okupantów. Dzisiaj kraj stanął na krawędzi przepaści. Ale wojskowi, członkowie Proświty, wolontariusze, budowniczowie państwa są gotowi stawiać opór pełzającej okupacji. Nie mamy nic do stracenia. Jesteśmy gotowi bronić Ukrainy nawet w ruchu partyzanckim. Jednoczmy się wokół Ukrainy. Pamiętajmy słowa Tarasa Szewczenki: „W swoim domu własna i prawda, i siła, i wola!”. Centrum Prasowe Kijowskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
9 marca w kijowskim parku im. Tarasa Szewczenki, niedaleko pomnika Ukraińskiego Proroka, krymscy przesiedleńcy, więźniowie polityczni i obrońcy praw człowieka wyrazili wsparcie dla mieszkańców Krymu, którzy walczą z okupacją półwyspu. Już od sześciu lat z rzędu mieszkańcy Krymu właśnie w dniu urodzin Tarasa Szewczenki demonstrują swoją solidarność i poparcie dla niepodległości Ukrainy. Georgij ŁUKJANCZUK — Sześć lat okupacji Krymu. Sześć lat oporu. Pokazują to wszyscy aktywiści, którzy przyszli na akcje protestacyjne. Opór będzie trwał tak długo, dopóki Krym nie wróci do Ukrainy — oświadczył podczas akcji Andrij Szczekun, koordynator Euromajdanu 2013—2014 w Krymie. Już od sześciu lat Rosja dokłada starań, aby zmienić tożsamość mieszkańców półwyspu, którzy wspierają niepodległą Ukrainę, zachowują język ukraiński i kulturę. Mimo to mieszkańcy Krymu stawiają pokojowy opór rosyjskiej okupacji. Według słów przewodniczącej Centrum Praw Człowieka ZMINA Tetiany Peczonczyk, aby zatrzeć ukraińską tożsamość na półwyspie, Rosja ograniczyła wolność słowa, nieustannie kultywując mowę nienawiści wobec Tatarów krymskich i Ukraińców. Obrończyni praw człowieka przypomniała sprawę Ukraińskiego Centrum Kultury w Symferopolu jako przykład tłumienia praw Ukraińców. Obrońcy praw człowieka są przekonani, że jednym ze strategicznych kierunków pracy społeczeństwa i dyplomatów Ukrainy powinno stać się przeciwdziałanie militaryzacji edukacji na półwyspie. W ramach kampanii na rzecz zmiany świadomości i tożsamości Rosja wprowadza aspekt wojenny do procesu nauczania w krymskich szkołach. Opowiedziała o tym szefowa Centrum Edukacji Obywatelskiej „Almenda” Wałentyna Potapowa. Przedstawiciel Krymskiej Grupy Kontaktowej ds. Praw Człowieka Abdureszyt Dżepparow przypomniał, że obecnie Rosja realizuje politykę wypierania z półwyspu ludności nielojalnej wobec niej. W zamian sprowadza swoich obywateli z terytorium Federacji Rosyjskiej — takich jest już prawie pół miliona! — Walczyliśmy o naszą Ukrainę. Siły były nierówne. Ale jestem pewien, że odzyskamy nasz Krym. Ponieważ mamy wielu zwolenników na Krymie, którzy pamiętają, że to Ukraina. Są to głównie Tatarzy krymscy i reszta patriotów Ukrainy — oświadczył Ołeh Sencow.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET, przewodniczący Kijowskiego Oddziału Obwodowego WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Członkowie Proświty z Kijowszczyzny uczcili dzień urodzin Tarasa Szewczenki ekspedycją szlakami Kobziarza. Trasa podróży rozpoczęła się w osadzie Hrebinky i wiodła przez Ksaweriwkę, Mytnycię, Wasylków, Fastiweć, uroczysko Perepjat oraz Marjaniwkę. Edukacyjną ekspedycję „Idę za Szewczenką” przez rejony wasylkowski i częściowo fastowski z okazji 206. rocznicy urodzin Wielkiego Kobziarza zorganizował i przeprowadził znany krajoznawca i członek Proświty z Hrebinków Mykoła Polikarpowycz Taran. Kilka razy Taras Szewczenko przejeżdżał szlakiem pocztowym „Biała Cerkiew — Kijów” przez Hrebinky, Ksaweriwkę, Mytnycię i Wasylków. O jednym z takich przejazdów wspomina w swojej powieści „Spacer z przyjemnością i nie bez morału”: „Na trójce dobrych koni pocztowych, z Trochymem i walizką, wyruszyłem wcześnie rano z Kijowa. Do pierwszej stacji — Wity, dotarliśmy bez większych przygód i Wity opuściliśmy szczęśliwie. Tylko tuż naprzeciw samego Pola Białoksiążęcego, nie dojeżdżając do kaplicy, u lewej przystawki pękły postronki. Myśleliśmy, żeby na parze jakoś dociągnąć do Wasylkowa. Nic z tego. Błoto po piasty, a nasza para ani drgnie. Na nasze szczęście chłop wiózł wiklinę na płot, my u niego, nie bez trudu, co prawda, wyprosiliśmy parę witek i urządziliśmy sobie jakoś postronek. W Wasylkowie przekąsiliśmy z Trochymem faszerowanym żydowskim szczupakiem, mocno przyprawionym pieprzem, i ruszyliśmy dalej. Zaczął padać drobny, cichy deszczyk, potem coraz mocniej i mocniej, w końcu lunęło jak z cebra; można by było zajechać do karczmy w Mytnyci (wieś) i przeczekać deszcz, ale ja, jak powiedziałem sobie, żeby nigdzie nie zatrzymywać się do Białej Cerkwi, tak też zrobiłem. Do Białej Cerkwi przyjechaliśmy już w nocy”. Później, pracując na Uniwersytecie Kijowskim, Taras Szewczenko otrzymał okazję, by zostać uczestnikiem ekspedycji archeologicznej, która prowadziła wykopaliska dwóch starożytnych kurhanów — Perepjata i Perepjatychy, znajdujących się w pobliżu wsi Fastiweć i Marjaniwka. W tych wsiach genialny poeta i malarz wykonał wiele rysunków, zebrał masę materiału etnograficznego. O tym wszystkim można przeczytać w książce Mykoły Tarana „Z miłością do Kobziarza”, która ujrzała światło dzienne w 2014 roku i stała się przewodnikiem obecnej ekspedycji. W wydarzeniu wzięli udział członkowie stowarzyszenia literackiego „Bahałtia kałynowe”, nauczyciele, członkowie Proświty. Swoje wiersze, poświęcone Szewczence, czytali Switłana Didkiwska, Lilija Patarydze, Lubow Osypenko, Ludmyła Krawczenko, Ołeksandr Taran. „Z głębokim szacunkiem składaliśmy kwiaty pamięci oraz nieskończonej miłości i poważania dla Poety przy każdym pomniku lub znaku pamięci w tych historycznych miejscach. Ileż ciekawostek z biografii poety opowiedział nam tego dnia Mykoła Polikarpowycz, prowadząc nas ścieżkami naszego rejonu, którymi chodził kiedyś nasz wielki Taras Hryhorowycz Szewczenko!” — podzieliła się wrażeniami uczestniczka ekspedycji Lilija Patarydze. Dla mnie zaskoczeniem było to, że w samym tylko rejonie wasylkowskim obwodu kijowskiego znajduje się dziś cztery pomniki Kobziarza i pięć znaków pamięci. Cztery z nich (w Hrebinkach, Ksaweriwce, Mytnyci i Marjaniwce) otwarto z okazji 200-lecia wybitnego ukraińskiego poety z inicjatywy Mykoły Polikarpowycza Tarana oraz przy wsparciu ówczesnego kierownika wasylkowskiego rejonowego wydziału kultury Wołodymyra Wowczenki. 9 marca w czytelni biblioteki osiedlowej w Hrebinkach odbyło się także uroczyste zebranie miejscowej „Proświty”, której przewodniczy Łeonid Kowalczuk. Ludzie nie zapominają o Tarasie Szewczence, proroku naszego narodu, fundatorze nowoczesnej Ukrainy i jej idei narodowej, czczą jego pamięć, badają jego życie i twórczość. Wierzy się, że z czasem Dzień Szewczenki 9 marca, zainicjowany przez członków Proświty jeszcze w 1907 roku, stanie się państwowym dniem wolnym od pracy i prawdziwie ogólnonarodowym świętem na Ukrainie. Jak poinformował Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Czechach Jewhen Perebyjnis, w Pradze z okazji dnia urodzin Tarasa Szewczenki na zewnętrznych planszach ambasady Ukrainy otwarto wystawę „Szewczenko-malarz”. Wszystkie materiały zostały przekazane naszej ambasadzie przez Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki. Witalij MICHALEWŚKYJ, przewodniczący Chmielnickiego Oddziału Obwodowego WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. Dni Szewczenkowskie dla każdego Ukraińca przeplatają się w wieniec przejmującej synowskiej miłości do naszego duchowego ojca, człowieka-olbrzyma, apostoła prawdy i wolności, który całe życie położył na ołtarzu służby swojemu narodowi, jego ochrony i wywyższenia. Wielki prorok, Wielki Ukrainiec, który należy do ludzi-światła, znany i szanowany przez ludzkość. W tych dniach cały świat czci legendarnego syna narodu ukraińskiego. Pod jego pomnikami składa się kwiaty, cytuje się jego wiersze. 4 marca w mieście Wołoczyska w bibliotece dziecięcej Wołoczyskiej Miejskiej Zjednoczonej Wspólnoty Terytorialnej odbyło się obwodowe święto literacko-artystyczne „Idę z dzieciństwa do Tarasa”. Na święto przybyli Wałentyna Czernous, dyrektor Chmielnickiej Obwodowej Biblioteki dla Dzieci im. Tarasa Szewczenki, oraz Witalij Michalewśkyj, przewodniczący Chmielnickiego Obwodowego Oddziału WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Uczestnicy wydarzenia po raz kolejny przekonali się, że najlepiej i najszczerzej wiersze Szewczenki czytają dzieci. 5 marca w Chmielnickim Instytucie MAUP odbyły się Czytania Szewczenkowskie uczniów szkół i studentów uczelni wyższych miasta. Ponad 80 uczestników przez 5 godzin deklamowało wiersze.
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna SZEMCZUK Zdjęcie Marka SŁYŻA Wśród zagranicznych Towarzystw Naukowych im. Szewczenki za najbardziej rozległą uznaje się działalność Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki w Ameryce z centrum w Nowym Jorku. Daninę pamięci Narodowemu Prorokowi w Towarzystwie Naukowym im. Tarasa Szewczenki w USA oddali zasłużony pracownik kultury Ukrainy, przewodnicząca Połtawskiego oddziału obwodowego Międzynarodowej organizacji „Hromada Kobieca” Walentyna Szemczuk oraz szefowa Okręgu Nowojorskiego Związku Ukrainek Ameryki Lidia Słyż. Główna siedziba tej ukraińskiej instytucji akademickiej na Manhattanie jest uświęcona rzeźbiarskim wizerunkiem Wielkiego Kobzara. Tutaj, we własnym czteropiętrowym budynku, znajdują się także archiwa, biblioteka, sala konferencyjna i sala spotkań. Gościnnie przyjął nas specjalista biblioteki Marko Słyż. Niezwykle miło było poznać dyrektora Administracji Towarzystwa Naukowego im. Tarasa Szewczenki w USA, kandydata nauk ekonomicznych, współzałożyciela Centrum badań demograficznych i społeczno-ekonomicznych Ukraińców w USA Wasyla Łopucha. On oraz autor dwudziestu książek wierszy i prozy Wasyl Machno, z którym odbył się ożywiony dialog o Ukrainie i ukraińskim życiu w Ameryce, są członkami Zarządu TN im. Szewczenki w Nowym Jorku. Pisarz i tłumacz opowiedział o swojej nowej powieści „Wieczny kalendarz” — historii rodzin Zachodniego Podola od XVII wieku do naszych czasów i podarował Połtawskiemu oddziałowi obwodowemu Międzynarodowej organizacji „Hromada Kobieca” tom „Zapisek TN im. Szewczenki”. Walentyna Szemczuk przekazała wydanie o Połtawie, gdzie w 1845 roku przebywał Taras Szewczenko. Książka została wydrukowana przez przyjaciół z naszych miast partnerskich w Niemczech. Z Towarzystwa Naukowego im. Tarasa Szewczenki, które znajduje się obok Uniwersytetu Nowojorskiego, droga naszych rodaków często prowadzi do Ukraińskiego Instytutu Ameryki. Odwiedziliśmy tę historyczną siedzibę naprzeciwko muzeum Metropolitan, na rogu 79. ulicy i 5. alei. Ukraiński Instytut Ameryki został założony w 1948 roku przez wynalazcę i biznesmena Wołodymyra Dżusa z galicyjskiej wsi Czernichowce. Od 1955 roku do UIA należy zakupiony przez naszego rodaka w Nowym Jorku pałac Augusta i Anny van Horn Stuyvesant. Ukraiński Instytut Ameryki niestrudzenie rozwija współpracę z amerykańskimi instytucjami kulturalnymi, pielęgnuje pamięć narodową. Budynek jako obiekt artystyczny znajduje się pod ochroną państwa. Prawie od wieku niezachwianie Od lewej do prawej: Wasyl Łopuch, Lidia Słyż, Walentyna Szemczuk oraz Wasyl Machno w Towarzystwie Naukowym im. Tarasa Szewczenki w Nowym Jorku służy sprawie zachowania ukraińskości, rozwoju ukraińskiej edukacji, pomocy ojczystej ziemi Związek Ukrainek Ameryki. Za zaproszenie do jego wytwornej siedziby oraz za głęboki szacunek dla owocnej działalności członkiń-współczesnych — słowa naszej wielkiej wdzięczności dla pani Lidii Słyż. Jej mąż, artysta malarz Światosław Łewycki, podarował Połtawskiemu oddziałowi obwodowemu Międzynarodowej organizacji „Hromada Kobieca” pejzaż „Jaremcze” jako hołd dla rodzinnego kraju. ZUA mieści się w jednej z najlepszych w Nowym Jorku dzielnic ukraińskich, w budynku Ukraińskiego Komitetu Kongresowego Ameryki, który od 1940 roku reprezentuje interesy Ukraińców USA. Zarysy Ukraińskiego Nowego Jorku — Towarzystwo Naukowe im. Tarasa Szewczenki niedaleko placu Astor, Ukraiński Komitet Kongresowy Ameryki i Związek Ukrainek Ameryki na 2. alei, Ukraiński Instytut Ameryki, którego budynek jest narodowym zabytkiem historycznym USA, inne organizacje ukraińskie — to wir codziennego naukowego, kulturalnego, artystycznego życia naszych rodaków na chwałę Ukrainy, jej Niepodległości, Soborności i Wolności.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…szewczenkowskich, których aktualność uderza. Nieśmiertelne słowo Tarasa niepokoi, a zarazem wzbudza wiarę i nadzieję, że nad Ukrainą jeszcze wzejdzie poranna szczęśliwa gwiazda wolności i dobrobytu, gwiazda swobody i rozkwitu. Tego samego dnia w Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Bibliotece odbył się literacko-poetycki wieczór „I lине nad ziemią Szewczenkowskie słowo”. Aktualność idei humanizmu i patriotyzmu, troska o los Ukrainy — to właśnie zjednoczyło wszystkich uczestników wydarzenia wokół nieśmiertelnego „Kobzarza”, 180. rocznicy wydania jego pierwszego wydania, które obchodzimy w tym roku. Artysta-emalier Iwan Jurkow przedstawił zebranym kolekcję „Kobzarzy”, zdobionych w unikalnych technikach emalii i fініfti. Każda książka w kolekcji Iwana Jurkowa to, bez przesady, arcydzieło. Szewczenkowska chata, Orska twierdza, gdzie Szewczenko odbywał zesłanie, Katarzyna, szeroki Dniepr… Te i wiele innych motywów twórczości Szewczenki legły u podstaw obrazów z emalii, którymi zdobiono okładki „Kobzarzy”. Analogii podobnych, jak mówi mistrz, nie istnieje. Miło zaskoczył obecnych kolekcjoner Ołeksandr Huculjak, który zaprezentował własną kolekcję cennych i rzadkich „Kobzarzy”, wśród których są wydania za życia autora. A 9 marca setki chmielniczan zebrało się przy pomniku Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, gdyż dziś zwracamy ku niemu swoje spojrzenia, z jego ideałami i myślami wyznaczamy swoje kroki w umacnianiu państwa ukraińskiego. Głęboki szacunek i cześć Wielkiemu Kobzarzowi okazali, składając kwiaty pod jego pomnikiem, kierownicy miasta i obwodu, przedsiębiorstw, instytucji i organizacji, deputowani rad miejskiej i obwodowej, kierownicy stowarzyszeń społecznych, społeczność miasta.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
być może, grubości metra, okna podobne do strzelnic. I w tych oknach bardzo przyjemnie było leżeć i patrzeć na zewnątrz. To z punktu widzenia dzieciństwa. Z punktu widzenia polityki, czyli rozumienia społeczeństwa, był to rok 1939. Przyjście wojsk radzieckich na Wołyń. Już wtedy zacząłem orientować się w polityce. — Charles Baudelaire pisał: “Artysta przed moralnością nie odpowiada… Musi mieć talent, a nie dobre intencje”. A uczony, polityk? — Częściowo, moim zdaniem, nie miał racji. Bo nie rozumiem, co rozumiał pod pojęciem moralności. — A jak Pan odnosi się do takiego wyroku Swiatłany Aleksijewicz: “Nie mogę zrozumieć mężczyzn. Oni jakoś samego siebie w sobie nie dopuszczają”. Panie Ihorze, rozumie Pan siebie, czuje Pan siebie? — Wiecie, od wieków ludzie są cząstką natury. A natura nakłada naturalne obowiązki na mężczyzn i kobiety. U kobiet to urodzić, wychować dziecko. U mężczyzn — ochronić ich życie. — Czy nie pamięta Pan, kto w Ukrainie był inicjatorem rezygnacji naszego kraju z broni jądrowej? — W Radzie Najwyższej inicjował tę kwestię Iwan Dracz. — Papież Jan Paweł II uważał i często to wyrażał, że “pisarze, artyści to budowniczowie piękna”. Kogo z takich “budowniczych piękna” mógłby Pan wymienić spośród obecnych postaci? — Takich w Ukrainie jest wielu. Prawda, nie ze wszystkimi jestem zaznajomiony. A jeszcze mniej widziałem, żeby oceniać ich wagę w społeczeństwie. Mógłbym wymienić wielu. W każdej dziedzinie. W działalności politycznej i nie tylko, bardzo dobrze pokazali się Wołodymyr Iwaszko jako kierownik państwa, bracia Horyniowie, Lina Kostenko, Dmytro Pawłyczko. Chociaż to niedobre pytanie. — Dlaczego? — Dlatego, że nigdy nie trzeba prosić o ocenę ludzi, którzy żyją. — Jak Pan uważa, co częściej u Pana przeważa — rozum czy emocje? — Myślę, że rozum. Emocje to przeżycia będące następstwem działalności umysłowej. I jeśli chcecie udowodnić coś rozumnego, czujecie przyjemność, a jeśli podłość — to żal. “Ja teraz od kilku dziesięcioleci świadomie buduję państwo ukraińskie…” — Dlaczego Ukraińcowi dość często trudno porozumieć się z Ukraińcem? Czy tylko nasza nacja jest taka osobliwa? — Co do innych nacji — nie wiem. Słowo “porozumieć się” jest dość złożone. Bo po prostu wymia-
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Uniwersytecie „Politechnika Lwowska” odbyło się wręczenie tytułu Doctor Honoris Causa honorowemu dyrektorowi Instytutu Fizyki Układów Skondensowanych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, założycielowi i kierownikowi Instytutu Pamięci Narodowej (lata 2006—2010), Bohaterowi Ukrainy, akademikowi NAN Ukrainy Ihorowi Juchnowskiemu. To już 51. uroczyste posiedzenie Rady Naukowej NU „Politechnika Lwowska”. Rozmawiamy zatem z Ihorem Rafaiłowyczem, którego znam od ponad 50 lat, o życiu – zarówno naukowym, jak i codziennym. „Podstawową cechą narodu jest godność…” — Ihorze Rafaiłowyczu! Co Pan czuł podczas wręczania Panu tytułu Doctor Honoris Causa? — Że okazano mi tak wielki szacunek. I to jest taka wewnętrzna, specyficzna przyjemność. — Czytelników interesuje oczywiście, nad czym Pan teraz pracuje? — Skupiłem swoją uwagę na trzech ostatnich osiągnięciach — w dziedzinach fizyki, polityki i społeczeństwa. Przez 10 lat po powrocie z Kijowa pracowałem nad fazami przejść substancji z jednego stanu skupienia w drugi. Dla układu jednoskładnikowego opracowałem to w pełni. Po raz pierwszy udowodniłem istnienie najważniejszego punktu, który charakteryzuje przejście fazowe. Udało mi się otrzymać ten punkt — jednakowego prawdopodobieństwa dla każdej cząsteczki substancji bycia w stanie gazowym lub ciekłym. — Zrozumiałe. A co z Konstytucją?.. — Stworzyliśmy teraz projekt nowej Konstytucji Ukrainy. Zważywszy na nieprostą sytuację na Ukrainie, musimy mieć nową Konstytucję, nowy ustrój polityczny, właściwy Ukrainie. Ta Konstytucja składa się z opisu władzy wykonawczej, ustawodawczej i sądowniczej. Każda gałąź władzy jest dokładnie rozpisana w związku z nowymi okolicznościami. Przewidziano stworzenie dwuizbowego Parlamentu, gdzie izba niższa to Rada Najwyższa, wyższa — Senat, w którym z każdego obwodu będzie reprezentowanych czterech senatorów. Senat będzie tworzył regulaminy zachowania wszystkich struktur władzy, a Rada Najwyższa będzie uchwalać budżet i zatwierdzać rząd państwa. Obecność Senatu z równą reprezentacją uczyni go bardzo stabilną strukturą. Każdy senator będzie pracował sześć lat, a co trzy lata zmienia się jedna trzecia senatu. Cała struktura władzy składa się z władz najniższego szczebla. Społeczeństwo może stworzyć państwo tylko wtedy, gdy staje się narodem. Podstawową cechą narodu jest godność, którą wychowuje się od małego. Podstawowe zadanie państwa i rządu polega na tym, że każdy nowy wynalazek, każda nowa forma automatyzacji zarządzania musi być oceniona z punktu widzenia tej energii, która się uwalnia, dokąd ma być skierowana. — Od kiedy Pan siebie pamięta, od jakich lat? — Dziadek mój był księdzem. Miał dwie parafie — blisko. W drugiej parafii, we wsi Perekali, na wzgórzu była cerkiew, gdzie odprawiał, a obok — jego dom. Ten dom był takim starodawnym, bardzo małym zamkiem. Ściany, wymieniać się informacjami — nietrudno. Ukraińcy są wstydliwi, być może mniej otwarci. Mało chwalą, niedostatecznie uważnie odnoszą się do działań innych Ukraińców. I to jest złe. Nawet — do działań członków swojej rodziny, kiedy trzeba opowiedzieć na zewnątrz. A w innych narodach… Myślę, że o wiele więcej między sobą kontaktują się Żydzi. Oni — są bliscy, widzimy ich cały czas. Oni — są wzajemnie bardziej otwarci. Miałem do czynienia z różnymi uczniami — Niemcami, Polakami, Żydami, Arabami. Tak więc, pewien niemiecki profesor powiedział kiedyś, gdy zauważyłem, że działalność jednego niemieckiego ucznia jest niezadowalająca: „A Pan mu powiedz!”. — Czego w Pana życiu jest więcej — dni powszednich czy świąt? — Wie Pan, w moim życiu nie było więcej pracy i dni roboczych niż teraz. Ale z pracy czerpię przyjemność. Pracuję nieustannie, zwłaszcza teraz. To chyba od ojca. Bardzo dużo pracował. Był sekretarzem gminy za Polski. Potem — księgowym rozmaitych instytucji. Na liczydłach swoich liczył i w pracy, i w domu… — Arystoteles mówił: „Żyj prosto — myśl wzniośle”. Panu to wychodzi? — To jest właściwe absolutnie każdemu człowiekowi. Człowiek myśli o swoich planach o wiele wznioślej, niż wtedy, gdy je wykonuje. — Czym dla Pana jest Czas? — Głównym czynnikiem podsumowań. Codziennie łapię się na tym, że myślę: a co ja zrobiłem przez dzień, co mam zrobić na drugi dzień? I czy wystarczy mi czasu? — Czy często przychodzi Panu zgadzać się na kompromisy? — W prostych rzeczach, codziennych, z moimi domownikami — bardzo często, w drobnostkach — bardzo często. A w nauce — nie! A w polityce — nie! — Ukraina jest potrzebna światu? Jak Pan uważa? — Ukraina zawsze była w świecie. — Ale obecnie ona, zdaje się, jest w dołku — między Zachodem, który pragnie, obecnie — zwłaszcza, — jak najściślejszego porozumienia z Rosją, a tą samą Rosją. Czyż nie tak? — Nie myślę, że w dołku. Ukraina sama siebie zagania w dołek swoją leniwością. Od wieków szła za cudzym nurtem. Ale, z drugiej strony, Ukraina była zawsze w cudzej niewoli, która była różna — czy to książęca, czy ostatnich państw, które nas okupowały. Ale Ukraina jeszcze ani razu nie samookreśliła się po prawdziwemu. Dlatego zapamiętano ją jako terytorium, miejsce. Ale ma niedostateczny głos w świecie! — Co dla Pana jest ważniejsze — braterstwo ducha czy krwi? — Ja teraz od kilku dziesięcioleci absolutnie świadomie buduję państwo ukraińskie. I będę budował państwo ukraińskie cały czas — niezależnie od okoliczności. I takie słowa — „bracia ducha czy krwi” — to bardzo zobowiązujące słowa. Przeszkadzają normalnie pracować. „Największym nauczycielem był mój ojciec…” — Czy uda się uchronić ukraińską wieś? — Ukraina ma niezwykle urodzajne ziemie. Od wieków była ruska, czyli — rolnicza. Więc podstawowym zadaniem jest odrodzić ukraińską wieś, bo zniszczyli ją bolszewicy za Związku Radzieckiego. Zniszczyli dobrych gospodarzy. Ale ziemia — jest żyzna. I ta żyzna ziemia musi zapewnić stabilność państwa ukraińskiego — czyli dużą liczbą dobrych gospodarzy. I teraz wieś się nie odradza. Ale musi odrodzić się na bazie rolnictwa farmerskiego. — Współczesna władza to rozumie? — Ona jeszcze się nie pokazała. Ale myślę, że jest młoda, musi się uczyć. Jestem pewien, że we współczesnej ukraińskiej władzy jest bardzo wielu ludzi, którzy chcą uczyć się zarządzać państwem. I pomagać im się uczyć jest koniecznie potrzebne. — Świat dla Pana jest jaki: czarno-biały czy kolorowy? — Kolorowy, jasne. — Co szybciej marnuje się — czas czy zdrowie człowieka? — Chce Pan zapytać, co jest lepsze: być leniwym czy słabym? Jedno i drugie — jest złe. — Czytam u Romana Iwanyczuka: „Bez literatury — jak bez oddychania”. A jaka liczba przeciętnych Ukraińców, Pana zdaniem, może praktycznie potwierdzić tę myśl znanego pisarza, który, niestety, odszedł w zaświaty? — Lepiej powiedzieć: bez pracy — jak bez oddychania. — Ile nam jeszcze iść do ukraińskiej Ukrainy? — Ale — iść!!! Stale iść!!! — Czy był w Pana życiu Nauczyciel? — Ojciec. W każdym wieku — był, na szczęście, u mnie wielki Nauczyciel. Nie starał się mnie uczyć. Ale starał się być spokojnym i pracowitym. A na uniwersytecie miałem wielu dobrych nauczycieli. W nauce nauczycielem był akademik Bogolubow. — Czy szanuje Pan siebie? — Staram się być zdrowym. — „Jeszcze — gardzę politykami”, — skonstatował swego czasu Wasyl Stus. Co Pan powie? — To — nieprawda. Polityka nie jest po prostu pracą. Jest — niezrozumiała dla tych, którzy od niej oczekują jakiejś jałmużny… Ale politykiem być nie jest prosto.
— Jurij Jechanurow na jednym z kanałów telewizyjnych wypowiedział się tak: „Instytucje na Ukrainie tradycyjnie zawodzą”. Zgadza się Pan? Jak długo to potrwa? — Uważam, że stało się tak dlatego, iż nie ma normalnego przekazania władzy z pokolenia na pokolenie. I dlatego poprzednie pokolenie jest niezrozumiałe dla nowego pokolenia i staje się jakby niepotrzebne. A poza tym ludzie mało analizują to, co się dzieje. Przeważnie wyciągają powierzchowne wnioski. — Kto ma uczyć ludzi? — To drugie pytanie. Społeczeństwo musi mieć godność narodu. A do tego musi dużo się uczyć i dużo pracować. — Kto — mimo wszystko? — Szkoła. — Kiedy? — Powinna, po pierwsze, mieć nauczyciela — mężczyzn i kobiety. Po drugie, muszą być oni zabezpieczeni w życiu, aby oddawać się nauczaniu. Tego, niestety, nie było podczas niepodległego istnienia. Teraz jest jeszcze mniej, niż było wczoraj. — To kto, mimo wszystko, ma uczyć nauczycieli? — Nauczyciele żyją z państwowej pensji. Pensja daje możliwość życia i uczenia się, doskonalenia. Dlatego: nauczycieli tworzy państwo. — W co Pan wierzy? — W Boga i w Ukrainę. — Komu bardziej Pan ufa — Prezydentowi, Gabinetowi Ministrów czy Radzie Najwyższej — obecnym? — Napisaliśmy Konstytucję. Jestem jej redaktorem. — Gdzie zostanie opublikowana? — Jest omawiana. Musimy cały czas tworzyć Państwo. Każdy — swoimi umiejętnościami, specjalnością, fachowością. Tylko fachowy człowiek może być patriotą Ukrainy! Człowiek bez fachu tworzy w państwie śmieci. — Czy odczuwa Pan energię rodzinnej ziemi? — Odczuwać energię rodzinnej ziemi to pojechać ze swojej ziemi na obcą. I momentalnie poczujecie, co straciliście. Zatem obca ziemia — to nie ta energia. — Swego czasu Bohdan Stupka powiedział mi kiedyś w rozmowie: „Jestem takim człowiekiem, że bardzo chciałem sławy. Szukałem jej!”. A jakie Pan ma relacje ze sławą? — Oczywiście, odnoszę się pozytywnie. Ale rzecz w tym, że musi być świadomość tego, co się zrobiło. To jest wewnętrzna satysfakcja, wewnętrzne samopotwierdzenie. A sława — to zewnętrzne, ona przychodzi. Najważniejsze, że to, co zrobione, daje wewnętrzny spokój. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK, m. Lwów
Tłumaczenie maszynowe
Na afiszach koncertu nazwisko kompozytora napisano (mamy nadzieję, że tylko na razie) małymi literami. Artysta Pawło Tiutiunnyk to nowe imię w Ukrainie, chociaż w 2018 roku jego muzykę już zgłaszano do Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki… A sama Lina Kostenko, wysłuchawszy tej muzyki, powiedziała: „Ja płaczę…” Wprawdzie wśród specjalistów od wokalu Pawło Tiutiunnyk jest już od dawna znany jako oryginalny pedagog wokalny, autor unikalnej metody emisji głosu, która dała nadzwyczajne praktyczne rezultaty. Jego uczniowie są zwycięzcami różnych konkursów wokalnych, solistami teatrów operowych. Lecz najważniejsze jest chyba to, że dzięki jego metodyce nawet ci, którzy nigdy nie śpiewali i, co więcej, nawet ci, którym „słoń nadepnął na ucho”, zyskują zarówno słuch muzyczny, jak i głos śpiewaczy. „Śpiewać może każdy, śpiewać trzeba wszystkim!” — twierdzi maestro. Co więcej, uważa on, że być utalentowanym w jakiejkolwiek dziedzinie można tylko pod jednym warunkiem: kiedy śpiewa ci dusza. Pawło Tiutiunnyk ukończył wydział wokalny Konserwatorium Donieckiego i założył Pierwsze w Ukrainie Centrum Emisji Głosu „Ukraińskie belcanto”. Był inicjatorem corocznego Ogólnoukraińskiego festiwalu w Doniecku „Ukraińskie belcanto zaprasza”, którego przewodniczącymi jury byli swego czasu Anatolij Sołowjanenko i Anatolij Mokrenko. Lecz nie mniej znaczący niż pedagogika wokalna okazał się jego talent kompozytorski. Obecnie jest autorem ponad 500 pieśni i romansów do wierszy klasyków literatury ukraińskiej i światowej, wśród których są Lina Kostenko, Taras Szewczenko, Mykoła Winhranowski, Łesia Ukrainka, Hryhorij Skoworoda, Maksym Rylski, Iwan Dracz i inni. Jego muzykę w 2017 i 2018 roku wysuwano do zdobycia Nagrody Szewczenkowskiej. Kompozytor Ihor Pokład, zapoznawszy się z twórczością Pawła Tiutiunnyka, powiedział: „Wszystko mi się podoba. Trzeba nieść tę muzykę ze sceny do słuchacza”. Myrosław Skoryk podkreślił przekonujący melodyzm tych utworów, a Jewhen Stankowycz położył nacisk na duchową dominantę muzyki. Ana- Maria POROCH, członkini Kosowskiej Organizacji Rejonowej „Proświta” Moderatorka wydarzenia Hałyna Kikot krótko zatrzymała się na stronach drogi życiowej i dorobku twórczego artysty oraz doświadczonego pedagoga. Josyp Dmytrowycz Pryjmak — przewodniczący społecznej organizacji kulturoznawczej „Spadszczyna” (Dziedzictwo), członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy, artysta-mistrz wyrobów z drewna, działacz społeczny. Jest on uczestnikiem republikańskich, ogólnoukraińskich wystaw artystycznych w Kijowie, międzynarodowych plenerów, konkursów — zarówno w Ukrainie, jak i za granicą: w Polsce (2006, 2007, 2012—2016), Niemczech, Czechach (2009, 2012). Jego prace znajdują się w muzeach i prywatnych zbiorach w Ukrainie (Iwano-Frankiwsk, Kijów,
Anatolij Awdijewski powiedział: “Wielu pisze na tematy ukraińskie, ale mało kto w muzyce ma Ukrainę. A u was co piosenka — to Ukraina. Koniecznie coś wezmę do repertuaru naszego chóru”. I to jeszcze nie wszystko. Pawło Tiutiunnyk jest oryginalnym myślicielem, autorem książki o tajemnicy ludzkiego głosu i tajemnicy twórczości w ogóle “Skazani na szczęście”, w której twierdzi, że wszyscy ludzie są utalentowani, a nawet genialni z natury, od urodzenia, jeśli nie mają strachu, jeśli mają duszę na miejscu, jeśli ona śpiewa… — Wielu ludzi, związanych ze śpiewem, na pytanie, dlaczego Ukraina przestała śpiewać, mówi, że winny jest telewizor… A jak Pan uważa? — Kiedyś maestro belcanto we Włoszech mówili: “śpiewa radość”. Bez wątpienia radość jest tym, co skłania ludzką duszę do śpiewu. Radość, piosenka to forma istnienia ludzkiej duszy, prawdziwa, zdrowa, od rodu dana forma. Bo kiedy życie nie jest radością, człowiekowi ani się nie śpiewa, ani nie żyje prawdziwie. — Dokąd więc podziała się nasza radość? — Najważniejszą przyczyną utraty radości bytu i wszystkich innych naszych niepowodzeń jest nasze rozbicie, bo ludzie od urodzenia są braćmi i siostrami, rodziną jedyną, jednym rodem, w którym wszystkich szanują, przyjmują takimi, jakimi są, wszystkim pomagają, o wszystkich dbają, gdzie ludzie żyją we wzajemnej służbie. A w takich warunkach serce nie może nie radować się, a dusza nie może nie śpiewać. W takiej atmosferze człowiek nie zna strachu, każdy jest sobą — niepowtarzalnym, niezrównanym i niezastąpionym, każdy zna swoje powołanie i swoją misję w tym świecie. Każdy ma wielką twórczą siłę — tworzyć i przekształcać ten świat według praw piękna. Jest szczęśliwy. Nie można go zastraszyć i zamienić w niewolnika — oto czym jest ród. Nie na darmo główną zasadą każdej władzy zawsze było: “Dziel i rządź!” — Czyli wychodzi na to, że ktoś nas bardzo zastraszył? I kto jest tym straszydłem? — Kiedyś na naszej ziemi nie było niewolnictwa, ludzie byli wolni i równi między sobą, żyli we wzajemnej służbie. To był ród ludzki, rodzina jedyna. Potem na naszą ziemię przyszła bieda: książęta i carowie, przyszło niewolnictwo. To haniebne zjawisko zwie się władzą człowieka nad człowiekiem. Głównymi jej instrumentami są zastraszanie, ogłupianie i dzielenie ludzi. Każda władza jest zjawiskiem niemoralnym, a zatem antyludzkim, bo człowiek i moralność to synonimy. Jeśli już może istnieć na świecie jakaś władza, to chyba tylko władza sumienia, prawdy i piękna. — A Ukrainę dzisiaj “ciągną” do Europy, ale przecież tam kwitnie indywidualizm, czyli rozbicie… — Ukraina jest Europą. Co więcej, jest centrum Europy, przynajmniej geograficznym i, bez wątpienia, duchowym. Szkoda, że nasi ludzie tego nie rozumieją i szukają poza swoją Europą jeszcze jakiejś Europy… Nie ma co pchać się do tej Europy, od której śmierdzi bezdusznością, pragmatyzmem, indywidualizmem i innymi “izmami”. A nasza ziemia — święta Ruś — ziemia wołchwów, świętych wysokich dusz, które służyły ludziom, służyły Rodowi. To było prawdziwe, pierwotne, heroiczne kozactwo, a Ukraina była krajem kozaków. To nie byli ci próżniacy i najemnicy, którzy potem sprzedali i naszą wiarę, pierwotną odwiecznie świętą, i naszą ziemię, i naszą wolność, chociaż też nazywali siebie kozakami i nazywają do dziś. Kozak to prawdziwy mężczyzna, który wykonuje w tym świecie swoją męską misję: nie znając strachu, kocha rodzimą ziemię, służy ludziom, żyje zgodnie z sumieniem, zgodnie z prawdą. — W Pana słowach czuć szczególnego ducha. Pewnie to jest kozacki duch. Słyszałam, że jest Pan potomkiem zaporoskiego atamana… To prawda? — Kiedyś, niedługo przed swoją śmiercią, nasz ojciec Wasyl Tiutiunnyk, jak uważam — ostatni prawdziwy kozak naszego rodu, zebrał nas, trzech swoich synów, i powiedział: “Mnie ojciec mówił, a ojcu dziad, a dziadowi pradziad, że są na świecie jeszcze Tiutiunnykowie, ale tylko my wywodzimy się właśnie od tego, który był atamanem na Siczy Zaporoskiej i gdzieś jeszcze w XVI wieku wzniecił tam powstanie. Mówię to, żebyście wiedzieli, skąd pochodzimy…” Więc wszyscy my, Ukraińcy, pochodzimy z kraju prawdziwych kozaków. Tylko my zapomnieliśmy o tym, a dokładniej, nam bardzo starannie pomogli o tym zapomnieć. — Mimo wszystko poprzeczkę szlachetności i zacności w naszym narodzie chyba ktoś trzyma, bo nasz ukraiński świat jeszcze się trzyma. Na przykład Lina Kostenko. Wielu mężczyzn nasza Lina Kostenko zachwyca swoją odwagą i bezkompromisowością w kwestiach sumienia i moralności… — Bez wątpienia zgadzam się z Pani oceną osobowości i twórczości Liny Wasyliwny. O tym chyba świadczą dziesiątki piosenek i romansów, napisanych przeze mnie do jej wierszy. Co więcej, uważam, że w osobie Liny Kostenko mamy nadzwyczajne i unikalne zjawisko w literaturze. Wydaje mi się, że takiego władania poetyckim słowem jeszcze nie było na naszej ziemi. Wygląda na to, że sama muza poezji wcieliła się w tę Ukrainkę i przemawia do nas jej ustami. Ukraina zrodziła w najtrudniejszym czasie swojej historii taką nadzwyczajną dziewczynkę — Linę… Dla naszego ratunku, aby przypomniała nam, że ludzie to są ludzie, że ludzie to przede wszystkim sumienie, prawda i honor. — Słyszałam, że ma Pan marzenie — rozśpiewać Ukrainę. A po co? — Po pierwsze, piosenki bywają różne. Niestety, dzisiaj w większości piosenką nazywają to, co nią nie jest. Prawdziwa jest tylko ta piosenka, która jest wyśpiewana duszą. A dusze nasze śpiewają, kiedy jest radość w naszych sercach. Trzeba więc przywrócić radość w nasz świat. A do tego trzeba pokonać strachy i kompleksy, postawić duszę na miejscu, przeprowadzić swoistą psychokorektę osobowości. Można to nazwać “drugimi narodzinami”. A w tym zdrowym, harmonijnym stanie ludzie zaczynają dostrzegać piękno świata, niepowtarzalność i piękno siebie nawzajem. Bez wątpienia, gdyby życie było dla nas radością, ciągle byśmy śpiewali, nasze życie układałoby się jak piosenka i byłoby piosenką. Właśnie w tym sensie chciałbym rozśpiewać Ukrainę — żeby powróciła radość w nasz świat… Rozmawiała Tetiana OLIJNYK “Sama muza poezji wcieliła się w tę ukraińską dziewczynkę Linę”, — tak uważa kompozytor i piosenkarz Pawło Tiutiunnyk, który przez dziesięć lat śpiewał poetce przez telefon z rodzinnej Makiejewki, co w Donbasie, swoje piosenki i romanse do jej wierszy. A spotkali się oni po raz pierwszy w 2015 roku w dniu jej urodzin u niej w domu… Ostatnie pięć lat mieszka pod Kijowem i kontynuuje to wysokie tworzenie. Wszyscy chętni będą mogli 19 marca o godzinie 19-ej w Ukraińskim Domu (Chreszczatyk, 2), właśnie w dniu jej pięknego jubileuszu, wysłuchać na żywo romansów i piosenek do wierszy Liny Kostenko, których poetka kiedyś słuchała przez telefon i bardzo przychylnie wypowiedziała się o tej muzyce w jednej z audycji radia “Kultura”.
Tłumaczenie maszynowe
W świetlicy Kosowskiej centralnej biblioteki rejonowej odbyło się kolejne posiedzenie Klubu Inteligencji im. Ihora Pełypejki. Uczestnicy spotkania — członkowie Klubu Inteligencji, Proświty, Związku Ukrainek, bibliotekarze zebrali się na prezentacji książki „Dorobek twórczy Josypa Pryjmaka” pod redakcją W. D. Mołyń. Kaniów, Kołomyja, Kosów), Austrii, Niemczech (Viersen, Krefeld), Kanadzie (Saskatoon) oraz USA (Cleveland). Jest on autorem wielu kompozycji przestrzennych z drewna, w szczególności znaku pamięci „Ofiarom II wojny światowej”, ustawionego w mieście Viersen-Dülken w Niemczech (1995), rzeźby ogrodowo-parkowej „Szczęście” w centrum edukacyjnym „Roskosh” w powiecie bialskim w Polsce (2004) oraz rzeźby dekoracyjnej „Wiosna” w polskim mieście Drawno (2006). Obecni mogli zobaczyć część zaprezentowanych fotografii jego autorskich prac z zakresu sztuki dekoracyjno-użytkowej: jest tu i snycerstwo, i bednarstwo, i wypalanie, a także wydawnictwa krajoznawczo-artystyczne o ludowych mistrzach Huculszczyzny. Wszyscy z zainteresowaniem przeglądali fotografie, które utrwaliły różne wydarzenia z życia Josypa Pryjmaka: zagraniczne wyjazdy, zajęcia ze studentami, spotkania z twórczymi ludźmi, katalogi wystaw. Josypowi Dmytrowyczowi poszczęściło się z twórczą rodziną: żoną Darią Antoniwną — znaną na Kosowszczyźnie mistrzynią, członkinią Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, za której plecami są ogólnoukraińskie, obwodowe i regionalne wystawy jej wyrobów artystycznych z tkactwa. Syn Dmytro — starszy wykładowca katedry sztuk pięknych i dyscyplin akademickich KIPDM LNAM, twórczo pracuje w sztuce sztalugowej, monumentalno-dekoracyjnej oraz ikonopisarstwie, uczestnik wielu wystaw. J. Pryjmak został odznaczony Dyplomem Honorowym Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy (2007), Dyplomem Honorowym Prezydium Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy (2012), Odznaką Honorową Sekretariatu Wielkiej Rady Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, medalem „Za zasługi dla Przykarpackiego”, przyznano mu honorowy tytuł „Zasłużony Pracownik Oświaty Ukrainy” (2019). Wydanie „Dorobek twórczy Josypa Pryjmaka” (Lwów, 2018) opracowała Wałentyna Dmytriwna Mołyń — kandydatka nauk o sztuce, docent, kierowniczka katedry sztuk pięknych Kosowskiego Instytutu PDM LNAM. Ta książka to informacja o głównych kamieniach milowych życia i działalności, pracach dydaktyczno-metodycznych J. Pryjmaka, artykułach naukowych w wydawnictwach fachowych i publikacjach w periodykach, wydawnictwach krajoznawczo-artystycznych, referatach na konferencjach naukowych; pracy twórczej i kierowaniu pracami dyplomowymi studentów, udziale w wystawach i innych wydarzeniach kulturalno-artystycznych, członkostwie w związkach zawodowych i organizacjach społecznych, fotografie z różnych lat. Nowe wydanie nikogo nie pozostawiło obojętnym, ponieważ zapoznaje z wielowymiarowością zainteresowań artysty. Z wydaniem książki Josypa Pryjmaka witali Wasyl Szkurhan — przewodniczący Kosowskiego oddziału NSPU, Hanna Bohdan — przewodnicząca Związku Ukrainek, Jurij Dżuraniuk — pracownik naukowy Kosowskiego Muzeum Sztuki Ludowej i Życia Huculszczyzny, Roman Kabyn, pracownicy biblioteki. Szeregiem utworów cieszył obecnych ludowy zespół folklorystyczny „Jesienne złoto” pod kierownictwem Zoriany Roman. Na zakończenie ze słowami podziękowania wystąpił artysta-mistrz, który zaznaczył: „Wraz z postępem technicznym, Internetem, niesłusznie odchodzi na dalszy plan sztuka ludowa, a wraz z nią jej twórca — ludowy mistrz. Nad tym musimy wszyscy się zastanowić. Przecież podstawa sztuki ludowej staje się chwiejna, dewaluują się dzieła rąk artystów, a to wszystko jest fundamentem, na którym trzyma się kultura naszego narodu”. Zespół „Jesienne złoto” wraz z obecnymi zaśpiewał „Mnohaja lita”. Życzmy artyście silnego zdrowia, natchnienia oraz życiowej pomyślności!
Tłumaczenie maszynowe
Wiktor ANDRUSZCZENKO, członek korespondent Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, rektor Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa. I Trudno spotkać człowieka, który by nie śpiewał. Chyba że w gorzkie dni głębokich przeżyć i smutku. A i wtedy, nawet podczas pogrzebu bliskiej lub drogiej osoby, niektóre narody śpiewają smutne pieśni, pieśni żalu, pieśni pożegnania. Zawsze i wszędzie człowiekowi towarzyszy pieśń. Tym bardziej człowiekowi ukraińskiemu — śpiewnemu, wrażliwemu, melodyjnemu. Ukraińska pieśń — kołysanka, weselna, żałosna, żartobliwa, kobzarska, kozacka, ludowa — porusza i oczarowuje. Jej źródła sięgają czasów, gdy kładziono główne fundamenty istnienia narodu ukraińskiego. Bujnie kwitnąca przyroda, zarybione czyste arterie wodne, przepełnione życiem lasy i zagajniki, a przede wszystkim — żyzne ziemie. Wszystko to — naturalna aura, w której formował się i wzrastał naród ukraiński. Rozwijał się w pracy i dzięki pracy. Wszystko to skłaniało do śpiewu. I ona brzmiała: nad białymi chatami, bezkresnymi stepami, kłosistymi polami, gęstymi lasami i twardymi jak stal górami. Człowiek ukraiński w znacznej mierze wyhodował światowe kultury rolniczą i pieśniarską. Taką wszedł w historię, taką widział go słynny Beauplan, taka ona jest w klasycznych badaniach I. Lysiaka-Rudnyckiego, I. Neczuja-Łewyckiego, wielkiego Kobziarza i wielu innych wybitnych i znanych naukowców — historyków, etnografów, kulturoznawców itd. Współcześni Ukraińcy obecnie prawie nie śpiewają. Dlaczego? Co się stało? Odpowiedzi nie ma. Inaczej mówiąc, nie ma teoretycznie uzasadnionej odpowiedzi, a w narodzie ona istnieje. Naród wie. Jego nie oszukasz. Nie śpiewają, bo nie ma dostatku, pewności jutra, nie ma radości pracy i czystego, jak łza, własnoręcznie zdobytego zwycięstwa. Nie śpiewają, bo rozpada się wieś — główne sanktuarium pieśni ludowej; bo zamykają szkoły i przedsiębiorstwa; rośnie bezrobocie i nędza; wzmacnia się nieufność do władzy; bo prawdziwy i uczciwy człowiek nie może wspiąć się na wyższe szczeble stratyfikacji społecznej i zająć godnego miejsca pod słońcem. „Patrzę ja w niebo i myślę sobie…” Tej pieśni już praktycznie nie ma ani na weselu, ani na zwykłej zabawie. Bardzo rzadko można usłyszeć ją na przedstawieniach, koncertach pieśni, jeszcze rzadziej — w radiu czy telewizji. Bo życie stało się takie, że w niebo nikt z nas nie patrzy. „Interesują mnie tylko dwie rzeczy: rozgwieżdżone niebo nade mną i prawo moralne we mnie”. To — słynny Kant. Prawie trzy wieki temu wpatrywał się w niebo i próbował pojąć tajemnicę bytu człowieka w kosmosie. My zaś nie mamy takiej potrzeby. Nie ma po co! Nigdy! Czyżbyśmy stali się podobni do tej, wybaczcie, istoty, która nigdy nie widzi nieba? Czy stopniowo się stajemy!? Tak. Bo nie śpiewamy… Śpiewamy, ale… nie o tym. Bo wartości narodowe i ogólnoludzkie już dawno opuściły pieśń. Większość dzisiaj krzykliwie, piskliwie, chrapliwie opiewa agresję, rozbój, przemoc, brutalność wobec ideałów humanistycznych, wobec człowieka i człowieczeństwa. A jeszcze „śpiewają”, demonstrując seks, zniewagę ludzkiego ciała, pogardę dla symboli duchowych. Tak zwani nowi piosenkarze estradowi totalnie opanowali sceny koncertowe, niszcząc to, co święte i niepowtarzalne — duchowość. Ktoś może pomyśleć, że występujemy przeciwko śpiewowi estradowemu. To nie tak. Prawdziwa estrada jest powszechnie uznanym dorobkiem. Jest ona taką samą wysoką kulturą, jak i pieśń ludowa. My zaś nie akceptujemy fałszywego śpiewu estradowego, który, niestety, dominuje obecnie w duchowej istocie narodu. Wciągając w swoją orbitę osobowość przeważnie młodą i niedojrzałą, niszczy on jej świat duchowy, zniekształca obraz rzeczywistości do niepoznania, formuje fałszywe wartości, ściślej mówiąc, antywartości, których jądrem jest agresja, złość, nienawiść i… zepsucie. Człowiek jest wolny w swoim wyborze. Jego wymiar życiowy koordynuje się przestrzenią wolności i twórczości. Większość z nas żyje według tych zasad i tak samo wychowuje swoje dzieci, odtwarzając normalne moralne, duchowe, sprawiedliwie zorganizowane społeczeństwo. Jego credo to rozum: „Wszystko, co rozumne, jest rzeczywiste” (Hegel). Jego kamertonem jest dobro i piękno: „Piękno zbawi świat” (Dostojewski), „Moralnym jest to, co rozum określa jako dobre” (Kant). Źródłem jego rozwoju służy praca, która stworzyła człowieka i odtwarza dziwny, mozaikowy, kwitnący świat kultury, a główną duchową dominantą jest „poszanowanie życia”, które zapowiedział ludzkości słynny Schweitzer… Jednak nie wszystko jest takie proste…
„Sad wiśniowy koło chaty…” – pisał Kobziarz, nastawiając nas na właściwą drogę życiową. Wzywał ludzkość do pracy i śpiewu, bo wiedział, a może – czuł boską, tajemną istotę bytu na tym świecie. Wszak w tłumaczeniu z hebrajskiego „gan” oznacza sad, w którym „Bóg osadził Człowieka”, aby „uprawiał go i strzegł” (zob. Biblia. Ks. Rodzaju 2,15). „Oracze z pługami idą, śpiewają, idąc, dziewczęta” – czytamy dalej. Skąd idą? Z pracy. Ciężkiej, rolniczej, codziennej. Ale przecież śpiewają! I jest to przewidujące. W swojej pierwotnej definicji „kultura” nie jest niczym innym, jak „uprawą ziemi”. I to również jest zrozumiałe. Bo tylko w wolnej pracy, w twórczości odtwarza się człowiek i kultura, której centrum jest najsubtelniejsza materia świata – pieśń (melodia). Tak nauczał nas Geniusz. I razem z tym pisał o innym życiu. Ciężkim, poddańczym, nędznym. „Wieś jakby spłonęła, jakby ludzie powariowali…” Czyż to nie o nas, nie o sytuacji na Ukrainie, która zaistniała na początku XXI wieku!? O nas… oszukanych, okradzionych, nędznych duchem, rozumem i pracą. A jeśli jeszcze wspomnieć historię ubiegłego wieku z jej kolektywizacją, traktatem brzeskim, Hołodomorem, represjami i nieszczęściami wojny oraz „filozoficznym samobójstwem” okresu rozwiniętego socjalizmu, to wydaje się, że wniosek nasuwa się sam. Kto więc będzie śpiewał i o czym? Niepodległość otworzyła drzwi. Ale gdzie tam, wszystko zagarnęli dla siebie „nowi Ukraińcy”. Charakterystyczne, że wszyscy oni wyrośli z „byłych”. Zmienili maski, ideologię, wartości. Przefarbowali się. Okradli, upokorzyli, a co najważniejsze – odbierają nadzieję, która… umiera ostatnia. W tej sytuacji człowiek nie śpiewa, a płacze! I wydaje się, że właśnie rozpacz, nieakceptowanie wartości, które „się skompromitowały”, prezentują ci estradowi neofici, którzy jeszcze nie całkiem stracili wiarę w człowieka i sumienie. Być może próbują dokrzyczeć się, dobukać do naszych serc. Nie udaje się. My nie słyszymy i nie przyjmujemy. Bo to – nie nasze, obce. Bo nasze – melodyjne, duszne, spokojne i łagodne. Jak prawda, dobro i piękno, które istnieją w nierozerwalnej jedności. Jak pieśń ludowa. Jak dom rodzinny. Jak mama. Tę pieśń śpiewali nieżyjący już Kwiatka Cisyk i Mykoła Mozhowyj. Błogosławią ją światu Nina Matwijenko, Iwan Popowycz, „Pikkardijska tercja” i kwartet „Hetman”, zwłaszcza wczesny. Wyjątkową paletą wokalną i przemyślanym, skrajnie wymagającym repertuarem odznaczał się kwartet „Jawir”. Nie można nie wspomnieć także o takich słynnych piosenkarzach estradowych, jak Sofija Rotaru, Nazarij Jaremczuk, Wasyl Zinkewycz, Mykoła Hnatiuk. Stali się oni dla Ukrainy uosobieniem ukraińskiej duszy i wolności ducha, wierności ojcowskim tradycjom i ukierunkowania na przyszłość. Wielu zachwyca się żywiołowym śpiewem zespołów „Okean Elzy”, „Braty Hadiukiny”, „Wopli Widoplasowa”, „Zymowyj sad” i in. Każdy ma swój gust i upodobania. Czy mamy prawo narzucać je każdemu? Wątpliwe. Z drugiej strony, niewłaściwa byłaby postawa nieingerencji, inercji, obojętności. Pokolenia muszą być razem. Dlatego pożądane byłoby nadać niektórym pieśniom i ich wykonawcom pewną interpretację, zapoznać uczniów i studentów, młodzież w ogóle z obiektywnymi ocenami krytyków artystycznych, wysłuchać ich opinii. Niezwykle ważne jest prezentowanie wartościowych współczesnych pieśni, a nie zestawów bezmyślnych dźwięków, irytującego bezguścia, a nawet często-gęsto jawnego plagiatu… Komu i po co to potrzebne? Wielkiego Platona oskarżono o totalitaryzm za to, że proponował usunąć z programów nauczania dla młodzieży wątpliwe pod względem moralnym teksty Homera, powiedzmy, opis intymnych relacji między dorosłymi mężczyznami a chłopcami. Jednak postawmy pytanie w ten sposób: a swojemu dziecku pozwolilibyśmy oglądać czy studiować coś podobnego!? Oczywiście – nie! To dlaczego nie robimy tego w odniesieniu do fałsz-estrady, która wzywa do agresji, wysławia zbrodnię, propaguje potworny seks… Przypomina się niedawny występ jednej młodej, perspektywicznej i niewątpliwie utalentowanej piosenkarki: superseksualna tematyka, obnażone nogi i piersi, charakterystyczne ruchy… To dla kogo?! Dla dzieci?! Jestem dobrze świadomy tego, że we wszystkich wiekach wszystkie narody niestrudzenie „dostawały” młodych. Ale w końcowym akordzie, chcąc tego czy nie, wręczały im przyszłość swoich krajów. Taka jest dialektyka. Więc eksperymentujcie, chimeryzujcie – od tego jest młodość! Ale nie zapominajcie o jednym: dobro samo z siebie nie przychodzi. Dla tego człowiek toruje swoją drogę. I to, wierzcie mi, nie jest moje zrzędzenie. Nie konflikt interesów estetycznych rodziców i dzieci. Czy będziemy w stanie po takich pieśniach poznać los swojego narodu, jego historię? Nie. Czy poczujemy w nich powiew ziemi, która je zrodziła? Nie. I dlaczego tak kontrastują one w tym, na przykład, z japońskimi, gruzińskimi, węgierskimi pieślniami czy amerykańskim jazzem. Oto gdzie jest grunt i skrzydła dla krzewienia realnego patriotyzmu! Oczywiście, jak mówią w ludzie, pieniądze kieszeni nie obciążają. Ale taka estrada – to rzecz zbyt niepewna. Dzisiaj jesteś idolem, jutro – zapomnianym, zniszczonym, pustym. Bo zdradziłeś Pieśń. Tymczasem pieśń – to spowiedź i mądrość narodu. Ona nie kupuje się i nie sprzedaje, nie niszczy mikrofonów, nie wykręca się, nie zombuje, nie rwie koszul. Nie demonstruje nagich nóg czy piersi… Ona jest intelektualna i moralna i płynie tym jedynym nurtem, którego imię brzmi autentyczność. Płynie powoli, jak samo życie. Albo też pędzi naprzeciw własnej namiętności, która zwie się Miłością. Wznosi się w niebiosa i razem z tym podnosi człowieka, który jest pełen nadziei, strachu i drżenia o przyszłość własnych dzieci i swojego narodu. Pieśń – to szlachetność. Człowiek, który śpiewa, nie popełni zbrodni. Nie ukradnie, nie oszuka, nie zniesie niesprawiedliwości i nie odwróci oczu od prawdy, nawet wtedy, gdy bywa ona gorzka. Pieśń – to sumienie narodu. Od dziada-pradziada przekazywana jest jako niezniszczalne dziedzictwo duchowe, które nie potrzebuje korekty. Czyste sumienie – pewność w poznaniu dobra (Hegel) – to źródło i miara humanizmu. Odzwierciedlone w pieśni, sumienie jawi się jako głos całościowej duchowości, emocjonalny stróż przekonań (Suchomłynski), jako dzwon wolności, natchnienia i twórczości, jako gwarant tego, że te ludzko-twórcze egzystencje nigdy nie znikną.
III Przywrócenie pieśni narodowi to nasze historyczne powołanie. U jego podstaw widzimy dwie ściśle ze sobą powiązane substancje: · urządzenie życia w taki sposób, aby odpowiadało ono wyższym kryteriom sprawiedliwości i rozwijało się na fundamencie pracy; · wychowanie człowieka w duchu najlepszych ukraińskich tradycji kulturowych, pedagogiki rodzinnej i kultury pieśniarskiej. Pierwsza substancja to zadanie dla polityków i przedsiębiorców. Druga to zadanie dla nauczyciela, którego pierwotne formowanie odbywa się na uniwersytecie pedagogicznym. Niestety, większość obecnych możnowładców troszczy się wyłącznie o siebie, a nie o państwo. Interesy narodu znajdują się na peryferiach ich aktywności praktyczno-politycznej. Uniwersytet pedagogiczny, jak i edukacja w ogóle, również przeżywa trudne czasy. A to oznacza, że realizacja jej historycznej misji jest zagrożona. I dopóki nie stworzymy odpowiednich i niezbędnych warunków do nauki i wychowania przyszłego nauczyciela, dopóki nie przyjdzie on do ucznia jako podmiot najnowszej wiedzy i kultury, dotąd o pieśniarskości narodu, jego duchowej aurze nie może być mowy. Kiedyś przed nauczycielem zdejmowano czapkę. Dzisiaj jest on nękany, wyśmiewany, a nierzadko i poniżany. W nie lepszym położeniu znajduje się obecny profesor, który naucza, przygotowuje przyszłego pedagoga. Czyż więc nauczyciel i pedagog, wyrzuceni na margines życia, mogą wychować w nas sumienie, rozbudzić duchowość, ukształtować kulturę pieśniarską? Takie pytanie jest retoryczne. Tymczasem prawdą jest, że dopóki państwo nie zwróci swojej uwagi na Nauczyciela i Pedagoga, społeczeństwo będzie poruszać się po stopniach regresu. Nigdy nie będzie ono prawdziwie tworzyć i śpiewać. Jego horyzonty rysują się wyłącznie w czarnych barwach — zubożenie, bezrobocie, bezduszność, agresja i jęk, skomlenie, chrypka przed mikrofonem, która przeraża dzieci i dorosłych, skłaniając do zwierzęcych instynktów. Odnosi się wrażenie, że wszyscy my nie żyjemy, a „ciągniemy barkę” niesprawiedliwie urządzonej, rozwarstwionej i skrajnie sprzecznej teraźniejszości. Sytuacja pogarsza się jeszcze tym, że nikt z nas nie widzi (lub nie chce widzieć) innej perspektywy! Jak Syzyf, który raz po raz wtacza na górę ciężki kamień, który nieustannie zrywa się i spada na dół. Przypomnijmy sobie ten mit o Syzyfie, zwłaszcza w interpretacji Alberta Camusa w „Micie Syzyfa”. Przypomnijmy i zapytajmy: dlaczego, pozostając człowiekiem, Syzyf nie śpiewa? Odpowiedź znowuż leży na powierzchni: bo nie ma o czym śpiewać! Brak siły, wewnętrznej potrzeby samowyrażenia. Czyżbyśmy byli podobni do Syzyfa? Wychodzi na to, że tak. Bo żyjemy w „sytuacji absurdu”, stworzonej i nieustannie odtwarzanej przez nas samych. I znowu odwieczne pytania słowiańskiej mentalności: „kto winien” i „co robić”? Paradoksalnie, ale to fakt: winnych nie ma! Tak jak nie ma winnych tragedii Hołodomoru, stalinowskich represji dalekiego 37. roku, katastrofy czarnobylskiej, „terapii szokowej” pierwszych lat niepodległego rozwoju czy lawinowego procesu „prywatyzacji” dóbr narodowych, morderstwa dziennikarza Gongadzego… Potrafią ci, którzy są u steru, ukrywać
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
własne tajemnice. Jak więc działać? Szukać, jak dotąd, kozłów ofiarnych? Żyć, tworzyć, zwyciężać i… śpiewać — taki ma być wezwanie ukraińskiego człowieka i narodu. Odtwarzać życie w jego odwiecznie ludzkich, humanistycznych dążeniach. Żyć z wiarą, z miłością do człowieka. Podstawą takiego sposobu jest produktywna praca jako twórczość — ta „wieczna przyrodnicza konieczność, bez której niemożliwe jest samo ludzkie życie” — pisał powszechnie uznany klasyk. Nie przypadkowy sukces, nie technologia „odgadnij”, „oszukaj” i „schowaj się”, lecz właśnie praca i wartości duchowe mają stać się wewnętrznym przekonaniem i przewodnią, światopoglądowo-życiową naszą zasadą. Na tym fundamencie tworzą się warunki powrotu pieśni. Wychowanie człowieka pracy jest jednocześnie wychowaniem go jako podmiotu kultury — ogólnej i pieśniowej. Bo właśnie praca kształtuje i urzeczywistnia wszystkie istotne siły osobowości. Tam, gdzie człowiek niszczy przyrodę, nie śpiewa. Tam szaleje… Zbrodnia wobec człowieka i wobec przyrody podcina pieśni skrzydła. Skażone chemikaliami pola, ziemia napromieniowanymi lasami i rzekami, zniekształcone krajobrazy ziemi, zaśmiecone resztkami hucznych biesiad parki wypoczynkowe czy leśne polany nie skłaniają człowieka do śpiewu. Wywołują jedynie ból i wstyd. Bo pieśń powstaje i rozwija się tylko w harmonii człowieka i przyrody. Przypomnijmy sobie „Leśną pieśń” Łesi Ukrainki. Czy Łukasz mógłby uwieść Mawkę głosem czarownej fletni, gdyby przyrodnicze środowisko, w którym odnaleźli siebie nawzajem, było zniszczone, splamione? Czy Mawka mogłaby wypowiedzieć do niego swoje duszy (—„będę całować twoje słodkie usteczka, aby się rozpaliły, aby się zarumieniły…”, „chcę dla ciebie ubrać się tak bogato w kwiaty, jak leśna królewna!”…) słowa wdzięczności i miłości? Nigdy. Żywotnymi promieniami uczucia, które wylewa się w pieśń, staje się takie przyrodnicze środowisko, gdzie kwitną barwy, gdzie w gwiaździsty wieniec splotły się kwiaty, gdzie budzi słowik i świecą świetliki… „Tu świetliki w trawie zbiorę, będą świecić w twoich warkoczach…” — nie posiadając się ze szczęścia, mówi Łukasz, obejmując Mawkę. „A ja z kaliny kwiat nałamię. Ona nie śpi, bo słowik budzi”, — szepcze do niego Mawka… Przyroda, praca i człowiek, który odczuł znaczenie własnej twórczości — źródło pieśni, niewyczerpanej, jak sam biały świat. I dopóki nie ułożymy ich wzajemnego współdziałania, dopóki nie utwierdzimy między sobą stosunków ludzkich, nie zorganizujemy życia — przyrodniczego, społecznego i politycznego — na humanistycznych i demokratycznych zasadach, nie usłyszymy pieśni. W najlepszym znaczeniu tego słowa. Ukraińcy — naród śpiewny. Być może to właśnie pieśń pozwoliła nam przetrwać ciężkie nieszczęścia, nie upaść na duchu, pokonać historyczne przepaści i przeszkody, kroczyć ku budowaniu państwa, wyjść na drogę rozwoju cywilizacyjnego, na drogę, która prowadzi do Świątyni. Nie powstrzyma nas agresja północnego sąsiada. Bo pracujemy i śpiewamy nawet wtedy, gdy jest niewyobrażalnie ciężko. Pewnego razu wielki Mistrz Anatolij Awdijewski powiedział: „Ukraińska pieśń nie pozwala być samotnym — ani człowiekowi, ani narodowi. Zaśpiewa szkoła — zaśpiewa Ukraina”. Niech Bóg da, by tak się stało. Tam, gdzie pieśń — płynie język. Płynie język — jest naród!
Tłumaczenie maszynowe
Znany ukraiński poeta, autor wielu popularnych piosenek, artysta ludowy Ukrainy Andrij Demydenko (Kijów) został uhonorowany wysoką Międzynarodową Nagrodą Literacką imienia Franza Kafki (Niemcy—Austria—Czechy). Andrij Demydenko został wyróżniony za wybitną działalność twórczą. Jednocześnie z Demydenką w tym roku honorową nagrodę otrzymali pisarz, publicysta, literaturoznawca, krytyk Peter Tamas Vi- Lubow HONTARUK, członkostwo NSPU W Białej Sali Kijowskiego Domu Naukowców odbyła się prezentacja nowej książki pisarza Wadyma Pepy „Twarzą w twarz z wiecznością”. Wydanie nie odkrywa Ameryki. Autor powołuje się na tezę postawioną przez T. Szewczenkę na kilka miesięcy przed ostatnim tchnieniem w zakończeniu poematu „Saul”. Nasz Prorok przepowiedział przyszłym pokoleniom, że ukraiński ród istnieje na tym świecie od tak dawna, jak wyższe stworzenia „W nieprzebudzonych Chinach, W Egipcie ciemnym… I ponad Indusem i Eufratem”. A konkretnie — od kultury archeologicznej Mezyn na brzegu rzeki Desny. To jedno z najstarszych w Europie długotrwałych osiedli łowców mamutów, koni, nosorożców, reniferów i innej dużej zwierzyny. W „Twarzą w twarz z wiecznością” twierdzi się, że właśnie przodkowie ukraińskiego rodu żyli w czasach przedlodowcowych z wyraźnie zaznaczonym klimatem kontynentalnym. Wiek najstarszego prehistorycznego — od ponad XXIII tysiąclecia p.n.e. do XIV w. p.n.e. Praistota rozprzestrzeniała się na brzegi wszystkich większych i mniejszych rzek na obszarze, który obecnie znajduje się w granicach samodzielnego Państwa Ukraińskiego. Kromaniończycy pozostawili ślady swojego bytu nie tylko na wyższym brzegu Desny, ale także po obu stronach Sejmu, Dniepru, Dniestru, Południowego i Zachodniego Bugu, Dunaju, opiewanego w ukraińskiej twórczości ludowo-poetyckiej z tak wielkim natchnieniem, jak przez nikogo, nigdzie i nigdy. I choć brzmi to dziwnie, wzmianka o najdawniejszym prehistorycznym, zapewnia W. Pepa, jest obecna w pamięci ludowej. Na etnicznych ziemiach ukraińskich rzucają się w oczy nazwy osiedli z rdzeniem od rzeczownika „tur”: Turaniwka, Tur’je, Tury, Turylcze, Turynka, Turycia, Turycza, Turyczany, Turyczki, Turiwka, Turijśk, Turija, Tur’ji Remety, Turka, Turowe, Tur’ja Bystra, Tur’ja Polana, Turiatka. Ponadto jeszcze opiewano: Stoi nam stoi światełko nowe, A w tym światełku, hej, gospodyni… Patrzy się, patrzy w czyste pole, W czyste pole, pod ciemny lasek. Oj wypatrzyła dziwne zwierzę, Dziwne zwierzę tura-jelenia, Na główeczce ma dziewięć rożków: Oj krzyknęła ona na sługi swoje: — Służki moje najwierniejsze… Oj wychodźcie w czyste pole, W czyste pole pod ciemny lasek… Może złapiecie dziwne zwierzę, Dziwne zwierzę tura-jelenia… Zapisano w latach 1830. we wsi Hłyboke, Galicja. Tam, jak i w trudno dostępnych krańcach Polesia, zachowało się najwięcej odwiecznego. Pierwszemu lepszemu Tomaszu niedowiarkowi (Węgry), pisarka, scenarzystka, krytyk filmowy Ołena Żukowa (Kanada) oraz poeta Josyf Żerebker (Izrael). Franz Kafka (1883—1924) — jeden z największych niemieckojęzycznych pisarzy świata. Urodził się w Pradze, a zakończył swoją ziemską drogę w Wiedniu. Autor powieści „Ameryka”, „Proces”, „Zamek”, zbiorów małej prozy „Obserwacja”, „Lekarz wiejski”, „Wyrok” oraz „Głodomór”. Fundatorami międzynarodowego wyróżnienia są Międzynarodowa Akademia Działaczy Literatury, Sztuki i Komunikacji (Niemcy) oraz szanowane przedstawicielstwa Akademii w Austrii i Czechach. Tegoroczne dyplomy laureatom podpisali przewodniczący Międzynarodowego Centrum Sztuki FBG „Pegasus Brucke” Joachim Schmija (Frankfurt — Wiedeń — Praga) i jego autorytatywna koleżanka Maria Schulwitz. Serdecznie gratulujemy laureatom Międzynarodowej Nagrody im. Franza Kafki 2020 roku. Prasowe centrum Międzynarodowej LMAU Traktat bizantyjskiego cesarza profesjonalnie wydrukowano w Moskwie. Strona po lewej — oryginał, po prawej — tłumaczenie. Z ręki Porfirogenety — Sclavene, czyli „niewolnicy”. A z umysłu akademika B. Rybakowa — „słowianie”. Niedawno szanowany doktor nauk filologicznych z Narodowego Uniwersytetu Kijowskiego poufnie powiadomił mnie, że „słowianie” — od „niewolników”. Studentom on tego nie powie. Zresztą drukowanym słowem nie będzie drażnił publiczności. Ale przecież w 2015 r. w Nowym Jorku opublikowano badania profesora Uniwersytetu Ukraińskiego w Harvardzie S. Płochija „Brama Europy. Historia Ukrainy od wojen scytyjskich do niepodległości”. Tłumaczenie na język ukraiński w dziesięciotysięcznym nakładzie zostało uhonorowane w 2018 r. Narodową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Podczas dwugodzinnej prezentacji autor „Twarzą w twarz z wiecznością” nakreślił główne punkty w swoich poszukiwaniach prawdy. Dobrym, wzruszającym słowem scharakteryzował prawdziwie pionierską pracę pisarza Bohater Ukrainy Anatolij Palamarenko. Należycie ocenili nie tylko to dzieło Wadyma Pepy, ale także wydane, począwszy od 2015 r., jeszcze pięć książek, znany uczony, czołowy pracownik Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii imienia Maksyma Rylskiego NAN Ukrainy, profesor historii sztuki Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej, profesor historii kultury Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Monachium Dmytro Stepowyk, redaktor naczelny czasopisma „Ukraińska sztuka plastyczna”, iranista i turkolog Ołeksander Szokało, redaktor naczelna czasopisma „Oksamyt” Tamara Markełowa, redaktor naczelny gazety „Weteran Ukrainy” Wołodymyr Kamenećkyj. Poruszyły dusze i serca obecnych heroiczne i liryczne pieśni w wykonaniu chóru „Proświta” pod kierownictwem Ołeha Androszczuka.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...ючому autor wyjaśnia wprawdzie przekonującymi dowodami: „W 1981 r. w indyjskiej wsi Pacharhark, należącej do stanu Madhja Pradesz, odkryto jaskinie, których kamienne ściany zdobią kolorowe malowidła, reliefy i rzeźby, dobrze zachowane, choć ich wiek, jak ustalono, wynosi ponad dwadzieścia tysięcy lat. Te wizerunki są rówieśnikami nacięć na kościach mamutów i rzeźbionych ornamentów z kultury mezyńskiej”. Za czasów władzy komunistycznej oddany badacz kultury mezyńskiej I. Szowkopłias dowodził, że ornamenty z Mezyna przez kolejne tysiąclecia odzywają się we wszelkim rękodziele — w tkaninach, haftach, koronkach, ceramice, wyrobach garncarskich. Za to właśnie przypłacił, został represjonowany. Odkrycie w stanie Madhja Pradesz wywołało niezwykły rozgłos w świecie naukowym. Historycy i archeolodzy jakby z pierwszej ręki otrzymali materiał, który poświadczył dość wysoki poziom rozwoju człowieka na kilka tysięcy lat przed cywilizacją Harappy — Mohendżo-Daro, która dotąd uchodziła za najstarszą na terenie Indii. Wyjątkowe znalezisko uzupełniło wiedzę o ewolucji człowieka. A czy kolędy i szczedrówki oraz wiele innego z ukraińskiej twórczości ludowej nie są zdolne do tego samego? Choćby to, że odkrycie w dotąd niedostępnych jaskiniach Pacharharhu postawiło przed nauką, obok innych, także takie pytanie: wśród tysiąca z górą naskalnych malowideł wielokrotnie spotyka się wizerunki zwierzęcia o widocznych cechach jelenia i byka. Nieznane dotąd połączenie jednego z drugim. Takiej odmiany, takiego mutanta nie znajdziemy w żadnym katalogu zoologicznym. Nas zaś szczególnie zainteresowało to niezwykłe, ponieważ w dotąd zachowanych kolędach i szczedrówkach, jakby poza historią ogólnoludzkiej cywilizacji, tury-jelenie hasają sobie jak żywe, prawdziwe, uwiecznione poetyckim słowem. Prawdopodobnie tur-jeleń i zwykły tur nabierali znaczenia sakralnego, opiewano je w kalendarzowo-obrzędowych obrzędach od pierwszych czasów, a później, by tak rzec, laurami uwielbienia, ubóstwienia, uwieńczono byka jako władcę zwierząt stepowych. Uwięziony w Anglii Dżawaharlal Nehru zdołał napisać znaczącą pracę — „Odkrycie Indii
Indii”. Pod takim nagłówkiem wydano ją w Moskwie. Prawda, że nakładem zaledwie sześciu tysięcy egzemplarzy. Zasadniczo do użytku służbowego. Wielkomocarstwowcy nie uważali za stosowne rozgłaszać tego, co ogłosił wielki syn narodu indyjskiego, że w odległej przeszłości był okres, gdy Aryjczycy z Naddnieprzańskiej Ukrainy docierali do Indii i tam się osiedlali. Być może właśnie dlatego mieszkańcy północy kraju są jaśniejsi niż mieszkańcy południa, gdzie jest więcej ciemnoskórych. Jeszcze jedna, zdaje się, ważna sprawa. W kwietniu 1984 r. pierwszy indyjski i 138. na świecie kosmonauta Rakesz Szarma, rodem z Pendżabu, prowadził badania na orbicie. Miał łączność z premier Indirą Gandhi. Na pytanie, jaka jest Indie z kosmosu, odpowiedział wierszem patriotycznym w języku hindi: „Najpiękniejsza na świecie!”. I dodał: „Równie piękna jest Ukraina, skąd przybyli nasi przodkowie”. W Indiach nie tylko się o tym nie przemilcza, lecz, jak widzimy, jest to znane wykształconym ludziom. Kulturę mezińską w pełni dziedziczy, jak twierdzi W. Pepa, cywilizacja trypolska. Kolędy, szczedrówki i pieśni obrzędowo-kalendarzowe przynoszą do współczesności niewygasłe echa tamtych czasów, gdy myśliwi, rybacy i zbieracze darowych plonów ziemi, pod presją okoliczności spowodowanych nieustannym przyrostem ludności, zabrali się do orania ziemi i siania żyta, pszenicy i wszelkiego zboża. Dostrzegając rolników, Grecy nazwali ich „skavi” — kopacze, rolnicy. Prawdopodobnie po chrzcie kijowian przez księcia Włodzimierza ktoś z wielkoumyślnych wstawił w pojęcie przed „a” literę „l”. Wyszło „sklavi”. A po grecku to znaczy „niewolnicy”. Podobnie, powiedzmy, także w języku niemieckim. Oczywiście pochodzi to z greki. W połowie X wieku bizantyjski cesarz Konstantyn Porfirogeneta w pouczeniu dla syna, następcy tronu, zatytułowanym pretensjonalnie „O zarządzaniu imperium”. Jak to się działo, opowiada „Powieść minionych lat”. Gdy przemoc stała się już nazbyt dotkliwa, „Drewlanie naradzili się z własnym księciem Malem i powiedzieli: »Jeśli wilk przyzwyczai się do owiec, będzie wynosił po jednej całe stado, jeśli go nie zabiją«… I wysłali do niego swoich mężów, mówiąc: »Dlaczego znów przychodzisz? Już zabrałeś całą daninę«. I Igor ich nie posłuchał, a Drewlanie, wyszedłszy naprzeciw z grodu Iskorosteń, zabili Igora…” A jak jego owdowiała żona Olga spaliła Iskorosteń, uczniowie starszych klas dowiadują się w szkole.
Tłumaczenie maszynowe
Szukam miejsca, gdzie jest ukraińskość w Ukraińcach
Oleksandra KAPANINA,
m. Mariupol, obwód doniecki
Mariupol. Jedni uważają, że miasto nazwano na cześć Marii Fiodorowny, żony Pawła I. Inni się z tym nie zgadzają i dowodzą, że nazwa pochodzi z greckiego i składa się z dwóch części: „mar” — morze, „pol” — miasto. Ten wariant podoba mi się bardziej.
Ale to nie jest zasadnicze. Ważne, że Mariupol to miasto, w którym urodziłam się ja, mój młodszy brat, rodzice i rodzice rodziców.
Biegnę z tańców — poważnie zajmuję się tańcami towarzyskimi. Co roku zajmuję miejsca na podium na międzynarodowym turnieju w Charkowie. Tańce to moje życie. W domu w telewizji pokazują Kijów. Byłam tam raz, ale Majdan pamiętam. Teraz jest na nim wielu ludzi. Dlaczego?
Teraz na nim zabijają ludzi. Dlaczego? Maj, jedziemy z rodziną w weekend do centrum miasta. Wszędzie ładnie pomalowane dziwne figury. Powiedziano nam, że był nawet konkurs wśród artystów, kto lepiej ozdobi trójnożną rzeźbę z betonu. Zatrzymujemy się na światłach, obok nas po raz pierwszy przejeżdża transporter opancerzony — ładne figury okazały się przeciwpancernymi zaporami.
Czerwiec. Skończyłam 12 lat. Odpoczywamy i świętujemy nad morzem. Mama napomyka, że w mieście jest zbyt niespokojnie i prawdopodobnie będziemy musieli dokądś się przeprowadzić.
Sobota. Kleimy z rodzicami tapety na drugim piętrze domu babci i dziadka. Według planu to nowy pokój brata. W niedzielę przyjeżdżamy powiedzieć, że jedziemy do Kijowa, na długo. W poniedziałek wsiadamy do pociągu, we wtorek siedzimy na walizkach w stolicy. Póki co przypomina to przygodę.
Skończyłam w Kijowie siódmą klasę. Tańcami już się nie zajmuję, w stolicy na to potrzebne są zupełnie inne finanse. Podoba mi się tutaj, ale bardzo tęsknię za bliskimi.
Jestem w kijowskim metrze, dzwoni babcia.
Ich ogródki działkowe ucierpiały od ostrzału, który był wycelowany w ukraińskie wojska, zmieniające wyżej drogą swoją pozycję. Teraz w naszej bramie na pamiątkę jest dziura od odłamka pocisku.
24 stycznia 2015 roku. Ostrzał mikrorejonu „Wschodni”, pół godziny jazdy samochodem od miejsca, gdzie wcześniej mieszkaliśmy. Po raz pierwszy działania wojenne odbywają się w samym Mariupolu. Do taty dzwoni kum, płacze w słuchawkę, mówi, że żonę jego przyjaciela poszarpało szkło z okien we własnym mieszkaniu, mała córeczka przeżyła. W mieście panika, strzały słychać we wszystkich dzielnicach.
Jesień 2019 roku. Mam 17 lat. Siedzimy z chłopakiem w dużym towarzystwie przyjaciół, dużo starszych ode mnie, na Podolu. Jedna z nowych znajomych przez godzinę opowiada, jak była dzisiaj poruszona po rozmowie z wojskowym ze wschodu. Okazuje się, że dziwi się, iż są jeszcze ludzie z prawdziwym uczuciem miłości do Ukrainy, patriotyzmem, zrozumieniem, że to ziemia ich przodków.
Wszyscy inni z towarzystwa też się dziwią…. A ja mówię im wprost, że czuję każdą komórką mózgu i serca wszystko to, co przed chwilą zostało wymienione — patriotyzm, Ukraina, wierność Ojczyźnie.
Na mnie wszyscy patrzą z łobuzerskim uśmiechem, odpowiadają, że nie rozumieją takich ludzi.
Cicho płaczę. Po prostu siedząc przy stole.
Czuję straszny ból za swój kraj.
Nie chcę więcej być w takim towarzystwie. A gdzie mam w ogóle być? Czy jest miejsce, gdzie jeszcze jest ukraińskość w Ukraińcach?
Czytajmy, myślmy razem.
Donieck, którego dla mnie już nie ma
Darja BEREZAN,
m. Wołnowacha, obwód doniecki
(urodziła się i dorastała w Doniecku) Urodziłam się w Doniecku. To miasto zawsze było dla mnie bliskie, ciepłe, przytulne. Z nim wiąże mnie mnóstwo radosnych dziecięcych wspomnień: mój pierwszy wypad do kina, pierwszy rower, pierwsze nieśmiałe wzniesienie się na najwyższy punkt koła widokowego, kiedy wydaje ci się, że jesteś na samym szczycie tego świata.
Wychowana w atmosferze patriotyzmu i całkowitej pewności jutra, nigdy nie mogłabym sobie wyobrazić, że właśnie w moim regionie w 2014 roku mogą zacząć się działania wojenne. Że właśnie w Doniecku będzie lało się tyle krwi niewinnych. Krwi, na pół zmieszanej z politycznym brudem.
Niemożliwe jest przekazanie tego wyolbrzymionego dziecięcego uczucia strachu, niesprawiedliwości, urazy i wstrętu, kiedy rozumiesz, że wszystko to dzieje się w rzeczywistości, dosłownie z tobą. I że te wydarzenia są na wskroś przesiąknięte kłamstwem. Że tak zwana „statystyka” to nic innego jak totalna falsyfikacja danych. Że ty — dwunastoletnia dziewczynka — na własne oczy widziałaś to, o czym media nie opowiedzą nigdy. Bo to nie jest korzystne, to nie łączy się z tą iluzją, którą trzeba narzucić tłumowi. Iluzją, w którą wszyscy muszą uwierzyć. A ludzie wierzyli. A większość dziennikarzy, którzy relacjonowali wydarzenia w Donbasie, sprzedawała swoje słowo, była jednym z kluczowych składników tej strasznej politycznej gry. Niestety.
W tamtym momencie tak bardzo chciałam przekazać wszystkim choć okruch prawdy, powiedzieć, że my, Ukraińcy, sami tego nie rozumiejąc, pogrążamy się w informacyjnym złudzeniu coraz bardziej. To uczucie, kiedy tak po dziecięcemu niepowstrzymanie chce ci się krzyczeć o tym…
Ale nie możesz. Jesteś dzieckiem. Nie masz wpływu. Nie masz głosu. Jesteś niema w oczach społeczeństwa.
Wtedy zaczęłam pisać. Pisać o tym, co ważne. Pisać o tym, co dotyczy każdego. Zrozumiałam, że w dalszym życiu nie chcę milczeć. Nie chcę widzieć, jak Ukraińców z głową zanurzają w informacyjny mrok, w którym nie mogą odróżnić prawdy od kłamstwa.
Mykoła TYMOSZYK,
wykładowca dziennikarstwa
Kiedyś mi powiedziano, że dziennikarstwo to asymilacja, przystosowanie. Umiejętność pisania tego, co jest korzystne dla kogoś. Tego, kto zapłaci więcej.
Dla mnie dziennikarstwo to wolne, niezależne SŁOWO, tubą prawdy. Źródło podawania informacji, które powinno pozostawać czyste i przejrzyste. Zawsze. Mimo wszystko.
Nie byłam w domu już sześć lat. I w moim Doniecku nie pobędę już nigdy. Dla mnie to miasto stało się obce i nieistniejące. Zniknęło. Słoneczne ulice, którymi spacerowałam z mamą w dzieciństwie, są zbryzgane krwią. Kino zamknięte. Koło widokowe nie działa. Od mojego miasta zostaną mi tylko wspomnienia. Wspomnienia małej dziewczynki.
Ale teraz, kiedy mam 18 lat, nie jestem już tylko dziewczynką, której ukradziono dom, ukradziono dzieciństwo. Jestem przyszłym dziennikarzem. Wybierając ten zawód, nie mam już prawa milczeć. Wybierając ten zawód, będę mówić.
Tego dnia mój przyjaciel „spotkał się” z miną
Oleksandra BERWINOWA,
m. Łysyczańsk, obwód ługański
Wspominam najbardziej słoneczny dzień tamtego lata.
Przyjemny wiaterek lekko dotyka twarzy, wokół harmonia. Wydawałoby się, że nic nie może tego zniszczyć…
Mała, która właśnie skończyła z wyróżnieniem szóstą klasę, nie może wyjść na ulicę tego dnia… Mama po prostu jej nie puszcza… Histeria, łzy — nic nie mogło zmienić decyzji mamy. A dziecko? Co ona mogła zrozumieć? W ogromnych oczkach wszystko wydawało się niesprawiedliwe: mama po prostu nie chce puszczać jej do przyjaciela, najlepszego przyjaciela, który bronił małą stale…
Łzy… Już w oczach mamy. W innym pokoju babcia zdezorientowana zbiera rzeczy, nie wiadomo… „Niedługo stąd wyjedziemy, dziecino”, — mówi ona.
Dokąd wyjedziemy? Po co? A mama? Dlaczego ona wciąż płacze?
W małej głowie dziewczynki rodzi się strach, staje się niemożliwe oddychanie. Kiedy wyszli z domu, na ulicy ściemniało.
Spojrzałam w stronę znanego nam zakładu szklarskiego — tam produkowano szkło. Na jego dachu błyszczało wiele jakichś świateł — wcześniej ich nie zauważałam. Niewiarygodne zainteresowanie zastąpiło strach w głowie dziewczynki, patrzyła nie odrywając wzroku na te światełka, dopóki nie zauważyła cieni. Ogromne cienie mężczyzn, którzy trzymali… automaty. Znowu strach, ale nie taki jak od obrazu babci z walizkami, a taki, który sprawił, że mała stała się nieruchoma, tylko kolana drżały… Mama szybko zabrała dziewczynkę od okna, otuliła ramionami i czekała z modlitwami na poranek. Tego dnia separatyści zajęli zakład szklarski w mieście Lisiczańsk. Następny dzień okazał się jeszcze straszniejszy… Małą wysyłają do Winnicy z babcią. A mama? Jak to mama? Mama została, by opiekować się dziadkiem… Ból łamał dziecko w pociągu, który z każdą godziną oddalał się od domu, rodzinnego domu. Mała gotowa była zrezygnować ze wszystkiego, ze wszystkich przyjaciół, ze wszystkich słonecznych dni na tym świecie, by choć raz spojrzeć na mamę… Ból przerodził się w złość, okrucieństwo, nawet nienawiść. Ale kogo nienawidzić? Kim są ci ludzie? Aby zrozumieć, dziewczyna zaczęła oglądać wiadomości, czytać gazety z głośnymi tytułami w rodzaju „Separatystyczny Donbas”, „Oni odrywają się od nas”. A ci, którzy pisali nagłówki, nie zastanawiali się nad tym, że ludzie nie mieli możliwości ucieczki, oni po prostu siedzą w zniszczonych od pocisków domkach, ale na SWOJEJ ziemi. Mama dziewczynki — Ukrainka, ludzie, którzy żyli obok — Ukraińcy, oni kochają swoją Ojczyznę, im niczego innego nie trzeba było, jak żyć na swojej ziemi, obok swoich bliskich. Oni oddychali Ukrainą, a teraz to im odbierają. Gazety pisały, że ludność Donbasu nie chce żyć w Ukrainie. Ale przecież zdradzili ją nie wszyscy z tej ludności, zdradzili nieliczni z tych, którzy wkrótce zaczęli zabijać braci. Dlaczego nie napisali prawdy? Dlaczego nagłówek nie brzmiał „Zajęty przez zdrajców UKRAIŃSKI DONBAS”? Gdzie ta prawda? Ona przecież jest tutaj, przy sercu. Trzeba ją czuć. Tam, gdzie uczyła się mała, nauczyciele mówili: „Macie dwie matki: jedna ta, która urodziła, druga — Ukraina, która karmi, i kochać je trzeba jednakowo”. Tylko że kocha nie ten, kto krzyczy na całe gardło o miłości, a ten, kto oddaje całego siebie swoim bliskim, swojej Ojczyźnie i pozostaje z nimi obok na zawsze. Co robić z tą prawdą? Jak przekazać ją ludziom? Jak zniszczyć wrogość między Ukraińcami a Ukraińcami? Pytania, na które do dziś szukam odpowiedzi… To był 2014 rok. Lisiczańsk teraz — ukraińskie miasto. Żyje i oddycha z Ukrainą. Wszyscy moi bliscy są żywi i zdrowi. I ludzie, którzy tam żyją — to prawdziwi Ukraińcy. Mam prawo tak powiedzieć. Urodziłam się tam i wychowałam. Dlaczego mama nie puściła wtedy małej do przyjaciela? Bo on tego dnia „spotkał się” z miną… Jeden mój dziadek był kułakiem, a drugi — przewodniczącym kołchozu. Pawło GRADSKI, m. Pawłohrad obwodu dniepropetrowskiego. Historia. Dla każdego człowieka to słowo ma inne znaczenie. Dla kogoś to przedmiot, którego bardzo nie lubili w szkole, dla innych — sprawa całego życia. Ktoś ją fałszował, a ktoś szukał ziarna ukrytej prawdy i zachowywał je za wszelką cenę. Osobiście dla mnie to słowo ma wiele znaczeń: ulubiona nauka, przeszłość mojej rodziny, moja Ojczyzna, wydarzenia współczesności — wszystkie. Ta oto kolekcja krótkich materiałów, którą z przejęciem poddaję pod osąd czytelników „Słowa Proświty” — jest niespodziewanie silna w swojej treści i szczerości. Takiej nie pomieszczą redakcje tych centralnych drukowanych czy sieciowych wydawnictw, których właścicielami są oligarchowie lub nieukrywani wrogowie tego, co ukraińskie w Ukrainie. Tam podobna tematyka dawno już otrzymała dziwny neologizm epoki — „nieformat”. W tym semestrze na pierwszym wykładzie z „Podstaw dziennikarstwa” moi wychowankowie wykonywali niezwykłe dla nich ćwiczenie twórcze — „Słowo klucz, które wpłynęło na wybór mojego zawodu”. Znamienne, że spośród niejednego dziesiątka słów, które wybrali do twórczego przemyślenia, były całkowicie przeciwstawne pojęcia: uczciwość i kłamstwo, sprawiedliwość i oszustwo, wierność i sprzedajność, profesjonalizm i ignorancja, patriotyzm i konformizm. I w kontekście tych słów pisali historie, które sami przeżyli i które były znaczące w wyborze przyszłej samodzielnej drogi. Z ponad setki szczerych, poruszających i całkiem zręcznie napisanych swoistych esejów wybrałem te, które dotykają bolesnej ogólnoukraińskiej rany — wojny na wschodzie Ukrainy. Ktoś z tych młodych zobaczył ją na własne oczy, kogoś dotknęła losami krewnych, przyjaciół, inni pragnęli szukać odpowiedzi na pytania z publikacji prasowych i programów telewizyjnych. To — głos pokolenia, urodzonego już na początku drugiej dekady istnienia odrodzonego państwa ukraińskiego. Czym są zaniepokojeni i rozczarowani? Jak oceniają to, co dzieje się w domu i w kraju? Jak wojna wpłynęła na ich wrażliwe dusze i jeszcze nieukształtowany światopogląd? W tych tekstach — inny Donbas i inni jego mieszkańcy po obu stronach tymczasowego rozgraniczenia. Tutaj — przeciwieństwo tego, o czym oficjalnie informują. Czytasz teksty tych młodych i mimowolnie pytasz siebie: dlaczego o tym i w takim tonie u nas mało piszą profesjonalni dziennikarze, dlaczego fałszują politycy, dlaczego unikają prawdy o Donbasie i wokół niego mężowie stanu?
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Wydarzenia, których stajemy się świadkami, są historią. Ma ona określone czynniki i konsekwencje, wpływ na przyszłość. Jestem gotów oddać połowę swojego życia dla niej, ponieważ „naród, który nie zna swojej przeszłości, nie ma przyszłości”. Właśnie z uświadomienia sobie tej oczywistej prawdy nasz sąsiedni „bratni naród” przez całą historię swojego istnienia niszczył wszelkie zalążki ukraińskości, niszczył kręgosłup naszego narodu, abyśmy, nie znając przeszłości, nie mieli przyszłości. Urodziłem się w mieście położonym na wschodzie Ukrainy, w centrum Zachodniego Donbasu. Pawłohrad to piąte pod względem liczby ludności miasto w obwodzie dniepropetrowskim. Ale moja historia zaczęła się na długo przed moimi narodzinami. Ta historia wpłynęła na mój światopogląd, na postrzeganie wszystkiego, co mnie otacza, nawet na skrawku Ukrainy, który sześć lat temu pochłonęła wojna. Mam dwóch pradziadków, którzy byli po obu stronach częstych ukraińskich barykad. Jeden dziadek pochodził z Wołynia, był przewodniczącym kołchozu. Jako młody człowiek został zwerbowany do NKWD. Za to wojownicy OUN-UPA przestrzelili mu oko. Z czasem dziadka i jego rodzinę ewakuowano na Dniepropetrowszczyznę. Drugi, który od dzieciństwa mieszkał w obwodzie donieckim, był bardzo zamożnym rolnikiem. Miał konie, krowy, świnie, duży dom, ziemię. Nietrudno zgadnąć, że to właśnie on po dojściu bolszewików do władzy trafił pod żarna represji. Współcześni historycy nazwali to „rozkułaczaniem”. Pradziadka, jego żonę i dziewięcioro dzieci na kilka lat zesłano na Syberię. Z czasem wrócili w rodzinne strony. Taka historia mojego rodu zmusza mnie do obiektywnej oceny przeszłości, nawet jeśli dotyczy moich bliskich. Nie wiemy, w jakich okolicznościach robili to czy tamto, ale zbrodnia od tego nie stała się mniejsza. Wojna na wschodzie nie dotknęła mojego miasta, ale odczuliśmy wyraźne zmiany. Pojawiło się bardzo wielu uchodźców, wielu ludzi określiło dla siebie, kogo popierają, a ogromna liczba przyjaznych, życzliwych relacji zamieniła się w gniew, nieporozumienie, nienawiść. Te wydarzenia uderzyły w kraj, ale wytrzymaliśmy i już szósty rok trzymamy uderzenie „północnego brata” zarówno na froncie w Donbasie, jak i na froncie informacyjnym. Podsumowując, mogę powiedzieć, że wybrałem ten zawód po to, aby nie dopuścić do przekręcania faktów, zniekształcania historii, by być uczciwym i oddanym swojej sprawie. Chronić prawdę przed złymi myślami i poglądami wrogów prawdy. Referendum, którego tak naprawdę nie było. Inna HARKWA, wieś Kuriacziwka rejonu starobielskiego obwodu ługańskiego. Kiedy masz 14 lat, widzisz wszystko przez różowe okulary, wyolbrzymiasz wydarzenia, kłócisz się z rodzicami, oburzasz się zalewem prac domowych od nauczycieli różnych przedmiotów. To wszystko przeżywasz bardzo ostro i myślisz, że straszniejszego od twoich problemów nic nie może być. …Wychowałam się w małym miasteczku na Ługańszczyźnie, a prawie cała moja rodzina mieszkała w samym Ługańsku. Kochałam to miasto, przyjeżdżając tam na weekendy, czułam się wolna, fajna i dorosła, marzyłam, by tam mieszkać i się uczyć. I oto pewnego dnia dowiaduję się od mamy straszną wiadomość: nasz Ługańsk ostrzelali, kule i odłamki przyleciały na balkon wujka, na szczęście wszyscy cali. W tamtym momencie zrozumiałam: jak wcześniej nigdy już nie będzie. A potem po mieście krążyły różne plotki, różne nastroje ludzi. Ale wszyscy znajomi i tutaj, i w Ługańsku nie chcieli odłączać się od Ukrainy. Jak dziś pamiętam tamten wieczór. My rodziną włączyliśmy wiadomości, prowadząca wspomniała o naszym miasteczku, o jego referendum i podała ogromny procent mieszkańców, którzy zagłosowali za odłączeniem od Ukrainy. To był ogólnoukraiński kanał. I to było całkowite kłamstwo. A prawda była w tym, że mieszkańcy naszego miasteczka nawet nie pozwolili przeprowadzić tego referendum, nie mówiąc już o tym, żeby ktoś przychodził i głosował. Oczywiście, oburzyło mnie to. Było niezwykle boleśnie słyszeć tak jawne kłamstwo. Po dwóch miesiącach do naszego miasta przyjechali żołnierze ATO. I byli pewni, że jesteśmy przeciwko nim i przeciwko Ukrainie, bo w telewizorze przecież pokazali. Chociaż potem ci nasi obrońcy już zrozumieli, że nikt nie chciał tej wojny, nikt nie chciał się odłączać. Ludzie zrozumieli, że nas po prostu codziennie oszukują albo po prostu niedomawiają. I wtedy zrozumiałam, jak jedna kłamliwa wiadomość może poróżnić ludzi, rodziny, cały naród i nastawić jednych przeciwko drugim. I właśnie wtedy zdecydowałam, że też pójdę do mediów, ale będę starała się przekazywać ludziom prawdę, tę, której nam brakuje na ekranach. I niech ona bywa bolesna, może nie podobać się władzy. Ale to będzie prawda, to, dla czego w ogóle powinna istnieć dziennikarstwo, dla czego warto walczyć. Ukrywanie prawdy, fałszywe wiadomości niszczą to, do czego Ukraińcy dążyli wiekami. Takie dziennikarstwo niszczy spokój, sprawiedliwość i pokój. Nauczmy się słuchać, a nie tylko mówić. Chrystyna BOJKO, m. Odessa. W dzieciństwie uważałam, że najgorszy i najstraszniejszy czas minął. Czas krwi, przemocy, cierpień, wojen, represji. Ale na 12. roku mojego życia zrozumiałam: to daleko nie tak, zobaczywszy bolesne kadry z kijowskiego Majdanu w 2014 roku. Następnym kadrem chaosu stały się wydarzenia drugiego maja w Domu Związków Zawodowych w mojej czarującej Odessie, która została splamiona krwią niewinnych ludzi. Od tamtej pory zdjęłam swoje różowe okulary i przestałam być dzieckiem. Wszystko gwałtownie się zmieniło — stało mi się strasznie. Strasznie od tego, że nie czujesz się bezpiecznie nawet we własnym mieszkaniu. Doskonale pamiętam, jak fala wojny nadciągała południem: kiedy już prawie został zajęty Mariupol, a pod bokiem okupowano Krym. Kiedy nocami nie śpisz i boisz się, że tatę zabiorą na wojnę. Stało się strasznie wychodzić na ulicę wieczorami, żeby podziwiać światła rodzinnego miasta, stało się strasznie patrzeć w oczy nieznajomym, stało się strasznie myśleć, co będzie dalej. Minęło sześć lat… Ale ja do dziś omijam Pole Kulikowe, które obecnie stało się bezludne i ponure, i ja do dziś oglądam się za siebie, wracając wieczorami do domu, i ja do dziś nie patrzę nikomu w oczy, chowając je, i do dziś nie wiem, co będzie dalej… Ale, niestety, zamiast jednoczyć się i przeżywać trudne czasy razem, podzielono nas: na zwolenników wschodu i zwolenników zachodu, na ukraińskojęzycznych i rosyjskojęzycznych, na separatystów i nacjonalistów. I teraz mamy wojnę nie tylko na wschodzie, a w każdym mieście, wsi, domu, mieszkaniu, rodzinie… Wszyscy jesteśmy żołnierzami na codziennym froncie, którzy bronią każdy swojego języka, poglądów, prawdy. A to wszystko przez to, że każdy nie widzi dalej niż czubek własnego nosa, nikt nie chce choć trochę spróbować zrozumieć drugiego. Brakuje nam zrozumienia… Dziwi mnie, kiedy walczą z pomnikami i uważają to za zwycięstwo, rozbijając kolejny. Nie stanie się od tego życie lepsze! Wręcz przeciwnie, zbudujcie podjazdy dla niepełnosprawnych, zbudujcie place zabaw albo po prostu ustąpcie miejsca w transporcie emerytowi. Tak naprawdę coś zmienimy! Nie rozumiem, dlaczego człowieka można poniżyć za to, że porozumiewa się w języku rosyjskim, choć to wcale nie świadczy, że jest zwolennikiem Rosji. Po prostu trzeba uświadomić sobie: jesteśmy różni, z różną geografią i historią, wychowaniem i życiowymi drogami. Ale łączy nas to, że wszyscy jesteśmy obywatelami Ukrainy. Oto nasza wspólnota! Ale nam brakuje zrozumienia… Dlatego mój oddech w ukraińskim dziennikarstwie zawiera właśnie słowo ZROZUMIENIE.
Potrzebujemy właśnie tego, a nie ślepego narzucania i propagandy, którą, niestety, obecnie mamy. Chcę, abyśmy nauczyli się rozumieć siebie nawzajem i słuchać, a nie obrażać i poniżać. To sekret naszej jedności! Bez niej nie ma nas — Ukraińców. A bez Ukraińców — nie ma Ukrainy! Więc nauczmy się myśleć, a nie ślepo ufać instynktom, słuchać, a nie tylko mówić, a zwyciężymy w wojnie Osobowości! Rok 2014 zmienił mój światopogląd Iryna WORONINA, m. Kamińskie obw. dniepropetrowskiego Główną przyczyną takiej zmiany stała się obojętność ludzi na cudzą krzywdę w warunkach wojny. To był rok nadziei i bólu. Właśnie w tym roku po raz pierwszy poczułam się patriotką. I nie tylko dlatego, że zaczęłam chodzić do szkoły w wyszywance i ze wstążką flagi naszego państwa na plecaku, ale dlatego, że poznałam Ługańszczyznę i Doniecczyznę na żywo. Co roku na początku czerwca całą rodziną wyjeżdżamy na daczę i spędzamy tam całe lato aż do jesieni. Ale podczas rozpoczęcia działań wojennych na wschodzie Ukrainy moi rodzice razem ze mną nie mogli po prostu zamknąć oczu na to, że ktoś w naszym państwie został bez dachu nad głową. Dlatego nasze opustoszałe mieszkanie postanowiliśmy oddać tym, którym było ono skrajnie potrzebne — uchodźcom z Ługańszczyzny. Nad tą decyzją moi rodzice długo nie myśleli i jest to całkowicie zrozumiałe. Przecież jak można nie zważać na tę ranę, która krwawi na terenach twojej ojczyzny. Lato 2014 roku całkowicie zmieniło moje życie. Samo uświadomienie sobie tego, że teraz w moim pokoju mieszkały dwie dziewczynki, które po prostu w jednej chwili straciły przytulność rodzinnego domu, coraz bardziej rozdzierało moje serce. Wychodząc na ulicę, nie rozumiałam: dlaczego moi rówieśnicy dziwią się, kiedy opowiadam o naszej z rodzicami decyzji? Dlaczego tak postąpiliśmy tylko my? I wreszcie, dlaczego wielu z nas żyje według zasady „moja chata z kraja, nic nie wiem”?! To pytanie tak mnie oburzyło, że postawiłam sobie cel: nauczyć się przekazywać ludziom na całym świecie, że mój kraj jest suwerenny, od nikogo niezależny, ma swoją etniczną historię i wielki potencjał do rozwoju. Zapaliłam się do tego celu jeszcze w 2014 roku i ten ogień nie gaśnie do dziś, właśnie dlatego postanowiłam wybrać specjalność „Dziennikarstwo”. Pamiętam jego oczy Julia BATURINA, m. Krzywy Róg obw. dniepropetrowskiego W 2015 roku miałam 13 lat. I wtedy szczególnie zapadły w pamięć dotąd nieznane słowa: mobilizacja, ATO. Wtedy jeszcze nie rozumiałam procesów politycznych i w ogóle nie zastanawiałam się nad znaczeniem wydarzeń na wschodzie Ukrainy. Nie przejęłam się na początku także wydarzeniami, które działy się na Majdanie, gdzie tworzyła się Rewolucja Godności, co tu mówić o śledzeniu wiadomości o Rewolucji Godności. To teraz z bólem czytam wszystkie te nagłówki o pierwszym poległym Serhiju Nihojanie i bohaterach Niebiańskiej Sotni. A wtedy… No czego potrzebowało dziecko? Żyłam spokojnie w Krzywym Rogu, bawiłam się z przyjaciółmi. Ale pewnego dnia, już w 2016 roku, nastąpił przewrót w mojej duszy. Dokładnie pamiętam: to był czwartek, mój ulubiony dzień tygodnia. W planie lekcji były aż dwie algebry, których nie lubię i nie rozumiem, ale nawet ten fakt nie mógł zepsuć mojego nastroju. Słoneczny dzień, niedługo jesienne ferie, na dworze ciepło i gdzieniegdzie przelatuje pajęczyna. Do domu jeszcze kilka zakrętów i pięć minut pieszo, ale to, co zobaczyłam, zmusiło mnie do zatrzymania się. Przy wejściu do sąsiedniego bloku — tłum. Wszyscy byli ubrani na czarno. Więc pomyślałam: procesja pogrzebowa. Chowali 19-letniego chłopaka. Moja ciekawość przeważyła strach i podeszłam bliżej. W trumnie leżał jeszcze całkiem młody chłopak. Jeszcze życia nie poznał. Mógłby skończyć uniwersytet i zostać, na przykład, lekarzem, ratować ludzkie życia. Ale los rozporządził inaczej i tak bezlitośnie zostawił biedną mamę płakać nad ciałem własnego dziecka. Chociaż warto powiedzieć, że ludzkie życia udało mu się jednak uratować. Niestety, kładąc swoje w zimnej trumnie. Leżał w mundurze wojskowym, obok żałośnie grała orkiestra wojskowa, a ludzie wciąż gwarzyli: „Oddał swoje życie w ATO”. Jego twarz z portretu kogoś przypominała. Do bólu znajoma, niczym deja vu. I wtedy mnie olśniło: znam go. W mojej dziecięcej pamięci utrwalił się obraz ciemnowłosego młodzieńca, który kiedyś uczył małą dziewczynkę jeździć na rowerze. Mieszkaliśmy kilka bloków od siebie i bawiliśmy się tylko kilka razy. Nawet imienia jego nie znałam, ale twarz... Tę twarz będę pamiętać przez całe swoje życie: oczy, głębokie i pełne pewności, planów na przyszłość i marzeń. Mógłby zostać wspaniałym ojcem i tak samo, jak mnie, nauczyć swoje dzieci kręcić pedałami roweru. A stał się aniołem i symbolem nowego, dorosłego światopoglądu jednej już pełnoletniej dziewczyny, która po tamtym dniu nie przepuszcza żadnej wiadomości. Teraz, pisząc ten esej, marzę tylko o tym, że kiedyś zostanę profesjonalnym dziennikarzem i będę mogła wpływać na opinię ludzi. Myśl, że jedna dziennikarka może zakończyć wojnę — to prawdziwa utopia, nawet tłum nie jest w stanie. Ale walczyć warto, prawda? Dwaj bohaterowie z jednej wsi Anastasija KRUHOWA, wieś Dokuczajewe rejonu ustyniwskiego obwodu kirowohradzkiego Wszystkim znana jest sytuacja, która zaistniała na Donbasie, ale mało kto wie o czynach tych bohaterów, którzy bronią nas kosztem własnego życia. Moja opowieść będzie właśnie o nich, bo dzięki ich odwadze mogę spokojnie żyć w swojej Ojczyźnie. Malownicza wieś w bezkresnym stepie, która ze wszystkich stron otulona jest bezkresnymi polami. Właśnie tutaj rozpoczyna się historia dwóch zwykłych chłopaków, którzy swoją oddaniem wstrząsnęli naszymi sercami. Śmierć. Strach. Gniew. Rozpacz. W kraju zaczęła się wojna. Giną ludzie, opuszczają rodzinne domy i idą naprzeciw nieznanemu. A gdzieś tam są właśnie ci dwaj chłopcy, którzy całują ręce swoich matek, kłaniają się ojcu i idą na front, aby bronić matki-Ukrainy. Nie, nikt ich nie zmusza, nie powołuje do armii, idą jako ochotnicy, żeby bronić praw ziemi, którą tak kochają. Zakończenie na str. 10
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu ««Moja chata z kraja? Nieprawda!» Nowoczesna wojna rosyjsko-ukraińska oczami studentów pierwszego roku specjalności «Dziennikarstwo» KNUKiM», s. 8
Zakończenie. Początek na str. 8–9. Chłopcy znali się, ponieważ chodzili do jednej wiejskiej szkoły. Mieli różnicę wieku, więc znali się tylko z widzenia. Do ATO trafili prawie w tym samym czasie, ale w różnych miesiącach 2015 roku. Witalij, tak miał na imię pierwszy chłopak, był w Debalcewie właśnie wtedy, gdy trwały tam najgorętsze walki. Ihor został skierowany do osady Ługańskie w obwodzie donieckim. Tak zaczęła się ich służba wojskowa, a dokładniej mówiąc — walka o niepodległość. Zima 2015 roku zabrała wielu naszych obrońców, wśród których był także nasz bohater — Witalij, który zginął od wrogiej kuli podłych zdrajców. Jest on tym, który udowodnił swoje oddanie Ukrainie własnym życiem, tym, którego imię na zawsze zapisało się w naszych sercach, tym, który nie przestraszył się wroga i patrzył prosto w oczy śmierci. Ihor zawsze wyróżniał się życzliwością. Tak stało się i na froncie, gdy towarzysze mieli jakieś trudności, zawsze im pomagał. Któż mógł pomyśleć, że właśnie ta cecha charakteru odegra fatalną rolę w jego śmierci. 2 sierpnia 2015 roku, wracając z pozycji bojowych do osady Ługańskie, trafiając pod ostrzał moździerzowy przeciwnika, Ihor prawie uratował się od śmierci, ale… Tam byli ranni towarzysze broni. I nie mógł ich porzucić…. Jak żyć biednym rodzicom, którzy muszą pochować jedynego syna? A żona? A dzieci poległych bohaterów? Na te pytania raczej nie będziemy w stanie odpowiedzieć. Po co giną żołnierze w Donbasie? Czy choć raz zastanawialiście się nad tym pytaniem? Wolność. Niepodległość. Integralność terytorialna. Przyszłość. Tak, właśnie dla tego chłopcy niemal codziennie giną na polu walki, a my musimy wiecznie pamiętać i być dumni z tych ludzi, którzy nie przestraszyli się śmierci i bronią naszych granic przed podłymi najeźdźcami. Oto taka historia, która wstrząsnęła moim światopoglądem, wydarzyła się w mojej wsi. Już nigdy ta wieś nie będzie tak cicha i beztroska. Jestem przekonana: każdy tam czuje swoją odpowiedzialność przed tymi chłopcami, którzy zapłacili za nasz spokój swoimi młodymi życiami. Ludzie milczą, bo się boją. Tetiana SOBKO, wieś Dudczany, rejon nowoworoncowski, obwód chersoński. W 2015 roku wydarzyło się przełomowe wydarzenie w życiu jednej rodziny, wszystko podzieliło się na dwa pasy — biały i czarny. 24-letni Dmytro Naprijenko, nie zastanawiając się, poszedł na wojnę rosyjsko-ukraińską jako ochotnik. Heroicznie walczył pod Donieckiem. O jego wyczynach wielokrotnie pisał czasopismo „Dzerkało plus”. Na pierwszej linii frontu walczył prawie rok. Marzył o zwycięstwie, miał wielkie plany na przyszłość. Chłopak mógł nie iść do wojska z powodu poważnej choroby kręgosłupa (początkowo w komisji wojskowej nawet nie chcieli go brać). Z łatwością znalazłby pracę za granicą, ponieważ biegle władał angielskim. A jeszcze znał włoski. Bliscy błagali, żeby nie szedł na wojnę, ale chłopak kategorycznie postawił na swoim. Żył wojną, walczył z zapałem i ratował towarzyszy broni. 1 grudnia go zabrakło. Jego śmierć do dziś jest zagadką, która pokryta jest tajemnicą. W oficjalnych papierach i w wielu publikacjach widniało urzędowe: „zginął w tragicznych okolicznościach podczas wykonywania zadania bojowego”. Ale bliscy i przyjaciele mają inne zdanie. W jednym z wywiadów ojciec chłopaka opowiedział o tym, że mogli go zabić lub zapłacili, żeby zabili. Młodzieniec w rozmowie telefonicznej raz wspomniał, że jest nagroda za jego głowę. Partner, który był razem z nim, gdzieś odszedł, opuścił pozycję. Wszyscy inni nie mówią nic konkretnego, spuszczają oczy i udają, że nie znają prawdy. Ojciec Dmytra domaga się sprawiedliwego śledztwa, ale niestety na próżno. Prawdy nie da się dociec, a dla władzy to nieważne, bo ten młodzieniec jest materiałem zużytym. Koszmar wojny to nasza teraźniejszość i każdy z nas powinien znać swoich bohaterów. Ile takich sytuacji jest w naszym kraju — nie wiadomo. Ludzie milczą, bo się boją. Albo rozumieją, że nie znajdą sprawiedliwości. Opuszczają ręce i muszą żyć ze swoją prawdą. Chcę, żeby zmienił się ten system. A także, żeby nie było tematów, których nie można poruszać w mediach. A dziennikarze spokojnie mogliby relacjonować prawdziwe informacje. Najważniejsze to być uczciwym wobec społeczeństwa i samego siebie. A opowiedziałam szczerze historię o moim kuzynie — prawdziwym bohaterze niewypowiedzianej wojny rosyjsko-ukraińskiej. Uczciwość i wolność — od taty. Władysław TOKAREW, miasto Starokonstantynów, obwód chmielnicki. To historia o życiu zwykłego chłopca, który żył jak wszystkie dzieci, chodził do szkoły i biegał z przyjaciółmi na podwórku. Niezwykłe było chyba tylko to, że był rudy. Jesień, 2013 rok. Zwykły wieczór. Tata przyszedł z pracy, mama przygotowała kolację. 11-letni chłopiec razem z rodzicami ogląda telewizję. Pokazują, jak gdzieś tam, aż w Kijowie, ludzie wyszli na pokojowy protest, a ich brutalnie pobito. Strasznie, przecież siostra też mieszka w Kijowie. Styczeń, 2014. Pierwsze zabójstwa na Majdanie. Cały kraj pokrył strach. Nikt nie wiedział, co będzie dalej. Luty, 2014. Chłopiec siedzi w klasie. Wchodzi koleżanka z klasy Masza — bardzo blada i przestraszona. Wszyscy zrozumieli: stało się coś niedobrego. „Serhija Mychajłowycza… zabili… na Majdanie…” — ledwo wymówiła Masza. W tamtym dniu życie tego chłopca, klasy, szkoły, a nawet całego miasta wywróciło się do góry nogami. Wydawałoby się, że to wszystko w Kijowie, to wszystko tak daleko, ale nie — dotarło i do nas. Za kilka dni — dzwonek na Skype. Na ekranie komputera — twarz mojego nowego przyjaciela Jehora, który mieszka z rodzicami w Moskwie. Każdego lata Jehor przyjeżdżał do babci na wieś na Chmielniczczyznę. Mówi: „Tam w wiadomościach pokazywali, że u was strzelają. Nie przyjadę tego lata. U was Rosjan zabijają”. W tamtym dniu chłopiec niczego nie zrozumiał. Co ma do tego Rosja? I następnego dnia też nie rozumiał. Zrozumiał nieco później, gdy do podwórka weszła listonoszka. Przyniosła jakiś „urzędowy” list, zaadresowany do taty. Tata przyszedł z pracy, oni z mamą otworzyli kopertę i mama z jakiegoś powodu zaczęła płakać. Chłopiec znowu niczego nie rozumiał, aż potem mama uspokoiła się i powiedziała: „Tatę zabierają na wojnę”. Dalej wszystko było jeszcze bardziej niezrozumiałe. Tata odszedł z pracy, znowu założył mundur wojskowy, jak wtedy, w dzieciństwie. I zaczął gdzieś jeździć. Dokąd jeździł tata, chłopiec nie wiedział. Dokładnie nie wie do dziś. Pamiętam, że pewnego wieczoru dzwoniła ciocia Swieta — siostra taty. W życiu chłopiec widział ją najwyżej trzy razy. Była zakonnicą w klasztorze gdzieś w Humaniu i do nas przyjeżdżała rzadko. Tego wieczoru powiedziała, że tata to chachoł i banderowiec. Pamiętam, tata był zasmucony. Wiem teraz, że „ciocia Swieta” przeprowadziła się do Rostowa do krewnych. A jeszcze tata, który dorastał w Rosji, zaczął rozmawiać po ukraińsku. Rozmawiał, jak mógł, ale po ukraińsku! Tata zawsze mówi: „Trzeba być uczciwym wobec siebie! Bo uczciwość — to wolność!”. Dlatego i ja postanowiłem być uczciwym. Żeby mieć wolność! Czym przyćmiona rocznica bohaterów Niebiańskiej Sotni. Inna TKACZUK, miasto Łubnie, obwód połtawski. W epoce, kiedy strona na Instagramie staje się dziennikiem pod tytułem „Jak spędziłem dzień?”, uważa się z jakiegoś powodu za modne prowadzenie takiej strony. Dlatego i ja założyłam tam skrzynię swoich myśli i rozważań. Do niedawna był to mój świat, w którym były tysiące liter — o wszystkim i o niczym. Ale w jeden dzień wszystko stanęło na głowie. I to skłoniło mnie do zaprzestania pisania słodkich słów i waniliowych tekstów.
18 lutego 2020 roku. Dzień, w którym mijało już sześć lat od po raz pierwszy usłyszanego nowego sformułowania “Niebiańska Sotnia”. Dzień ogólnonarodowej żałoby po poległych na Majdanie, który stał się symbolem Rewolucji Godności. Sześć lat temu w tym miejscu uzbrojeni nie tylko w pałki funkcjonariusze z nieludzkim okrucieństwem zabijali pokojowych protestujących. W większości młodzież. Krwawy deszcz pokrył bruk Majdanu, a na nim — bezwładne ciała nikomu niewinnych ludzi. Czyiś synowie, ojcowie, ukochani mężowie… Morze żalu i smutku z biegiem lat powiększyło się jeszcze o uczucie zwątpienia i rozczarowania, beznadziei. Nikt nie został ukarany, przestępcy wypuszczeni do kraju agresora, wielkość czynu prawdziwych ukraińskich patriotów próbują zniwelować, a pamięć — zaśmiecić. Ja, młoda dziewczyna, jestem świadkiem tych dni. I te pytania — dlaczego, za co — pozostają ze mną w głowie, myślach, sercu. Wydawałoby się, tak powinno być u każdego. Przecież te miesiące były prawdziwym wstrząsem dla nas, młodych Ukraińców, którzy słyszeli o wojnie w Iranie, Iraku (i innych dalekich krajach) z ekranów telewizorów. Długo nie mogło przyjść uświadomienie, że to, dalekie od nas, przyszło do naszych domów. Ale… W tegoroczną smutną rocznicę 18 lutego dziennikarze jednego z narodowych kanałów telewizyjnych zorganizowali bezpośrednie wejście z Majdanu. Na tych ścieżkach, gdzie umierali ludzie, z bólu męczyli się nasi bracia, dzisiaj zobaczyliśmy inne twarze. Nie, oni nie czcili pamięci poległych, nie kładli kwiatów tam, gdzie i dziś wyraźnie czujesz przelaną młodą krew. Oni pili alkohol, tańczyli, ryczeli ze śmiechu i przeklinali. I to pokazali na całą Ukrainę. Lodowaty deszcz spadł na moją duszę. Jaka hańba! Jaka zniewaga! Wstyd. Boli. W tym dniu zrozumiałam, że próżno czekać od wszystkich i każdego szczerego współczucia i głębokiego zrozumienia tego, co się wydarzyło. Głównym jest być szczerym ze sobą. Nic nie mówić — nie oznacza być obojętnym. Głośno krzyczeć — nie oznacza w pełni przejąć się sytuacją. Na myśl przychodzi pojęcie o straconym pokoleniu. Przez nierozwagę polityków, przez ciągłe swary na szczytach władzy. Przez jej niekompetencję. Przez niezdolność zakończenia wojny na wschodzie Ukrainy. Znudziła się nieprawda i puste obietnice. Chcemy realnych zmian. Moja historia miłości do Ukrainy Elina ŁANECKA, m. Kropywnycki Kiedy byłam mała, zawsze interesowałam się wszystkim, co widziałam lub słyszałam wokół, zaczynając od kwiatów, drzew, tęczy, kończąc na historii, polityce. Od dzieciństwa dla mnie główną rozrywką było mówić. Omawiać jakiekolwiek tematy, ciekawe i nie bardzo, wyrażać swoją opinię, słuchać innych, spierać się, dyskutować… Inne dzieci bawiły się lalkami i piaskiem, ja uważałam to za głupią sprawę. “Dziecięce zabawy niczego nie uczą, z dziećmi nie ma sensu się przyjaźnić, one jeszcze niedoświadczone, wiele rzeczy nie wiedzą, a oto dorosłe rozmowy — to mój temat”, — tak uważała mała Ela. Kiedy zaś podrosłam, zrozumiałam, że wiele rzeczy i dorosłym nie jest dane pojąć. Na przykład, dlaczego ktoś żyje od wypłaty do wypłaty, a inny kąpie się w pieniądzach? Dlaczego ludzie umierają na wojnie, która trwa po prostu dlatego, że komuś jest to korzystne? Dlaczego, kiedy płonie nasza planeta, gasić płomień “ekonomicznie nie jest korzystnie”? Dlaczego mój kraj musi się upokarzać przed Europą i Ameryką? Dlaczego w moim państwie pieniądze — to wszystko, a życie człowieka nie kosztuje nic? Dlaczego moje miasto przemianowano i dlaczego tę nazwę chciało tak mało mieszkańców? Takie pytania zadaję sobie, zaczynając od tego momentu, kiedy do naszego kraju przyszła wojna… Nie to, żeby mnie nie interesowało to wcześniej, po prostu właśnie w tym momencie, jak bomba z opóźnionym zapłonem, wybuchło tyle żalu, żałoby, nieszczęścia, bezprawia, otworzyły się prawdziwe twarze naszej władzy, najstraszniejsze — przyszło zrozumienie naszego ciężkiego i beznadziejnego położenia… Ból na sercu i ciężar w duszy pojawiły się właśnie w tym momencie, kiedy na Donbasie zginął syn mojej nauczycielki, kiedy moja siostra i wujek poszli do ATO, kiedy w wiadomościach częściej zaczęłam słyszeć słowa “wojna” i “śmierć”… Oto wtedy zaczęłam się zastanawiać: a za co nam takie życie? Nie ma sprawiedliwości na świecie? Cóż, wtedy my powinniśmy tworzyć ją dla siebie, naszą własną sprawiedliwość! I ja postanowiłam ją tworzyć. Zachciało mi się nauczyć prawidłowo przekazywać swoją ideę, umieć nawiązywać z ludźmi kontakt, pozbyć się strachu, że mnie nie zrozumieją, i po prostu iść do swojego celu, znaleźć ludzi o podobnych poglądach, którzy tak samo nie są obojętni na przyszłość Ukrainy, kogo boli i kto nie powie, że jego to nie dotyczy, i tak wszystko dobrze. Nie, nie dobrze! Ja nie widzę nic dobrego w naszej władzy, która tylko obiecuje, nie czuję wsparcia z jej strony, nie lubię i nie szanuję jej. “Każdy sam za siebie”, “moja chata z kraja — nic nie wiem” — nam narzucono te przysłowia, jakoby nasz mentalność — to egoizm, obojętność, zwątpienie. Nie wiem, kto to zrobił: ci, którzy byli naszymi braćmi, ci, którzy nami kierują, czy ci, którzy próbują zabrać nam wolność i niezależność, wywalczone krwią? Ale to nie jest tak ważne. Głównym jest to, że jakkolwiek by tam było, ja chcę być nieobojętna. Ja wierzyłam, wierzę i będę wierzyć, że jeszcze nie jest za późno, że wszystko dopiero przed nami, i każdy odpowie za swoje czyny, ktokolwiek by to był — kierownik państwa czy marny urzędnik. Ja — jestem Ukrainką, ja kocham Ukrainę, ja kocham naszych ludzi, mnie boli za Ojczyznę, moje słowo — Ukraina! Dla niej ja chcę zostać profesjonalistką, aby mieć możliwość wszystko zmienić. Oto taka moja historia miłości do swojego kraju!
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło Słaboszpycki kończy czwarty tom prozy wspomnieniowej, która ujrzy światło dzienne, tak jak wszystkie poprzednie, w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”. Jej prezentacja planowana jest w maju. Proponujemy fragment książki.
Mychajło SŁABOSZPYCKYJ Trudno było powiedzieć: czy to zima ogląda się za siebie nagłym śniegiem, czy odezwała się pierwszymi zuchwałymi strumykami wiosna — było to coś granicznego. Jakby stanęły naprzeciw siebie i postanowiły zmierzyć się siłami. Otworzyłem okno dużego, zadymionego pokoju, gdzie na drzwiach napisano surowo: “Dział krytyki literacko-artystycznej”, i poczułem, jak moje płuca, chwyciwszy świeżego powietrza, napięły się niczym żagle. I wtedy rozległ się telefon od niego. “Co wy tam robicie, Mychajle?” — tego głębokiego i powolnego głosu nie sposób było nie rozpoznać, jeśli słyszało się go choć dwa-trzy razy. Wydawało się, że dla niego rozkoszą było nawet wymawianie samych słów. Zdaje się, że absolutnie wszystko Wasyl Sydorowycz robił z rozkoszą. Pił wódkę, pił kawę, pił sok, wygłaszał natchnione oracje, czytał książkę, pisał. Żył z rozkoszą. Zachwycał się pięknościami, czynił dobro dla przyjaciół, a nawet po prostu mówił zwyczajne rzeczy, w których nie wiadomo skąd brało się coś rytualno-sakralnego; i nawet z nich przebijała jakaś magia. Znając go, rozumiesz, dlaczego tak schły za nim te kobiety, które spotykały się na jego drodze, a on — wierzę, sam tego nie chcąc — mnożył liczbę złamanych kobiecych serc. Prawdziwy człowiek-egzot. Człowiek-święto. Utalentowany aktor, który natchnienie grał tę rolę, którą sam sobie wymyślił w teatrze życia. Jakby podkreślał wszystkimi czynami i słowami: nie jestem taki jak wszyscy, nie umiem rozpaczliwie pociągać nosem z powodu niepowodzeń i jęczeć przez to, że ktoś nadepnął mi na nogę. To dla mnie byłoby zbyt upokarzające. Najbardziej, czego boję się na świecie, to być żałosnym. Nie twierdzę: to wszystko jest naprawdę tak, a nie inaczej. Ale nie mogę pozbyć się w sobie tego odczucia, kiedy wspominam tego, może najbardziej kolorowego i najbardziej chimerycznego chłopa ze wszystkich, których przyszło mi znać do dzisiaj. Chłopa, którego naprawdę polubiłem niemal od pierwszych dni znajomości i którego z nieudawanym wzruszeniem wspominam dzisiaj. I jestem święcie przekonany, że kochali go i szczerze podziwiali wielu ludzi. Pawło Zahrebelny, który przyjaźnił się z nim, pisał w posłowiu do wznowienia “Podpułkownika Szymańskiego”: “Wydaje mi się, że Zemlak nie miał wrogów. Może wszyscy, którzy go znali, podświadomie czuli nie tylko talent, ale i zdumiewającą dobroć tego pięknego mężczyzny, dobroć prawdziwie wielkiego pisarza, który hojnie daruje to wysokie uczucie ludziom, zwierzętom i roślinom, drogom i rzekom, niebiosom i słońcu, światu i rodzinnej ziemi…” Rozumiem patos Pawła Archypowycza w słowach o Zemlaku, który będąc naturą z romantycznymi obrzękami duszy, sam nierzadko zrywał się na wysokie — aż do retoryki — słowa. “Ziemio! Ty rodzisz nas jakby po to, żebyśmy powierzali tobie swoje dumne serce. My nigdzie nie możemy podziać się od ciebie, jak od własnego losu…” To — Zemlak w “Łabędzim stadzie”. Możliwe, że dzisiaj, kiedy staliśmy się bardziej przyziemni, prozaiczni i merkantylni o parę pokoleń, brzmi to aż nazbyt górnolotnie i zapatetyzowanie, ale wtedy te słowa, pamiętam, były zgodne z naszym duchowym rejestrem. A co do wrogów, to tutaj Zahrebelny wziął życzenie za rzeczywistość. Wrogów i ten demonstracyjnie życzliwy oraz przyjacielski człowiek miał całkiem sporo. Chyba że znacznie mniej niż Zahrebelny, który umiał pomnażać ich swoim wybuchowo-cholerycznym, zuchwale-zaczepnym charakterem, pośpieszną bezapelacyjnością i niepoprawnym nawykiem mówienia prawdy w oczy i za plecami. Wrogowie Zemlaka z reguły byli głęboko zakonspirowani pod przyjaciół lub rzekomo zupełnie neutralnych wobec niego. Przyczyna wrogości — śmiertelna zazdrość. Jego sukcesy, dobrą sławę o nim, popularność niektórzy odbierali jako osobiste nieszczęście. Mądry Zemlak to podejrzewał, ale nigdzie niczym nie pokazywał, że widzi swojego nieżyczliwego na wylot, a więc może odpowiedzieć na jego wrogość wrogością. Mistrzowsko udawał krótkowzrocznego prostaczka (jak lubi wyrażać się współczesna młodzież, zgrywał głupa) i jego blefowanie było odbierane przez zazdrośników za dobrą monetę. Byli święcie przekonani, że ten naiwny i prostoduszny prymityw nie jest zdolny pojąć, co mają na myśli i w czarnej duszy. Ale wracam do telefonu Wasyla Sydorowycza, kiedy pytał, co dokładnie robię, siedząc przed stosem recenzji, artykułów, felietonów i wywiadów, gdzie pisze się o książkach, o osobliwościach procesu literackiego i obowiązkach pisarza wobec społeczeństwa rozwiniętego (wtedy nazywano go już takim) socjalizmu. Odpowiedziałem Zemlakowi, że czytam te wszystkie opusy i wydaje mi się, że od nudy, którą one wywołują, wkrótce zaczną wypadać mi zęby. “To rzuć wszystko do diabła — i chodźmy nad Dniepr. Zobaczymy, czy już zaczął się ruch lodów!..” Absolutnie w duchu nieprzewidywalnego Wasyla Sydorowycza, bo przecież nie wiesz, czego od niego w każdej minucie oczekiwać. Ociężały nieruchomec, który wydawał się wewnętrznie tak samo spowolniony i niezdarny, dziwił impulsywnością pragnień i nastrojów. “Aż nad Dniepr?.. — skonsternowany wymamrotałem. — I prosto teraz?!” “Aż nad Dniepr! — głos jego wszedł na wyższe oktawy. — I prosto teraz! To przecież tak pięknie: wyczekać wiosnę, która przypłynie do Kijowa Dnieprem!” Nigdy nie zdążyłem przyzwyczaić się do jego fanaberii. I jego oddany adorator Anatolij Szewczenko, dla którego Wasyl Sydorowycz był jak Napoleon dla francuskiego gwardzisty, nieraz skonsternowany mówił: “Zemlak jest zmienny i nieprzewidywalny w nastrojach, jak kobieta — do niego nijak nie możesz się przyzwyczaić”. Chciałem zaproponować Wasylowi Sydorowyczowi spotkanie w metrze — tak najprościej dostać się nad Dniepr. Ale przypomniałem sobie: on z jakiegoś powodu panicznie boi się metra i z niego nie korzysta. Kiedyś nam tłumaczył: “Czyż rozsądny człowiek bez żadnego powodu właziłby pod ziemię?! To ja nie wiem, kim trzeba być, żeby tak po prostu pełznąć w to metro!” Powiedziałem Zemlakowi: “Wy docierajcie, jak wam wygodnie, a ja — metrem”. Zironizował z tego: mianowicie, że nie chcę równać do tak wybitnych jak on pisarzy, którzy nie upodabniają się do śmiertelników, którzy jak roboty lub górnicy są zaprogramowani, by pełzać pod ziemią. Nie wdawałem się w dyskusję, a powiedziałem, że już się zbieram i będę czekał na niego w pawilonie na nabrzeżu, gdzie jest kawa z koniakiem. “Na sucho” Wasyl Sydorowycz nigdzie i nigdy się nie spotykał. To u niego był taki sam niezłomny nawyk, jak, powiedzmy, słowa powitania przy spotkaniu. Czekać, jak to zawsze było z Zemlakiem, przyszło długo. Zdążyłem i kawę z koniakiem wypić, i kilka razy wyjść zapalić. Patrzyłem na milczący Dniepr, po którym już płynęły duże kry. One nagle zderzały się ze sobą i wtedy słychać było przyciszony trzask. Widziałem, jak wzdłuż nabrzeża tu czy tam zatrzymywały się pojedyncze ludzkie postacie i przyglądały się powolnemu, niczym wąż, ruchowi lodów Dniepru. Oczywiście, przeczucie wiosny i jej ostrożne niewidzialne awangardy, które pojawiają się gdzieś w niebiosach, w powietrzu, w jeszcze nieufnym szumie poczerniałych przez zimę i półsennych drzew, odzywają się w naszych duszach nieuświadomionym niepokojem i nadzieją na błogosławione zmiany w życiu. Aż tu zatrzymała się taksówka i z niej niezgrabnie wygrzebuje się Wasyl Sydorowycz.
Przyglądam mu się uważnie, jakbym widział go po raz pierwszy. Chcę zrozumieć, co takiego w nim podoba się kobietom. Wysoki, tyczkowaty, stąpa długimi krokami i niepewnie, jakby bał się zachwiać, długolicy, o grubych rysach twarzy, a siwogrzywą nieosłoniętą głowę trzyma dumnie, jakby osoba wysokiej rangi czy wódz, który lustruje swoje wojsko. Całkowita sprzeczność w samym sobie i całkowita zagadka ten Ziemlak. Chyba nie jest mi dane go pojąć. A może wtedy wszystko stałoby się zrozumiałe, gdyby patrzeć na niego kobiecymi oczami? One widzą to, czego nie dane jest zobaczyć czy nawet wyobrazić sobie nam, a my — to, czego nie widzą one. Zresztą one też inaczej niż my są skonstruowane. Podkreślał to Jean Paul: „U kobiet nawet rozum jest sercem”. „Mychajle, co za piękno! — aż jakby zaśpiewał Ziemlak. — To przecież odnawiać się zaczyna cały świat — każde drzewo i źdźbło, każda dusza, samo życie!..” Zawsze był nieco przewrażliwiony i patetyczny, ale aż tak egzaltowanego jeszcze go nie widziałem. Długo milcząc, staliśmy nad rzeką. Każdy myślał o czymś swoim. Wtedy miał 53 lata — i wydawał mi się, trzydziestolatkowi, tak bardzo starym. Dlatego dziwiłem się jego dynamicznej reakcji duszy na wiosenne wiatry i dnieprowy lodołam. Wszystko to nie tylko go wzruszało. Rozkoszował się tym, jakby degustator cudownym trunkiem. Ja, oczywiście, nie wiedziałem, że minie rok — i Wasyla Sydorowycza zabraknie. Gdyby mi ktoś wtedy to powiedział, nigdy bym w to nie uwierzył. Znałem rozmach jego planów twórczych: powieść „Wesołe Bokowenki” zakończy trylogię, w której już są „Łabędzie stado” i „Zielone Młyny”. Dalej ma być powieść o Kijowie. Jest już nie tylko tytuł: „Miasto dobrych duchów”, ale i patetyczna introdukcja do niego. A przecież Wasyl Sydorowycz chwalił się, że napisze — i już w myślach pisze — powieść o Skoworodzie. I pokaże go zupełnie nie takim, do jakiego nas przyzwyczajono. Bo on był zupełnie inny. Objawił się Ziemlakowi we śnie — i Wasyl Sydorowycz zapamiętał, jaki on jest. Nie wiem, dlaczego właśnie wtedy Wasyl Sydorowycz rozpoczął rozmowę na ten temat. Wiedząc, jak bardzo jestem zachwycony jego „Łabędzim stadem” (w swoich wspomnieniach o niej, zarówno w druku, jak i w „gatunku ustnym”, nie szczędziłem superlatywów), on, najwyraźniej, wierzył, że spełnię jego prośbę. A zabrzmiała ona tak: ponieważ wszyscy ludzie umierają, więc nie będzie na świecie i jego; i prosi mnie, abym po jego śmierci napisał o nim książkę. Mówił, że o wielu rzeczach rozmawialiśmy, lubicie moją prozę, umiecie słuchać i zapamiętywać, dlatego wam nie będzie trudno to zrobić. Być może Ziemlak przeczuwał, że jego sądny dzień jest już blisko? W historii literatury nie brak takich prowidencjalnych olśnień, kiedy pisarze nazywali czas lub okoliczności swojego odejścia z tego świata. Wspominam go w ówczesnym gronie literackim. Ziemlakowi udawało się przyjaźnić z kolegami różnych pokoleń. Z jednej strony — Borys Antonenko-Dawydowycz, Ołeś Honczar, Pawło Zahrebelny, Dmytro Pawłyczko, z drugiej — Wiaczesław Briuchowecki, Anatolij Skrypnyk i jeszcze inni. Szczególnie przyjazne stosunki łączyły go z szestdziesiatnykami (Hryhir Tiutiunnyk, który był dla niego poza konkurencją, Roman Andrijaszyk, Jewhen Hucało, Mykoła Winhranowski, Witalij Donczyk, Hryhorij Sywokiń, Mykoła Żułynski). Nie będąc krytykiem i ogólnie nie mając zakochania w krytycznej muzie, nierzadko brał się za wspieranie pochlebnymi słowami kogoś z przyjaciół. Pamiętam, jak wysunięto na zdobycie Nagrody Szewczenkowskiej Dmytra Pawłyczkę. Wtedy rozeszły się plotki, że nagrody poeta nie dostanie, bo choć stawia on niekiedy „świeczkę za zdrowie partii”, mimo wszystko nie przestaje być dla niej niepewnym. Wasyl Sydorowycz przyniósł do działu krytyki cały stos zapisanych ogromnymi (jakby dziecko pisało!) literami papierów. „Oto tutaj artykuł o Pawłyczce — powiedział mi. — Pomóżcie go złożyć do kupy”. Były to fragmenty wrażeń o różnych książkach Pawłyczki, długie cytaty tego, co Ziemlakowi szczególnie się podobało. Ogólne jego rozważania o naturze poezji i jej znaczeniu w życiu kulturalnych narodów. Wszystko to w żaden sposób nie nadawało się na spójny artykuł. Po prostu rozproszone impresje, medytacje i cytaty. Każdy osobno wzięty fragment był ciekawy, ale prawie wszystkie one zdecydowanie odpychały się od siebie. Z tego czuło się, że dla autora właściwe jest fragmentaryczne myślenie. Cały dzień składaliśmy z Wasylem Sydorowyczem wszystko to w jeden tekst. Musiał pisać przejścia i wszelkie wypełniacze między fragmentami. W końcu z tego wszystkiego już wyłaniał się niby ukończony artykuł z feerycznymi błyskami myśli w różnych akapitach. Czytelnik powie, że to charakterystyczne dla autora impulsywne myślenie, kiedy nakreśla on wrażeniowy punkt, nie kłopocząc się dokładnością wyjaśnień swoich wrażeń. Nie przypominam sobie, jaki tytuł przykleił do artykułu Wasyl Sydorowycz. Zdaje się, że było to coś tak patetycznego o wiecznych partyturach poety. Proponowałem uniknąć patosu i podać coś absolutnie codziennego: „Pawłyczko dzisiaj”. Mówiłem, że tym podkreślimy, iż Pawłyczko to nie ten wariant, kiedy trzeba wyjaśniać, kto to. Do tego tym napomkniemy, że za autorem jest już i literacka przeszłość; można mówić o osobliwościach jego twórczej ewolucji. Wasyl Sydorowycz trochę pomyślał i zgodził się. Cieszyłem się: klasyk mnie posłuchał. Z nimi to rzadko bywało — mało nie na śmierć stoją przy swoim. „Skoro nasza współpraca była w polubownym duchu — rzekł z zadowolonym uśmiechem Ziemlak — proponuję uczcić ją w „Eneju” na poziomie wiecznych partytur!” I uczciliśmy — Wasyl Sydorowycz, ponieważ okazał się bez pieniędzy, częstował nie tylko mnie, ale i wszystkich, którzy do nas poprzyklejali się (a przyklejało się niemało!) na kredyt. Pawłyczko nie ukrywał swojego zachwytu z artykułu Ziemlaka. Był on naprawdę niestandardowy i żywy w języku. Bez żadnych „poeta ucieka się do…”, „autor jaskrawo obrazuje…” itd. Do tego Pawłyczko jednak laureatem został. I Wasyl Sydorowycz wyraźnie podkreślił, że to i jego, Ziemlaka, cząstka zwycięstwa. On, człowiek absolutnie szlachetny, jednak umiał cieszyć się z sukcesu przyjaciela. Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Projekt „Szczegóły życia Szewczenki” jest motywowany świadomością słów poety z autobiograficznego „Listu T. Gr. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „Ośmielam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Wołodymyr Melnyczenko uważa, że „Encyklopedia Szewczenkowska” w 6 tomach, wydana na Ukrainie w latach 2012–2015, jest wybitnym dziełem o światowym znaczeniu. Właśnie dlatego wciąż proponuje nazwiska osób, które jego zdaniem powinny w przyszłości wejść do encyklopedii lub specjalnego dodatku do niej. Tym razem autor opowiada o ośmiu postaciach historycznych: N. S. Aksakowej, O. I. Gołowkinie, A. A. Zakrewskim, O. D. Kryłowie, M. I. Mirciewie, W. M. Rodem, O. I. Tonie, Fiodorze Iwanowiczu (carze).
Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki
„Z rozkoszą słuchałem moich rodzinnych pieśni, śpiewanych przez Nadzieję Siergiejewną” Według słów Szewczenki, „cała rodzina Aksakowów nieszczerze serdecznie współczuje Małorosji i jej pieśniom, i w ogóle jej poezji”. W Dzienniku poeta wymieniał z nazwiska głowę rodziny S. T. Aksakowa oraz jego synów Iwana, Konstantego i córkę Nadzieję: „Do godziny 9-ej (25 marca 1858 r. — W. M.) przebywałem u Aksakowów i z rozkoszą słuchałem moich rodzinnych pieśni, śpiewanych przez Nadzieję Siergiejewną”. Taras Hryhorowycz nie wspomniał jedynie o starszej córce Wierze Siergiejewnie, jednak artykuł o niej został zamieszczony w „Encyklopedii Szewczenkowskiej”, co jest słuszne. Dziwi jedynie brak artykułu o Nadziei Siergiejewnie, ciepło wspominanej przez Szewczenkę. Aksakowa Nadzieja Siergiejewna (1829–1869) — młodsza córka S. T. Aksakowa. Wykazywała szczególne zainteresowanie ukraińskimi pieśniami, miała zdolności muzyczno-wokalne, grała na gitarze. Wiadomo, że M. W. Gogol lubił słuchać ukraińskich pieśni w jej wykonaniu. Powiedzmy, 16 stycznia 1850 r. na wieczorze u Aksakowów poprosił N. S. Aksakową o śpiew: „Gogolowi śpiewałam, na jego prośbę, małorosyjskie pieśni... Gogol słuchał, zdaje się, z przyjemnością...”. S. T. Aksakow pisał, że na początku października 1851 r. M. W. Gogol wpadł do nich: „Nadieńka śpiewała małorosyjskie pieśni, a on sam śpiewał z żywością i bardzo zabawnie”. W dzienniku W. S. Aksakowej opowiada się, jak w grudniu 1854 r. przyjechał do nich P. O. Kulisz, ale bez żony, i „Nadieńka żałowała, ponieważ pragnęła widzieć małorosjankę i słyszeć małorosyjskie pieśni”. Jest też zapis o tym, że „po herbacie Kulisz zaproponował Nadieńce czytać po małorosyjsku i podarował jej swój zeszyt wypisów z małorosyjskich pieśni, potem śpiewano małorosyjskie i słowiańskie pieśni”1. A na początku 1855 r. P. O. Kulisz pisał do S. G. Aksakowa: „...27 stycznia wysłałem dla Nadziei Siergiejewny 11 głosów małorosyjskich pieśni, przepisanych przeze mnie własnoręcznie...”. Zgodzicie się, że to przekonująco świadczy, iż Pantełejmon Ołeksandrowycz poczuł i wsparł szczery zachwyt N. S. Aksakowej ukraińskimi pieśniami ludowymi. Szczególnie ważne jest odnotowanie, że w marcu 1858 r. Szewczenko w jeden wieczór ocenił talenty N. S. Aksakowej, którymi zachwycali się jego rodacy. Młodsza córka S. T. Aksakowa weszła do historii jako śpiewaczka amatorka, która podarowała niemało przyjemnych i radosnych chwil wielkim Ukraińcom.
„...U znanego tabacznika Onisima Gołowkina w Petersburgu” W Dzienniku Szewczenki znajdują się ciekawe zapisy opowieści jego znajomego z Twierdzy Nowopietrowskiej, emerytowanego urzędnika 12 klasy, prywatnego kramarza K. M. Zygmuntowskiego. Swego czasu K. G. Paustowski pisał, że był on „kłamliwym, nieoświeconym starcem”. W rzeczywistości rzekomo autobiograficzne opowieści K. M. Zygmuntowskiego były przeważnie niewinnymi zmyśleniami. Przynajmniej tak uważał Szewczenko: „...Dobroduszny starzec, ale przesadnie naiwny i zupełnie nieszkodliwy kłamczuch”. Uznaje się, że opowieści K. M. Zygmuntowskiego do dziś nie mają, z reguły, potwierdzenia dokumentalnego. Jednak jego zmyślenia budzą zainteresowanie w krótkim streszczeniu dobrego geniusza, który nie tylko pokornie wysłuchiwał „czarownych przygód naiwnego Telemona”, ale i zapisywał je z szczególną dokładnością, utrwalając także nieznane mu nazwiska. Powiedzmy, taka notatka z „autobiografii” K. M. Zygmuntowskiego: „Pierwszą część młodości spędził w randze nauczyciela domowego u znanego tabacznika Onisima Gołowkina w Petersburgu”. Udało mi się ustalić, że taki tabacznik istniał naprawdę! Co więcej, Gołowkin Onisim Iwanowycz (? –1832) był założycielem fabryki tytoniu w Petersburgu. Więc, jakimkolwiek kłamczuchem nie byłby K. M. Zygmuntowski, dodał on jeszcze jedno realne nazwisko do ogromnej listy ludzi, tak czy inaczej utrwalonych przez Szewczenkę. Oczywiste, że było to za mało, by wcześniej wspomnieć nieznane nazwisko w komentarzach do Dziennika, a tym bardziej włączyć do „Encyklopedii Szewczenkowskiej”, ale w przyszłości... Już pisałem o tym, że w encyklopedii, czy dodatku do niej, moim zdaniem, należy przedstawić każdą postać, choćby jeden raz oznaczoną przez Szewczenkę w utworach, Dzienniku i korespondencji.
„...Nazwał się bratankiem hrabiego Zakrewskiego, moskiewskiego generała-gubernatora...” W kontekście wspomnianych zapisków Szewczenki ze słów K. M. Zygmuntowskiego zesłaniec wspomina prawdziwego, „bezsumiennego” kłamcę, „łajdaka Campignoni” — garnizonowego inżyniera-podporucznika A. O. Compioniego, który „skłamał pewnego razu do tego stopnia, że nazwał się bratankiem hrabiego Zakrewskiego, moskiewskiego g[enerała]-gubernatora...” Ta postać, oczywiście, powinna znaleźć się w „Encyklopedii Szewczenkowskiej”! Zakrewski Arsenij Andriejewicz (1783—1865) — fiński generał-gubernator w latach 1823—1831, a od 1828 r. jednocześnie minister spraw wewnętrznych Rosji. Był członkiem Najwyższego Sądu Karnego w sprawie dekabrystów. Od maja 1848 r. do kwietnia 1859 r. — moskiewski wojskowy generał-gubernator. Czyli zajmował to stanowisko również podczas najdłuższego pobytu Szewczenki w Moskwie — w marcu 1858 r. W Centralnym Archiwum Historycznym Moskwy udało mi się znaleźć nieznane dokumenty, w szczególności zawiadomienie z zarządu petersburskiego wojskowego generała-gubernatora, wysłane do A. A. Zakrewskiego jeszcze 28 września 1857 r. „na wypadek przybycia szeregowego Szewczenki do Moskwy lub guberni moskiewskiej”, a także oficjalny list wojskowego gubernatora guberni niżnonowogrodzkiej A. N. Murawjowa, wysłany do „pana Moskiewskiego Wojskowego Generała Gubernatora”, w którym bezpośrednio mowa była o przyjeździe Szewczenki do Moskwy w marcu 1858 r. W raporcie pełniącego obowiązki moskiewskiego oberpolicmajstra księcia A. I. Kropotkina na ręce A. A. Zakrewskiego zaznaczono, że „za Szewczenką, przed jego wyjazdem stąd do S.-Petersburga, ustanowiono ścisły nadzór policyjny”2. A. A. Zakrewski zyskał złą sławę w kręgach liberalnych przez swój despotyzm i nieprzejednanie wobec nowych prądów, otrzymał nawet przydomek „Czurban-pasza”. Szczególnie podejrzliwie A. A. Zakrewski odnosił się do słowianofilów, uważając ich za „tajne stowarzyszenie polityczne”. Ale gubernator nie lubił też okcydentalistów. Za czasów A. A. Zakrewskiego sporządzono policyjną „Listę osób podejrzanych w Moskwie”, figurowało na niej niemało osób, z którymi Szewczenko poznał się w mieście w marcu 1858 r., powiedzmy, Iwan i Konstantin Aksakowowie, I. K. Babst, M. Ch. Kietczer, A. I. Koszelew, A. S. Chomiakow, J. I. Jakuszkin. Zdaniem czujnego gubernatora, przyjaciel Szewczenki M. S. Szczepkin był w ogóle gotowy na wszystko, aż do przewrotu. Między innymi, A. J. Smirnowa ostrzegała M. W. Gogola: „Pocztą strzeżcie się pisać, jesteśmy otoczeni szpiegami Zakrewskiego, a listy nasze są czytane...” A. A. Zakrewski występował przeciwko budowie fabryk, zakładów i manufaktur, ograniczał napływ do Moskwy ludzi do pracy i żądał wydalenia z miasta przybyszów ze wsi, motywując to wszystko koniecznością zapobiegania niepokojom. Moskiewczycy mówili, że „przy Zakrewskim Moskwa stała się wielką męczennicą”. Rosyjski historyk i publicysta B. N. Cziczerin, z którym Szewczenko poznał się w Moskwie w marcu 1858 r., pisał o A. A. Zakrewskim, że ten „pojawiał się w Moskwie jako prawdziwy typ mikołajowskiego generała, uosobienie całej bezczelności brutalnej, ignorantycznej i niczym niepowściągniętej władzy. Chciał, żeby wszystko przed nim drżało... W Moskwie zapanowały niepohamowane samowola, łapownictwo i brud”. Ważne, że w komentarzach Jefremowa do Dziennika Szewczenki (1927) sam Serhij Oлександрович szczególnie ostro zaznaczył: „Moskwą rządził Zakrewski jak prawdziwy satrapa, okazując się jednym z najgorszych administratorów czasów Mikołaja, wtrącał się we wszystko, co tylko wpadało mu w oko, szeroko praktykował system szpiegostwa, ucisku, drobiazgowego węszenia”. Niestety, wszystkie te oceny zniknęły w późniejszych wydaniach Dziennika Szewczenki. O reakcji moskiewskiej opinii publicznej na dymisję niepopularnego A. A. Zakrewskiego świadczy kuriozalna wiadomość w jednej z gazet: „Piszą nam z Moskwy, że w bieżącym roku wiosna nadeszła bardzo wcześnie, tak że jeszcze przed dniem św. Jerzego wygoniono bydło w pole”. Przyjaciel Szewczenki O. M. Bodiański znał A. A. Zakrewskiego, nawet był u niego na przyjęciu, wielokrotnie wspominał go w dzienniku, jednak nigdy — w krytycznym kontekście. „...Wymyślił, że poczęstuje mnie jakimś młodym generałem Kryłowem...” Ta wzmianka o nieznanym poecie generale pojawiła się w Dzienniku Szewczenki 16 kwietnia 1858 r., kiedy I. L. Dziubin przedstawił go „ziomkowi z Charkowa”: „Pomimo młodości i uprzejmości, generał okazał się daleko nie sympatycznym. A obiad jego, niemal carski, też wydał się jakimś mdłym”. Ciekawe, że na marginesach tego zapisu Szewczenki w Dzienniku, podarowanym, jak wiadomo, M. M. Łazarewskiemu, ten zrobił własnoręczny dopisek: „Znana kanalia”. Biorąc pod uwagę to, że M. M. Łazarewski tylko w tym przypadku, czyli zaledwie raz (!), pozwolił sobie dopisać komentarz do tekstu poety, był, najwyraźniej, pod wrażeniem znawstwa ludzi i spostrzegawczości Szewczenki, który pozostawił mało przyjemną charakterystykę generała. Bezsprzecznie, że M. M. Łazarewski, i nie tylko on, wiedział o wiele więcej niż my dzisiaj o generale-kanalii, czyli podstępnym, chytrym człowieku, szelmie i oszuście. Kryłow Aleksandr Dmitrijewicz (1819—1887) — urodzony na Ukrainie, karierę rozpoczął w Charkowie. Był dyrektorem kancelarii głównodowodzącego Armią Krymską A. S. Mienszykowa we wrześniu 1854 r. — lutym 1855 r. Wśród papierów A. D. Kryłowa zachowała się donosicielska notatka o M. D. Gorczakowie, który w lutym 1855 r. stanął na czele Armii Krymskiej i dowodził obroną Sewastopola do sierpnia 1855 r. W każdym razie archiwum A. D. Kryłowa, które przechowywane jest w Rosyjskiej Bibliotece Narodowej w Petersburgu (F. 396), pozostaje niedostatecznie zbadane. A. D. Kryłow służył jako urzędnik Ministerstwa Wojny (figurował w cywilnej randze generalskiej rzeczywistego radcy stanu), był członkiem Głównego Sądu Wojskowego. Nawet obiad z niesympatycznym mu generałem wydał się Szewczence mdły. A, powiedzmy, następnego dnia poeta poznał intelektualistę, sympatycznego człowieka K. D. Kawielina i oto już 20 kwietnia „obiadował u... Kawielina”, a wkrótce znów „umówili się obiadować u K. D. Kawielina”. „Zawarła umowę... z p. Mircowem” Tego dnia — 23 lutego 1858 r. — Szewczenko był przykro zaskoczony i obrażony, gdyż dowiedział się, że jego „droga Piunowa”, którą, na jej prośbę, próbował z pomocą M. S. Szczepkina urządzić do Teatru Charkowskiego, „nie doczekawszy się listu z Charkowa, zawarła umowę z tutejszym nowym dyrektorem teatru, z p. Mircowem”. Wiadomo, że dyrektorem Niżnonowogrodzkiego Teatru Jarmarcznego był A. P. Wariencow, o którym jest odpowiedni artykuł w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” (t. 1). Jeszcze w wydaniu Jefremowa Dziennika Szewczenki (1927) ukraiński teatrolog P. I. Rulin zwrócił uwagę na to, że M. I. Mircow „był dyrektorem nie niżno- T. Szewczenko. Monaster Pieczerski w Niżnym Nowogrodzie. Szkic. 9 października 1857 r.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...miejscowego, ale kazańskiego teatru...» Na potwierdzenie przypomniał, jak zeznawała K. B. Piunowa, że zaprosił ją na scenę kazańską w 1858 r. «Н. И. М-це-ъ»3. Siedem dekad później powtórzył to L. N. Bolszakow, a w komentarzach do akademickiego wydania Dziennika na początku obecnego stulecia potwierdzono, że od następnego sezonu K. B. Piunowa grała już w Teatrze Kazańskim. Co do M. I. Mircewa, to „tutejszym” mógł zostać nazwany w zapisie, ponieważ przebywał wówczas w Niżnim Nowogrodzie, a „nowym” — ponieważ objął w tym samym roku antreprizę w Kazaniu (lub w odniesieniu do K. B. Piunowej)”4. Przynajmniej tę informację o wspomnianym przez poetę M. I. Mircewie należy w przyszłości włączyć do wydania encyklopedycznego.
„Słuchali wykładu profesora Rodego” Dzień po powrocie z zesłania do Petersburga, 29 marca 1858 r., Szewczenko zanotował w Dzienniku: „Wieczorem wybraliśmy się do cyrku-teatru, by obejrzeć i wysłuchać obrazowego wykładu z geologii profesora Rodego. Wykład o budowie wszechświata jest piękny. Także astronomiczne obrazy nie są zbędne, ale po co te nieokrzesane suzdalskie widoki5 miast i budowli, które obrażają sztukę? I po co te żywe, wirujące wzory z perkalu, które obrażają naukę? Dziwne! A jeszcze dziwniej, że publiczność bije brawo tej balaganowej wulgarności. Tłum. I to jeszcze stołeczny tłum!”
Chodziło o wykład znanego popularyzatora wiedzy naukowej, profesora W. M. Rodego „Obrazy optyczne do historii powstania skorupy ziemskiej”, o którym wspomnienie zostawiła O. A. Sztakenszneider (1838–1897), córka architekta, profesora Akademii Sztuk Pięknych A. Sztakenszneidera: „To przedstawienie w 40 obrazach ukazuje stopniowy rozwój powierzchni ziemi aż do jej obecnego stanu... Obrazy zmieniają się bez przerwy. I wreszcie, po różnych potworach, nam nieznanych, pojawiają się zwierzęta znajome i wreszcie człowiek”. Właśnie te obrazy, na wzór iluzjonu, wywarły na Szewczence wrażenie „balaganowej wulgarności”. Nic dziwnego, że tak zjadliwie wyraził się o „stołecznym tłumie”. W tym kontekście przywołuje się skrzydlaty łaciński wyrażenie, znane z czasów wielkiego poety starożytności Horacego Kwintusa (65–8 r. p.n.e.): „Gardzę i nienawidzę nieuczonego tłumu”.
Nawiasem mówiąc, praktycznie w tym samym czasie (5 kwietnia 1858 r.) w czasopiśmie „Pustozwon” ukazał się taki wierszyk:
Niedawno były w modzie
Spektakle w nowym rodzie:
Pokazywał nam Rode
Przy wszystkich uczciwych ludziach,
Jak w dziewiczej przyrodzie
Potwór żył na potworze.
Co zaś do samej naukowej opowieści profesora o budowie wszechświata, to Szewczence się ona spodobała. Co więcej, jest ona piękna! Właśnie tu poglądy poety nie zgodziły się z oceną petersburskiego i nowogrodzkiego metropolity Grzegorza (Postnikowa Gieorgija Pietrowicza), znanego ze swych ostrych wystąpień przeciwko ówczesnej nauce, oświacie, prasie i temu podobnym. Zwrócił się on do oberprokuratora Synodu ze skargą, w której mówiono o tym, że „jakiś cudzoziemiec Rode ... w różnych wyższych zakładach naukowych, za pomocą różnych obrazów, nie wspominając ani słowem o Bogu Stwórcy, pokazuje, że powstanie naszej ziemi z wszystkimi jej roślinami i zwierzętami, nie wyłączając ludzi, pochodzi wyłącznie z działania sił przyrody jakiejś pierwotnej materii w ciągu nie zwykłych sześciu dni, lecz sześciu większych lub mniejszych, długotrwałych okresów. Obecnie, jak mówią, ten Rode już daje swoje przedstawienia publicznie, przy Wielkim Teatrze, w cyrku...”
Ponieważ wszystko to jest „nadto szkodliwe dla wiary ludowej i moralności”, metropolita Grzegorz prosił, aby „wspomniane przedstawienie w cyrku zostało wstrzymane”. Tak też uczyniono. Szewczenko nie mógł o tym nie wiedzieć, bo nawet A. I. Herzen w Londynie odpowiedział w „Kołokole” ostrą notatką „Archipasterska gorliwość o ciemności”: „Może nasi pasterze z rozczuleniem marzą o tym, że gasząc światło dzienne, zwiększą sprzedaż świec kościelnych!”
Przynajmniej przypomnę, że w tym samym 1858 r. A. I. Herzen opublikował felieton „O gorliwym, o pasterzu pobożnym!”, w którym, wspomniawszy o prześladowaniach metropolity Grzegorza wobec profesora W. M. Rodego, wyśmiał także jego protest przeciwko rysunkowi kobiecej sukni z wzorami w postaci krzyżyków, zamieszczonemu w czasopiśmie „Syn Otieczestwa”: „Gazetobójco, spódniconienawidzący, nienawistniku mody, prześladowco nauki o ziemi — módl się za nami do Boga!”
Najwyraźniej Taras Grzegorowicz czytał ten felieton i podzielał oceny A. I. Herzena, czego dowodzi jego wiersz „Umarł mąż wielki we włosiennicy...” (17 czerwca 1860 r.) — satyryczna reakcja na śmierć metropolity Grzegorza, którego Szew-
K. Briullow. Portret O. Ton. 1837–1840
…czenko nazwał go, po herzenowsku, «jupkoborcą». Biografię W. M. Rodego trzeba jeszcze zbadać, lecz niewątpliwie powinien on znaleźć się w encyklopedii.
„Olenie Iwanownie Ton. Szczery Taras Szewczenko” Olena Iwanowna Ton (14.05.1820–15.06.1911) z wybitnego rodu Bergów jest rzadko wspominana w szewczenkoznawstwie jako żona rosyjskiego architekta K. A. Tona (1794–1881), który naśladował zewnętrzne cechy staroruskiego i bizantyjskiego budownictwa sakralnego. Ten pseudoruski styl został przez Mikołaja I uznany za oficjalny. W poemacie „Sen” Szewczenko groteskowo pisał o carze, który „wciąż buduje świątynie”. K. A. Ton opracował typowe projekty cerkwi na 1000, 500 i 200 osób, a architekci w całym imperium musieli trzymać się form i stylu przez niego wskazanych. Szewczenko zdecydowanie negatywnie odnosił się do budowli Tona, zwłaszcza Wielkiego Pałacu Kremlowskiego i cerkwi Chrystusa Zbawiciela. W zapisie poety w Dzienniku z 19 marca 1858 r. czytamy: „Nie widziałem Kremla od 1845 roku. Koszarowaty pałac bardzo go oszpecił… Cerkiew Zbawiciela w ogóle, a zwłaszcza główna kopuła, jest paskudna. Skrajnie nieudane, ogromne dzieło. Jakby gruba kupczycha w złotym czepcu stanęła na pokaz wśród białego kamienia”. Oczywiście o K. A. Tonie jest artykuł w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” (t. 6), dlatego opowiem tylko to, czego tam nie ma. Co ciekawe, współczesny rosyjski badacz O. G. Mitrofanow podziela punkt widzenia Szewczenki na temat cerkwi Chrystusa Zbawiciela i w swojej książce o Moskwie nawet nazwał rozdział słowami poety: „Kupczycha w czepcu”6. Nie mogę też nie wspomnieć, że w rosyjskim wydaniu „Chronoskop” (2003), zawierającym kronikę ważnych faktów i wydarzeń historii, pod rokiem 1841 odnotowano wydanie poematu Szewczenki „Hajdamacy” oraz ogłoszenie „Najwyższej rekomendacji” dotyczącej budowy cerkwi zgodnie z rosyjsko-bizantyjskim stylem architekta K. A. Tona. Przypomnę, że według jego projektu zbudowano dworzec Mikołajewski w Petersburgu (1847–1851) oraz dworzec o tej samej nazwie w Moskwie (1845–1852), z których Szewczenko wielokrotnie korzystał, a pod koniec kwietnia 1861 r. te dworce były świadkami przewożenia trumny z prochami poety z Petersburga do Moskwy. Ironia losu Szewczenki polegała na tym, że K. A. Ton, który od 1854 r. był rektorem petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, uczestniczył 2 września 1860 r. w posiedzeniu wstępnym rady akademickiej, na którym postanowiono nadać Szewczence tytuł akademika; bez rektora nie obyło się także wystawienie Dyplomu artyście T. H. Szewczence na tytuł akademika „za sztukę i znajomość sztuki graweru”, podpisanego 31 października tego roku przez prezesa Akademii Sztuk Pięknych, wielką księżną Marię Mikołajewnę. Jednak wszystkie negatywne opinie Szewczenki o K. A. Tonie zostały zanotowane przez niego w Dzienniku, a rektor najwyraźniej nie miał o nich pojęcia. Ale tu pojawia się ważny szczegół, który przesądza o konieczności włączenia żony rektora, O. I. Ton, do „Encyklopedii Szewczenkowskiej”. Ten historyczny dyplom otrzymał M. M. Łazarewski, ale Szewczenko właśnie w ten pamiętny dzień podpisał świeżo wydany „Kobzarz Tarasa Szewczenki w przekładzie rosyjskich poetów”: „Elenie Iwanownie Ton. Szczery Taras Szewczenko. 31 października 1860”. Jest oczywiste, że taki dar dla akademika było niezręcznie składać rektorowi – ich znajomość nie była bliska i miała charakter oficjalny – a ponadto, sądzę, Szewczenko nie miał ochoty zwracać się do K. A. Tona. Jednak jego żonie, gdyby nawet nie była poecie znajoma, tym bardziej książki by nie podarował! Zatem istotnie się znali, o czym wcześniej nie było mowy. Dla przykładu, w „Kronice życia i twórczości Tarasa Szewczenki” P. W. Żura nazwisko O. I. Ton w ogóle nie jest wspomniane. Nie pojawiło się ono również w komentarzach o K. A. Tonie do Dziennika Szewczenki, w tym w słynnym wydaniu Jefremowa z 1927 r. Moim zdaniem ich znajomość nastąpiła pod koniec lat 30. XIX w., kiedy K. P. Briułłow stworzył wspaniały portret O. I. Ton (1837–1840)7, która wówczas nie miała jeszcze 20 lat, a Szewczenko był jednym z ulubionych uczniów K. P. Briułłowa, bywalcem jego pracowni, w której w 1839 r. nawet przez pewien czas mieszkał. O. I. Ton przeżyła swego sławnego męża o 30 lat, odchodząc z tego świata w wieku 91 lat.
„...Zbudowany za cara Fiodora Iwanowicza...” Rano 9 października 1857 r. Taras Hryhorowycz otrzymał wreszcie długo oczekiwaną książkę M. I. Chramcowskiego „Krótki zarys historii i opis Niżnego Nowgorodu”, wydaną w 1857 r. Z niej dowiedział się, że Peczerski monastyr, którego rysunek ołówkiem wykonał tego dnia, „zbudowany za cara Fiodora Iwanowicza w 1597 [r.] w miejsce zniszczonego starożytnego monastyru, założonego przez archimandrytę Dionizego”. W „Encyklopedii Szewczenkowskiej” (t. 2) znajduje się artykuł poświęcony założycielowi i archimandrycie Peczerskiego monastyru w Niżnym Nowgorodzie Dionizemu (? — 1385), ale brakuje odpowiedniej publikacji o caru Fiodorze Iwanowiczu. Wydaje się to dziwne tym bardziej, że celowo zamieszczono artykuł o wielkomęczenniku Fiodorze Tyronie, również pobieżnie wspomnianym przez Szewczenkę w jednym z listów do F. M. Łazarewskiego. Wzmianka o rosyjskim carze nie była w tym przypadku przypadkowa; poeta, jak zawsze, z właściwą sobie precyzją odnotował historyczny szczegół ważnego wydarzenia. Rzecz w tym, że latem 1597 r. Peczerski monastyr został zniszczony przez obsunięcie się góry, a w tym samym roku przeniesiono go o wiorstę wyżej w górę biegu Wołgi, a „car moskiewski, Fiodor Iwanowicz, — jak zauważył jeszcze S. O. Jefremow, — natychmiast odbudował go na nowo”. Nawiasem mówiąc, L. N. Bolszakow, porównując rysunki Peczerskiego monastyru Szewczenki z rysunkami D. Bystrickiego, dołączonymi do drugiej księgi M. I. Chramcowskiego „Krótki zarys historii i opis Niżnego Nowgorodu”, których Szewczenko już nie widział, pisał: „W przeciwieństwie do Bystrickiego, Szewczence udało się podkreślić rzeźbę terenu, który kiedyś, jeszcze w XIV wieku, upodobał sobie mnich Dionizy, uwiecznić budynki i podwórza otaczające teren monastyru; co zaś do samego monastyru, to w tym szkicu Szewczenki występuje przed nami nie zastygłą, paradną fotografią fasad, lecz „żywą”, oddychającą pamiątką stuleci, natchnionym dziełem rąk ludzkich. Szewczenko chyli głowę nie przed „świętością” monastyru — przed talentem twórcy-ludu”... Zupełnie oczywiste jest, że dokładności, wiarygodności, głębokiemu historyzmowi rysunku sprzyjała nie tylko zwykła maestria artysty, lecz maestria pomnożona przez znajomość okoliczności historycznych. Dzięki temu, że Szewczenko je znał, wiele zawdzięczał książce M. I. Chramcowskiego8. Otóż car Fiodor Iwanowicz (1557— 1598) — trzeci syn Iwana IV Groźnego — był ostatnim przedstawicielem moskiewskiej gałęzi dynastii Rurykowiczów, zasiadał na tronie od marca 1584 r. Wszedł do historii jako car, który mało interesował się działalnością państwową, a faktycznym współwładcą od 1587 r. był jego szwagier Borys Godunow: „Fiodor panował, a Borys rządził”. Nawiasem mówiąc, o Borysie Godunowie i Iwanie Groźnym, których Szewczenko wspomina w Dzienniku 11 sierpnia 1857 r., zamieszczono hasła encyklopedyczne. Moim zdaniem każde nazwisko Szewczenki powinno znaleźć oddźwięk w literaturze encyklopedycznej o narodowym geniuszu.
————————— 1 Dziennik Wiery Siergiejewny Aksakowej. — M., 2004. — S. 21, 25. 2 Centralne Archiwum Historyczne Moskwy, zesp. 16, inw. 47, sprawa 130, k. 4-5 odw., 11, 15. 3 Pełne zbiory utworów Tarasa Szewczenki. T. 4. Notatki dzienne (Dziennik). — Kijów: Państwowe Wydawnictwo Ukrainy, 1927. — S. 676. 4 Taras Szewczenko. Pełne zbiory utworów w dwunastu tomach. T. 5. — Kijów: Naukowa Dumka, 2003. — S. 389. 5 Wiadomo, że „suzdalszczyna” była przez Szewczenkę traktowana jako rzemiosło o niskich walorach artystycznych i przeciwstawiana wysokiej sztuce. Artysta miał na myśli popularne w Rosji obrazki z podpisem lub tanie wydawnictwa, które wyróżniały się prymitywnością przedstawienia i były przeznaczone dla nienależnie wymagających gustów szerokich warstw ludowych. Szczególną sławą cieszyło się miasto Suzdal jako ośrodek obrazków ludowych (łubków) i literatury łubkowej. U W. I. Dala utwór łubkowy w ogóle wiąże się tylko z Suzdalem: „Lubočnaja kartina, suzdalskaja”. Ciekawe, że w noweli „Artysta” jest nawet miejsce, w którym Szewczenko, porównując wymyślony, wirtualny improwizowany obraz K. P. Briułłowa z obrazem z Ermitażu N. Poussina „Zdjęcie z krzyża” (ok. 1630 r.) nie na korzyść tego ostatniego, nazywa to znane dramatyczne płótno „po prostu suzdalszczyną”. Chodzi, moim zdaniem, nie tyle o konkretne dzieło N. Poussina, ile o ostre odrzucenie przez Szewczenkę zjawiska prymitywnej suzdalszczyny, narzucanej narodowi. 6 Mitrofanow A. Spacery po dawnej Moskwie, Prieczistienka. — M.: Kluczs-S, 2008. — S. 78. 7 Przechowywany w Państwowym Muzeum Rosyjskim. Na wystawie K. P. Briułłowa w Kazaniu w 2016 r. portret O. I. Tonu został w prasie odnotowany jako jeden z najlepszych w dorobku artysty. 8 Bolszakow L. N. Jechał poeta z zesłania... — Kijów: Dniepr, 1977. — S. 104.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wszystko, dla czego zabiegaliśmy i w co wkładaliśmy tak wiele wysiłku, nie uczyniło nas szczęśliwymi. To znaczy, byliśmy szczęśliwi, ale w zupełnie innych momentach życia. Wydawało mi się, że to bardzo aktualny dla nas temat. Z oryginalnej sztuki Szenderowicza niewiele zostało. Uzyskaliśmy od autora zgodę nie tylko na tłumaczenie, ale i na adaptację. Zmieniono nie tylko imiona, ale i biografie bohaterów, nie tylko miejsce akcji, ale i akcenty znaczeniowe. Zmieniliśmy wiele ważnych rzeczy. Na przykład główny bohater jest u nas byłym deputowanym szczebla lokalnego. W tej postaci zebrano najostrzejsze choroby naszego społeczeństwa. Nie jestem skłonny dzielić społeczeństwa na „oni” i „my”. Mówią, że źli są deputowani, źli są kierownicy, a naród jest dobry. Ale ja uważam, że nie ma dymu bez ognia. I zasługujemy na to, co mamy. Przecież wybrańcy narodu nie przybyli z Wenus. Próby nie były łatwe, ponieważ dwaj aktorzy, którzy grają główne role — ja i Ołeh Szuszpannykow — występują w tym spektaklu również jako reżyserzy. To było nieco ryzykowne. W pewnych momentach wydawało się, że wszystko przepadło i nic z tego nie wyjdzie. Ale reakcja widzów świadczy o tym, że ry- Mój bohater pokornie wiódł nie swoje, nieciekawe życie — i w końcu dotarł do punktu krytycznego. I właśnie tutaj chce się, aby człowiek wybierał nie śmierć, a życie. Nowe życie. Mam wiele pozytywnych opinii, ludzie dziękują, że dzięki tej historii przewartościowali swoje życie. Spektakl to swoisty trening psychologiczny. Od czasu, gdy napisałem sztukę, minęło już kilka lat. Po raz pierwszy wystawiono ją w teatrze-studio imienia Antonio Gaudiego. W tym spektaklu grał mój syn Jewhenij Konoszczuk, stała się ona jego pracą dyplomową jako absolwenta Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego. Również do swojej pracy dyplomowej moją sztukę wybrała scena Narodowego Akademickiego Teatru Operetki, była ona scenografką wielu spektakli. Pracowałem już z nią razem nad spektaklem „Callas”. Wydaje mi się, że równie trafnie znaleźliśmy z panią Iryną rozwiązanie scenograficzne w spektaklu „Likwidacja”. Są to drzwi wejściowe, które stanowią lakoniczny symbol wejścia i wyjścia z tego świata. Pani Iryna jest również kostiumografem, to jej decyzja dla mojej postaci, która jest cała w czerni. Równie trafnie podkreślono styl „pszonka-style” za pomocą szlafroka, który nosi Tarasenko Taras Tarasowycz. W końcu znalazłem materiał na swój nowy monospektakl. Będzie to sztuka „Obserwator” kanadyjskiego dramaturga ukraińskiego pochodzenia Maurice’a Panicha. Sztuka napisana dla dwojga wykonawców. Ale widzę, jak można z niej zrobić monospektakl. Nasze centrum sztuki czeka wkrótce dość poważna rekonstrukcja, którą rozpoczniemy w maju i potrwa ona pół roku. Otworzymy się zmienieni, odnowieni, znacznie wygodniejsi dla widzów. Pojawi się jeszcze jedna scena. A jeden z nowych spektakli muzycznych poświęcimy Iwanowi Semenowyczowi Kozłowskiemu, którego imię nosimy. do reżyserskiej wizji moich sztuk, bo piszę jeszcze scenariusze do dziecięcych filmów animowanych i wiem, kim jest reżyser, jaka jest jego wizja. Utwór literacki żyje w jednym wymiarze, a reżyser widzi go w innym. I dzięki temu utwór ma ciekawe i wielowymiarowe życie. Sztukę wystawiano także w Kołomyi, w teatrze „Sołomija”. Przygotowywany jest spektakl w Mariupolu. Wszystkie inne spektakle mam dla dziecięcej publiczności. W Odeskim Akademickim Teatrze Komedii Muzycznej im. M. Wodianego — „Jegorka w krainie guzików”, w Czerkaskim Akademickim Teatrze imienia Tarasa Szewczenki — „Królowa krainy guzików”, w Ługańskim Akademickim Ukraińskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym w Siewierodoniecku grany jest spektakl „Jak uratować Mereżynę”. Bardzo lubię projekty dla dzieci. Jeden z nich — „Moja kraina — Ukraina”, robimy we współpracy ze studiem „Nowatorfilm”, którego dyrektorem artystycznym jest reżyser Stepan Kowal, jeździmy po różnych miastach Ukrainy. Byliśmy też na wschodzie — w Słowiańsku, Siewierodoniecku, Lisiczańsku, Mariupolu, Awdijiwce, Popasnej. W tym mam zespół: męża Wadyma i syna Jewhenija. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
Repertuar Centrum Sztuki imienia Iwana Kozłowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Operetki niedawno wzbogacił się o spektakl „Likwidacja” na podstawie sztuki Wiktora Szenderowicza „Dwa anioły, czterej ludzie”. Spektakl wyreżyserował kierownik centrum sztuki, zasłużony artysta Ukrainy Wołodymyr Hołosniak we współpracy z Ołehem Szuszpannikowem, a jego gatunek określono jako: „Nie po prostu komedia”. Wcześniej w centrum sztuki odbywały się głównie koncerty, a odkąd kieruje nim pan Wołodymyr, zaczęto je rozwijać jako centrum multikulturowe i multigatunkowe. Doszły spektakle. I to nie tylko dramatyczne, ale i muzyczne. Jednym z nich jest „Callas”. A spektakl verbatim „#do_domu” reżyserki Ołeny Szczurśkiej jest wzorem teatru dokumentalnego, który zyskuje coraz większą popularność w Europie. Doszły koncerty muzyki instrumentalnej. Ze sceny można usłyszeć dużo współczesnej bandury. To Roman Hrynkiw, Jarosław Juś, Heorhij Matwijiw. Wspaniałe koncerty skrzypcowe Bohdany Piwnenko i Myrosławy Kotorowycz. Partnerem centrum sztuki jest klub filmowy BLOW UP. Dlatego w każdą niedzielę o godzinie 13 można tu obejrzeć wartościowe kino art-housowe z obowiązkową dyskusją po seansie. — Utwór Wiktora Szenderowicza zainteresował mnie przede wszystkim tym, że jest tam bardzo dobra granica między tym, co śmieszne, a czymś bardzo ważnym dla każdego człowieka — poszukiwaniem odpowiedzi na pytanie „po co żyjesz” — opowiada Wołodymyr Hołosniak. — Zabieganie, w którym ciągle trwamy, praca, kłopoty nas wciągają. I nagle pewnego dnia, jak bohater spektaklu Tarasenko Taras Tarasowycz, zaczynamy rozumieć, że Spektakl „Nie w porę” to intrygująca, afirmująca życie opowieść o wierze w swoją nieprzypadkowość. Główny bohater, znajdując się na granicy życia i samobójstwa, musi dokonać trudnego wyboru. Lecz pod nadzorem Anioła Stróża stopniowo następuje jego przejrzenie… I wreszcie — bohater odnajduje siebie tam, gdzie zupełnie się nie spodziewał. — Wiele osób choć raz w życiu wpada w rozpacz, rozmyślając, że przeżyło nie to życie, czegoś nie osiągnęło. I im więcej takich wniosków, tym większą destrukcję sobie wyrządza. Pytania poruszone w sztuce niepokoją wielu ludzi, przede wszystkim mężczyzn. Wpadają w rozpacz, bywają okresy, kiedy w ogóle nie wiedzą, co robić, jak wychodzić z sytuacji — opowiada Lana Ra. — Chciałam, żeby każdy zrozumiał, że zawsze jest wyjście, jest siła zdolna pomóc. Tą siłą, tym haczykiem może być anioł, kobieta, dzieci, nieznajomy przechodzień lub ktoś, kto przyjdzie z pomocą. Ten temat jest szczególnie aktualny teraz, kiedy nasi chłopcy wracają z wojny ze wschodu i znajdują się między dwoma światami. Ale trzeba żyć. język sprawdził się, że udało nam się poruszyć uczucia ludzi, nacisnąć na jakieś bolesne punkty, przy tym pozostając w gatunku satyrycznej komedii. Dość ciekawie, jak mi się wydaje, ograliśmy lokację, w której rozgrywa się akcja — „sprywatyzowane” centrum kultury. To też bardzo rozpoznawalne, ponieważ u nas, niestety, taki los spotkał już wiele placówek społecznych i kulturalnych. Więc staraliśmy się poruszyć i ten problem. Aktor teatralny i filmowy Ołeh Szuszpannikow gra Tarasenkę Tarasa Tarasowycza. Gra on również jedną z głównych ról w spektaklu „Dzikiego Teatru” — „Gej-parada”, który odnosi wielki sukces. To właśnie Ołeh przyszedł do mnie z pomysłem wystawienia sztuki Szenderowicza. Miałem zastrzeżenia. Jednak razem szukaliśmy rozwiązań. Aktor Kijowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Operetki Ihor Matejko gra od razu dwie role — Lekarza i Notariusza. Ponieważ nasza scena była mała, staraliśmy się zaangażować jak najmniejszą liczbę artystów. Ihor zdołał stworzyć te obie postacie tak, że ludzie, którzy go osobiście nie znają — nie rozpoznają, że to jeden i ten sam aktor stworzył dwa różne wizerunki. A rolę Anioła-likwidatora gra aktor i reżyser Mychajło Worobjow. Moją postać nazwaliśmy Ciemny. To osoba z wyostrzonym poczuciem sprawiedliwości, taki sobie dysydent w niebie. Wydaje mu się, że wola Boża jest wypaczona przez niebiańskich kancelistów i urzędników. Próbował coś zmienić, naprawić pierwotną harmonię i przez to ucierpiał. Został wysłany na wygnanie na ziemię. To jego zapłata. Ale nie jest on taką prostą postacią. Może go scharakteryzować fraza: „Diabeł zaczyna się od piany na ustach anioła, który walczy o sprawiedliwość”. Stąd jego twarde i okrutne działania, za pomocą których chce naprawić sytuację. Zagraliśmy już siedem spektakli, ale ja wciąż wewnętrznie pracuję nad postacią. Kontynuuję stawianie akcentów, szukanie odpowiedzi na pytania dotyczące motywacji jego zachowania. Jestem bardzo szczęśliwy, że mam możliwość pracować z artystką Iryną Dawydenko. Na
Tłumaczenie maszynowe
Ukraiński format Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego AndriyivskyFest aktywnie promuje współczesną dramaturgię ukraińską. Dzięki festiwalowi na scenie Kijowskiego Akademickiego Teatru „Koło” stołeczny widz miał okazję zobaczyć spektakle według sztuk Tetiany Iwaszczenko, Nedy Neżdany, Ołeksandra Witry, Ołeksandra Wołodarskiego, które wystawiane są na scenach teatrów różnych obwodów kraju. A niedawno komedię „Nie w porę” według sztuki Lany Ra przedstawił tu Czernihowski Obwodowy Akademicki Teatr Muzyczno-Dramatyczny imienia Tarasa Szewczenki. grała jeszcze jedna absolwentka tej uczelni Anastasija Kuzyk, ale wystawiła ją pod zupełnie innym kątem. Całą rodziną jeździliśmy na premierę tego spektaklu do Czernihowa w listopadzie 2018 roku. Było ciekawie i nieoczekiwanie. Anioł — mucha, na dodatek taki bezczelny. Ja łatwo podchodzę
Tłumaczenie maszynowe
W Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego otwarto wystawę z okazji 206. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, na której zaprezentowano Szewczenkianę ze zbiorów muzeum, a także nowe prace zasłużonego artysty Ukrainy Anatolija Burtowego. Jak zaznaczyła główna pracownica naukowa muzeum, magister historii sztuki Ketewani Markarowa, ten projekt istnieje już od wielu lat. Artyści, którzy przeprowadzali tu wystawy indywidualne, darowali muzeum własne obrazy. Wiele z nich powstało w oparciu o tematykę szewczenkowską. Na dzień dzisiejszy Szewczenkiana muzeum jest dość pokaźna. A ta wystawa zaprezentowała to, co najlepsze z tego, co udało się zebrać przez te lata. Tutaj można zobaczyć pracę młodej białoruskiej artystki Nadiji Paszkewicz, poświęconą poematowi „Sen”. Gruziński twórca Tamaz Awaliani podarował muzeum portret Tarasa Szewczenki oraz obraz „Iwan Kawaleridze w otoczeniu postaci pomnika księżnej Olgi”. Tamaz pracuje w bardzo ciekawej i skomplikowanej technice długopisu. Obok znajduje się portret Szewczenki, stworzony przez nieznanego autora pod koniec XIX — na początku XX wieku. Ten portret pochodzi z rodziny Kawaleridzego i swego czasu należał do pisarza Pyłypa Kapelhorodskiego. Tutaj także prace Mykoły Slipczenki, stworzone w różnych technikach. Portret Szewczenki autorstwa Borysa Płaksija, który namalował go do serii „Twórcy Niepodległości”. — Dzisiaj zebraliśmy się w Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego z okazji dnia urodzin Tarasa Szewczenki — podkreślił dyrektor muzeum Ołeksandr Junin. — Również cieszę się, że mogę powitać nową wystawą indywidualną naszego wieloletniego przyjaciela, zasłużonego artysty Ukrainy Anatolija Burtowego. W jednej z sal wystawowych muzeum eksponowane są jego prace, namalowane specjalnie na tę datę. Switłana Łeontiewa — znana dziennikarka i popularna prowadząca programy telewizyjne oraz koncertowe. Od 27 lat pracuje w wiodących kanałach telewizyjnych Ukrainy. Ponad 21 lat prowadziła programy informacyjne na kanałach UTAR, „Inter”, DR TRK, Pierwszy Narodowy. Przeprowadzała wywiady z pierwszymi osobami wielu państw świata oraz wybitnymi osobistościami, prowadziła reportaże z „gorących punktów”, tworzyła autorskie projekty „Jak państwa zdrowie?”, „Czas kraju”, „Sezony teatralne”. Równolegle w radiu „Era-FM” prowadziła wspólny z BBC projekt „Women’s hour”. Pani Switłana została odznaczona orderem „Za zasługi” III stopnia. Posiada honorowy tytuł „Zasłużony dziennikarz Ukrainy”. Zwyciężczyni ogólnokrajowego programu „Człowiek roku”, uznana za „Dziennikarza 2012 roku”. Laureatka profesjonalnej nagrody „Złote pióro”. Członkini rady nadzorczej Fundacji Charytatywnej „Artystyczny Arsenał”. Artystka mieszka i pracuje w Kijowie. Pierwsze obrazy namalowała w 2015 roku na aukcję charytatywną, z której dochód przeznaczono dla Centrum Kardiologii Dziecięcej i Kardiochirurgii. Prace Switłany były wielokrotnie wystawiane na aukcjach charytatywnych w Kijowie i Charkowie. Przez ostatnie pięć lat malarstwo jest nieodłączną częścią jej życia. W styczniu 2017 roku odbyła się pierwsza wystawa indywidualna prac Switłany Łeontiewej w filii Muzeum Narodowego „Kijowska Galeria Obrazów” — centrum sztuki „Czekoladowy domek”. A w maju tego samego roku odbyła się jej druga wystawa indywidualna „Pierwsza na Podolu” w salonie twórczym Kijowskiego Akademickiego Teatru „Kołeso”. Zdjęcie Ihora Liseckiego. Ołeksandr Junin, Anatolij Burtowy oraz Ihor Lichowy. — Wszyscy jesteśmy braćmi i siostrami, dlatego że ojcem naszym jest Taras Szewczenko — podkreślił działacz społeczny, były minister kultury Ukrainy Ihor Lichowy. — Wiosna na Ukrainie zaczyna się nie tylko pierwszego marca, ale i w dniu urodzin Tarasa Hryhorowycza. Przyszedł on na ten świat i zmienił go. Uczynił Ukraińców narodem bardziej świadomym, bardziej artystycznym i bardziej duchowym. Szewczenko to postać unikalna, niezwykle wiele zrobił dla uświadomienia nam naszej tożsamości narodowej. — Twórczość Tarasa Szewczenki to dorobek i duma nie tylko Ukrainy, ale i całego świata — jest przekonany Anatolij Burtowy. — A dla mnie ta wystawa to spowiedź przed samym sobą. Prace Anatolija Burtowego to zarówno ilustracje do utworów Szewczenki, jak i autorska, osobista wizja tych problemów, które poruszał Taras Hryhorowycz w swojej twórczości. — Bardzo dobrze znam twórczość Anatolija i jestem jego wielbicielką — wyznała zasłużona artystka Ukrainy, żona artysty Switłana Kniaziewa. — Zaczęłam czytać mężowi poezje Tarasa Szewczenki o kobiecym losie. Zainspirowały go one do stworzenia tych obrazów. Seria jest ciekawa techniką, w której wykonano prace. To nie płótno, a inne materiały. Do jednego z obrazów pozowałam zarówno jako córka, jak i jej matka.
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki otwarto projekt ekspozycyjno-książkowy „Stulecie ukraińskiego abstrakcjonizmu”. Jego organizatorem jest wydawnictwo ArtHuss. Do przeprowadzenia wydarzenia dołączyły: Mystećkyj Arsenał, Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Filmowej Ukrainy, Muzeum Sztuki Ukraińskiej Korsaków (Łuck), Karas Gallery. Powstanie sztuki abstrakcyjnej jako odrębnego stylu malarstwa, grafiki, rzeźby wiąże się z ideami duchowymi, które poruszały Europejczyków na przełomie XIX i XX wieku. Dążenie do wyrażenia tego, co niewyrażalne, do przekazania poczucia jedności duszy, materii, Wszechświata, kosmosu wymagało od artystów poszukiwania radykalnie nowego języka obrazowego. U źródeł abstrakcjonizmu na początku XX wieku stali W. Kandinsky, K. Malewicz, P. Mondrian, R. Delaunay, F. Kupka, László Moholy-Nagy. Zatem Ukraina i Ukraińcy byli w znacznej mierze wśród założycieli tego nurtu. Jednym z ważnych zadań projektu jest wyodrębnienie ukraińskiej abstrakcji z praktyki awangardyzmu, przedstawienie jej jako sumy pewnych kategorii, które w malarstwie, rzeźbie, grafice, performansie reprezentowane są przez szereg nazwisk i dzieł. — Dziś otwieramy projekt, którego organizatorem jest wydawnictwo ArtHuss — zaznaczył producent wystawy Kostiantyn Kożemiaka. — Interesuje nas przekrój ukraińskich autorów. W dziedzinie ukraińskiej kultury jest wiele białych plam. I każda nowa książka, która przynosi nową wiedzę, jest wielkim wkładem w zrozumienie ukraińskiej kultury i sztuki. Mimo represji wobec modernizmu i modernistów, w Ukrainie abstrakcjonizm miał ciągłość także po II wojnie światowej. Co prawda nie w przestrzeni publicznej, jak to było z abstrakcyjnym ekspresjonizmem w USA, a w ukrytej, prywatnej komunikacji artystów, którzy cicho, ale wytrwale w ten sposób oponowali radzieckiemu oficjalizmowi, który jako jedyną metodę forsował Związek Artystów. Zachowany sposób myślenia obrazowego zaczął nabierać cech publicznych w latach 90., kiedy w czasach niepodległej Ukrainy nieformalne stowarzyszenia artystyczne zaczęły prezentować dzieła abstrakcyjne na wystawach. Obecnie, pod koniec drugiej dekady XXI wieku, abstrakcja na aktualnej scenie artystycznej Ukrainy aktywnie się rozwija. I to tylko potwierdza myśl, że sztuka abstrakcyjna w ukraińskiej kulturze ma głębsze korzenie, metodyki szkoły nieakademickiej, historię dłuższą niż to, co terminologicznie nazywa się „awangardą”, a zatem także całościową, ponad stuletnią tradycję. — To, że ta wystawa została otwarta, jest już wielkim zwycięstwem — przyznała mediatorka-kuratorka Diana Kłoczko. — Przychodźcie na nasze wykłady, oprowadzania kuratorskie, aby dowiedzieć się więcej o wystawie. Jeszcze nie wiem, o czym będzie moja książka, ponieważ historii ukraińskiego abstrakcjonizmu jeszcze nie ma. Dla mnie bardzo ważna jest reakcja każdego, kto tu zawita. — Ten projekt jest jak ogłoszenie zamiarów — przekonany jest kurator ekspozycji Petro Bewza. — Ta warstwa kultury nie została jeszcze należycie przedstawiona, a naszym zadaniem jest spróbować pokazać tę konstrukcję na przestrzeni stulecia. Wystawa w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki potrwa do 5 kwietnia. Dalej projekt będzie rozwijany w kilku przestrzeniach i miastach: Łucku (Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy Korsaków), Lwowie (Muzeum Narodowe im. Andrzeja Szeptyckiego) oraz Ukraińskim Muzeum w Nowym Jorku. A zakończy się w przyszłym roku wielką ekspozycją w Mystećkim Arsenałe lub Ukraińskim Domu. Projekt „Stulecie ukraińskiej abstrakcji” pragnie zbadać, jak rozwijała się ta tradycja, w jaki sposób ustanawiał się i trwa dziś dialog między artystami rozdzielonymi w czasie, udostępnienie prywatnych kolekcji i specjalnych archiwów muzealnych oraz pokazać tę tradycję, niepodpartą bezpośrednim przekazem wiedzy od nauczyciela do ucznia, bez żadnej „szkoły” czy kursu akademickiego, jako aktualne istnienie w życiu artystycznym przynajmniej kilku miast Ukrainy (Kijów, Lwów, Łuck, Odessa) w różnych okresach. Po zakończeniu projektu wydawnictwo ArtHuss wyda książkę, do której, oprócz tekstów analitycznych, wejdą materiały ze wszystkich ekspozycji. Stronę przygotował Eduard Owczarenko. Petro Bewza, Diana Kłoczko i Kostiantyn Kożemiaka.
Tłumaczenie maszynowe
W Kamiennej Sali Kijowskiego Akademickiego Teatru „Koleso” otwarto wystawę „Duoble Świat” dwóch artystek – Swiatłany Leontjewej i Swiatłany Żukowej.
W czerwcu prace Swiatłany znalazły się w ekspozycji wystawy „K-kwadrat” w Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy.
Obecnie obrazy Swiatłany Leontjewej zdobią prywatne kolekcje w Niemczech, Grecji, Luksemburgu, Kanadzie, USA, Kazachstanie, Białorusi i na Ukrainie.
A Swiatłana Żukowa urodziła się na wschodniej granicy dawnego wielkiego i „niepokonanego” państwa. Zdobyła trzy wyższe wykształcenia. Dużo pracowała, ale w pewnym momencie zrozumiała – dość. Nastało olśnienie – Swiatłana uświadomiła sobie, że najciekawszą sprawą są podróże i poznawanie świata. Pewnego razu, „przelatując” samochodem przez Transylwanię, zobaczyła taką urodę, że w duszy przeszczycie zabrzmiało pragnienie: „Chcę to namalować!” Od tego czasu nie opuszcza jej chęć malowania. Swiatłana opuściła buntowniczy i gwarny Kijów, przeprowadziła się do Boryspola.
Witając gości, zasłużony artysta Ukrainy Stanisław Kołokolnikow zaznaczył, że to wyjątkowe wydarzenie dla teatru „Koleso” – otwierać wystawę dwóch tak oryginalnych artystek. Aktor teatru i kina Władysław Pupkow życzył sukcesów dwóm utalentowanym artystkom. A kierowniczka części literacko-dramaturgicznej Kijowskiego Akademickiego Teatru „Koleso” Nastia Szelyha-Sawycka opowiedziała o swojej znajomości ze Swiatłaną Leontjewą.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
królów… Taras Szewczenko potwierdził i nadał kształt sakralnemu wymiarowi świata ukraińskiego. Trafnie zauważył W. Kyrunczyk: „To działanie »nieziemskiego« rzędu programowego”.
Wśród różnorodnych tematów w twórczości artysty oczywiście obecne są obrazy Jej Wysokości Kobiety… Wołodymyr jest jednym z nielicznych, którzy torują ścieżki ku nowym wzorcom kultury ukraińskiej, także w literaturze. Przeczytałem jego nowelę „Jabłka z sadu młodości”, a potem przeczytałem ją po raz drugi… Tekst przesycony jest przejmującym, subtelnym psychologizmem, podobnego szukać tylko u Hryhorija Tiutiunnyka. Oto niewielki fragment: „Wszystkie jego kobiety-muzy pachniały jabłkami… Prawdziwy boski ogród”.
Twórczość malarza, literata, a od niedawna także twórcy filmów (pierwszy obraz „Słońce nad Borysthenesem”, film artystyczny), zbudowana jest na znakach i symbolach, na wizji siebie w przestrzeni i czasie, potwierdza po raz kolejny — w sferze ducha nie ma niczyjego terytorium. Wszystko, co stworzono, stworzono na gruncie narodowym…
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr Harbuz należy do nielicznej kohorty. Andrij BUDKEWYCZ, historyk sztuki. „Leżą jeszcze pod ruinami i kurhanami, złotem płoną w nadziei na bycie odnalezionymi, ślady tysiącletniej Sławy Ukrainy. A co pod błotami ugrofińskimi i ocko-wołżańskimi, riazańsko-suzdalskimi? Złotej Ordy spuścizna, Złotej Ordy…” — tak prawdziwie pisał Wiaczesław Kułakow, naukowiec-geograf. Jak odnaleźć obraz, bliski duchem tej ziemi, na której żyjesz? Każdy ma swoją wizję realiów, różni ludzie — różna i wizja… Obraz okolicy musi być zrozumiały, raczej odczuwalny, swój dla swoich, nie dla obcych, bo oni mają swoją wizję — też narodową. Przecież Ukraina — to wykrojona część planety Ziemia dla nas, Ukraińców. Nasz naród ma wyrafinowany moralno-estetyczny spadek tysiącleci. Dlatego jest nadzieja, że właśnie z naszych ziem pójdzie w świat Nowy wysoki etyczny imperatyw. Doktor psychologii O. Hubko dowodził: „Wszakże on szedł i idzie nieprzerwanie, jeszcze od czasów trypolskich, we wszystkie strony planety, dokąd tylko nie zanosi naszych przodków ich potężna energia. Ród ludzki byłby znacznie gorszy, gdyby nie to mesjańskie, moralne, duchowe nasycanie ludzkości ukraińską duszą…” A co robią historycy, pisarze, ludzie przestrzeni humanistycznej? Zamiast odnajdywać, wywyższać, rozwijać swoje, kontynuują korzystanie z etykiet stworzonych przez obcych. Dlatego nie mamy losu, dlatego błądzimy w ciemnościach, szukając swojej, ukraińskiej idei… Jeszcze raz usłyszmy głos naukowca O. Hubka: „Ziemskie i kosmiczne pulsacje (cykle słoneczne i księżycowe chociażby) w najistotniejszy sposób wpływają na psychikę ludzi i zwierząt, na choroby psychiczne i inne, na różne socjalne kataklizmy (rewolucje, wojny, itp.), na pojawienie się epokowych idei, teorii, odkryć, wynalazków, wybitnych wzorów twórczości artystycznej…” W 1970 roku uczony-samouk z Mikołajowa W. Kuczynski dowodził, że istnieje związek twórczości Tarasa Szewczenki z cyklami słonecznymi. Dlatego też mamy nadzieję na Nowy potężny twórczy rozbłysk pasjonarnych przedstawicieli ukraińskości. Pojedyncze rozbłyski czy to prawdziwego ukraińskiego słowa, czy dzieła malarstwa pojawiały się i w dobie nieznośnej duchoty… Do plejady tych twórczych osób, które nie męczą się zapalaniem świecy, należy W. Harbuz. Urodzony we wsi Karapyszi rejonu myroniwskiego, która jest niedaleko od Kaniowa, terytorium trypolskie — tak ją określił artysta. Dzieciństwo znaczyły babcine bajki, a to ustna twórczość ludowa, związana z pradawnością. Kiedy był nastolatkiem, ojciec Wołodymyra wyjaśniał mu sens historii dla Ukraińców. Artysta opowiada: „Radziecki system edukacyjny zabijał w uczniach ciekawość poznania. Ja tego nie przyjmowałem, dlatego wagarowałem, szedłem do lasu, spacerowałem tam… Rysowaniem zapaliłem się gdzieś od siedmiu lat, 8 klas skończył z trójkami chyba ze wszystkich przedmiotów. Ale była jedna nauczycielka, ona mówiła: „On będzie albo pisarzem, albo artystą…” Po 8 klasie poszedł na kursy traktorzystów, był wypadek — zdrzemnął się z przemęczenia i wjechał traktorem w staw… Przyszły artysta przyjął to jako znak… Później uczył się w Kijowie w rzemieślniczej szkole zawodowo-technicznej, następnie w szkole wieczorowej, otrzymał świadectwo bez ani jednej trójki. Trafił do kręgu szistdesiatnykiw. Wstąpił do Kijowskiego oddziału Lwowskiego Instytutu Poligraficznego im. I. Fedorowa. Temu stuprocentowo ukraińskiemu artyście nigdy nic łatwo nie przychodziło. Kiedy był kandydatem na studia, to profesorowie mówili: „Nie tu trafiliście, macie nie lada talent. Talent do rysowania. Z natury jesteście kolorystą. I z Was nigdy nie będzie ilustratora…”. Ale już na drugim roku jego prace graficzne przedstawiano na konkursie republikańskim, brano także na ogólnozwiązkowy poziom wystaw. Silne wsparcie dawał Heorhij Jakutowycz, a zawsze sam sobie torował drogę. Z biegiem lat ilustrował „Kobziarza” T. Szewczenki — ten artysta ma własne, niepowtarzalne postrzeganie Słowa Szewczenki. Naruszył tradycje powierzchownego ilustrowania. Usłyszmy artystę: „Otworzyła się przede mną inna strona obrazowego, symbolicznego myślenia. Już pod niebieskim „wszechwidzącym” okiem stworzył cały cykl staroukraińskich, kosmogonicznych symboli — ich semantyki, doprawdy, i sam do końca nie pojmę: przyszło i wszystko!!! Pewnie jeszcze nie nadszedł czas, bo ja byłem jedynie wykonawcą…” Kosmogoniczne ilustracje artysty napotkasz i w książce H. Bułaszewa „Ukraiński naród w swoich legendach, poglądach religijnych i wierzeniach” (wydawnictwo „Dowira”, 1991 r.). Wołodymyr Harbuz to człowiek Szewczenkowski, dlatego i ilustracje poezji Proroka są potężnym przejawem uroczystej i tragicznej piękności, jako rozbłysk energii, zawarty w ukraińskiej Naturze, w odwadze artystów głęboko narodowego myślenia. Ukraińcy — to rasa, nie tylko w opinii myśliciela J. Łypy, który podkreślał, że rozumienie słowa rasa nie jest związane z mierzeniem czaszek. Rasa — to etnopsychologia, duch, genetyka. Rasa — to myślenie, psychologia. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 0 Koszt prenumeraty TYGODNIKA OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Iryna STELMACH
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe