Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

«Na polu krwi» Łesi Ukrainki: wcielenie sceniczne w Równem

Слово Просвіти, №11 за 2021 рік

Oksana PRYCHODKO, członkini organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», Równe. Z okazji 150. rocznicy urodzin Łesi Ukrainki w Rówieńskim Akademickim Ukraińskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym (dyrektor i kierownik artystyczny Wołodymyr Petriw) odbyła się premiera scenicznego wcielenia poematu dramatycznego artystki «Na polu krwi» (reżyser Iwan Danylin). Spektakl, określony gatunkowo jako apokryf, zachwycił głębokim przemyśleniem autorskiego tekstu Łesi Ukrainki, zakorzenionego w biblijnej historii zdrady Jezusa Chrystusa przez Judasza. Rzeczywiście, zarówno Łesia Ukrainka, jak i reżyser-inscenizator Iwan Danylin przedstawiają własną (niekanoniczną) wersję biografii Judasza: nie «powiesił się» on po zdradzie Chrystusa, lecz uprawia nędzny zagon, kupiony za 30 srebrników – «pole krwi» (u Łesi Ukrainki), pracuje przy warsztacie stolarskim (w spektaklu), gdy pojawia się przed nim Pielgrzym. Mężczyzna wraca z Jerozolimy i prosi o wodę do picia. Podstawą fabularną poematu dramatycznego jest rozmowa Judasza z Dziadkiem-Pielgrzymem, podczas której zdrajca jeszcze raz przeżywa i przemyśliwuje swój występek. Reżyser dość swobodnie obchodzi się z tekstem Łesi Ukrainki. Działka ziemi («pole krwi»), na której pracuje po zdradzie Chrystusa, zamienia się w spektaklu w warsztat stolarski. Zamiast dwóch postaci poematu dramatycznego, którego fabuła budowana jest poprzez dialog Mężczyzny / Judasza i Pielgrzyma, spektakl ma pięć postaci. Każdy wizerunek jest symboliczny i kumuluje problem zdrady oraz wyrzutów sumienia Judasza (artysta dramatu Wołodymyr Fedinczuk). Symboliczna staje się także liczba trzy. Monologi i kwestie Pielgrzyma realizuje na scenie trzech aktorów (zasłużony artysta Ukrainy Wiktor Janczuk, zasłużony artysta Ukrainy Petro Lisniczuk, artysta dramatu Ołeh Jaheluk). Pielgrzym przychodzi do Judasza na zmianę w trzech postaciach, zgodnie z zamysłem reżyserskim, apostołów Andrzeja Pierwszego Powołanego, Piotra i Tomasza Niedowiarka. Iwan Danylin śmiało eksperymentuje ze strategiami narracyjnymi tekstu Łesi Ukrainki, tworząc swoją, całkowicie oryginalną prezentację monologów i dialogów protagonisty i antagonisty. Fragment tego samego tekstu (kwestie Pielgrzyma u Łesi Ukrainki) z różnymi akcentami ideowo-intonacyjnymi brzmi na scenie trzykrotnie. Niemego wizerunku Matki Judasza (zasłużona artystka Ukrainy Nina Nikołajewa (Hodunok)) nie ma w tekście poematu. Wzmacnia on wewnętrzną tragedię, straszny występek i karę Judasza. Matka jest jeszcze jednym, opozycyjnym «ja» Judasza i ucieleśnia problem rozdwojenia człowieka oraz odwiecznej walki w nim dwóch pierwiastków – dobra i zła. Trzykrotnie Matka pojawia się na scenie: mise-en-scène z dzieciństwa szczęśliwego i beztroskiego Judasza, mise-en-scène z napełnianiem dzbana mlekiem oraz finałowa mise-en-scène z krzyżem, który Matka własnoręcznie «zbija» z desek i kładzie Judaszowi ciężkie brzemię pokuty na ramiona. Zgodnie z zamysłem reżyserskim krzyż, który teraz niesie Judasz, a nie śmierć z pętlą na gardle, jest znacznie straszniejszą karą za zdradę. Scenografia spektaklu (Iwan Danylin) zachwyca kreatywnymi rozwiązaniami. Czego warta jest tylko dekoracja-transformer (!) – warsztat stolarski Judasza, który w trakcie przedstawienia transformuje się to w zjeżdżalnię – symbol dzieciństwa Judasza, to w pagórek – miejsce nauczania Chrystusa, to w podest do egzekucji przez powieszenie itp. Głęboka jest symbolika spektaklu, która przejawia się poprzez scenografię, kostiumy, oprawę muzyczną. Judasz staje przed widzem jako stolarz, a nie rolnik, jak u Łesi Ukrainki. Przecież stolarzem był Józef – ten, który stał się wsparciem i ochroną dla brzemiennej Jezusem Marii. Taka transformacja fabularna ujawnia problem dialektyki dobra i zła w człowieku. Symboliczne są krzyż, który jest ogrywany przez cały spektakl, pętla na szyi Judasza, jego zakrwawione ręce, gwoździe, kamienie w rękach apostołów. Symbolicznym obramowaniem spektaklu jest «ożywienie» motywu obrazu Leonarda da Vinci «Ostatnia wieczerza», który odtwarza biblijną fabułę w przeddzień zdrady Jezusa przez Judasza. Jedenaście postaci – apostołów Chrystusa – na początku przedstawienia i na końcu obnaża wewnętrzną tragedię i karę za zdradę. Projekcja na tylną ścianę sceny instalacji obrazu Leonarda da Vinci «Ostatnia wieczerza» jest finałową puentą spektaklu i apogeum wewnętrznych zmagań, a w konsekwencji – przekleństwa przez społeczeństwo i wiecznej marginalizacji Judasza. Wysoka wartość artystyczna i problematyka filozoficzna dramatów intelektualnych genialnej Łesi Ukrainki są niewyczerpanym materiałem dla wcieleń i przeobrażeń scenicznych oraz bezgranicznym polem dla interpretacji czytelniczych i widza. Laureatka nagrody w dziedzinie krytyki – Nadija Hawryluk. Mychajło SŁABOSZPYCKYJ, zastępca przewodniczącego jury nagrody. Jury nagrody literackiej w dziedzinie krytyki im. O. I. Biłeckiego wyłoniło osobę, której publikacje literacko-krytyczne miały szczególny rezonans. Jest to znana poetka, krytyczka, literaturoznawczyni Nadija Hawryluk. Przyjemna formalność związana z wyłonieniem i ogłoszeniem nazwiska laureatki opóźniła się z powodu sytuacji z covidem. Mam przyjemność wreszcie przekazać tę wiadomość. Na kolejnym posiedzeniu rady naukowej Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn