Strona · s. 13strona oryginału ↗
«Więc kukułka nam jeszcze kuka, a słońce świeci w zenicie»
Слово Просвіти, №11 за 2021 рік
– Pani Aleksandro, obchodziła Pani swoje 85-lecie. To dużo czy mało?
– Bez wątpienia dużo. Ale tutaj najważniejsze jest to, co człowiek zdążył zrobić w tym czasie. Ile by lat nie przeżył, zawsze szkoda opuszczać ten świat. Zdobyto doświadczenie, wiedzę, coś zrobiono, a tobie wydaje się: mało. Więc planujesz zrobić coś jeszcze, ale to już jak Bóg da.
– Co zaliczyłaby Pani do swoich osiągnięć i zwycięstw?
– Przede wszystkim – nigdy nie krzywiłam duszy, starałam się, jak mówią moi ziomkowie z Polesia, żyć w prawdzie, chociaż to zawsze nie jest proste. Nigdy nikogo nie zdradziłam, ale też nie wybaczałam zdrady.
A poza tym ocaliłam życie i zdrowie mojej mamusi. Wojenna zawierucha, ciężkie próby jeszcze we wczesnym dzieciństwie dały mi zrozumieć, że matka to najbliższa i najdroższa osoba, mniejsza o to, że ciągle choruje. Uświadomiłam sobie swój główny obowiązek: zachować jej zdrowie. Widziałam, jak ponad siły haruje przy czymś – bez wahania rzucałam się z pomocą: „Dajcie ja!”. Choć i u mnie brakowało sił. Nigdy nie pozwalałam sobie na nieposłuszeństwo i nigdy o nic jej nie prosiłam. Bo co ona mogła dać? Chyba tylko serce.
Od ósmego roku życia przez trzy lata z rzędu wypasałam krowy bez żadnej zmiany w święto czy dzień powszedni. Budzą cię ze wschodem słońca, a ty, przysypiając, pędzisz bydło na pastwisko, a zaganiasz już o zmroku. Z niewielką przerwą w południe. A tak bardzo chce się pobawić z innymi dziećmi!.. Ale ja nie narzekałam: innego wyjścia nie było.
– W swojej książce „Niby błysk pioruna” mówi Pani, że ludzie uważają dzieciństwo za raj. „A moje dzieciństwo – twierdzi Pani – spaliła wojna”.
– Tak, w dosłownym znaczeniu tego pojęcia. Pod koniec zimy 1944 roku wieczorem do naszej wsi wszedł oddział „Ukraińców” – tak nazywali moi ziomkowie żołnierzy UPA. Czym mogli – nakarmili, dali schronienie na noc. Nad ranem na wieś rzucili się „czerwoni”. Upowcy, aby nie narażać ludności na niebezpieczeństwo, ostrzeliwując się, udali się do lasu polikowskiego. Rozwścieczeni napastnicy zaczęli palić ludzkie domostwa. Robili to celowo i umiejętnie: najpierw podpalali chaty, a potem, wyrywając płonące snopki słomy ze strzech, nieśli je do budynków gospodarczych, które w mgnieniu oka stawały w płomieniach, i zostawiali na podwórkach uzbrojonego bandytę, aby gospodarze niczego nie ugasili. I w tym ognistym piekle wbiega na nasze podwórko sąsiedzki chłopiec Jurko Macyk i pędzi na ogród.
– Stój! – krzyczy podpalacz. Ale mały nie słyszy i biegnie dalej. Seria z automatu – i Jurko, rozłożywszy ręce, pada twarzą w śnieg.
– Przecież to dziecko! – wykrzykuje przez łzy mama.
– A mnie jaka różnica? Kazano stać, to stój, sukinsynu! Dla mnie zabić człowieka to wszystko jedno co muchę!
Po dniu nadleciała nowa banda „czerwonych”, ograbiła resztę wsi i zabrała pogorzelcom ostatnie rzeczy. Mamie – kożuch i buty, ojcu – sweter, ze mnie potężny dziad zrwał z głowy sklepową chustkę. Mówiono przecież – „ludowi mściciele!”. Tylko że mścili się nie na wrogu, a na narodzie!
Rodzina przeniosła się do sąsiedniej wsi. Wczesną wiosną ojciec postanowił lasem przedostać się do rodzinnego gospodarstwa, przekopać grządkę i posiać tytoń na rozsadę, obiecując, że do wieczora wróci. Nie wrócił… Mieszkańcy chutoru znaleźli go z odrąbaną głową. To była zemsta za syna – żołnierza UPA. Po dwóch latach nie stało się też brata…
Z Bożą pomocą przeżyliśmy.
W 1947 roku wróciliśmy do rodzinnej wsi bez żadnych zapasów żywności. Ciężko głodowaliśmy, jednak wytrwaliśmy. Bardzo chciałam się uczyć, dlatego uczyłam się na „celujący”. Widząc zaś, jak mamusia cieszy się z każdego mojego sukcesu, jeszcze bardziej się starałam.
Siedmioklasową szkołę ukończyłam z wyróżnieniem, przeczytawszy wszystkie książki ze szkolnej i wiejskiej biblioteki. Więc, aby zaspokoić moje czytelnicze apetyty, nauczycielka języka rosyjskiego i literatury Maria Iwaniwna Hłoba dawała mi na dzień lub dwa do poczytania książkę, którą przywoziła dla siebie z rejonowej biblioteki. Ten ogrom przeczytanej literatury kształtował mój stosunek do otaczającego świata i najbliższego otoczenia. Byłam przekonana: człowiek może osiągnąć najtrudniejszy cel, jeśli będzie uparcie i wytrwale pracował.
W studium pedagogicznym również uczyłam się na celujący, przygotowując się do przyszłej pracy nauczycielskiej. Podwyższone stypendium ułatwiało mi życie, bo zimą mama nie mogła pomóc w żywności. W wyobraźni już malowałam atrakcyjne obrazki nauczycielskiego życia i postawiłam sobie za cel zdobyć wyższe wykształcenie – uniwersyteckie! Stworzyłam obraz Nauczyciela: erudyta, wszechstronnie rozwinięty, doświadczony, dobry, kocha dzieci i swoją pracę. Więc starałam się nie tylko gruntownie przyswajać przedmioty nauczania, ale i wszechstronnie rozwijać: grałam na domrze, gitarze, malowałam, śpiewałam. Kierowałam chórem dziecięcym szkoły podstawowej, pełniąc obowiązki starszej drużynowej.
Instytucje kultury szukały wtedy utalentowanej młodzieży. Z naszego studium do obwodowego centrum twórczości ludowej wysłano i mnie. Niestety, nikt z nas nie przeszedł selekcji, ale mimo wszystko odebraliśmy to jako sukces.
– Wychodzi na to, że do swojego nauczycielskiego powołania podeszła Pani w pełnym uzbrojeniu.
– Ma Pani rację. Jednak życiowe okoliczności przekreśliły moje wcześniejsze plany. Musiałam zamiast stacjonarnych studiów na uniwersytecie zatrudnić się w pracy. W następnym roku rozpoczęłam zaoczne studia na Odeskim Uniwersytecie Państwowym i wzięłam na swoje utrzymanie mamę. Pracę nauczycielską rozpoczęłam w siedmioklasowej szkole w Kaczyńcu i otrzymałam pod opiekę najbardziej problematyczną klasę – 26 nieposłusznych chłopców i 6 dziewczynek.
Najpierw: postanowiłam uważniej przyjrzeć się swoim uczniom. Szukałam w każdym dziecku właściwej mu iskierki, kształtowałam motywację do nauki. Jak to mówią, kto szuka, ten znajduje. Bardzo pomogła mi własna wiedza, bo mogłam od niechcenia przetłumaczyć komuś zdanie lub dwa z niemieckiego, innemu – podpowiedzieć rozwiązanie zadania. Mój autorytet rósł, a sukces nie kazał na siebie czekać. O różnych rodzajach i formach naszej wspólnej pracy można napisać cały traktat albo nawet powieść. Oprócz tego kierowałam chórem uczniowskim i chórem wiejskiej młodzieży, zorganizowałam amatorski teatr dramatyczny. Dla absolwentów siedmioklasówki wkrótce otworzyłam 9 klasę Kowelskiej wieczorowej szkoły średniej.
Tutaj, w Kaczyńcu, zaczęłam pisać do gazety rejonowej, zainteresowałam się pieśniowym folklorem ziomków. W sąsiedztwie mieszkała samotna kobieta Kławdija Mychajliwna Łohwynśka, albo baba Kładźba, jak przezywano ją we wsi. Ona rzeczywiście była prawdziwym, bezdennym skarbcem twórczości ludowej.
„Pioseneczki, pioseneczki, ile ja was umiem, pozbieram w fartuszek, po polu rozsieję” – zaśpiewała mi kiedyś babcia.
I choć dobrze jej nigdy się nie wiodło, ale rodzinne pieśni, podania, przysłowia na całe życie pozostały w jej sercu. Marzyłam, że skończę uniwersytet i zapiszę to, co zachowała, ale niestety nie zdążyłam… Jakie skarby pieśniowego folkloru zabrała baba Kładźba na tamten świat, niemożliwe jest nawet sobie wyobrazić!
Później były szkoły średnie w Nujnie i Worokomlu. Łączyłam pracę nauczycielską z obowiązkami zastępcy dyrektora, kierowałam klasami. Czasami i teraz spotykamy się, utrzymujemy kontakt telefoniczny z absolwentami.
– A jak znajdowała Pani wspólny język z trudnymi klasami?
– Dużo mówimy o wszechstronnym rozwoju uczniów i bardzo mało w tym kierunku robimy. Wychowawca klasy musi zadbać o drogi i środki rozwoju każdego dziecka. Nie mniej ważne było kształtowanie u wychowanków poczucia patriotyzmu, miłości do rodzinnego kraju. W tamtym czasie można było usłyszeć od sąsiadów: „Poleszuk jest zacofany, tępy, opóźniony” i tym podobne.
Od pierwszych dni pobytu w Kaczynie zapisałam dawną opowieść o pewnym zarozumiałym Niemcu, który z nikim się nie liczył i nikogo nie pozdrawiał. Ale dawni kaczynianie… jednak go wychowali i on, opuszczając wieś, zobaczył: na jeziorze, które rozciągało się pośrodku wsi, pływa gęś. Zdjął więc kapelusz i przywitał się: „Dzień dobry, gęsi! Nauczyła mnie wasza Ruś czapkę zdejmować i „dzień dobry” mówić”. Moi uczniowie usłyszeli wtedy tę opowieść po raz pierwszy. Rok później znaleziono dawny skarb uprzęży, która należała do jakiegoś Gota, który przybył tu jako zdobywca, zamierzał wrócić, ale nie wrócił. Widocznie nie z własnej woli. Takie fakty nie pozostawiały dzieci obojętnymi. – Chciałoby się, aby opowiedziała Pani choć kilkoma słowami o swojej pracy jako kierowniczka gabinetu metodycznego rejonowego wydziału oświaty. – To odcinek drogi życiowej trwający 12 lat. Opracowaliśmy system pracy z początkującymi pedagogami. Organizowaliśmy wycieczki, różne imprezy wypoczynkowe, stworzyliśmy kluby młodych nauczycieli, na których czele stanęli prezydenci. Niektórzy drwili: „Polesie – i prezydenci, ha-ha!”. Ale my pracowaliśmy nie szczędząc sił. Nasze doświadczenie z młodymi pedagogami było badane przez republikańskie i ogólnozwiązkowe ministerstwa oświaty. Stanęłam na czele rejonowego oddziału Towarzystwa Pedagogicznego USRR, które ściśle współpracowało z Towarzystwem Ochrony Zabytków Historii i Kultury pod przewodnictwem niezapomnianego Petra Tronki. Badaliśmy i studiowaliśmy kulturę ludową oraz twórczość. I niech to nie było pełnowartościowe odtwarzanie ludowych zwyczajów, ale budziło to pamięć ludową: my śpiewaliśmy – a ludzie… płakali. Prawie wszystkie weekendy poświęcałam badaniu ludowych zwyczajów i obrzędów, zapisom melodyki pieśni. Latem 13 marca swoje 85-lecie obchodziła znana wołynianka, szczera patriotka rodzinnego kraju, autorka „Słowa Proświty” Ołeksandra Pawliwna Kondratowycz. Mimo surowych wymogów kwarantanny, koledzy odwiedzili znamienitą rodaczkę, wypytali o przeżycia, osiągnięcia, plany na przyszłość i zaproponowali „Słowu Proświty” tekst ciekawej rozmowy.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
