Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

«Natchniony śpiew boskiemu pięknu»

Слово Просвіти, №11 за 2021 рік

Petro SZKRABIUK W latach 1592–1598 William Szekspir stworzył sto pięćdziesiąt cztery sonety o miłości, wśród których jest taki (sto szósty): Gdy w kronikach dni minionych Czytam opisy twarzy pięknych, Natchniony śpiew boskiemu pięknu Na cześć kobiet i rycerzy szlachetnych, Płomienne słowa o promiennej urodzie, Uroczysty hymn ustom, oczom, brwiom, – Upewniam się, jak w tę pieśni świątynię Ty weszłaś, jak w swoją siedzibę. Proroctwem były tobie pochwały Śpiewaków, którzy marzyli o twym przyjściu. Przewidując ciebie, oni jak należy Piękna w dawnych czasach nie wysławili. A my, którym ukazałaś się dzisiaj, Zaniemówiwszy, słów nie możemy znaleźć. *** Wiadomo, że człowiek stworzony jest na obraz i podobieństwo Boże, a zwłaszcza kobieta jako kontynuatorka rodu i strażniczka tradycji, moralności oraz domowego ogniska. Dlatego piękno jej zachwycało i zachwyca przez wieki. Kiedy przechodziła sprawczyni wojny trojańskiej Helena, to wszyscy mężczyźni się oglądali – tak była piękna: „Straszna twarzą swoją, do bogiń ona podobna nieśmiertelnych” – pisał Homer. A dlatego „żadna ze śmiertelnych kobiet nie mogła równać się z nią urodą. Nawet boginie zazdrościły jej”. Pobożne uczucia wywołują w nas (nawet gdy patrzymy na reprodukcje) Gioconda czy Sykstyńska Madonna Rafaela, która przypomina nam Matkę Boską, czy poemat Szewczenki „Maria”, czy mnóstwo innych kobiecych wizerunków, których czar prowadził rękę malarza i inspirował poetów. „Utwór nie będzie ludzki bez ubóstwienia kobiety – podkreśla nestor ukraińskiego piśmiennictwa Wiktor Miniajło – bo wszystko, czym żyje ludzkość, jest w niej. To moje credo, bo ojciec nic nie traci przy narodzinach dziecka, a matka – jeszcze siłę kości swoich oddaje mu. Cóż tam, w najlepszym okresie swojego życia, w rozkwicie, kobieta krwią spływa za prawo do rodzenia dzieci, za ród swój, za naród, za ludzkość. Bez ubóstwienia kobiety utwór literacki skazany jest na porażkę”. Wyrazem marzenia jest ubóstwianie kobiety (czy dziewczyny) na odległość. Wspomnijmy Petrarkę i jego dwunastoletnią ulubienicę Laurę czy Dantego i boską Beatrycze, którym obaj poeci poświęcili cudowne sonety. Wspomnijmy średniowieczne turnieje rycerskie i wędrownych trubadurów, którzy swoje zwycięstwa w pojedynkach i poezję również poświęcali kobietom, pielęgnując kult Pięknej Damy. Piękno od małego zachwyciło wybitnego pisarza-myśliciela i więźnia politycznego Mykołę Rudenkę. Przejawiło się to podczas młodzieńczego spotkania z Cyganką. „Cyganka – wspominał Mykoła Danyłowycz – towarzyszyła mi do sklepu i z powrotem, aż do samego domu. Coś ona, oczywiście, mówiła, ale to nie miało żadnego znaczenia. Ja jej nie słuchałem – tylko patrzyłem w niezwykle piękną twarz, obramowaną białą dzianą chustką. Od pierwszych kroków na tej ziemi uroda miała nade mną taką władzę, że zawsze gotów byłem zapomnieć o wszystkim na świecie i bezwzględnie jej ulegać. W samej urodzie, niezależnie od innych cech, widziałem coś świętego, anielskiego (kursywa moja – P. Sz.). Muszę przyznać, że tak to zostało do dzisiaj, choć ja, oczywiście, miałem dość gorzkich rozczarowań”. A jednak, jak mówił inny ukraiński prozaik, Mykoła Krawczuk, „jest jeszcze na tym danym świecie wiele radości, a wśród nich największy dla nas cud – kobieta”. *** Piękno kobiet, ich mdłość, ich ręce bezwładne – Współuczestniczki błogostanów, współwinne przewin, I oczy, co upajają mocniej niż wszystkie wina, Lecz czasem mówią „nie” samcom, niepowstrzymanym w szale, Ich głos, co zawsze wycisza nam żale, Jak nawet zdradza – jakiż on dobry! Łagodny śpiew, poranny zew, wieczorny dzwon, Piękny płacz, co zamiera w przytulnych zwojach szala… Tak pisał francuski liryk Paul Verlaine (1844–1896), jak i mnóstwo innych poetów, którzy są szczególnie wyczuleni na piękno kobiet. Poprzednik Verlaine’a, Pierre Ronsard (1524–1585), przyznawał, że: „Przed pięknem ich bezsilni my w pojedynku, / Ono silniejsze od wszystkich – bogów, ludzi i broni”. Nieprzypadkowo bohaterkami większości poezji Roberta Burnsa (1759–1796) były dziewczęta: Bo to przecież piękno ze wszystkich piękności, Wszystkich stworzeń perła: Mężczyzna u Boga był szkicem, A kobieta – obrazem. A oto co pisał w „Austro-ruskich wspomnieniach (1867-1877)” Mychajło Drahomanow, który latem 1875 roku podróżował po Galicji i Bukowinie, a następnie docierał do Putiłowa z huculskich Kęt. Był głodny. „Pozostawało żywić się cudownymi krajobrazami i pięknem ludu, a zwłaszcza kobiet i dziewcząt. Nigdzie w ruskim świecie nie ma takiego piękna. A kobieciarstwa, najwięcej dziewcząt, po drodze spotykało się niemało, bo – jak zobaczyłem ja wtedy z podziwem – tam taki zwyczaj, że dziewczęta naprawiają drogi w święto. A w ten dzień było jakieś święto. W jednym miejscu koło drogi pracowało ze 70-80 dziewcząt i młodych mężatek, jedna lepsza od drugiej, wszystkie ukwiecone, w świątecznych strojach”. Tak, Ukrainki są niezwykle piękne. W 1924 roku architekt i historyk sztuki Wołodymyr Siczynski opublikował książkę „Cudzoziemcy o Ukrainie” (wznowioną w 1992 roku w Kijowie), w której m.in. przytoczył szereg faktów o wrażeniach obcokrajowców z pobytu na naszej ziemi. „Najwięcej łaskawości w słowach i gestach znajdziesz na Rusi, specjalnie u kobiet…”, – zauważał jeden z takich podróżników, Niemiec Ulrich von Werdum, w swoim „Dzienniku podróży…” z lat 1670-1672. – „Dlatego mówią, że we Lwowie żyją tak piękne, delikatne i kuszące niewiasty, jak, zresztą, nigdzie na całej kuli ziemskiej. Spotkałem tam ja sam porządną kobietę, która, kiedy ja coś chciałem u niej kupić, umiała mi powiedzieć uprzejmy komplement w języku łacińskim i umiała wyrazić się w bardzo pochlebnych zwrotach”. Naturalne jest, że ukraińskie dziewczęta zostawały żonami sułtanów, carów, książąt (Roksolana, Helena Glińska, Maria Desnicka…), ludzi, którzy pozostawili jasny ślad w piśmiennictwie i światowej kulturze.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn