Strona · s. 4strona oryginału ↗
PRZECIWANGIELIZM od Iryny FARION. 24. FACT-CHECKING
Слово Просвіти, №11 за 2021 рік
Najpierw natrafiłam na ten nowoanglicyzm fact-checking w jednym ze lwowskich źródeł medialnych, które nazwało się jeszcze hubem: „We Lwowie przeprowadzą analizę debaty Sadowego i Synutki oraz fact-checking ich oświadczeń” (media-hub „Twoje Miasto”, 17.11.20 – zamiast mediacentrum). Jak wiadomo, PolitiFact – jeden z najstarszych i najbardziej znanych projektów fact-checkingu w USA – przeprowadzał weryfikację informacji wypowiedzianych podczas debaty Donalda Trumpa i Hillary Clinton w trybie czasu rzeczywistego. Taki fact-checking jest dość skomplikowany i kosztowny, jednak stanowi ważne narzędzie walki z populizmem i propagandą polityczną. Oto nasi lwowianie skopiowali sobie ten proces wraz z samym słowem, żeby wydawać się poważniejszymi. Jednak to słówko nie przestało mnie prześladować. 11 marca 2021 roku w programie „Wielki Lwów” (kanał NTA) w mojej obecności dwukrotnie użył go „zielony” minister kultury O. Tkaczenko, który przekonywał nas o potrzebie „łagodnej” ukrainizacji, bo, jakoby, „starszej pani z Odessy” trudno porozumiewać się w sferze obsługi konsumentów w języku ukraińskim… (minister manipulacyjnie, wbrew sformułowaniu w ustawie, nazwał to komunikacją w życiu codziennym). Miernik, jak widzicie, został wybrany bardzo nieadekwatnie nie tylko w sensie elementarnego upokorzenia pani z Odessy, którą zidentyfikowano jako „starszą panią”, ale także samego pojęcia „łagodnej” ukrainizacji w 30. roku Niepodległości. Ciekawe, ile jeszcze potrzeba umysłowo zacofanym lub politycznie uprzedzonym ludziom czasu, jeśli przez 30 lat nie zdążyli opanować języka Tarasa Szewczenki? Natomiast pan minister w bardzo krótkim terminie, jak słyszymy, opanował rozsypy nowoanglicyzmów, wśród których jest fact-checking, co wywołuje u mnie tylko jedno skojarzenie – z angielskim fuck. Jednak w rzeczywistości obserwujemy już całą „fact-checkniętą rodzinę” z różnoczęściowymi pochodnymi (derywatami): fact-check, fact-checker oraz przydawki: fact-check-stowarzyszenie, roboty-fact-checkerzy, a także funkcjonowanie tego nowoanglicyzmu w typowych związkach syntagmatycznych w rodzaju fact-checkingowe zasoby, media, organizacje; fejkowi fact-checkerzy. I to pomimo tego, że to słowo jest prawie niemożliwe do płynnej wymowy, z uwagi na brak (czyli niestandardowość) w języku ukraińskim zbiegu aż trzech spółgłosek bezdźwięcznych: [k], [t], [cz]. Co oznacza to złożone słowo (lub słowo-kompozyt) w języku angielskim? Jego pierwsza część fact zapożyczona jest z języka łacińskiego ˂ factum – zrobione: 1. rzeczywiste, niewymyślone wydarzenie, zjawisko; 2. rzeczywistość, faktyczność; to, co obiektywnie istnieje (SIS 2000, s. 922). Druga część check-ing w formie czasownika czasu teraźniejszego (to be + imiesłów czasu teraźniejszego (Present Participle) czasownika głównego check + ing) oznacza: check [tʃek] 1. zatrzymywać, powstrzymywać; przeszkadzać; poskramiać; 2. sprawdzać, kontrolować; rewidować; prowadzić śledztwo, a także jeszcze sześć nieważnych dla nas znaczeń w tym konkretnym przypadku (WAUS 2011); fact-check – sprawdzenie faktów, przystosowane potoczne – „czeknąć” informację, czyli sprawdzić. Zatem, dosłownie – to sprawdzenie faktów, bez którego, jak wiadomo, niemożliwe jest profesjonalne i uczciwe dziennikarstwo. Właśnie w tej dziedzinie zaczęto masowo i zupełnie bez potrzeby używać tego złożonego nowoanglicyzmu w języku ukraińskim jako jednego z kierunków dziennikarskiej weryfikacji i kontroli zgodności faktów z przekazanymi wiadomościami lub informacjami. Utworzona Międzynarodowa Sieć Fact-Checkingu Instytutu Poyntera (International Fact-Checking Network, Poynter Institute) przyjęła nawet międzynarodowy Kodeks fact-checkingu (The Principal Code), gdzie wypisano takie zasady: bezstronność i uczciwość, przejrzystość źródeł, przejrzystość finansowania i organizacji, przejrzystość metodologii (przede wszystkim świadomość, że my tego nawet nie zauważamy).
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
