Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №11 за 2023 рік

16 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 29 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturoznawczy 11 (1198), 16–22 marca 2023 Nieprzemijające dziedzictwo Tarasa Szewczenki – rodzimy ukraiński rdzeń ogólnoludzkiej misji WIKTOR SKORYK

Artystka Maryna Sochenko: — Nisko, do samej ziemi, kłaniam się wszystkim ochotnikom, którzy w ciężkiej godzinie stanęli w obronie Ukrainy. Niech Bóg strzeże, osłania i pomaga pokonać siły ciemności, które otoczyły naszą ziemię! Wszystkim rannym Bohaterom – szybkiego wyzdrowienia, jeńcom – jak najszybszego uwolnienia i powrotu do domu. Wieczna pamięć wszystkim poległym za Wolę i Wolność Ojczyzny! Kto jeszcze nie był na mojej wystawie „Nam Ukraina wyższa ponad wszystko” – macie okazję ją odwiedzić w Muzeum Szistdesiatnyctwa, ul. Ołesia Honczara 33. …mówił: „A na Moskali nie zważajcie, niech sobie piszą po swojemu, a my po swojemu. U nich narod i słowo, i u nas narod i słowo”. …Jedną z aluzji na temat przedmowy Szewczenki z 1847 roku do niezrealizowanego wydania „Kobzarza” stał się swego czasu esej „Nie zaglądając do świętych” ukraińskiego intelektualisty XX–XXI wieku M. Rudenki. Autor napisał go w szpitalu obozowym na Przeuralu. Jeden z fragmentów eseju otrzymał tytuł „Rozmowa w różnych językach”. Wskazując na głęboką odmienność języka ukraińskiego i rosyjskiego, pisarz i obrońca praw człowieka zilustrował ich rozbieżność światopoglądową na przykładach całkowicie różnej treściowości słów, zależnej od tego, którym językiem te słowa są wypowiadane. Projekt poety, polityka i działacza społecznego P. Mowczana „Logos”, który jest współczesną aluzją na motywy twórczości Szewczenki w ogóle, ma stać się drogowskazem, zwracającym społeczeństwo, zwłaszcza młodzież, ku życiodajnym źródłom tworzenia, kształtowania i rozwoju języka ukraińskiego, wzajemnych wpływów słowa, kultury i historii naszego etnosu. Warto zaznaczyć, że w rzeczywistości ta aluzja jest znacznie szersza: mówiąc o „logosie”, mamy na myśli nie tylko to, co z greckiego tłumaczy się jako „słowo”, ale przede wszystkim mowę kierowaną przewodnictwem rozumu, mowę, którą według T. Szewczenki należy „wywyższać rozumem”. Zatem pojęcie „Logos” wprowadzamy nie jako tradycyjne rozumienie przez dosłowne tłumaczenie z greki, lecz jako określenie sfery rozumnego w ogólnoludzkim bycie, sfery, która informacyjnie pośredniczy w kulturze intelektualnej w jej szerokim rozumieniu – jako nauce i oświacie, literaturze i sztuce itd. Zakończenie na str. 3

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Zbiorowy apel do współobywateli i Ukraińców na całym świecie w dzień urodzin narodowego symbolu Ukrainy, wybitnego poety i myśliciela

Drodzy Ukraińcy, bracia i siostry na całym świecie! Zwracamy się do was w drugim roku wojny, w której zwycięstwo Ukrainy determinuje dalsze istnienie całego świata. Witamy was z 209. rocznicą, która otwiera trzeci wiek od dnia urodzin duchowego Ojca narodu Tarasa Szewczenki. Zdobywając już w lutym 2022 roku swoje pierwsze zwycięstwo w oporze wobec Rosji, Ukraina gruntownie zmieniła paradygmat obowiązującego rozumienia świata, historii świata i współczesnego ładu światowego. Pojęcie ukraińskiego światopoglądu wymaga ogólnoludzkiej świadomości tego, że Ukraina jest zobowiązana do zwycięstwa – dla utrwalenia zmian sprzyjających życiu, dla własnych i ogólnoludzkich potomków. Dążąc do ostatecznego zwycięstwa w wojnie, przekreśla ona wcześniejsze koncepcje „gorących” czy „zimnych” wojen, strategie „zderzenia cywilizacji”, „końca historii” i tym podobne. Zapoczątkowuje ona również granicę podziału między cywilizacjami, adekwatną do wyzwań epoki noosfery i warunków wojny hybrydowej. Rozgraniczenie cywilizacji, które wprowadza Ukraina, opiera się na zasadniczej niezgodności znań sprzyjających życiu i/lub śmiercionośnych. Chodzi o dychotomię życia i śmierci oraz odpowiadających im znań, które je odzwierciedlają. Stąd wynika konieczność demontażu znań wrogich życiu i ich wypierania przez znania ratunkowe, lecz w żadnym wypadku nie „pojednania” i nie „zgodności”. Znanie sprzyjające życiu, które jest zarówno specyficznie ukraińskie, jak i ogólnoludzkie, przeznaczone do ocalenia współczesnych i przyszłych pokoleń, skłania do wyjaśnienia źródeł światopoglądowych, ukrytych w narodowym środowisku ukraińskości, przede wszystkim do niepojętej twórczej spuścizny Wielkiego Kobzarza – duchowo intelektualnego symbolu Ukrainy, krzewiciela ruchu narodowego, myśliciela i poety, malarza, działacza społecznego. ...Taras Szewczenko od najmłodszych lat pojął głębię rozbieżności między narodem ukraińskim, którego najnowsze intelektualne jądro miało mu być dane kształtować, a narodem rosyjskim, wśród którego przeżył większą część swojego niedługiego życia. Przebywając na Ukrainie, w marcu 1847 roku napisał przedmowę do drugiego wydania „Kobzarza”, którego nie udało się zrealizować. Zwracając się do przyszłego czytelnika, poeta z naciskiem HALINA DACIUK WASYL KUZAN PRENUMERATA—2023 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w placówkach „Ukrposzty” za pomocą Listu informacyjnego nr 1 (wkładka nr 1) załącznika do „Katalogu wydawnictw Ukrainy »Prasa pocztą« na 2023 rok (I półrocze)” z dostawą: 1 mies. – 28,39 hrn. 3 mies. – 80,17 hrn. 6 mies. – 154,34 hrn. Można też zamówić naszą gazetę na stronach „Ukrposzty” https://peredplata.ukrposhta.ua/ oraz DP „Presa” http://presa.ua/

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Miłość do Ojczyzny, prawda i nauka – trójjedyna podstawa Zwycięstwa

Wiktor SKORYK, komentator „SP” I dzień mija, i noc mija. I głowę chwyciwszy w dłonie, Dziwisz się, czemu nie przychodzi Apostoł prawdy i nauki! Te wersy, napisane przez Tarasa Szewczenkę 162 lata temu, niestety są dziś szczególnie aktualne, w te dni. Odparłszy wroga w pierwszym roku Wielkiej wojny, nasze społeczeństwo coraz bardziej zaczęło pogrążać się w wewnętrznych swarach, co zagraża naszemu pomyślnemu marszowi ku zwycięstwu. Potrzebna jest prawda o wojnie, a nie propaganda i rozpowszechnianie słodkich mitów oraz nieprzyjemnych, pustych przemówień. Potrzebna jest prawda, która opiera się na uczciwych faktach i jest źródłem zaufania i jedności w społeczeństwie; prawda, która jest fundamentem trwałości narodu. Miłość do Ojczyzny, prawda i nauka – to trójjedyna podstawa pomyślnego narodu, jego jedności w walce z wrogiem. Tak właśnie było w Wielkiej Brytanii podczas II wojny światowej, gdy rząd i brytyjska elita mówiły do swojego narodu językiem prawdy i nauki. Nie ukrywały trudności i niebezpieczeństw przed społeczeństwem, począwszy od wezwania Winstona Churchilla do jedności całego brytyjskiego narodu, który w walce przez „krew, ciężką pracę, łzy i pot...” musiał torować swoją drogę do zwycięstwa nad wrogiem. Nie ukrywały na przykład strat Brytanii poniesionych w wojnie w toku walk, nie ukrywały nawet tego, że czasem w komunikatach brytyjskiego rządu pojawiały się straty, które ogłaszali wrogowie ustami niesławnej goebbelsowskiej propagandy, a które w rzeczywistości przewyższały liczbę strat Brytyjczyków. Taka prawda budziła szacunek społeczeństwa, pełne zaufanie do swojego rządu i liderów opinii publicznej, co maksymalnie sprzyjało wysokiemu duchowi i jedności Brytyjczyków w walce z zaciekłym wrogiem. Taka prawda dawała społeczeństwu pewność co do słuszności i konsekwencji działań jego rządu. Prawda i nauka stały się tym najmocniejszym bruk, który stał się podstawą drogi, jaka doprowadziła Brytanię do zwycięstwa. Tak, do zwycięstwa, które nie byłoby możliwe bez pomocy swoich przyjaciół i sojuszników, stałych lub doraźnych, lecz ten bruk i ta droga były podstawą, dzięki której zdobywano wspólne zwycięstwo. Takie zaufanie do własnych źródeł informacji oraz prawda, choćby często surowa, całkowicie zniwelowały wszelkie wysiłki goebbelsowskiej propagandy, a żadne wrogie operacje informacyjno-psychologiczne nie miały skuteczności, ludzie nie szukali alternatywnej prawdy. Na ...rod wierzył swojemu rządowi, a rząd wierzył swojemu narodowi, dlatego społeczeństwo było jednolite, silne i niepokonane. Brytyjczycy zrezygnowali z walki politycznej podczas wojny i uczciwie oraz konsekwentnie trzymali się tego kursu, który stał się rękojmią skutecznej walki o istnienie swojego państwa w bitwie z wrogiem. Bez podstępu, zdrady, sporów i rozdrobnienia. Wszystkie siły dla zwycięstwa. Mimo znużenia wojną, która trwała dla nich 6 lat, mimo wszystkich strat, niedostatku i ruin, jakie niosła wojna, torowali swoją drogę do zwycięstwa i pokoju. Wszystko to pozwoliło osiągnąć zwycięstwo, przy czym zrobiono to przy możliwie najmniejszych stratach w tej wojnie. Tak działa dojrzała, odpowiedzialna demokracja, w tym jest jej siła i skuteczność zarówno na wojnie, jak i w pokoju. Dlatego trzymajmy jeden narodowy szyk dla zwycięstwa, w takim szyku jesteśmy niepokonani. Uczmy się na przykładach udanych historii i dodawajmy swój talent, rozum i sprawność. I od obcego się uczymy, i swojego się nie wstydzimy (с). Przeszliśmy kolejny, 55. tydzień wojny. Znów, po miesięcznym gromadzeniu rakiet, wróg zaatakował nasze miasta, nasz sektor energetyczny masowym uderzeniem. Jest ono szczególne nie tylko dlatego, że było jednym z największych ze wszystkich poprzednich, ale także dlatego (i to jest najważniejsze), że wróg w dużej liczbie użył rakiet, których nasz system obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej nie ma możliwości zestrzeliwać, a mianowicie hipersonicznych rakiet balistycznych. Dlatego wyniki walki z celami powietrznymi były zauważalnie niższe niż w przypadku ostatnich masowych ataków. Ponadto start rakiet odbywał się z wielu kierunków i źródeł, co miało stworzyć dodatkowe trudności dla pracy systemów naszej obrony przeciwlotniczej. Zaangażowano aż sześć „Kindżałów” – aeroballistycznych, hipersonicznych rakiet o wysokiej precyzji. Dlaczego „aż”? Ponieważ takich rakiet Moskwa ma zaledwie kilkadziesiąt – według różnych szacunków od 50 do 75 sztuk. Start od razu sześciu rakiet to bardzo kosztowny krok i świadczy o tym, że dla Kremla ważne było osiągnięcie gwarantowanego maksymalnego efektu w wyniku tego ataku, ponieważ te rakiety mają wysoką precyzję, a nasza obrona przeciwlotnicza nie ma możliwości ochrony obiektów energetycznych przed nimi. Oczywiście atrakcyjnym dla wroga celem była przede wszystkim TEC-5 w Kijowie. Żeby było jak najgłośniej i najbardziej bolesne dla Ukrainy. Tam właśnie poleciał „Kindżał”. Mieszkam niedaleko tej elektrociepłowni, widziałem pożar, był krótki. Światło nie zniknęło, ciepło też. Choć przez jakiś czas nie było prądu u 15% mieszkańców Kijowa, a u 40% nie było ciepła. Jednak w ciągu trzech dni w całym mieście skutki uderzenia zostały zlikwidowane do zera. Energetycy nauczyli się pokonywać problemy – szybko i skutecznie. Trudniej było Charkowowi, który ze względu na swoją nieszczęśliwą pozycję ma blisko granicę z terrorystycznym imperium zła, dlatego dostało się mu bardziej. Ale i tam wszystko już działa. Jakoś tak się stało, że główne uderzenie tam wymierzono w miejsce, które znajduje się niedaleko mojego rodzinnego domu, w którym się urodziłem i wychowałem. W tej samej niedalekiej odległości, co w Kijowie, uderzono. Tak osobiste splata się z tą wojną. Te uderzenia jeszcze raz potwierdziły, że nauczyliśmy się unikać skutków, szybko je pokonywać, ale potrzebujemy jak najszybszego wzmocnienia naszych sił obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej systemami, które są zdolne walczyć z hipersonicznymi i balistycznymi rakietami. Takimi na świecie są zestawy PATRIOT i SAMP/T Mamba. I oto nadchodzi chwila dostaw takich systemów: według publikacji „Financial Times” pierwszy PATRIOT już jest w Ukrainie! Oczywiście od razu nie stanie do walki, potrzebne są prace przygotowawcze, ale wkrótce nasze niebo stanie się znacznie bardziej chronione i bezpieczniejsze. Początek jest, dalej będzie! Aby stworzyć skuteczną obronę naszego nieba, potrzeba przynajmniej kilkunastu takich baterii – i PATRIOT, i SAMP/T. Z czasem tak się stanie. Co do sytuacji na frontach. Przede wszystkim – to nasz ból i nasza godność, Bachmut. Jak przewidywałem, i dziś skutecznie broni się on w zaciekłej walce, w której mielą się siły wroga pięciokrotnie–siedmiokrotnie liczniejsze, które pchają się na zachód, by zdążyć zagarnąć choćby coś, zanim nieuchronnie nadejdzie czas, gdy masowe dostawy broni i amunicji, które nasi partnerzy zaplanowali przekazać Ukrainie, w pełnej sile dotrą do szeregów Sił Zbrojnych Ukrainy; czas, gdy nasze siły zbrojne będą mogły przejść do wyzwoleńczej ofensywy. Wróg to rozumie, dlatego bardzo się śpieszy i dlatego popełnia więcej błędów, tracąc ostatnią cierpliwość i zdrowy rozsądek. Wróg, w rozpaczy z powodu tego, że nie zdołał przebić się z północy do historycznej, głównej części miasta, poszedł na zachód, posuwając się drogą samochodową na Słowiańsk, tym samym rozpraszając i rozciągając swoje siły, a jednocześnie narażając się na możliwe kontrataki z flanków ze strony ruchomych oddziałów ukraińskich wojsk. Cel takiego posuwania się jest jasny: postraszyć Siły Zbrojne Ukrainy natarciem na Słowiańsk, a przede wszystkim spróbować w pośpiechu dotrzeć jak najbliżej miasta drogą samochodową i rozpocząć szturm na Słowiańsk, licząc na to, że gdy rozmięknie ziemia wokół, droga stanie się dla nich dominującym, bezpiecznym czynnikiem logistycznym, bez niebezpieczeństw ataków ze strony Sił Zbrojnych Ukrainy na nią przez miesiąc, dopóki grunt nie wyschnie. Jestem przekonany, że czeka ich nieprzyjemna, śmiertelna niespodzianka. Pośpiech to zły doradca, a chęć popisania się pe- ...przed swoim „ruskim światem”, choćby jakimikolwiek sukcesami, nieuchronnie zamieni się w „zorganizowaną redyslokację”, czyli ucieczkę. Na południe od Bachmutu wróg także nie zdołał przebić się do autostrady prowadzącej z miasta do Kostiantyniwki, a więc przerwać ważnej arterii logistycznej Sił Zbrojnych Ukrainy (ZSU) na tym odcinku frontu. Również w przesuwaniu się bezpośrednio w kierunku południowej części Bachmutu nie ma on znaczących sukcesów. Ale w Bachmucie nasi wojskowi nie tylko utrzymali się w tym tygodniu, lecz także na różnych odcinkach rozpoczęli liczne kontrataki, to znaczy przeszli do aktywnej, manewrowej obrony z zagrożeniem przejścia do kontrofensywy. Na innych odcinkach frontu bez istotnych zmian, co w tym czasie, gdy noc wojny jest najciemniejsza przed świtem, jest najoptymalniejszym naturalnym stanem. Warto wiedzieć, że już teraz nasze wojsko w 30% dysponuje uzbrojeniem i amunicją NATO. W dalszym ciągu ten odsetek będzie nieuchronnie rosnąć. Takie same procesy nabiorą mocy we wszystkich sferach naszego bytu: społecznej, gospodarczej, prawnej i politycznej. Czas fikcji, uników i szukania własnego cywilizacyjnego roweru dobiega końca. Jeśli chcemy naprawdę przetrwać w tej wojnie ze złem i zwyciężyć, musimy zrozumieć, że nasza integracja z „zachodnim” światem jest obiektywnym, naturalnym procesem, który mimo oporu i bezwładności świadomości znacznej części naszego społeczeństwa, a także, co niestety jest przykre, szczególnie tak zwanej „elity”, będzie rosnąć. Bo to wcale nie jest „świat zachodni”, lecz świat współczesnej cywilizacji, z jej wszystkimi osiągnięciami i trudnościami, harmonią i sprzecznościami. Ten świat to Ameryka (USA, Kanada, Urugwaj i inne), Europa (od Wielkiej Brytanii po Ukrainę), Azja (Korea Południowa, Japonia itd.), Australia z Nową Zelandią, a w przyszłości także Afryka. Aby przeciwstawić siły demokracji i wolności toksycznym tendencjom autorytaryzmu, dyktatur i przemocy, musimy być razem ze światem rozwoju i wolności. Obecnie faktycznie formuje się oś zła: Moskiewia, Chiny, Iran i Korea Północna, do których z nadzieją na swój kawałek przyglądają się inni konkurenci. Dlatego świat wolności musi się zjednoczyć, aby powstrzymać najnowszy najazd Ogólnoświatowej Ordy Przemocy. Tak się stało, i to nie po raz pierwszy w historii świata, że my, Ukraina-Ruś, znaleźliśmy się w bojowej awangardzie w bitwie z Ordą. Nasza bitwa z Ordą trwa dokładnie 800 lat. Musi ją zakończyć nasze ostateczne zwycięstwo. Ale zwycięstwo w wojnie, nawet w sprawiedliwej, nie jest gwarancją sukcesu w przyszłości. Gwarancją sukcesu jest rozwój w wolności, w odpowiedzialnej wolności. Jak różne państwa rozporządziły zwycięstwem po II wojnie światowej, jest wyraźnym przykładem tej tezy: co zyskały jedne, a co „zyskały” inne? Nawet ci, którzy przegrali wojnę, ale wyciągnęli właściwe wnioski, z czasem wygrali, a ci, którzy zwyciężyli w wojnie, lecz pozostali w totalitarnym świecie niewoli – przegrali. Dziś Niemcy, Włochy, Japonia to nowoczesne, rozwinięte państwa, a Moskiewia to antycywilizacyjne dno. Moskiewia ze swojej istoty jest nieuleczalna. Nie da się jej przeformatować, a wszelkie próby ucywilizowania jej, nawrócenia na świat wolności i demokracji są dla niej wyrokiem śmierci, ponieważ jej istotą od początku i sposobem istnienia są przemoc, kłamstwo, grabież. Może tylko mimikrować, udawać coś cywilizacyjnego, kraść totalnie wszystko: historię, kulturę, etnonimy i toponimy, lecz jej prawdziwa, jedyna „skriepa” to kult siły i ordyńskiej sfory z ubóstwieniem watażki jako zapory siły „świętej” sfory. Dlatego każda demokratyzacja, każdy przejaw wolności w tym imperium zła jest mentalną, niszczycielską „zbrodnią” przeciwko „ruskiemu światu”. Co dla wolnego świata jest dobre, to dla Moskwy jest śmiercią. Były już takie próby demokratyzacji. Lecz gdy tylko zaczyna się ona demokratyzować, zaczyna się sypać, rozpadać. Każda demokratyzacja kończy się w nim buntem, wojną domową i w konsekwencji jeszcze bardziej zwierzęcym reżimem oraz agresją wobec otaczającego świata. Moskiewska Orda to „Iwany, którzy nie znają pokrewieństwa”, to zgwałcone narody i etnosy, które w różnych czasach zagnano do stajni i zmuszono do bycia „ruskimi”, czyli rzeczą, nie rzeczownikiem, lecz przymiotnikiem przynależności do skradzionego etnonimu. Zatem ta orda w warunkach „demokratyzacji” jest skazana nie tylko na bunt, wojnę domową, ale też na narodowowyzwoleńczą walkę zdegradowanych narodów i etnosów, które pragną odzyskać swoje imię, podmiotowość i własną istotę. Dlatego ten, kto opowiada się za demokratyzacją, za wolnością, za państwem prawa w tym imperium, jest niszczycielem tego państwa, elementem antypaństwowym i podlega zniszczeniu. Dlatego wszystkie nadzieje na nowe „ustrojenie Rosji” są niewykonalnym majaczeniem. Ona albo będzie taka, jaka była zawsze – imperium zła, albo zostanie zniszczona, sfragmentowana – w nowych państwach, a także w częściach istniejących sąsiednich państw. Moskiewia to imperium nie na glinianych nogach, lecz na watowych nogach. Państwo z waty zmierza ku „bawowni”, ku „ostatecznemu rozwiązaniu swojej kwestii”. Ukraina daje wyczerpujące odpowiedzi na wszystkie pytania: „Pragniesz „ostatecznego rozwiązania” tej kwestii”? To w końcu je otrzymasz! Ostatecznie i na pewno! Ten, kto przyszedł do nas ze swoim złem, od naszego dobra zginie! Chwała ZSU! Chwała Ukrainie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Sekretariat NSPU wzywa członków Komitetu Szewczenkowskiego do złożenia pełnomocnictw

Jasne i wielkie imię Proroka ukraińskiego narodu Tarasa Szewczenki tego roku znowu zbrukał skandal, wywołany przez Komitet Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki – najważniejszej i najbardziej zasadniczej nagrody artystycznej Ukrainy. Po raz pierwszy w historii Nagrody Szewczenki, w dniu urodzin Tarasa Szewczenki 9 marca, nie ogłoszono nazwisk laureatów i nie opublikowano stosownego dekretu Prezydenta, którym mają być ogłaszane wyniki. Jednocześnie służba prasowa W. Zełenskiego rozpowszechniła wiadomość o jego spotkaniu z przedstawicielami kultury i sztuki z okazji 209. rocznicy urodzin Szewczenki. Podkreślmy, że na to spotkanie nie zaproszono przedstawicieli ani Instytutu Literatury, ani Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, ani Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, to znaczy zignorowano specjalistów, natomiast na spotkanie z Prezydentem przybyli głównie przedstawiciele show-biznesu. 10 marca przewodniczący Komitetu Jurij Makarow na swojej stronie na Facebooku opublikował komunikat, że istniejące nominacje postanowiono uzupełnić o dodatkowy konkurs „Za wkład w zwycięstwo” i ogłosić wcześniej wyznaczonych laureatów oraz nowych łącznie 22 maja, w dniu ponownego pochowania Tarasa Szewczenki. Przypomnijmy, że podobne działanie jest rażącym naruszeniem Regulaminu Nagrody Szewczenki. 11 marca, po fali oburzenia w mediach społecznościowych, Komitet Szewczenkowski opublikował oświadczenie z nazwiskami laureatów 2023 roku. Jednak zwycięzców podano jedynie w części kategorii, a na stronie Prezydenta nie opublikowano dekretu, którym ogłasza się zwycięzców. Jest to kolejne rażące naruszenie Regulaminu Nagrody, zgodnie z którym laureatów ogłasza się zgodnie z Dekretem Prezydenta. Później stało się wiadomo, że w wyniku serii skandali przewodniczący Komitetu Szewczenkowskiego Jurij Makarow złożył rezygnację. Wcześniej z Komitetu odeszła artystka Włada Ralko. My, ukraińscy pisarze, w tej nieprzyjemnej sytuacji, która powstała, nie możemy stać z boku. Ponieważ doszło nie tylko do rażącego naruszenia Ustawy Ukrainy, lecz także do faktycznego zniewagi wielkiego i świętego dla każdego Ukraińca imienia Tarasa Szewczenki, do cynicznego lekceważenia wieloletnich tradycji naszej narodowej kultury, która jest symbolem naszej jedności i tożsamości. Jednocześnie przypominamy, że przy formowaniu obecnego składu Komitetu Szewczenkowskiego w pełni zignorowano propozycje Związku Pisarzy, w związku z czym w jego obecnym składzie nie ma laureatów Nagrody Szewczenki ani żadnego przedstawiciela NSPU. Jesteśmy całkowicie przekonani, że Komitet Szewczenkowski w obecnym składzie nie jest zdolny do pełnego wykonywania swoich funkcji, ponieważ okrył się szeregiem głośnych skandali i stracił zaufanie środowiska twórczego. Wzywamy członków Komitetu do dobrowolnego złożenia pełnomocnictw. Jeśli to się nie stanie, zwracamy się do Prezydenta Ukrainy o podpisanie dekretu o zakończeniu pełnomocnictw obecnego składu Komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki i zainicjowanie przygotowań do utworzenia nowego składu Komitetu. Zwracamy się do kierowników narodowych związków twórczych Ukrainy z prośbą o wyrażenie stanowiska wobec tego oświadczenia pisarzy. Sekretariat Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Zbiorowy apel do współobywateli i Ukraińców na całym świecie w dzień urodzin narodowego symbolu Ukrainy, wybitnego poety i myśliciela», s. 1

Zbiorowy apel do współobywateli i Ukraińców na całym świecie w dniu urodzin symbolu narodowego Ukrainy, wybitnego poety i myśliciela

Zakończenie. Pocz. na str. 1. A język ukraiński uważamy za swoisty „klucz” do otwarcia dorobku życiodajnego Logosu. …Drzewo jako aluzja do motywów poezji Szewczenki, odzwierciedlająca dialektykę ogólnoludzkiego poznania, znajduje ucieleśnienie w twórczości znanych światu ukraińskich pisarzy XX–XXI wieku. U M. Rudenki jest to obraz poznania ludzkości, przedstawiony w formie metaforycznych drzew; obraz, który rozwija zarówno aluzję do Szewczenkowskiego rozgraniczenia narodów i języków, jak i metaforę o światopoglądowo różnych logosach, a w szerszym rozumieniu – niekompatybilności teorii dostatecznych i niedostatecznych. Aluzja Szewczenki u W. Stusa to dychotomia „zimowych drzew”: drzewa wyhodowanego tam, gdzie świta, i drzewa, które wyrosło tam, gdzie zmierzcha. …Skrajnie lekceważący stosunek Imperium Rosyjskiego do ujarzmionych narodów stał się przedmiotem oburzenia poety na imperialny ucisk, co T. Szewczenko przekazał nieprzemijającymi narracjami poematu „Kaukaz” oraz gniewnymi słowami o „Mołdawianinie” i „Finie” oraz reszcie skolonizowanego pospólstwa. Słowami „w każdym języku wszystko milczy. Bo błogosławi”. Wielki Kobziarz napiętnował totalny ucisk rosyjskiej imperialności, który do dziś zagraża światu. Analizując obecny stan wspomnianych przez T. Szewczenkę etnosów, podkreślmy: Finowie, ponad 100 lat temu uzyskawszy niepodległość i przez 3/4 wieku przestrzegając polityki neutralności, obecnie pragną chronić się pod „parasolem” wspólnego bezpieczeństwa. Jeszcze trudniejszy jest współczesny los Mołdawii, która coraz boleśniej cierpi z powodu zagrożeń imperialnego totalitaryzmu ze strony Rosji. Własnemu i przyjaznym Ukrainie narodom T. Szewczenko dał jednoznaczne narracje, które w środowisku ukraińskim do dziś pozostają aforystycznymi przesłaniami dla narodów: W swojej chacie swoja i prawda, I siła, i wola! Utrwalając się w prawdzie i sile tych przekonań, w przeciwwadze do imperialnych wyzwań światu Wielki Kobziarz przeciwstawił wielkość rozumu i języka, które nam przyjdzie ukazać: I wywyższymy na podziw I rozum nasz, i nasz język… Wskazując na prymat rozumu, T. Szewczenko apelował do tego, co nazywa się rdzennie ukraińskim pojęciem „świat prawdy”. Obecnie coraz bardziej aktualna staje się aluzja do proroczego twierdzenia Kobziarza o świecie prawdy i przekonanie o przeznaczeniu Ukrainy: wszak rozświetli go właśnie ona! Wojna zaświadcza: nadszedł czas zrozumienia decydującej szansy historycznej, którą przybliżał T. Szewczenko swoim poetyckim słowem. To proroctwo przekazał słowami o tym, że właśnie Ukraina ...rozwieje ciemność niewoli, Świat prawdy rozświetli. Przesłania Kobziarza znamionują ogólnoludzką misję, którą właśnie teraz przyjdzie zrealizować ukraińskości. 178 lat temu T. Szewczenko przewidział zderzenie niekompatybilnych „ciemności niewoli” i „świata prawdy” oraz proroczo nakreślił nieuchronność zwycięskiego finału „świata prawdy”. Totalitarna radziecka literaturoznawstwo obawiało się narodowej interpretacji wiersza „Stoi we wsi Subotowie”, był on zakazany w imperium radzieckim, a na Ukrainie zaczęto go publikować dopiero w czasach rozpadu ZSRR. „Bitwa” dychotomicznych bytów, na które wskazał Wielki Kobziarz, będzie miała zaiste wspaniałe zakończenie: wszak dzięki Ukrainie rozświetli się „świat prawdy”, bo właśnie ona jest powołana, by rozwiać „ciemność niewoli”! Lejtmotyw zderzenia Światła i Ciemności przenika intelektualny dorobek wspomnianego już M. Rudenki, który zwrócił się ku ontologicznemu rozumieniu wspaniałych narracji ponad sto lat po odkryciu przez duchowego Ojca narodu tych nieprzemijających bytów. Warto skoncentrować się na dwóch aluzjach na ten temat. Pierwszą jest alegoria przeciwstawienia, w której Jeździec, będący odzwierciedleniem Światła, pragnie poskromić uosobienie Ciemności – Konia, który pragnie zrzucić Jeźdźca. W eseju „Nie zgubić latarki”, który stał się przedostatnim testamentem intelektualisty, filozoficznie rozwinął aluzję do tego motywu. Wskazał na rozdwojenie Substancji na Światło i Ciemność oraz podkreślił: w tym rozdwojeniu przejawia się światowa dialektyczna potęga. Ta sentencja jest napełniona głęboko substancjalną treścią: Materia Światła i Materia Ciemności odzwierciedlają nieprzemijalność ich wiecznego przeciwstawienia jako przejaw potęgi Wszechświata. Należy podkreślić zgodność życiodajnych przesłań XIX i XXI wieku: T. Szewczenko szczególnie podkreślał pielęgnowanie życiodajnego języka, gdyż właśnie on rozświetla „świat prawdy” i rozwiewa „ciemność niewoli”. Dzięki ratowniczym narracjom Materia Światła wypiera z czasoprzestrzeni Materię Ciemności oraz niekompatybilne z życiem myślenie i materialne działanie. …W warunkach, gdy gruntownie zmienia się globalna czasoprzestrzeń, Ukraina jest powołana do zainicjowania wniesienia zmian w pierwszej kolejności do dokumentów międzynarodowych, które normują obowiązujący paradygmat wiedzy. Od 2005 roku, kiedy w Genewie opublikowano raport UNESCO „Ku społeczeństwom wiedzy”, przez 18 lat rośnie aktualność publikacji stanowiska naszego kraju, w epoce noosfery powołanego do podkreślania priorytetowości życiodajnych wiedzy, kierując się ich gruntowną odmiennością od wiedzy śmiercionośnej, nieakceptowalnej ani dla żywotności, ani dla rozwoju społeczności międzynarodowej. Staje się coraz bardziej naglący dalszy rozwój tych inicjatyw Ukrainy, zwłaszcza z uwagi na publikację w latach 2019–2021 raportów UNESCO, które rozwijają platformę społeczeństw wiedzy, dotykając tak zwanych społeczeństw cyfrowych. Jesteśmy przekonani, że ratowniczy paradygmat dalszego rozwoju cywilizacji, który jest w stanie zaproponować Ukraina, musi zdecydowanie wypierać obowiązujący paradygmat, oparty na wiedzy, której treść do tej pory pozostaje niekompatybilna z życiem. Wzrost geopolitycznego znaczenia Ukrainy aktualizuje kwestię wprowadzenia dzenia języka ukraińskiego jako środka upublicznienia zasadniczo nowych inicjatyw międzynarodowych. Przede wszystkim należy wskazać na oś bałtycko-czarnomorską (projekt Unii Bałtycko-Czarnomorskiej), pod którym rozumie się stworzenie ponadpaństwowego zjednoczenia, zainicjowanego z udziałem Ukrainy jeszcze ponad 100 lat temu. Wcielenie tego projektu otworzyłoby perspektywę zastosowania języka ukraińskiego jako środka komunikacji z innymi państwami w przewidywanym związku międzypaństwowym. Z punktu widzenia perspektyw dalszego zastosowania języka należy rozpatrywać ideę związku, który otrzymał już umowną nazwę „UPA” (Ukraina – Polska – Anglia, dokładniej Wielka Brytania), wyrażoną w czasie obecnej wojny. Pełnowartościowe wprowadzenie języka ukraińskiego w sferę komunikacji międzypaństwowej sprzyjałoby ustanowieniu pewnych „niepisanych” tradycji najnowszych związków państw i służyłoby za wzorzec dla najnowszych zasad nawiązywania stosunków między nimi. Wprowadzenie Ukrainy w skład Rady Bezpieczeństwa ONZ zamiast Rosji, która zasługuje na wydalenie, otworzy jeszcze bardziej skalowalną perspektywę — zastosowanie języka ukraińskiego w ONZ. W ten sposób, nastawiając się na właściwy ukraińskości ład myślenia afirmującego życie, właśnie u T. Szewczenki znajdujemy odpowiedzi na najistotniejsze pytania współczesności, wywołane globalnymi wyzwaniami XXI wieku. Aluzje do motywów poezji Wielkiego Kobziarza, wspomniane w naszym Apelu, odzwierciedlają rdzennie narodowy charakter myślenia i kierują się na utwierdzenie przełomu cywilizacyjnego, który dokonał się dzięki pierwszemu ukraińskiemu zwycięstwu, odniesionemu na początku wojny w wyniku krachu zamiarów wrogiego blitzkriegu. Nasze pierwsze zwycięstwo wskazuje: Ukraina zapoczątkowuje gruntowne transformacje, zdolne motywować przetrwanie ludzkości i bezpieczną żywotność cywilizacji. Noosfera otwiera epokę rozwoju afirmującego życie, powołanego do jak najszybszego wypierania śmiercionośnych narracji. Ukraina posiada priorytety ratunkowej wiedzy, zdolnej przeciwdziałać zagrażającym planecie wyzwaniom. Mykoła Żulynski, przewodniczący Towarzystwa Łączności z Ukraińcami poza granicami Ukrainy (Towarzystwo „Ukraina – Świat”), dyrektor Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, akademik NAN Ukrainy. Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia T. H. Szewczenki. Mychajło Sydorżewski, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Wołodymyr Szewczuk, przewodniczący Towarzystwa Naukowego imienia Serhija Podolynskiego. Heorhij Filipczuk, przewodniczący Kongresu Ukraińskiej Inteligencji. 9 marca 2023 roku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Anton Puszkar – młodszy brat o starszych czynach

Wojna głębiej wżera się w duszę, gdy dowiadujesz się o śmierci dorosłego syna-wojownika kogoś z tych, których znasz od młodości. Czytam w relacji „Zginął Anton Puszkar”, a widzę Charków przełomu lat 70. i 80., skupioną dziewczynę w ciemnowiśniowym płaszczyku, która stawia szerokie kroki, by iść szybciej pod wiatr i zdążyć na pierwsze zajęcia z prospektu Lenina (teraz Nauki) aż na ulicę Gogola, gdzie był wtedy uniwersytecki wydział filologiczny. Osobliwy budynek z oknami na kościół, odebrany wtedy wiernym. Widziałam Ołenę z okna przepełnionego trolejbusu i dziwiłam się, jak przy różnej pogodzie kontynuuje swoje kilkukilometrowe przedwykładowe wędrówki. Potem dowiedziałam się, że uczy w Tarnopolu, dorastają jej synowie, kontynuuje pisanie wierszy. Po wielu latach wróciła na Charkowszczyznę, gdzie do Antona i Tarasa dołączyła siostrzyczka Ołesia. Ołena Stepaniwna zginęła na zimowej trasie w styczniu 2018 roku. Tej samej trasie, którą po 24 lutego 2022 roku wróg parł na Charków. W tamte dni jej syn Anton, który przeszedł już ATO, został ochotnikiem-obrońcą terytorialnym, a z czasem i gwardzistą narodowym. Jak blisko ona odczuwała żołnierskie próby, kiedy syn był w Donbasie… Jak proroczo przekazała matka ten stan, kiedy Anton w styczniu 2023 roku został śmiertelnie ranny i faktycznie zagubiony przez kolegów z oddziału, stał się „zaginionym bez wieści”. Pisała na kilka lat przed własną śmiercią: „Nie wierz w ciemność i niedolę, // choć ogarnęła taka mroczność, // i serce kruszy się od bólu // i, zdaje się, sił już nie ma. // Wierz mimo wszystko w górne światło // – niech wścieka się, szaleje bestia, // i nawet, jak nadzieja zniknie, // w niezniszczalność ducha wierz. // Jak wróg niszczyć będzie ciało, // i zamgli się twój wzrok, // ty mimo wszystko do obłędu, do krzyku // w swoją nieśmiertelną duszę wierz!” (Z pośmiertnego zbioru Ołeny Hołub-Puszkar „Płatek z Bożego ogrodu”). W czterdziesty dzień po śmierci młodszego brata Taras Puszkar, pracownik naukowy w Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, doktor filozofii z biologii opowiedział o Antonie: „Zimą 1995 czy 1996 roku, w rozkwicie wojny czeczeńskiej, my z bratem oddaliśmy wszystkie swoje wykolędowane dziecięce środki na pomoc dzieciom-rówieśnikom w Czeczenii. Było to kilka tysięcy hrywien – niewyobrażalne bogactwo na tamte czasy. Jeszcze parę dziesiątek tysięcy zebraliśmy na wiecu, który prowadził Ludowy Ruch w Tarnopolu. Przez przykry zbieg okoliczności, Anton zginął, być może, z rąk kadyrowców, w których mogli wyrosnąć właśnie te dzieci, którym oddaliśmy wszystko, co mieliśmy, kiedy one tego potrzebowały. A być może, dzięki tym pieniądzom ktoś z tych biednych dzieci przeżył, stał się opozycjonistą? Anton urodził się 13 października 1985 roku w Charkowie w rodzinie nauczycieli: tarnopolanina, nauczyciela fizyki, ekologa, współzałożyciela „Partii Zielonych Ukrainy”, później metodyka z kozackiego patriotycznego wychowania Tarnopolskiego Miejskiego Wydziału Oświaty Ihora Kornijowycza Puszkara (urodzonego w 1944 roku) oraz charkowianki, filolożki, wykładowczyni wychowania chrześcijańskiego, później tłumaczki, autorki trzech zbiorów własnych poezji, wolontariuszki Ołeny Hołub (Puszkar) (1958–2018). Pradziadek Antona po linii mamy miał tragiczny los: Wołodymyr Pantełejmonowycz Bahazij, wykładowca języka ukraińskiego i rosyjskiego, aspirant Kijowskiego Naukowo-Badawczego Instytutu Pedagogiki (wydział metodyki języka ukraińskiego) w 1941 roku podczas hitlerowskiej okupacji kierował podziemiem OUN w Kijowie i jednocześnie zajmował stanowisko przewodniczącego Kijowskiego Zarządu Miejskiego. Razem z synem-studentem Ihorem, poetką Ołeną Telihą, Ołehem Olżyczem i wieloma innymi ukraińskimi patriotami Wołodymyr Bahazij został uwięziony, a w 1942 roku rozstrzelany w Babim Jarze. Dorastaliśmy z bratem w Tarnopolu. Anton okresowo prowadził dziennik (albo zachował się on tylko częściowo). Dzięki temu możemy odtworzyć jego życie na podstawie jego własnych wrażeń, zaczynając od pierwszego wpisu w wieku 12 lat i kończąc na notatkach ze służby w 56. brygadzie ZSU w ATO i, ponownie, w NGU od momentu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę. Pierwszy wpis w dzienniku datowany jest na 1 lutego 1997 roku (Tarnopol): „Dzisiaj piszę ten dziennik, żeby mieć stałego przyjaciela, z którym łatwiej mi będzie żyć, w którym mógłbym pisać o wydarzeniach, które zdarzyły się w ciągu dnia, malować piękne krajobrazy i, wreszcie, opisywać je”. Ostatnie wpisy zrobione są 25 stycznia (Bachmut), w przeddzień śmierci Antona i kończą się słowami: „Było ciężko, ale chwała Bogu, wytrwaliśmy, były ciężkie walki! Z Bogiem będzie zwycięstwo!”. Jedne z najwcześniejszych wspomnień o Antonie dotyczą okresu, kiedy nasz ojciec został kierownikiem wypraw ekologicznych po rzekach, które przepływały w obwodzie tarnopolskim: Dniestrze (lata 1985–88, później w 1997), Strypie (1982), Serecie (1983) oraz Zbruczu (1984). Wtedy i my z bratem Antonem zaczęliśmy podróżować razem z rodzicami. W wyprawach zdarzało się wszystko – i dobre, i ciężkie, i kuriozalne. Przypominają się niewiarygodne krajobrazy, wspaniali miejscowi ludzie, którzy mogli przyjąć nieznanego podróżnika, dzikie zwierzęta, które podchodziły blisko i, oczywiście, starożytna arteria naszego narodu – rzeka Dniestr. Ale także trudności: upał, deszcze, brak dobrej wody, co pewnego razu doprowadziło do przypadkowego poczęstunku benzyną, która przechowywała się w słoiku po soku. Po tym czujesz się jak ziejący ogniem smok. Być może właśnie te wyprawy, jak i konieczność pokonywania trudności, ukształtowały charakter Antona. W Tarnopolu, obok naszej 13. szkoły, odnowiono cerkiew, kiedyś zniszczoną przez bolszewików. Co niedzielę razem z mamą, aktywną parafianką tej świątyni, chodziliśmy na nabożeństwo i z czasem często „usługiwaliśmy” księdzu podczas służby: zakładaliśmy odpowiednie błyszczące szaty, nosiliśmy świece, kadzidło oraz podstawialiśmy stolik do czytania Pisma Świętego. Z czasem brat zaczął służyć w przedsionku; wtedy od niego usłyszeliśmy pragnienie w przyszłości zostać księdzem. Ale nie było dane, los wybrał dla niego inną, męczeńską ścieżkę, wszak „nie ma większej ofiary, jak oddać siebie za brata swego”... obrońców, wolontariuszy i przymusowych przesiedleńców. Stałymi tematami wiadomości, artykułów i podcastów są: zbrodnie wojenne okupantów; życie po okupacji; rosyjska propaganda: manipulacja i kłamstwo na przykładzie wydarzeń w okupowanych hromadach; gospodarka regionu w warunkach wojny: życie przedsiębiorców i rolników; pomoc wolontariacka; bohaterowie wśród nas. Bohater-ochotnik, młodszy sierżant kompanii moździerzy Gwardii Narodowej, w cywilnym życiu weterynarz, 37-letni Anton Puszkar zginął pod Bachmutem pod koniec stycznia 2023 roku. Pochowany pod Charkowem obok grobu mamy – poetki Ołeny Hołub-Puszkar. Poświęciła mu publikację autorka artykułów i podcastów „Hromady”, dziennikarka i literatka Iryna Myronenko. Wraz z ogłoszeniem Niepodległości nasz ojciec przeszedł od czysto ekologicznej działalności do patriotycznej. Organizował „Kozackie zabawy” dla uczniów obwodu tarnopolskiego, wyprawy i wyjazdy po obwodzie. Odwiedziliśmy wszystkie zamki obwodu tarnopolskiego. Niejednokrotnie zdarzało się bywać także w Kijowie. Głęboko zapadła w pamięć wycieczka do Beresteczka na kozackie mogiły, do Zaporoża na grób Iwana Sirki, do Konotopu na rocznicę zwycięstwa kozaków Wyhowskiego nad wojskiem moskiewskim. Najbardziej burzliwy i różnorodny pod względem wydarzeń okazał się rok 1997: przez dwa letnie miesiące my, wraz z kilkudziesięcioma osobami patriotycznej młodzieży, wzięliśmy udział w spływie po Dniestrze na katamaranach, co było kontynuacją ekologicznych wypraw z końca lat 80., ale miało już narodowo-patriotyczne podejście. Każdy na wyprawę otrzymał mundur wojskowy z niebiesko-żółtą i czerwono-czarną flagą oraz mógł wybrać sobie pseudonim, pod którym wołali go inni uczestnicy. Nasza rodzina wybrała nazwy rzek: ojciec – Buh, Taras – Zbrucz, a Anton – Seret. Byliśmy z bratem oczarowani tajemniczymi dźwiękami nocnego Dniestru. W całkowitej ciszy i zupełnej ciemności, poprzez cichy plusk wody i miarowe rechotanie żab, okresowo rozbrzmiewały trąbiące, prehistoryczne dźwięki licznych czapli – tych długonogich spadkobierców dinozaurów. Nic dziwnego, że w „Parku Jurajskim” pterozaury udźwiękowiono właśnie głosami czapli. Lipiec był poświęcony narodzinom naszej siostrzyczki Ołesi w Charkowie, gdzie u naszej babci czekała z wyprawy mama Ołena. Niemal od razu po zakończeniu wyprawy przeprowadziliśmy się do babci, do własnego domu z gospodarstwem, które mogło zapewnić niemowlęciu świeże kozie mleko. Po przeprowadzce zaczęliśmy uczyć się w Szkole nr 3 w Dergaczach – najbliższej nam ukraińskojęzycznej. Jedną z patriotycznych organizacji Charkowa był Związek Ukraińskiej Młodzieży (SUM), który aktywnie wspierała rodzina Czeremskich. SUM organizował coroczne szkolenia dla młodzieży: każdego maja na Charkowszczyźnie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

gra terenowa „Słobidska Sicz”, która przewidywała opanowanie umiejętności boksu i zapasów oraz rywalizacji drużynowej w celu zdobycia wrogiej flagi ukrytej przez inną drużynę. Antoni brał aktywny udział w „Słobidskiej Siczy” w 1999 roku, gdy piesza wędrówka przebiegała przez Korobowe Chutory ówczesnego rejonu zmiejowskiego obwodu charkowskiego do znanej malowniczej okolicy nad Siwerskim Doniecem – Kozacza Góra. Również uczestnicy organizacji prowadzili obozy szkoleniowo-wypoczynkowe na Krymie w 2001 i 2002 roku (Wielki Kanion, Ałuszta), gdzie młodzież ukraińska mogła zapoznać się z przyrodą Krymu i przejść ciekawe trasy, zdobyć nowe umiejętności obozowania w warunkach górskich. Związek aktywnie przyciągał młodzież do sportu, zwłaszcza do nauki sztuk walki, które opierały się na różnych stylach – od karate i dżudo po ukraiński tradycyjny „Hopak” i „Spas”. Grupa młodzieży, do której należał także Antoni, w 2001 i 2002 roku brała udział w zawodach w „Spasie” w Zaporożu, gdzie brat dwukrotnie z rzędu zdobył trzecie miejsce w swojej kategorii wagowej. W 2004 roku cała rodzina odbyła spływ malowniczą rzeką Łopań w granicach obwodu charkowskiego na domowej roboty katamaranie z plastikowych butelek, włożonych do worków. Po ukończeniu Dergaczowskiej szkoły nr 3 Antoni w 2002 roku wstąpił do Charkowskiej Akademii Zootechniczno-Weterynaryjnej, gdzie studiował do urlopu akademickiego w latach 2005–2006. W tym czasie postanowił spróbować swoich sił w rolnictwie w Anglii, a po powrocie z zarobków kontynuował naukę aż do pomyślnego ukończenia w 2008 roku. Został magistrem medycyny weterynaryjnej. Co ciekawe, Antoni wstępował do akademii bez większego zapału do perspektyw zawodu i dopiero pod koniec studiów zrozumiał, że weterynaria naprawdę mu się podoba. W jego biografii była Dania, gdzie w latach 2009–2010 pracował na fermie hodowlanej. Po powrocie – prywatna praktyka w różnych klinikach weterynaryjnych Charkowa. Tu Antoni „wszedł w ten smak” i nauczył się prawie wszystkich rodzajów operacji, które mógł powtórzyć nawet z zamkniętymi oczami, operował w domu właściciela kota czy psa. Po aneksji Krymu został zmobilizowany do ATO, gdzie służył od 13.03.2015 do 4.04.2016 r. w składzie 56. brygady Sił Zbrojnych Ukrainy. Służył początkowo na stanowisku żołnierza-telefonisty, następnie został awansowany na starszego żołnierza, mechanika radiostacji przekaźnikowej Ojciec i pieski, które nie doczekały się Antona z frontu. Z łączności radiowo-przekaźnikowej plutonu centrum łączności głównego węzła łączności stanowiska dowodzenia. Mało opowiadał o szczegółach służby. Prawda, sprecyzował, że przez cały czas był tylko jeden raz trening na poligonie, gdzie każdy wystrzelał zaledwie po jednym magazynku z automatu. Po demobilizacji Anton otworzył FOP i założył własny gabinet weterynaryjny „Puchnastyk”. Miał wiele wyjazdów, bo potrafił poradzić sobie z każdym zadaniem w domu klienta. Zbierał porzucone i bezdomne psy i koty. W chwili pełnowymiarowej agresji Anton miał czterech psów (Karina, Malwina, Grimm, Nils), sześć kotów (Kuskus, Biłok, Żowtok, Oreo, Liza, Harbuz) i gołębia, których zostawił pod opieką ojca i babci. Był prawdziwym opiekunem swojej babci, Raisy Wasylijwny Hołub-Bahazij, która całe życie uczyła w szkole i niedawno obchodziła 96-lecie. Jej zdjęcie przy trumnie wnuka obiegło nie tylko media społecznościowe, ale zostało też opublikowane w USA. Anton w składzie swojego oddziału wyzwalał obwody charkowski i chersoński. Nie otrzymawszy obiecanego corocznego urlopu, został skierowany do „gorącego punktu”, Bachmutu, gdzie podczas zadania bojowego pod silnym ostrzałem przeciwnika odniósł ranę niezgodną z życiem. Został zagubiony przez swój oddział i uznany za „zaginionego bez wieści” aż do momentu odnalezienia jego ciała w kostnicy miasta Dniepr. Najprawdopodobniej został ewakuowany przez inny oddział Sił Zbrojnych Ukrainy i zidentyfikowany na podstawie legitymacji uczestnika działań bojowych jeszcze z czasów ATO, w której nie wskazano jego aktualnej jednostki wojskowej. Podczas ATO Anton Puszkar został odznaczony pamiątkowymi odznakami „Uczestnik działań bojowych”, „Uczestnik ATO”, „Odwaga i honor” (od Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Ukraina”), „Weteran działań bojowych”. W okresie pełnowymiarowej inwazji 17 kwietnia 2022 roku otrzymał medal „Za służbę wojskową Ukrainie”. Jednostka wojskowa wystąpiła o nagrodzenie wszystkich poległych pod Bachmutem odznaką „Za męstwo” (3. stopnia). Czy to wystarczy, by uczcić bohaterów, którzy oddali życie za Ukrainę – retoryczne pytanie. Brat, choć był młodszy ode mnie o dwa lata, zachowywał się zawsze jak starszy brat. A życie go też doświadczyło – gdy patrzyli na nas, zawsze nazywali starszym bratem jego, a mnie młodszym, mimo że ja mam brodę, a on wtedy jeszcze nie miał. I zginął mój brat jak starszy – broniąc Ukrainy. Ze „zoo” zwierząt, które Anton zebrał, a które zostawił przed wyjazdem na front, przeżyły tylko jeden pies i troje kotów. Pies Nils zmarł na atak serca podczas rosyjskich bombardowań Charkowa, życie pozostałych zwierząt przerwało się z różnych powodów lub zniknęły. Gołąb, kiedyś podniesiony ze złamanym skrzydłem, po roku całkowicie wyzdrowiał i został wypuszczony na wolność”. Iryna MYRONENKO, m. Charków Zdjęcie do publikacji dostarczył Taras PUSZKAR napisany. Nasz folklor stanie się inny. Bo koncentracja bohaterskich osobowości w obecnej epoce przekracza zwykłe granice i spycha na drugi plan niemal połowę bohaterów poprzednich wieków. Ruslan KUCHARCZUK Alla TKACZ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

„Da Vinci” będzie żyć zawsze

Dmytro „Da Vinci” Kociubajło – nie generał, nie pułkownik, nie major i nawet nie kapitan. On jest porucznikiem. Młodszym porucznikiem. Który po ukończeniu szkoły poszedł na wojnę jako ochotnik, już w 2014 roku. I pozostawał w tym statusie przez wiele lat, przebywając na froncie. Aż do 2021 roku, kiedy został uznany przez państwo – otrzymał najwyższy tytuł „Bohatera Ukrainy”. A potem rozpoczęła się Wielka wojna. Ponad rok walczył i dowodził już swoim zmechanizowanym batalionem. Na początku marca – zdobywa życie wieczne w walce pod Bachmutem. Naród ukraiński wychodzi na Majdan, by oddać hołd. Wielotysięczne zgromadzenie. Uroczyste. Rozbrzmiewają surmy. Ludzie na kolanach. Generałowie na kolanach. Naczelny Dowódca na kolanach. Przed młodszym porucznikiem, przed Bohaterem Ukrainy. Bardzo chcieliśmy, żeby Dmytro przeszedł całą wojnę, ocalał i żył sto lat, wychowując nie jedno pokolenie przyszłych Ukraińców opowieściami o Wielkiej wojnie. Ale Pan postanowił, że sto lat dla tego wojownika to za mało – teraz będzie żyć zawsze. Takimi historiami cementuje się naród, takie imiona brzmią wiekami w pieśniach ludowych i dumach. Ukraiński epos ludowy będzie prze

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

„Mamo, nigdy nie poddam się do niewoli!” – słowa żołnierza Ołeksandra Maciewskiego, straszne kadry jego egzekucji, które widzieliśmy

Służba Bezpieczeństwa Ukrainy ostatecznie potwierdziła tożsamość wojskowego, którego Rosjanie rozstrzelali za słowa „Sława Ukrainie!”. Jest to snajper 163. batalionu 119. oddzielnej brygady Terytorialnej Obrony (TrO) obwodu czernihowskiego Ołeksandr Maciewski. Od końca grudnia uznawany był za zaginionego bez wieści w pobliżu miejscowości Krasna Hora w obwodzie donieckim. SBU ustaliła, że został rozstrzelany 30 grudnia 2022 r. Ciało zwrócono do domu w lutym 2023 roku. Prezydent Wołodymyr Zełenski nadał Ołeksandrowi Maciewskiemu tytuł Bohatera Ukrainy „za jego odwagę, za jego pewność – w Ukrainie – i za jego “Sława Ukrainie!”” Regionalne Dowództwo Sił Obrony Terytorialnej „Północ” opublikowało potwierdzenie tożsamości bohatera, który był żołnierzem 163. batalionu 119. oddzielnej brygady Obrony Terytorialnej obwodu czernihowskiego. 30 grudnia 2022 roku na obrzeżach Sołedaru on i jeszcze czterech wojskowych podczas przemieszczania się podjęli walkę zaczepną z przeważającymi siłami przeciwnika. Około godziny 12 kontakt wzrokowy i łączność z nimi urwały się. Przedostanie się do miejsca ich pozycji przez wsparcie nie było możliwe z powodu nieustannego ostrzału moździerzowego i gęstego ognia z broni strzeleckiej. Nie znamy wszystkich szczegółów tej walki. Nie wiadomo, kto i jak zginął, nie wiadomo, jak Oleksandr dostał się do niewoli; świadków, niestety, nie pozostało – wszyscy poległi lub zaginieni bez wieści. Co do nagrania: matka Oleksandra, jego syn Mychajło i wojskowi z jego podziału rozpoznali towarzysza broni na tych kadrach. Kadry egzekucji ukraińskiego wojskowego, który dostał się do niewoli, już obiegły przestrzeń informacyjną Ukrainy i świata. To naruszenie konwencji genewskich. A także – to podłość i ich strach. Ponieważ nawet w takiej sytuacji nasz wojownik się nie przestraszył i wypowiedział: „Chwała Ukrainie”. Na te kadry bardzo boleśnie patrzeć, ale nie wywołują one u Ukraińców strachu. Nie, naród staje się jeszcze bardziej zdecydowany w dążeniu do zniszczenia wszystkich wrogów i wyzwolenia naszej ziemi. Po pewnym czasie odbyła się wymiana i ciała naszych Bohaterów, którzy zginęli w tej walce, zostały przekazane stronie ukraińskiej. 14 lutego 2023 roku Niżyn mógł pożegnać w ostatniej drodze swojego Wojownika. Bez syna została matka, bez ojca – syn. Ale pozostanie pamięć o tym, jak godnie, bez najmniejszego strachu ukraiński wojownik przyjmuje swoją śmierć za Ojczyznę. Saszko urodził się 10 maja 1980 roku w Mołdawii, dokąd w ramach przydziału została skierowana jego matka Paraskowija Mychajliwna. Pracowała jako technolog w kiszyniowskiej fabryce obuwia. Oleksandr ukończył szkołę średnią i elektrotechniczn… ...ny kolegium. Potem rodzina wróciła do Niżyna, do rodzinnych stron. Do lutego 2022 roku Ołeksandr pracował zawodowo. Od pierwszego dnia pełnoskalowej agresji zgłosił się do Niżyńskiego Terytorialnego Centrum Komplektowania i Spraw Socjalnych, ale nie mógł od razu trafić do wojska. Pomagał budować umocnienia, dyżurował na posterunku, przygotowywał butelki z mieszanką zapalającą i uparcie ponownie zwracał się do punktu zbornego. 11 marca został zapisany do Niżyńskiego batalionu obrony terytorialnej. Ołeksandr pilnie uczył się sztuki wojskowej, przydzielono mu funkcję snajpera. W grudniu, gdy batalion szykował się na wschód, Ołeksandr nie powiedział mamie, że pojedzie w rejon aktywnych działań bojowych, bo nie chciał, żeby się martwiła. Żegnając się z mamą, podziękował jej za to, że go urodziła. 29 grudnia zadzwonił do mamy – była to ich ostatnia rozmowa. Po słowach Saszka: „Mamo, nigdy się nie poddam do niewoli!” Paraskowija Michajłiwna zrozumiała, że syn jest na froncie. Potem były ciężkie dni, Saszko nie dzwonił, jego telefon nie odpowiadał. Dopiero wieczorem 7 stycznia przyszła wiadomość: „Abonent znowu jest na łączności”. Po słowach towarzyszy broni, że Saszki już nie ma, życie matki podzieliło się na „przed” i „po”… A potem – znów próba: rozpoznanie rodzonego dziecka w kijowskiej kostnicy, oględziny otworów po kulach, które przerwały życie Wojownika… Matka wspomina: „Wraz z pojawieniem się w sieci nagrania z jego śmiercią moje serce znów się poruszyło. To był mój Saszko! A potem telefon od jego syna, który przez łzy krzyczał: «Widziałem, jak zabili mojego ojca!»” Matka wie, że zdjęcie o czynie syna obiegło cały świat. Jest pewna, że towarzysze broni pomszczą go. Chwała Ukrainie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Stalinowski wysłannik Wiaczesław Mołotow – młotowy Hołodomoru

22 października 1932 r., czyli 90 lat temu, Biuro Polityczne KC WKP(b) wysłało na Ukrainę „grupę Mołotowa” z „nadzwyczajnymi pełnomocnictwami”. Po co? W jakim celu? Do moskiewskiej brygady uderzeniowców-młotowych włączono sprawdzonych i doświadczonych prodarmiejców: Mojseja Kałmanowicza (zastępca narkoma aprowizacji USRR w 1920 r., który zajmował się wówczas „odbudową” Donbasu, prezes Banku Państwowego i zastępca narkoma finansów ZSRR), Sarkisa Danijelana (prezes spółki akcyjnej „Chliboprodukt”, sekretarz Donieckiego komitetu obwodowego KP(b)U w latach Hołodomoru), A. Markiewicza (zastępca narkoma rolnictwa ZSRR), Mychajła Krencela (członek zarządu „Chliboprodukt” i „Sojuzchlib”, wspomniane kantory były właścicielami wywłaszczonego ukraińskiego zboża). Przyjechali oni na Ukrainę w celu przeprowadzenia terroru głodem, a nie ratowania ukraińskich rolników. Wasyl MAROCZKO, honorowy przewodniczący Narodowego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru-Ludobójstwa Ukraińców, profesor, doktor nauk historycznych. Wytyczne i „nadzwyczajne pełnomocnictwa”, by morzyć Ukraińców głodem, otrzymali od najwyższego organu politycznego państwa – Biura Politycznego na czele ze Stalinem. Tak rozpoczęła się kremlowska specoperacja Hołodomoru na Ukrainie, do przeprowadzenia której wybrano zahartowanych „donieckich” i „moskiewskich” popleczników. Określenie „donieccy” w naszym przypadku nie jest polityczną alegorią. Wiatcki „mieszczanin” Wiaczesław Skriabin, nie kończąc Kazańskiej szkoły realnej w 1908 r., zafascynował się bolszewicką ideologią, a w 1917 r. poświęcił dla rewolucji nazwisko rodowe: stał się Mołotowem. Społecznie ciągnął do proletariatu przemysłowego, dlatego wybrał drogę politycznego młotowego. We wrześniu 1920 – marcu 1921 r. pracował na stanowisku sekretarza Donieckiego komitetu gubernialnego, pierwszego sekretarza KC KP(b)U. Lenin osobiście powierzył Mołotowowi kontrolę nad działalnością komisji ds. badania zasobów żywnościowych na Ukrainie, zajmowanie się wyciskaniem zboża. Skarżył się na brak ścisłej współpracy z bolszewikami Ukrainy, uważał się za „niedoświadczonego Ukraińca”. Wtedy też poznał Kaganowicza, miał okazję sprawdzić jego zdolność do działania na „froncie żywnościowym”. Działalność polityczna Mołotowa na Ukrainie zbiegła się z apogeum i finałowym akordem wojenno-komunistycznego szturmu przeciwko chłopom. To właśnie rosyjscy bolszewicy na czele z Leninem przynieśli do ukraińskich wsi prodrazwiorkę, trybunały rewolucyjne ds. skupu zboża, instytucję zakładników, oddziały zaporowe i nadzwyczajne oddziały żywnościowe. Skutkiem działalności fanatycznych „szturmowców” był masowy głód w latach 1921–1923. Zaufanie samego Lenina i wysokie stanowisko polityczne stymulowały gorliwego urzędnika partyjnego, którego za biurokratyczny masochizm nazywano „stalowym zadkiem”. Skrupulatnie śledził pracę „komisji Popowa”, czyli grupy rosyjskich statystyków, którzy ustalali plany prodrazwiorki, a później podatku żywnościowego. Ukraina była okupowana, dlatego „przybłędy” zachowywały się jak w Rosji. Komisja „Mołotowa-Popowa”, biorąc pod uwagę tandem ścisłej współpracy, ustaliła wielkość, normy i porządek ściągnięcia 120 mln pudów ukraińskiego zboża z mizernego zbioru w 1921 r. Mołotow osobiście żądał od rządu Ukrainy wysłania 40 wagonów ze zbożem do Moskwy w maju 1921 r. Skriabin-Mołotow całą swoją istotą był powołany do „wyskrobywania” chłopskiego zboża. Za jego sprawą do ukraińskich wsi „przypisano” ludność kilku rosyjskich guberni w celu wykarmienia wycieńczonych głodem mieszkańców Powołża. Ukraina, która sama cierpiała z powodu głodu, przyjmowała na utrzymanie dziesiątki tysięcy dzieci i dorosłych Rosjan, którzy przebywali na jej terytorium do 1924 r. Głód pokrył terytorium z populacją 35 mln osób, a podział śmierci i cierpień okazał się nie do końca „braterski”. Ukraińskich chłopów nikt nie ratował w Rosji, nie organizował sanatoriów dla socjalno-medycznej reanimacji wycieńczonych głodem uchodźców. Masowo umierali, ponieważ Lenin zabronił uznawać głód na Ukrainie, wzywał międzynarodowe organizacje społeczne do pomagania tylko Rosji. Prawie rok trwała informacyjna i operacyjna izolacja Ukrainy, w związku z czym główna działalność organizacji międzynarodowych (ARA, Komisja Nansena, Werelief, Joint i in.) koncentrowała się w rosyjskich guberniach. Ukraińscy chłopi zapłacili wysoką cenę za bolszewicką okupację – co najmniej siedem głodujących guberni i życie około jednej trzeciej ich populacji, z których połowę stanowiły dzieci. Uczeń Lenina, przejmując od wodza okrucieństwo w stosunku do „elementów kapitalistycznych” i zamożnych chłopów, „przypadł do gustu” Stalinowi. Nowo objawiony lider nie zapominał o oddanym mu urzędniku, a za wierną służbę – promował go w gabinetach władzy. 1 stycznia 1926 r. Mołotowa wybrano członkiem Biura Politycznego KC WKP(b), powierzono mu wygłoszenie przemówienia „O pracy na wsi” na XV zjeździe partii w grudniu 1927 r. Nadzwyczaj szybkie wspinanie się na polityczny Olimp. Ciągle powierzano mu ideologiczno-polityczne zabezpieczenie kampanii skupu zboża, jakby był wyrafinowanym znawcą problematyki agrarnej. Raczej odwrotnie: wieś była dla niego obca i daleka, ale w mieszczaninie Mołotowie głęboko czaiła się klasowa nienawiść do chłopów. Wezwania do walki klasowej przeciwko kułakowi i „elementom kapitalistycznym” wsi – to nie politologiczna zabawa, a konkretne działania z zamiarem fizycznego wyniszczenia ludzi. 28 grudnia 1927 r. Mołotow przyjechał na Ukrainę w celu organizacji skupu zboża. Otrzymał od Biura Politycznego „nadzwyczajne pełnomocnictwa”. 30 grudnia zobowiązał ukraińskich urzędników do pilnego wyeksportowania 23 mln pudów zboża, czyli po jednym pudzie od każdego chłupa, albo 4,5 puda z gospodarstwa. Pełnomocny komisarz w specjalnym pociągu rządowym, niczym czarny kruk, krążył nad wsiami w pobliżu Charkowa, Melitopola, Zaporoża, Krzywego Rogu, Połtawy, Krzemieńczuka. Wzywał do wagonu miejscowych kierowników i żądał od nich wykonania planu. Mołotow osobiście ustalił wielkość wywłaszczenia zboża na Ukrainie – 265 mln pudów, zaproponował „rozdzielenie” go na rejony i okręgi. Przydało się doświadczenie pracy na Ukrainie początku lat 20. Bezlitośnie zwalniał kierowników, którzy uważali jego działania za „terror wobec miejscowego aparatu skupu”. Stalinowski emisariusz proponował wówczas stosowanie metod „wojennego komunizmu”, uważał je za bardzo efektywne. Tak odbywała się generalna próba Hołodomoru, która w latach 1928–1929 towarzyszyła lokalnemu głodowi w południowych okręgach Ukrainy. Pojawienie się tego demona głodu zawsze wiązało się z licznymi ofiarami, samowolą organów władzy, dewaluacją ludzkiego życia. Zbrodniczy tandem Stalina i Mołotowa, a czasami dołączał do nich Łazar Kaganowicz, niszczył ukraińską wieś, wyczerpywał jej potencjał żywnościowy, przybliżał narodową tragedię. W sierpniu 1930 r. Stalin radził Mołotowowi „forsować wywóz zboża ponad wszystko”, nawet zachęcał „wściekle forsować wywóz zboża” (2,4 mln t), ponieważ radziecki eksport zboża przegrywał z amerykańskim farmerem. Kremlowski agronom wiedział, że ceny na zboża na rynku zewnętrznym są mizerne, ale nalegał na eksport. Oficjalne mianowanie Mołotowa „ko” misarzem”, czyli kierownikiem jakiejś komisji, oznaczało jego bezpośredni udział w organizacji Hołodomoru. Doświadczony i zahartowany inkwizytor skupu zboża stał na czele sobie podobnych: 5 stycznia 1932 r. „komisji Mołotowa” do spraw stymulowania skupu zboża na Ukrainie; 5 lutego 1931 r. kontrolował działalność komisji ds. skupu zboża, 7 czerwca 1932 r., kiedy ponad jedna trzecia rejonów USRR wycieńczona była głodem, przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych ZSRR mianowano odpowiedzialnym za przeprowadzenie żniw. Stały się one dla chłopów prawdziwymi żniwami rozpaczy. Trzej kremlowscy kosiarze (Stalin, Mołotow, Kaganowicz), niczym kramarze dbający o własny chleb, planowali uzyskać „wpływy walutowe” z operacji handlowej – 620 mln rubli (ponad 300 mln dolarów według ówczesnego kursu). Ile istnień można było uratować?! Przy udziale Mołotowa nastąpiło „przełamanie” politycznego kręgosłupa oporu wobec skupu zboża na Ukrainie na początku lata 1932 r. Przeważająca część członków KC KP(b)U, nawet przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych USRR Włas Czubar i przewodniczący Wszechukraińskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego Hryhorij Petrowski uznali za błędne „optymistyczne oceny sytuacji”, ponieważ „przecenili swoje możliwości”. Odważyli się zameldować Stalinowi o katastrofalnych skutkach skupu zboża – masowym i „sztucznym” głodzie na Ukrainie, który objął co najmniej jedną trzecią rejonów. 1 lipca 1932 r. Stalin zobowiązał Mołotowa do zorganizowania narady sekretarzy w sprawach skupu zboża, żądania od nich wykonania planu „na 100 procent”. Kremlowski wódz, niczym prawdziwy feldmarszałek, rozkazał: „Główne uderzenie należy skierować przeciwko ukraińskim demobilizatorom”. Miał na myśli zagubienie i nastroje paniczne ukraińskiego kierownictwa politycznego, zdemoralizowanego skutkami głodu i własną bezkręgowością. 2 lipca Stalin żądał od Kaganowicza i Mołotowa zwrócenia szczególnej „uwagi na Ukrainę”, na jej liderów, którzy swoim „zbrodniczo-lekkomyślnym stosunkiem do sprawy – zgubią ostatecznie Ukrainę”. Przegląd metod i planów skupu zboża, prośby o pilną pomoc żywnościową, które proponowali Czubar i Petrowski, uważano za „zbrodniczo-lekkomyślne”. Mołotow nie chciał jechać na Ukrainę, aby poskromić „oportunistyczne wybryki” politycznej trójki na Ukrainie z kilkudziesięcioma członkami KC. Kaganowicz i Stalin szybko go przekonali. 6 lipca Mołotow powiadomił soczyńskiego kuracjusza o „buncie” wszystkich członków biura politycznego KC KP(b)U na czele z Mykołą Skrypnykiem, którzy żądali obniżenia planu skupu zboża. Wiedział, że Ukraina nie zasiała 2,2 mln ha, a 0,8 mln ha ozimin zginęło. Szef rządu ze „stalowym zadem” uspokoił zaniepokojonego Stalina: „my kategorycznie odrzuciliśmy przegląd planu”. Na konferencji partyjnej KC KP(b)U 7 lipca sekretarz generalny Stanisław Kosior już „bronił stanowiska wykonania planu”. Historyczna szansa ratunku Ukraińców została stracona, a właściwie świadomie odrzucona przez Moskwę, która wybrała drogę Hołodomoru. Podpis Mołotowa na wieki wypalił się pod postanowieniem Centralnego Komitetu Wykonawczego i Rady Komisarzy Ludowych o ochronie własności socjalistycznej z 7 sierpnia 1932 r. Ukraińcy nazwali ją prawem o „pięciu kłosach”. Chłopów okaleczano, rozstrzeliwano, zsyłano do łagrów na 10 lat. Winą uważano czyny: zebrał z kołchozowego pola kilka kłosów albo rozpoczął żniwa na własnym polu bez zezwolenia władz – sabotaż rabuś, złodziej. Stalin i Mołotow, czyli dwie pierwsze osoby w ZSRR, doprowadzili wieś do upadku, która konała z głodu podczas żniw, a w zamian zaproponowali wojsku udział w koszeniu, by uniemożliwić bunt społeczny. Dziwny symbol kosy i karabinu czerwonoarmisty: symbol śmierci z obu stron. 90 lat temu „grupa Mołotowa” deptała ukraińskie zboża, zasiewając wsie trupami wycieńczonych głodem rolników. A dzisiejsza Rosja Putina zasiewa nasze pola minami i pociskami, blokuje eksport nadwyżek zboża z Ukrainy, wykrada dzieci, zmusza Ukraińców do zasilania szeregów uchodźców, zabija i niszczy. Historia się powtórzyła, ale nie komiczną farsą, lecz straszną tragedią z wyraźnymi znamionami ludobójstwa. Z jakimi wysiłkami demokratyczna i niepodległa Ukraina domagała się uznania Hołodomoru za ludobójstwo, wzywała społeczność międzynarodową do uznania, a w odpowiedzi – milczące zaniepokojenie. Mam nadzieję, że światowi liderzy zrewidują swoje stanowiska, patrząc na zniszczone miasta Ukrainy, okaleczone dzieci, rozbite minami groby. Widmo głodu powróciło, zły duch Stalina obudził się i krąży nad światem. Bolszewicka kohorta maskowała własne zbrodnie, a wojownicza wataha współczesnych moskali nie ukrywa własnej zbrodni. Putin publicznie deklaruje swoje zamiary denazyfikacji, czyli fizycznej i duchowej eksterminacji Ukraińców. Związkowy komisarz ds. żywności Mołotow przebywał na Ukrainie do 7 listopada, czyli do 15. rocznicy przewrotu październikowego. Działał kultowy symbolizm, odziedziczony przez Putina. 30 października Mołotow przewodniczył posiedzeniu Biura Politycznego KC KP(b)U, które uznało tempo skupu zboża za niezadowalające. Obecny na posiedzeniu Mołotow pozwolił zmniejszyć plan o 70 mln pudów. Jego prawdziwe nazwisko wymagało „wyskrobania” zboża od chłopów, a nabyte świadczyło o działaniach uderznika-młotobijcy pierwszej stalinowskiej pięciolatki. Z Ukrainy wywieziono ponad 7 mln ton zboża. Nastąpił kolaps bilansu zbożowo-paszowego, czyli nieobsianie kilku milionów hektarów roli, masowe padnięcie bydła, a według danych zachodnich dyplomatów tamtych lat – zabójstwo głodem od 7 do 10 milionów Ukraińców. Ilu z nas zginęło i zginie od współczesnej agresji Rosji?.. Będziemy znowu się spierać? Młotobijca Hołodomoru, którym okazał się stalinowski premier Mołotow, nigdy nie młócił cepem żytnich i pszenicznych snopów. Osiągnął „sukcesy” w czymś innym: zbrodniczymi inicjatywami, przyjętymi postanowieniami i nielegalnymi działaniami przemielił ludzkie losy i życia milionów. Szef rządu związkowego zabronił wydawać kołchozom i sowchozom ziarna na zasiewy ozimin i upraw jarych, zaproponował system naturalnych kar za niewykonanie planu do gospodarstwa (w wysokości wartości rynkowej nieoddanego zboża), ponowne ściąganie zadania, wstrzymanie dostaw towarowych dla wsi (jeszcze przed reżimem „czarnych tablic”), „represje sądowe” przeciwko „uchylającym się” i „sabotażystom” skupu zboża. Szef rządu związkowego żądał od lokalnych kierowników ustanowienia kontroli nad pracą każdego młyna, a od karnych – przeprowadzania „sesji wyjazdowych” sądów, czyli przywrócił praktykę sądów polowych okresu komunizmu wojennego. Wymóg „surowych represji” przeciwko chłopom oznaczał pozasądową wachanalię i bezgraniczną samowolę władzy. Organy sprawiedliwości i prokuratury zaczęły zajmować się zapewnieniem przymusowego skupu, czyli stały się współuczestnikami zbrodni Hołodomoru. Na jego sumieniu, jeśli je miał, pozostaje mało zauważalna dla historyków okoliczność: zabronił uchodźcom głodu przewozić walizki z żywnością o wadze powyżej 16 kg. Zatem na długo przed pojawieniem się „koktajlu Mołotowa” pojawiły się swoiste „mołotówki”, czyli dozwolony (mniej niż 16 kg) i zabroniony bagaż ręczny (ponad 16 kg). Uznanie w 2010 r. przez ukraiński sąd W. Mołotowa (Skriabina) winnym zorganizowania Hołodomoru-ludobójstwa jest aktem sprawiedliwości historycznej. W jego działaniach był zamiar masowego i systemowego pozbawienia chłopów chleba, mienia, żywności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Chłopski dyrygent. Pamięci księdza Josypa Witoszynskiego

Bohdan SAWAK, dyrektor Muzeum Krajoznawczego w Denysowie, przewodniczący komisji kontrolno-rewizyjnej Tarnopolskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Czegoż to wart był demonstracyjny występ chóru w Tarnopolu podczas powitania następcy tronu austriackiego, księcia koronnego Rudolfa, 4 lipca 1887 roku! Wtedy wykonano „Hymn narodowy”, specjalnie ułożoną przez A. Wachnianyna kantatę oraz „Mnohaja lita”. W parku miejskim urządzono wystawę etnograficzną, na której również śpiewał sławny chór pod dyrekcją ks. Witoszynskiego. Jako korespondent polskiej gazety „Kurier Lwowski” na ceremonię przybył Iwan Franko. Gazeta „Diło” podawała informację, że chór składał się ze 122 śpiewaków. Jego uczestnikami byli chłopi z Białej, Czestyłowa, Worobijówki, Kuriowiec, Cebrowa, Berezowicy, Nastasowa, mieszczanie z Tarnopola, a trzon chóru stanowili śpiewacy z Denysowa, Kupczyniec i Horodyszcza. Z „Almanachu Muzycznego” (Lwów, 1904 r.) dowiadujemy się, że chór wystąpił 9 razy w Tarnopolu, 6 razy w Brzeżanach, dwukrotnie w Stanisławowie. Występował także w Kołomyi, Buczaczu, Kopyczyńcach, Trembowli, Strusowie, Mikulińcach, Złoczowie i innych. „Każdego dnia, niejednokrotnie do późnej nocy, odbywały się próby chóru i orkiestry na denysowskiej plebanii” – pisała we wspomnieniach o księdzu Witoszynskim pisarka Iwanna Błażkewycz (książka „Szlakami złotego Podola”, Filadelfia, 1970 r.). Ja czasem pytam innych: czy zgodzilibyście się mieć codziennie taki hałas w domu? A nasz proboszcz, poświęcając domowy spokój, szedł na taką ofiarę. Aby zorganizować koncert, szerzyć naszą kulturę, z której szlachcice drwili, mówiąc, że język ukraiński to dialekt polskiego, że można się nim porozumiewać tylko ze zwierzętami w chlewie, on czynem udowodnił, jak jest melodyjny i śpiewny. Aby wystawić koncert, chórzyści musieli przeważnie na drabiniastych wozach pokonywać dziesiątki kilometrów. Ale przed podróżą trzeba było się umówić o to, żeby w drodze znaleźć odpoczynek, nakarmić konie, a być może i przenocować. Wszystkimi tymi sprawami opiekował się on, ksiądz. Właśnie dlatego jego osobowość zawsze mnie interesowała, byłem zachwycony jego pełną poświęcenia pracą na niwie kulturalnej. Nasuwały mi się uzasadnione pytania: co to był za ksiądz? Przecież spotykali się z nim i pisali o nim tacy klasycy literatury ukraińskiej jak Iwan Franko, Wasyl Stefanyk, Mychajło Pawłyk, Osyp Makowej, Wołodymyr Hnatiuk, w późniejszym czasie – Bohdan Łepkyj, a Andrij Czajkowskyj uwiecznił jego pracę w książce-powieści „Panycz” (Lwów – Tarnopol – Nowy Jork, 1926. – 259 s.). Czy ks. Josypowi Witoszynskiemu łatwo przychodziło wprowadzanie swoich inicjatyw? Przecież oprócz pracy duszpasterskiej i chóru założył we wsi pierwszą po Lwowie czytelnię „Proświty” (1870), pierwszą na Tarnopolszczyźnie orkiestrę dętą, szkołę dyrygentów chórów i orkiestr dętych, kółko dramatyczne, bractwo trzeźwości, podjął wiele innych szlachetnych działań. Członków czytelni „Proświty” było 80, członków czytelni im. Kaczkowskiego – 60. Według wspomnień Iwanny Błażkewycz w książce „Szlakami złotego Podola” jest informacja, że połączyły się te dwie czytelnie dopiero po śmierci proboszcza (zmarł w 63. roku życia). „Umarł stary ojciec-śpiewak – pisał współczesny mu denysowianin Hryhorij Hołowka – zamarły-ucichły i jego słowiki, które tak pięknie, tak głośno i często śpiewały…” („Almanach muzyczny”, 1904, s. 135–137). *** Rok 1984. Ówczesne władze zdecydowały o przeniesieniu eksponatów ze szkolnego muzeum krajoznawczego do budynku, który kiedyś należał do ks. Józefa Witoszyńskiego. Trzeba było jednak jeszcze przeprowadzić kapitalny remont. Pracowałem wtedy w Kozowej, ale codziennie po powrocie z pracy zaglądałem do tego pomieszczenia i interesowałem się postępami. Pewnego razu majstrowie, którzy układali parkiet na drewnianej podłodze, powiedzieli, że w jednym miejscu deski się uginały i podczas wymiany pod podłogą znaleźli zwitek papierów, który zanieśli do szkoły. Następnego dnia zwróciłem się do zastępcy dyrektora Tarasa Buryna, któremu oddano zwitek, bo chciałem przejrzeć te materiały. Na moją prośbę odpowiedział, że nie było tam nic ciekawego, więc je spalił. Kiedy próbowałem go dopytywać, odparł: „Wszystko ci powiedziałem. Proszę nie zadawać mi więcej pytań, nie mam czasu”. Ale i dzisiaj gryzie mnie myśl, że mogły tam być wartościowe dokumenty, dlatego ks. Witoszyński schował je pod podłogą, zapewne chciał przekazać przyszłym pokoleniom… Kiedy zaczął pękać góra lodowa moskiewsko-bolszewickiego imperium, na podstawie zebranych wtedy jeszcze skąpych materiałów o ks. Józefie Witoszyńskim napisałem artykuł „Chłopski dyrygent”, który opublikował lwowski magazyn „Żowteń” (1989, nr 3. – s. 87–91; obecnie „Dzwin”). Była to spóźniona dedykacja na 150-lecie jego urodzin. W tamtym czasie należałem do zarządu Kozowskiego rejonowego towarzystwa ochrony zabytków historii i kultury. Na jednym z jego zebrań zaproponowałem, aby na znak uszanowania jubileuszowej rocznicy tego wybitnego działacza muzycznego i kulturalno-społecznego Galicji ustanowić na jego domu we wsi Denisów tablicę pamiątkową, i tę inicjatywę zatwierdzono. Zabiegałem wtedy o to, by odsłonić tablice pamiątkowe dwóm księżom: w Denisowie – ks. Józefowi Witoszyńskiemu, w Wielkim Chodaczkowie – pisarzowi Tymoteuszowi Borduliakowi. Wtedy cały świat chrześcijański przygotowywał się do obchodów 1000-lecia Chrztu Ukrainy-Rusi. Apelowałem więc, że odsłaniając te tablice, zaświadczymy, iż idziemy w nogę z procesami przebudowy. Wspierali mnie w Tarnopolu Ihor Hereta i Petro Medwedyk, ale nikt ich nie słuchał, za to ze zrozumieniem odnieśli się szef towarzystwa Roman Piń i przewodniczący obwodowego wydziału planowania Wołodymyr Wychruszcz, a w Kozowej – kierowniczka wydziału ideologicznego komitetu rejonowego partii Jarosława Szkilna. 18 września 1988 roku. Dzień okazał się ciepły, słoneczny. I chociaż świątecznym procesem kierowali komuniści, to już czuło się, że to święto jest nasze, ukraińskie. Piękne wiersze ks. Witoszyńskiemu poświęcili i przeczytali tarnopolscy poeci Roman Piń, Wołodymyr Wychruszcz, Heorhij Petruk-Popyk, z Kozowej – Hryhorij Simja. Na wydarzenie przybył wielki tłum ludzi. W programie koncertowym wystąpiła Strusowska Zasłużona Kapela Bandurzystów, którzy wbrew sankcjom zaśpiewali na grobie księdza pieśń do słów Bohdana Łepkiego „Widzisz, bracie mój”. Cześć ks. Józefowi Witoszyńskiemu oddał także studencki Ludowy zespół pieśni i tańca Uniwersytetu Lwowskiego imienia Iwana Franki „Czeremosz”, Brzeżańska ludowa amatorska kapela chóralna „Bojan”, Denisowski chór i inne zespoły folklorystyczne z okolic Kozowej, udział wzięli operator filmowy Jarosław Kenźor, lwowscy pisarze Roman Diduła, Bohdan Czepurko, Marija Czumarna, Andrij Sodomora i inni działacze. 12 grudnia jubileuszową rocznicę ks. Józefa Witoszyńskiego uczczono również w sali koncertowej imienia Stanisława Ludkiewicza Lwowskiej Filharmonii Obwodowej. Ze słowem wstępnym zwrócił się przewodniczący obwodowego Towarzystwa Języka Ukraińskiego Roman Iwaniczuk, a referat wygłosił Mychajło Kosiw. Z programem koncertowym wystąpiły kapele chóralne „Bojan”, „Czeremosz”, „Antey”, „Dudaryk”, „Prometej”, znani artyści teatru dramatycznego imienia Marii Zańkowieckiej Jurij Brylynśkyj i Lesia Bonkowśka. A 19 grudnia uroczyste obchody przeprowadzono w Tarnopolskiej Filharmonii. 14 lipca 1991 roku w Tarnopolu na budynku przy ul. Juliana Opilskiego 6 odsłonięto tablicę pamiątkową Wasylewi Stefanykowi i ks. Józefowi Witoszyńskiemu. Tutaj kiedyś mieszkali jego syn Wołodymyr i synowa Olimpia Witoszyńscy (rzeźbiarz I. Mularczuk). 4 lipca 1992 roku we wsi Denisów odbyło się jeszcze jedno zorganizowane przeze mnie wydarzenie – odsłonięcie trzech pomników, w tym ks. Józefowi Witoszyńskiemu (rzeźbiarz O. Mudrak). Środki na pomnik ks. Witoszyńskiego pochodziły ze składek obwodowego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury. Wydarzenie odbyło się pod sztandarem kierowanego przeze mnie Denisowskiego oddziału „Proświty”. *** Z czasem ludzki entuzjazm zaczął gaś nuty, gdzieś zagubiło się i imię księdza Josypa Witoszynskiego. Jego jubileusz był obchodzony dzięki wsparciu autora tego materiału, nauczycieli i uczniów szkoły. Wcześniej we wszystkich przedsięwzięciach oświatowych brała udział jeszcze orkiestra dęta, jak to było za czasów ks. Josypa Witoszynskiego. Teraz pozostała tylko nazwa. I jakoś nieswojo się robi: lwowianie pamiętają i z szacunkiem obchodzą rocznice autorów „Ruskiej Trójcy”, którzy napisali pierwszą książkę w języku ukraińskim „Rusałkę Dnistrową”, a tarnopolanie imię Josypa Witoszynskiego, który jako jeden z pierwszych wzniósł ukraińską kulturę na wysokie szczeble sławy, – zapomnieli. Mówiąc, niech tym nadal zajmują się organizacje społeczne. A instytucje państwowe od jego imienia się odsunęły… Co prawda, 23 sierpnia 2001 roku PAP „Ahroprodserwis”, pod kierownictwem deputowanego Rady Najwyższej Ukrainy Iwana Czajkiwskiego, zorganizowali we wsi Denysów huczne święto „Fest-gospodarz”. Przyuroczyli je do Dnia Niepodległości Ukrainy, Dnia Flagi, otwarcia fermy oraz pamięci Josypa Witoszynskiego, którego chór jako jeden z pierwszych wykonał „Szcze ne wmerła Ukrajina”. To świąteczne wydarzenie było bardzo liczne: jedni mówią, że było na nim obecnych 15 tysięcy widzów, inni podają liczbę 30 tysięcy. Zaproszona była też rodzina Witoszynskiego, która przyjechała z obwodu zakarpackiego, mieli zamiar wystąpić, wszak przywieźli unikalne materiały, ale przez ludzki tłok tak i nie udało im się zwrócić do gości uroczystości ze słowem. Potomkowie Witoszynskiego, oprócz Denysowskiego muzeum krajoznawczego, odwiedzili grób ks. Josypa w Denysowie oraz jego synowej Olimpii w Tarnopolu, a muzeum podarowali badania genealogiczne swojej rodziny. Przy okazji zaznaczę. Na materiałach Denysowskiego muzeum krajoznawczego kilku absolwentów Tarnopolskiego Wyższego Seminarium Duchownego imienia Patriarchy Josypa Slipyja napisało prace dyplomowe, których kopie przechowywane są w muzeum. Ale do tej pory nikt z poszukiwaczy prawdy nie zdołał odnaleźć dokładnej daty urodzenia Josypa Witoszynskiego. W swoich tekstach Iwanna Błażkewycz pisała, że urodził się on we wsi Krasnoilla koło Kut na Stanisławowszczyźnie w 1838 roku i był dziesiątym dzieckiem ks. Selwestra i Marii Witoszynskich. Ale przez dziesiątki lat poszukiwań znaleźć jeszcze datę i miesiąc jego urodzenia nie udało się nikomu. Za to rodzina, która przyjechała z Zakarpacia, zdołała odnaleźć i przywiozła nam ten dokument metrykalny, w którym widnieje, że urodził się Josephus 18 marca 1838 roku i był trzecim dzieckiem. Jego rodzice Sylvester Witozysinski (1807–1877) oraz Maria Wolanska (1818–1868), więc wszystko się zgadza. Ks. Josyp Witoszynski miał 16 braci i sióstr. 18 marca przypada 185 lat od urodzenia księdza Josypa Witoszynskiego, który w drugiej połowie XIX w., w czasie okupacji Galicji przez Cesarstwo Austro-Węgierskie, bez żadnego wsparcia jako jeden z pierwszych wzniósł na wysoki szczebel sławy ukraińską pieśń. Stworzył on profesjonalny chór, który śpiewał na cztery głosy z nut, przeważnie był to męski stugłosowy chór. Przy pomniku ks. Josypa Witoszynskiego. Pierwszy rząd: Bohdan Brylynski, ksiądz-doktor Mychajło Pastuch, ks. Omelan Kobel, ks. Wasyl Haniszewski, Marta Dmyterko. Drugi rząd: Bohdan Kusień, Bohdan Sawak, Luba Brylynska oraz inni krewni ks. Witoszynskiego. Z tyłu stoją seminarzyści. 22 czerwca 2003 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

„Ja tylko o chatkę w tym raju błagałem…”

Czuję się podróżniczką, której życie podrzuca niezapomniane spotkania. Od czasu do czasu migoczą one niczym paciorki na moich ścieżkach, podnoszę je, kładę na dłonie, przyglądam się, nawlekam na nitkę, tulę do piersi i czuję od dotyku cichą, bolesną nieskończoność. Zdaje się, że nie zapomnę ich nigdy. Galina DACIUK, dziennikarka. Fotina. Trzydzieści lat temu na Priorce spotkałam się z Fotiną Fotijiwną Krasicką, prawnuczką Tarasa Hryhorowycza po siostrze Katerynie, córką malarza Fotija Krasickiego. Na dworze kłębił się maj. Pod słońcem mdlały kiście bzu i słowiki, a Fotina żegnała się z Ukrainą. Powiedziała, że już nawet bilety kupiła, pojedzie do syna, do Woroneża. Włożyła do zszytego worka dobytek i książki – choćby jutro ruszaj w drogę. A jej, Boże, jak nie chce się! Ile żyła na obczyźnie – śniła o Ukrainie, marzyła o choćby małym kąciku na ojczystej ziemi. Przyjechała – i niczego nie osiągnęła. Zaprosiła mnie do mieszkania, w którym tymczasowo się zatrzymała. W kąciku widzę zebrane tobołki. Na parapecie dziwi mała rozsada ogórków, którą Fotina wysadziła w foliowych torebkach, „tak lepiej w otwartym gruncie się przyjmie”. Będzie podrastać bez niej. Chociaż zeszłego lata jeszcze pracowała w ogródku koło ojcowskiego domu. Jesienią zebrały z siostrzenicą Sofiją dobry urodzaj orzechów, jabłek, gruszek, trochę ususzyła, nawarzyła konfitur. Poczęstowała kompotem – miód. Można jej dać pół wieku: delikatna, bez zmarszczek twarz, młode szaroniebieskie oczy. „Co pani? Mam już siedemdziesiąt osiem lat”. Staram się odnaleźć w tych pięknych rysach coś z Szewczenki. Spotkanie wzrusza miłością i smuci bezradnością. Od mieszkania, w którym rozmawiamy, jest kilkadziesiąt kroków do domku, w którym podczas swojego ostatniego powrotu na Ukrainę zatrzymał się Szewczenko. Obecnie mieści się tu memoriałowe Muzeum na Priorce. Taras. W Kijowie kwitło lato. Zmęczony zsyłką i podróżą Taras, w słomkowym kapeluszu i jasnym płaszczu, zmęczony brnął przez Kureniówkę. „Szedłem, szedłem, widzę – chatka – ni to pańska, ni to chłopska – biała, biała, niczym śmietana, a jeszcze i ogródkiem obrosła; a na dworze dziecięce koszulki się suszą, a jeszcze i rękawami machają – mnie wołają: ja i wszedłem!..” Tutaj zamieszkał – w przytulnym pokoju z oknem, które wychodziło na gęsty sad. Wcześnie rano Taras wychodził do sadu, mył się wodą ze studni, słuchał ptactwa. Obiad jadał ulubionym barszczem z kaszą jaglaną, okraszonym słoniną, gryczanymi pierogami czy kluskami. Zbierał pod jabłonią dzieci, opowiadał im bajki. Raz urządził dzieciakom święto na całą Priorkę. Nakupił na bazarze tyle łakoci, że „ledwie doniósł je do mieszkania”. Po obiedzie przekupka przywiozła jeszcze wóz jabłek, gruszek, pierników, obwarzanków. Na wygonie Taras Hryhorowycz „był nie swój”: biegał z dziećmi, psocił, śmiał się, sam cieszył się jak dziecko, jakby przeczuwając, że radość nie potrwa długo. A po trzech dniach już pakował rzeczy, żegnał się z sąsiadami, rozliczył się z gospodynią. 15 sierpnia 1859 roku starszy policmajster Kijowa powiadomił cywilnego gubernatora Seleckiego: „Taras Szewczenko, który przebywa pod tajnym nadzorem policji, 13 dnia tego miesiąca wyjechał do Sankt Petersburga…” Ja tylko o chatkę w tym raju błagałem i dotąd jeszcze błagam… Nie była pisana chatka. Powrócił na Ukrainę, przykryty chińską tkaniną, w majowy dzień, kiedy niemiłosiernie kwitło Boże kijowskie piękno. Sto lat później nam, studentom Kijowskiego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, zabraniano w ten majowy dzień podchodzić do pomnika Kobziarza, gdzie zbierała się wspólnota świadomych Ukraińców na uczczenie naszego Proroka. „Nie podchodźcie, bo to może się dla was źle skończyć”. Mamy już niepodległą Ukrainę. Zdaje się, minęły złe czasy. Szewczenko przetrwał, my jesteśmy wolni, by „modlić się do prawdy na ziemi”. Ale nie modlimy się. Wypieramy się prawdziwego bogactwa. Gubimy skarby po świecie. Lekkomyślnie wypuszczamy z ojczystej ziemi potomków Tarasa, jego kontynuację – z tobołkiem w drogę. I żebra nasze dziedzictwo po Moskowii. Ponad rok leżało w Towarzystwie Represjonowanych podanie Fotiny Fotijiwny z prośbą o rozpatrzenie jej sprawy, znalezienie możliwości i przywrócenie praw do małego mieszkania. Bezskutecznie. Mówią: nie ma dokumentów na to, że jest represjonowana. Tak, dokumentów nie ma, bo dokumentem w strasznych czasach służyło ustne zarządzenie: wyprowadzić się w ciągu 24 godzin! Czy mogła Fotina wtedy myśleć o oficjalnym papierku? Zhańbiona 19-letnia wdowa po represjonowanym poecie. Prawnuczka wygnanego niegdyś z Ukrainy pradziada – Poety z Poetów. Mówi mi, że nie widziała dobra w życiu. Nie wypytuję więcej. Ona zaraz uspokaja się, że „innym bywa jeszcze gorzej”. Mówi, że w końcu nie o nią chodzi. Oto wyjeżdża, a niepokój o los ojcowskiego muzeum pozostaje. Mówi, że nie szuka żadnej korzyści, nie pretenduje do posiadania jakiejkolwiek części memoriałowej posiadłości (ziemia, dom), która należała do zmarłej siostry Haliny. Ale jako ostatnia z żyjących dzieci malarza Fotija Stepanowycza Krasickiego, która wiele sił oddała muzeum, uważa za obowiązek sumienia i honoru doskonalić i pilnować jego stanu. Krasiccy. Oto ona, posiadłość Krasickich – zielona oaza na Priorce. Jak utrzymała się pośród szalonego naporu betonu i szkła – jeden Bóg wie. Kiedy zaczęła się całkowita zabudowa osiedla Mostyckiego, wyrok na ten budynek wydano ostateczny – zburzyć! Memoriałowy dom, w którym bywało niemało wybitnych ludzi, gdzie artysta stworzył setki płócien malarskich – zrównać z ziemią. Tak jak werandę, która pamięta Łesię Ukrainkę, Mykołę Łysenkę, Iwana Frankę. Jednak Wyspa Wolności nie poddawała się! Otoczona wyszczerzonymi wokół koparkami i buldożerami, zamieniła się w nieustraszoną twierdzę. Okna stały się strzelnicami! Obronę trzymały dwie zdesperowane kobiety – Halina Fotijiwna Krasicka i jej córka Sofija Kazimiriwna. Kiedy wszystkie listy-prośby o ratowanie posiadłości okazały się bezsilne wobec ignorancji urzędników, Sofija odważyła się na niesłychane: wyszła naprzeciw buldożerowi z widłami. Kolijiwszczyzna przeciw wandalizmowi! Odcięto jej prąd, wodę, podwórze wykopano głębokim rowem. Kilka miesięcy trwało oblężenie, aż wreszcie Krasiccy zwyciężyli! Zarządzeniem miejskiego komitetu wykonawczego zabudowę „budowli mieszkalnej pod numerem siedemnaście” przeniesiono o kilkadziesiąt metrów. Memoriałową posiadłość uratowano. A dlaczego, właściwie, mieli ratować, a nie ogłosili strefą chronioną z dokumentem ochronnym? Gazeta „Niezawisimost”, w której wtedy pracowałam, jako chyba jedyna stanęła w obronie posiadłości potomków Szewczenki. Budynek ma daleko ponad sto lat. Zbudowany z solidnego materiału (drewnianej Cerkwi Pokrowskiej, która stała na miejscu obecnej, murowanej), sprawia wrażenie solidnego i mocnego, chociaż, oczywiście, wymaga stałej opieki. W muzeum są skarby. Jedna rzeźbiona skrzynia matki Szewczenki czego warta! Skrzynię odziedziczyła po matce siostra Tarasa Kateryna, po śmierci matki skrzynia przeszła w spadku do syna Stepana, później do syna Stepana – Fotija – malarza Fotija Krasickiego. Tutaj jest niemało oryginałów prac Krasickiego i jego uczniów, unikalne dokumenty, starodawne naczynia, wzory ukraińskiej odzieży, rarytasowe wydania dzieł Szewczenki. Na ścianie portret Kobziarza. I chociaż podobnych – w czapie z baranka – jest wiele, jednak ten, namalowany przez wnuka siostry, jakby promieniuje życiem i ciepłem. Kiedyś Fotina, zgodnie z testamentem ojca, podarowała muzeum obrazy, przekazała cenne dokumenty, listy. Obecnie relikwie znajdują się w Narodowym Archiwum Literackim Ukrainy. Nie, ona nie żałuje, ale skoro spadkobiercy tak hojnie darują państwu skarb, to czyż nie mogą liczyć na pomoc państwa? Fotina żegnając się patrzy na lipę, zasadzoną (według przekazów) przez Łesię Ukrainkę. Na werandzie stoi bukiet bzu, wokół latają złote pszczoły. „Kiedy jeszcze przyjadę?” – pyta smutne spojrzenie Fotiny Fotijiwny. Nie wiem. I nie wiem, co odpowiedzieć. Podaje mi kilka małych zapisanych kartek. „Napisałam tu to, czego nie zdążyłam powiedzieć”. „A ja błąkam się po świecie, jak nieukojona…” Nasza rodzina mieszkała na Priorce – zielonej okolicy Kijowa. Mieliśmy swój dom i niemały ogród. Mój ojciec – malarz Fotij Stepanowycz Krasycki, matka prowadziła dom. Nas, dzieci, było pięcioro, ja – Fotina, najmłodsza. Na początku 1933 roku ukończyłam technikum o specjalności ciepłotechnik. Do pracy nie mogłam się urządzić, bo w tamtym czasie w Kijowie było bezrobocie. Czas był ciężki, ludzie umierali z głodu. W Kijowie nie umierali, bo na kartki wydawali chleb. Ale pamiętam, że chodziłam do technikum zawsze głodna, cały czas chciało mi się jeść, szczególnie zimą i pod wiosnę. Matka gotowała tylko rzadki barszcz z kiszoną kapustą, a chleb otrzymywaliśmy po 500 gramów dziennie na ojca i starszego brata, który pracował w księgarni, a na nas, utrzymanków – tylko po 300 gramów. Latem ratował nas ogród. Trzeba było dużo pracować, żeby wyhodować pod drzewami warzywa, ziemniaki, szczaw, który sprzedawaliśmy, żeby kupić na bazarze słoninę i jakąś kaszę. W tamtym trudnym czasie dla organizacji przydzielano ziemię pod ogrody. Mąż mojej starszej siostry Jaryny – pisarz Petro Melnyk – poradził wziąć w Związku Pisarzy działkę ziemi, obok naszej posiadłości z zaniedbanym ogrodem, która została bez gospodarza. Wiosną 1933 roku chętni odmierzali po trzy-cztery ary, i zaczęła się praca: karczowali stare drzewa, palili, kopali. Pisarze często zaglądali do nas, siedzieli na werandzie, gdzie ojciec malował, rozmawiali. Podczas rozmów ojciec szkicował ich portrety. Potem, w porozumieniu ze Związkiem Pisarzy, namalował całą serię portretów: Smilianskiego, Szyjana, Tereszczenki, Uszakowa, Sklarenki, Kundzycza. Namalował także dwa portrety poety Ołeksy Włyźki: jeden w 1933 roku, w półprofilu, węglem, drugi – w 1934 roku, akwarelą i kolorowymi ołówkami. Wtedy też, wiosną 1933 roku, poznałam poetę Ołeksę Włyźkę. Chyba spodobałam mu się, bo częściej niż inni przyjeżdżał na swoją działkę i więcej bywał u nas, niż na własnym ogrodzie. Mimo tego, że cierpiał na całkowitą głuchotę (w wieku 13 lat chorował na szkarlatynę, która dała powikłania na uszy), był pełen życia, wesoły, towarzyski, bardzo energiczny i dowcipny. Średniego wzrostu, szeroki w barach, z dobrą postawą, przystojny, lubił dużo rozmawiać, głośno śmiał się. Ale głos miał ostry, niezwykły, i początkowo przerażał mnie. Potem przyzwyczaiłam się i nie zauważałam tego, a słuchałam, jak ciekawie opowiada. Porozumiewaliśmy się w swoisty sposób: pisaliśmy po prostu palcem w powietrzu, albo na ręce, albo na stole, gdziekolwiek, i on wszystko rozumiał. Trochę rozumiał też z ruchu warg. Tak minęły wiosna, lato, pokochaliśmy się. Jesienią 1933 roku, 10 listopada, pobraliśmy się. Miał wtedy 25 lat, ja – 18. Wesele było bardzo skromne: wśród zaproszonych – nasi rodzice, brat Ołeksy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

z żoną, moje siostry i dwóch albo trzech jego przyjaciół. Po ślubie zostałam mieszkać we Włyzkach. Mieszkaliśmy na ulicy Strileckiej, w domu nr 1, w półpiwnicznym mieszkaniu. Mieliśmy dwa pokoje: pierwszy, duży, oddzielony ścianką – dla brata Saszka z żoną i małym dzieckiem, mały wąski pokoik – dla matki Oleksy i ciemny przejściowy, wąski jak korytarz, pokój jadalny. Czasem nocowała tam ciotka albo ojciec Oleksy, który mieszkał osobno. Nasz z Oleksą pokój był niewielki – 10 i 11 metrów kwadratowych. Przechodziło się do niego przez jadalnię i maleńką ciemną komórkę – kuchnię. W pokoju stała tapczan, biurko, dwa krzesła, a wszystkie ściany – od podłogi do sufitu – były zastawione książkami na półkach. Wieszak na ubrania urządzono na drzwiach, które prowadziły do pokoju matki. Żyło nam się trochę ciężko, bo brakowało pieniędzy. Za książkę „Mój przyjaciel Don Juan”, która ukazała się w 1934 roku, Oleksa dostał trochę pieniędzy, dorabiał w redakcji gazet, czasem pisał osobne artykuły. Ale byliśmy młodzi, nie martwiliśmy się i żyliśmy w zgodzie i miłości. Latem mieszkaliśmy u moich rodziców na Priorce. Jesienią znów przeprowadziliśmy się do własnego mieszkania. Na ulicy Kociubyńskiego dla pisarzy budowano spółdzielczy dom. Członkiem tej spółdzielni był też Oleksa. Dom mieli właśnie ось заселити. Oleksa chodził ze mną oglądać swoje przyszłe mieszkanie, dwupokojowe. Ale nie było nam dane tam zamieszkać. 6 listopada 1934 roku w nocy ktoś zapukał do drzwi. Otwieramy. Do pokoju wpadają jacyś ludzie w mundurach, dozorca i jeszcze jeden mężczyzna. Pokazują nakaz rewizji i aresztowania. W pokoju wszystko przewrócili, przeglądali książki i rzucali je wprost na podłogę. Potem zabrali Oleksę, nawet nie pozwolili mu się pożegnać. Nie wierzyłam, że jest w czymkolwiek winny, bo był szczerym patriotą swojej sowieckiej Ukrainy. Liczyłam, że się wyjaśni i na pewno go wypuszczą. Ale więcej Oleksy nie zobaczyłam. Najpierw trzymano go w więzieniu Łukianiwskim. Tam ja nosiłam mu paczki, a od niego otrzymywałam pogodne, pełne humoru liściki. Po zabójstwie Kirowa, 1 grudnia, paczek już nie przyjmowano, powiedziano, że mojego męża przeniesiono w inne miejsce. Chodziłam do KGB na ulicy Instytutskiej, prosiłam o widzenie z Oleksą, ale mi odmówiono. I oto w połowie grudnia czytamy w gazecie wyrok, że terrorystów, którzy przygotowywali akty terrorystyczne przeciwko państwowym działaczom, skazano na rozstrzelanie z konfiskatą mienia. Na długiej liście był także Oleksij Fedorowycz Włyzko. Żadnej nadziei już nie było i nie chciało się więcej żyć. Przeniosłam się do swoich rodziców. Potem powiedziano mi, że nasz pokój opieczętowano, a jeszcze po pewnym czasie cały majątek i książki gdzieś wywieziono, wśród nich także 12 tomików poezji Oleksy Włyzki. 209 ta rocznica urodzin Kobzarza odbyła się na Uniwersytecie Kijowskim pod nieoficjalną, symboliczną nazwą #FrontSzewczenkowski. Takie połączenie słów wybrano nieprzypadkowo: po pierwsze, Taras Szewczenko za życia i już półtora wieku po śmierci toczy bój na froncie światopoglądowym o ukraińskie wartości i wolność; po drugie, na Ukrainie obecnie naprawdę gorąco jest na południowo-wschodnich frontach, gdzie toczy się zaciekła walka aksjologiczna Dobra ze Złem; po trzecie, obecność hashtagu podkreśla internetowy format uroczystych wydarzeń, znowu ze względu na stan wojenny w kraju. Tak więc żołnierzami Frontu Szewczenkowskiego dziś są Pod koniec lutego 1935 roku przyszedł milicjant z wezwaniem, w którym napisano, że mam w ciągu 24 godzin wyjechać z Kijowa. Pojechałam do ciotki do Zaporoża. Po pół roku wezwano mnie na milicję, zabrano mi paszport i kazano opuścić Zaporoże, bo miasto stało się „reżimowe”. Dokąd teraz? Postanowiłam pojechać tam, skąd już nie wysyłają. Trafiłam na Ural, do Niżniego Tagiłu. Tam budowano gigant wagonowy, który miał produkować nowe wagony towarowe. Podjęłam pracę, z trudem dostałam mieszkanie. Długo tam pracowałam. W czasie wojny ten zakład produkował słynne czołgi T-34. Potem gdzie ja tylko nie mieszkałam! W 1959 roku otrzymałam zaświadczenie, że „Aleksandr Fiodorowicz Włyzko zrehabilitowany pośmiertnie…” Wtedy miałam drugą rodzinę, jeszcze małe dzieci. Kiedy dzieci dorosły, wykształciły się, rozjechały się, a ja zostałam sama, postanowiłam wrócić na ojczyznę, do Kijowa. W 1977 roku zwróciłam się do Związku Pisarzy, a oni – do Rady Ministrów, i ci pozwolili mi na zameldowanie w Kijowie, ale mieszkania, oczywiście, nie dano. Wynajęłam pokój w prywatnym mieszkaniu, mieszkałam tam i męczyłam się prawie dziewięć lat, ale w końcu nie wytrzymałam. Pojechałam do syna do Moskwy, on dopiero się ożenił, urodził się jeden syn, potem drugi, mieszkanie stało się ciasne i nie miałam już gdzie mieszkać. Pojechałam do drugiego syna do Woroneża, ale cały czas ciągnęło mnie na ojczyznę. W rodzinnym domu, w którym wyrosłam, mieści się teraz muzeum pamięci mojego ojca, znanego ukraińskiego malarza Fotija Krasyckiego, wnuka T. H. Szewczenki po siostrze Katarzynie. Stworzyła je moja siostra Halina Fotijiwna i jej córka Zofia Kazymyriwna Krasycka. We wrześniu 1991 roku siostra Halina zmarła, i przyjechałam, by pomóc w muzeum Memorialne muzeum Fotija Krasyckiego w Kijowie, bratanica Zofia. Mieszkałam z nią w kuchni dobudowanej do muzeum, z gazowym kotłem do ogrzewania muzeum. Mieszkać tu w ogóle nie wolno, bo dokucza gaz. Oto prawie rok zabiegam przez komisję o przywrócenie praw represjonowanym, żeby dali jakieś mieszkanie, ale jak dotąd żadnej odpowiedzi. Tak, męża mojego rozstrzelano, a ja całe życie tułam się po świecie, jak bezdomna. Maj 1993 r. Fotina Krasycka. Od Fotiny Fotijiwny po raz pierwszy usłyszałam o represjonowanym poecie Oleksie Włyzko, jej mężu, którego namiętnie kochała i który uczynił ją młodą wdową. Choć później czytałam wiele szkiców o poecie, nikt nie wspominał o Fotinie, która de facto została represjonowana za swojego męża. I nie została przywrócona w prawach do życia na Ukrainie. Tak samo zakazano życia i śmierci na Ukrainie jej pradziadowi Tarasowi. Odebrano mu życie męża. Prawie doszczętnie zniszczono pamiątkową posiadłość ojca, potomka Kobzarza. W losach kilku imion wielkiej rodziny odbija się tragedia całego narodu, któremu zła moskiewska imperia – carska i bolszewicka – odbierała prawo do życia na własnej ziemi i po prostu do życia. Oleksa Włyzko był najpopularniejszym poetą – „ulubieńcem swoich czasów”. Jego pierwsza książka „Za wszystkich powiem” (1927), napisana przez dziewiętnastoletniego, dotąd nieznanego poetę, który nie słyszał żadnego dźwięku, wywołała burzę zachwytu, była trzykrotnie wznawiana i rozeszła się w nakładzie 33 tysięcy egzemplarzy! Nazywano go nowym poetą. Zdaniem Jurija Ławrinenka był on „Burzykiem Rozstrzelanego Odrodzenia, romantykiem jego żywotnych sił i możliwości, odnowy, przygód, pracy twórczej, wolności i obowiązku. W głuchoniemym młodzieńcu… odizolowanym od dźwięków życia, wrzało duchowe beethovenowskie morze… Wzniósłszy się z głębin stłumionej ukraińskiej prowincji na ten szczyt, uniósł na nim także ideę wyzwoleńczą swojego narodu – kategoryczny imperatyw wolności”. Nie usłyszał, jak czekiści pukali do drzwi, gdy przyszli go aresztować, nie słyszał ich pytań. Pisał do Fotiny z więzienia optymistyczne listy, bo być może nie wierzył w tragedię albo nie chciał zasmucać ukochanej. Nie usłyszał wyroku ani strzału w potylicę, najpewniej w piwnicach dzisiejszego Pałacu Żowtniowego. Zniszczono go, podobnie jak każdą z jego książek. „Nazwawszy go białogwardzistą, Moskwa chciała zamaskować swój bezpośredni celownik wymierzony w serce młodej Ukrainy”… Fotina Fotijiwna wyjechała kilka tygodni później, nie zdążywszy posadzić w otwartym gruncie rozsady ogórków. Wydrukowałam artykuł „Sercem nadzy do naga?..” (22.05.1993 r.) i wysłałam jej do Woroneża. A potem zgubiłyśmy się na drogach życia. Mimo to ilekroć bywam na Priorce, wspominam Fotinę Fotijiwnę, która ponad wszystko marzyła o „chatce w tym raju…”, a ja nie mogłam jej w niczym pomóc. I przylega do serca gorzki paciorek losu, w którym jest tragedia rodziny i całej Ukrainy, okaleczonej, wykoszonej, zamęczonej i wymordowanej przez szaleńczą Moskwę. Ona i dziś co chwila celuje i kosi młode serca narodu. Kilka razy zamierzałam opowiedzieć o Fotinie Mychajłowi Słaboszpyćkiemu, który napisał książkę o Oleksie Włyzko. Ale nie zdążyłam… Przypomniałam sobie tę historię także dlatego, że 17 lutego minęło 115 lat od dnia urodzin poety Rozstrzelanego Odrodzenia Oleksy Włyzko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Niepokonani, nieugięci, bo potomkowie Tarasa!

wszyscy świadomi obywatele, którzy podzielają narodowe i ogólnoludzkie ideały, opiewane przez ukraińskiego myśliciela w genialnych dziełach, głoszą je i walczą o nie. Przygotowania do świątecznej daty na Uniwersytecie im. Szewczenki rozpoczęto z wyprzedzeniem. W szczególności Katedra historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej wraz z Ogólnoukraińskim naukowo-edukacyjnym centrum szewczenkoznawstwa zorganizowały kilkutygodniowy flash mob, polegający na tworzeniu kompozycji wideo z recytacją poezji Tarasa Szewczenki. W tej działalności kulturalno-edukacyjnej, której wyniki opublikowano na stronie ННІФ na Facebooku, wzięło udział ponad dwudziestu studentów z różnych jednostek KNU. 9 marca, w dniu urodzin Tarasa Szewczenki, Ukraina przywitała się z ostrzałem wrogich rakiet. Mimo to o godzinie 10 rano przedstawiciele wszystkich jednostek strukturalnych na czele z rektorem Wołodymyrem Buhrowem uczcili pamięć proroka, pisarza, myśliciela, składając kwiaty pod imiennym pomnikiem, który stoi przy Uniwersytecie. Zjednoczeni i nieugięci, z słowem Szewczenki na ustach, kolektyw po raz kolejny zaświadczył o swoim oddaniu życiowym wskazaniom duchowego ojca Uniwersytetu: Walczcie, a zwyciężycie! Bóg wam pomaga! Za wami prawda, za wami sława I wolność święta! Następnego dnia w Navchalno-naukovomu instytucie filologii odbyła się tradycyjna szewczenkowska konferencja. Współorganizatorami Międzynarodowej naukowo-praktycznej konferencji „Współczesne szewczenkoznawstwo: dyskursy multidyscyplinarne” wraz z KNU im. Tarasa Szewczenki zostały Uniwersytet Warszawski i Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W posiedzeniach plenarnym i sekcyjnych wzięło udział 125 referentów z 29 placówek edukacyjnych i naukowych Ukrainy oraz zagranicy. „Konferencja przedstawiła rozwój szewczenkoznawstwa w czasach wojny z Rosją, po raz kolejny zaświadczyła o znaczeniu postaci i dzieł Szewczenki dla rozwoju wolnej i niepodległej Ukrainy” – zaznaczyła kierowniczka Katedry historii literatury ukraińskiej, teorii literatury i twórczości literackiej ННІФ prof. Oksana Slipuszko. W przyszłym roku Ukraina obchodzić będzie jubileusz Kobzarza – 210 lat od dnia urodzin. Szczerze wierzymy, że już pod pokojowym niebem Ukrainy rodzina uniwersytecka po raz kolejny zjednoczy się, by przekonać się, że opiewany i badany Taras Szewczenko pozostaje niezmiernie głębokim i zawsze aktualnym. Anna MUKAN, wydział ds. komunikacji społecznej Instytutu Filologii im. Tarasa Szewczenki Uniwersytetu Kijowskiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Książkę „Kropla dobra” dedykuję wielkości Ukraińskiego Ducha. Wolontariuszka z Dniepru Nadija Tarszyn

Od autorki. Nie każdy, kto weźmie do rąk tę książkę, będzie miał pragnienie doczytać ją do końca i obejrzeć podobne do siebie fotografie. Przecież to kronika, nie powieść, na dodatek bezpośrednio dotykająca wojny, której dla wielu Ukraińców do tej pory nie ma, i żyją oni, nie obciążając się tymi problemami, które martwią nas – bohaterów tej książki. Suche fakty poświęcenia wielu z nas w najtrudniejsze i tragiczne czasy dla naszego kraju nie dla wszystkich będą interesujące, a ktoś jeszcze i złośliwie się ucieszy, przecież my jesteśmy jego antypodami. My – to jedno ogniwo mocnego łańcucha, który pomógł utrzymać Ukrainę, zatrzymać wroga. Takich jak my jest niemało i wszyscy my jesteśmy twórcami współczesnej ukraińskiej historii. Możliwe, że i nasza „Kropla dobra” komuś z czasem się przyda, przy badaniu tego odcinka czasu walki o naszą niepodległość i ktoś z niej zaczerpnie fakty, potrzebne właśnie jemu. Proszę nie obrażać się, kiedy ktoś, kto pomagał, nie znajdzie siebie w tej książce, przecież raportować zaczęliśmy od listopada 2014 roku, a większość z bohaterów książki aktywnie włączyła się w działalność wolontariacką od pierwszych dni wojny, lecz wtedy wstydziliśmy się raportować, zresztą nie wierzyło się, że wojna potrwa długo. Całe lato biegaliśmy do szpitali, przychodni do rannych, zbieraliśmy i przesyłaliśmy środki na termowizory i wszystko co najpotrzebniejsze. Potem intuicyjnie zaczęliśmy łączyć się w grupy. Lepiliśmy się jeden do drugiego, do tych, którym ufaliśmy. Zaufanie – to najdroższe i święte. Właśnie na zaufaniu i uczciwości trzyma się ruch wolontariacki. Zbierając publikacje o pracy naszej grupy wolontariackiej przez siedem lat, w żadnym wypadku nie miałam na celu umniejszyć wkładu innych grup czy poszczególnych wolontariuszy. Wszyscy razem robimy bardzo potrzebną sprawę dla kraju w czasie najcięższych dla niego prób. Jestem pewna, że nasza wieloletnia praca i poświęcenie nie są daremne, dadzą one swoje owoce i zasiane wyrośnie przyjaznymi i mocnymi wschodami. Dzisiaj lepiej władamy informacją, dzięki ścisłym związkom z linią frontu i owocnej współpracy z wolontariuszami z różnych miast Ukrainy, i to daje rezultat. Nasza pomoc potrzebna jest wojownikom dopóki na Ukrainie trwa wojna z agresorem, i wewnątrz kraju jest wielkie napięcie. My, wolontariusze, jesteśmy optymistami i najbardziej polegamy na działaniu, a nie na słowach i obietnicach. Największym moim marzeniem, jak i wielu Ukraińców, jest to, żeby ta wojna się skończyła, i wiarołomny podstępny agresor przed całym światem odpowiedział za swoje zbrodnie na naszej ziemi, żeby nikt więcej nie zamierzał się na integralność naszego państwa. I żebyśmy mogli spokojnie żyć, pracować i rozbudowywać praworządne i godne państwo Ukraina. Sława Ukrainie! Płaczemy oboje – On i ja, Do siebie przygarniam Jego ręce… Jaka okrutna czasu rzeka… Z niczym nie porównać wszystkich mąk. Podniósł się On i wyprostowały się ramiona, Z powrotem poszedł po spalonej roli… Do piekła wrócił głębiny, Żeby zachować nam światło na ziemi. 27.11.2022 *** Ja nie pamiętam, jak to bywa: Kiedy sercu radośnie i spokojem jaśnieje, Kiedy głos prosi się zaśpiewać pieśń I spokojnie śpi się w godzinę późną. Kiedy śmiechem, hałasem gwarzą podwórza I daruje zacisze spokojny wieczór. Kiedy lato raduje, jesień inspiruje… Ja z jakiegoś powodu dzisiaj tego nie pamiętam. A wokół do nieba – matczyne ręce I serca ich obolałe cierpną od rozpaczy, I nie ogarnąć rozumem ich bólu, Co zmienił na wieki i życie, i los. 21.09.2022 *** Zapomniałam ja o latach – wojna… Nie wspominam choroby – wojna… Tylko myślami lecę Do nich, kto już zginął Za Ukrainę miłą Gołąbkę siwoskrzydłą. Pytam nieba, Pytam siebie, Czy wytrzyma ona, W czym jej wina? O świecie, ty łukawy, Ty w dobru, zabawie… U nas wojna-a-a-a-a… 16.08.2022 *** …I letni step ze świerszczami, Żółtopomarańczowy i cierpki, W upał spragniony i z deszczami… Ty mój! Do końca, kraju mój! Synów ja tutaj swoich wychowałam, Wnuków Bóg mi posłał I ogród wymarzony sadziłam, Ród dom ze mną budował. Bo na wszystko jest Boża wola, Ja czułam ją wszędzie… I przyjaciół darował los, I szczęście mieć mocną oś. Stojącą, niezłomną, jak ze stali, W niej pamięć rodu, jego ból… Więc drżyjcie, kto duchem niski, Nie sypcie nam na rany soli… Już gotowi my do boju I ponad wszystko boli swoje, Zdobyte pracą ciężką… Wy słyszycie? Wszystko moje!!! Za step, za sad, za rodzinną chatę, Będę stać do końca, Za ziemię, godnością bogatą, Do zwycięskiego wieńca!!! 27.01.2022 *** Ty teraz takie dalekie, A dla mnie, jakby wczoraj, Ja latałam, jak bocian, Na twoich rączych przestworzach. A teraz myślami lecę, Obejmuję wszystkie ścieżki, Wzdłuż których rodziły obficie Dzikie jagody jeżyny. Gdzie pagórki były, jak góry, Las pachniał miodami, Niezapominajki, jak morze, W jedności z niebiosami. Obecnie prawie nieosiągalne, Bo cięższe już skrzydła, Lecz moją miłość do ciebie W oddali nie roztrwoniłam. I nadzieja serce grzeje, Że zbiorę się w drogę, Dotknę jeszcze chaty I do rodzinnego progu. 10.06.2021 *** Bezsenność znów przeniknęła między powieki, Zapełniła przestrzeń moją do rana, Przede mną ciężka, w zadumie noc I sen pokona tylko o świcie. I gdzie ten czas, jak spokój w światach Wszystkie bezsenności przeganiał od okien? My jakby znów na siedmiu wiatrach… I tym wiatrom już nie ma liczby. 27.11.2021 Książka Nadiji Tarszyn „Kropla dobra. Kronika wolontariacka”, Dniepr, „Lira”, 2021

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Step rozsądzi… i życie

*** O straty zapytaj żołnierza, Opowie wszystko i bez kłamstwa, Jak ratował On towarzysza – brata, Wynosił w piekielnym ogniu, I na swoim druhu – „Patriocie” Zbierał Ich – i zabitych, i żywych, I przebijał się w zgiełku bojów, By ratować tych – co nie ucichli. Przeniknięta i bólem, i żałobą Żołnierska spowiedź, ta co twarzą w twarz, Cały On tam – na polu bitwy, Gdzie w jedno zlały się dzień i noc. Drżące ręce i przejmujący głos, Gorzką łzę otarł z popękanych warg – Mocny, płodny i niezłomny kłos, Duchowy, świetlany – do krwinki drogi! Jurij FOMENKO, m. Dniepr *** I nie w luksusie pożądane szczęście, A w prostym godnym życiu, Gdy mnie osłonisz od nieszczęścia I będę widzieć światło w przyszłości. I marzycieli takich, jak ja, niemało, I marzenia nie naiwne i ślepe, A żeby bieda cię nie rozdeptała, Podpieramy z każdej strony. I czynami, i słowem, i myślami… Ty tylko przeżyj w tym chaosie, Żeby Bohaterowie, co za ciebie padli, Byli dumni w Królestwie świętym. 08.06.2021 m. Dniepr 14 marca – Dzień ukraińskiego ochotnika. Tego dnia w 2014 roku pierwszych 500 bojowników-ochotników przybyło w celu sformowania pierwszego batalionu ochotniczego. Punkt kontrolny pośród stepów. Dlaczego stoją z bronią na punkcie kontrolnym? – oni żyją przyszłością! A ci ludzie, którzy dalej z bronią po stepach – w większości żyją przeszłością. Żyją w II wojnie światowej. Nie, nawet w wielkiej ojczyźnianej. Walczą za przekonania pseudoweteranów. Komuś potrzebna jest ich świadomość w tamtym czasie… Tak łatwiej zarządzać. Oni wszyscy – w zemście. Inaczej życia nie wyobrażają sobie ani ich feudałowie, ani oni sami. Strach. U tych, którzy są tutaj, na punkcie kontrolnym, jest strach, że zabiorą przyszłość. Oni sami sobie coś kombinują, planują, jak przeżyć jutro. A ci, którzy są dalej, za punktem kontrolnym, też mają strach. Strach przed utratą nadziei, że powinni im dać szczęście z pańskiego ramienia. Ich filozofia – zależność. Co lepsze? Wolność czy zależność? …Wielka gra na strachu ludzi. Jedni bali się stracić wolność, a inni – gwarantowaną zależność. Tylko step rozsądzi… i życie. Punkt kontrolny pomiędzy świadomościami w stepach…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kolejnego pożegnania... W mieście nieustanne wycie syren karetek, a ulice wypełnione wesołym, beztroskim tłumem, młodymi i nie tylko zakochanymi parami oraz kwiatami... Pod luksusowymi hotelami – dziesiątki zaparkowanych ogromnych drogich samochodów... A na przystankach i w transporcie – chłopcy w kamuflażach o kulach... Zdziwieni rozglądają się dookoła. Dzień świętego Walentego... W moim komunikatorze i Viberze – prośby o pomoc... Dziesiątki próśb, jak do wolontariuszki i do mamy Wojownika, po moich „listach z wojny”... Najstraszniejsze – znaleźć choćby jakąkolwiek informację o bliskich, którzy zaginęli bez wieści w tych walkach, gdzie był i mój syn... Najłatwiejsze – pomóc środkami na protezę oka (czekać na pomoc od państwa bardzo długo...). Ludzie, coś z nami nie tak... Nie wzywam wszystkich do zaprzestania cieszenia się życiem, bo całkiem prawdopodobne, że jutro dla wielu się ono urwie. Ale to niesłuszne – taka niepohamowana pokazowa radość, uciechy, obok ogromnego bólu w tysiącach ukraińskich rodzin... A może Bóg nas tak doświadcza? Daje szansę opamiętać się i patrzy na nas z góry, żeby podjąć wreszcie decyzję – czy jesteśmy warci Jego pomocy, ratunku, czy nie. Wojna musi dotyczyć wszystkich, bez wyjątku. Tylko tak można pokonać wroga. Albo ja czegoś jednak nie rozumiem... Wdzięczność „Twierdza Bachmut, wszystkie modlitwy nasze tutaj...”, cały dzień wyśpiewuje mój mały wnuk. Teraz to i moja pieśń od rana do wieczora. Moje modlitwy, mój strach i ból... Dziękuję tym, którzy są obok w te bardzo trudne dni... My dzisiaj plotłyśmy siatki i modliłyśmy się. I tak będzie codziennie, dopóki trwać będzie ta krwawa wojna. Dopóki nie wróci mój syn i wszyscy ci, na których czekamy. Na jutro potrzebna wielka siatka na czołg... Do końca tygodnia – jeszcze kilka siatek, bo chłopcy jadą pod Marjinkę... Jednemu snajperowi trzeba pomóc z szyną i pierścieniami do SWD... Pododdział Lwy potrzebuje 16 par butów wojskowych... Trzeba zamówić kozy, przywieźć kamuflaż na siatki, wysłać kilka paczek, rozpakować pomoc, która przyjechała z Włoch. Bez tej codziennej pracy można by było zwariować... Czasem się rozklejam, ale niedługo. Potem zbieram się do kupy... DZIĘKUJĘ Ludziom, którzy są obok już wiele lat i teraz. Listy od syna Po strasznych walkach o Krasną Horę: – Żyję. Naszą kompanię rozbili. My z S. i K. wyprowadziliśmy w nocy w całości nasz pluton, a rano wywieźliśmy spod ostrzałów jeszcze 17 chłopaków... Nasza „Mawka” jakby zaczarowana. Dziesiątki samochodów spłonęły, połamały się, a ona prawie cała. („Mawka” – to buggy, które im kupiliśmy. Gdyby nie ona...). A ten list przysłał dzisiaj: – Nasza 14-godzinna operacja odbicia i wyprowadzenia ostatnich naszych 19 chłopaków zakończyła się sukcesem. Przy osłonie moździerzy i śmigłowców z powietrza wyrwaliśmy się. ŻYWI!!! Nie wszyscy, prawda... Straty – 20% zabitych, 40% rannych. – Mieliśmy sceptyków, a nawet ateistów, którzy podśmiewali się z naszych różańców i amuletów. Teraz uwierzyli i oni... – Mamo, jeśli to było piekło, to my tam już byliśmy. Teraz nie jest strasznie... Twój dzień, synku – Mamo, ty tylko spokojnie do tego podejdź. U mnie wszystko dobrze, ale jestem „300-tny”. Lekko. Kontuzja. Czekali na nas... Wyliczyli, gdzie będziemy. Tam, niestety, pracują nie tylko tępi czmobiki, ale i specjaliści... Jeszcze raz zrozumieliśmy siłę okopów i siłę modlitwy. Wiesz, ja jeszcze nigdy tak się nie modliłem... I jeszcze jestem szczęśliwy, że wszyscy moi chłopcy żyją, chociaż leciało i padało przed nami, nad nami i za kilka centymetrów. Nie metrów... Słucham i dziwię się sama sobie... Nie płaczę, prawie bez emocji, tylko w myślach dziękuję Bogu. Moje strachy i uczucia przeszły znaczną ewolucję w tym czasie, odkąd on jest na wojnie... Przeczucie jest... Wczoraj plotłyśmy siatki i żartowałyśmy więcej niż zawsze. Śmiałyśmy się aż do łez, a mnie nie opuszczał niepokój... Chociaż jest on obecny zawsze, ale wczoraj, za tym śmiechem, próbowałam go uciszyć, opanować. – Kiedy to się stało, synku? – Gdzieś po dziesiątej... I godzinę trwał bardzo silny ostrzał. Potem, kiedy wszystko ucichło, policzyliśmy wszystkich. Oprócz mnie jeszcze dwóch kontuzjowanych. Jeden o wiele silniej ode mnie... – Wiesz, a ja wczoraj akurat w tym czasie modliłam się. Psalm 90. Jakbym czuła... – Te same objawy, które były 20 lutego na Instytuckiej. Silny ból głowy i silne wymioty. Ale już wszystko minęło. Prawie... Jeszcze kilka kroplówek i wszystko będzie dobrze. *** A ja znowu mam déjà vu... Majdan... Teraz będzie miał 6 dni odpoczynku i leczenia. Tamże, na pozycjach... Do szpitala z czymś takim nie wiozą... 6 dni na regenerację i znowu... I ja znowu będę mieć nadzieję, że przez 6 dni coś się zmieni. Bo musi się zmienić... A dzisiaj Dzień Ochotnika. Twój dzień, synku. – Mamo, wiedziałem, dokąd idę. Ja teraz jestem na najważniejszej męskiej pracy. Wiem... Jestem dumna. Modlę się. Luty – marzec 2023 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Listy z wojny

Lesia MENKUSZ-MALKIV, wolontariuszka, mama Wojownika, m. Lwów. Świetlani ludzie. Wspólna Modlitwa za naszych Wojowników, za Ukrainę, kolejna spleciona siatka, szczere rozmowy, gorąca herbata... To był jeszcze jeden słoneczny dzień w towarzystwie Świetlanych Ludzi i pokrewnych dusz. Świetlani Ludzie plotą siatki i przekazują „naboje” naszym Wojownikom. A jeszcze przychodził do nas Wojownik. Chłopak wypisał się ze szpitala i wkrótce wraca na front. Jak wszyscy prawdziwi, wstydzi się prosić o coś dla siebie, ale buty wojskowe odpowiedniego rozmiaru jednak się znalazły. Kategorycznie odmówił wzięcia kawy i innych podarunków. Z radością zgodził się tylko na flagę, którą my z dziewczynami podpisaliśmy i umówiliśmy się, że on zwróci nam ją po Zwycięstwie, z podpisami towarzyszy broni. I ta flaga będzie w naszym przyszłym muzeum drogim eksponatem. Mam takie marzenie – muzeum naszej walki... Niech Bóg cię strzeże, Wasylu z Zaleszczyk... Twierdza „Bachmut”. „Jeśli na Gromniczną niedźwiedź zobaczy swój cień, to przestraszy się go i znów schowa się do gawry. I zima będzie jeszcze 40 dni”. Taka ludowa wróżba... Dzisiaj był słoneczny dzień. A to oznacza, że jeszcze będzie zima, i chłód, i zamiecie... Jeszcze będzie wojna o Bachmut, i nie tylko. I potrzebne są „ciepłe naboje”, i bardzo dużo wszystkiego potrzeba... Wreszcie nawiązał kontakt! Wreszcie w względnym bezpieczeństwie! Czy na długo... „Co ci przekazać, synku?” „Mamo, potrzeby są bardzo duże... I nie tanie. My z chłopakami sporządzimy listę, później wyślę. Mokrych chusteczek potrzeba dużo. My nie myliśmy się 10 dni... I kawy potrzeba dużo... I ogrzewaczy”. Oni nie tylko nie myli się 10 dni... Oni nie spali i jedli śnieg, który zastępował im wodę i jedzenie... Napakowaliśmy im dzisiaj zamiast jednej trzy paczki. Ogrzewacze, mokre chusteczki (dużo), skarpetki (bardzo dużo), majtki, koszulki, kawa (dużo). A jeszcze pierogi, jabłka, panetony, czekolada. Pojechały... O tych, z którymi walczymy. „U nich jest swoja taktyka. Na przykład, w dzień wychodzi czterech wagnerowców i ciągnie moździerz. Chłopcy ich skosili. Wtedy podbiega jeszcze czterech, potem jeszcze, i tak kilka razy w ciągu dnia. A w nocy wychodzi ich specnaz... Oni wszyscy są w kostiumach, których nie widzi termowizor. Wszyscy mają noktowizory i tłumiki. Oni są praktycznie niewidzialni, wiedzą, gdzie my jesteśmy, i widzą. Nam to wszystko również jest bardzo potrzebne, ale my tego nie mamy. A jeśli i jest, to niewystarczająco...”. O przyzwyczajeniu do wojny. „W ciągu pierwszych dwóch dób, po przyjeździe w sektor, ostrzały były praktycznie bez przerwy: moździerze, działa, armaty, karabiny maszynowe, 125-tki, 120-tki. Te ostatnie są najstraszniejsze... Trzeciego dnia przyzwyczajasz się do wybuchów. Niektórzy nawet mogą zdrzemnąć się podczas ostrzałów”. O chłodzie. „Można obejść się bez jedzenia kilka dni. Można zamiast wody jeść śnieg lub gryźć lód. Można myć się mokrymi chusteczkami, kto je ma. Ale kiedy dokucza chłód, to jest nie do zniesienia... Ratują dobra bielizna termiczna, kilka par skarpetek i dobre buty wojskowe. A najbardziej – ogrzewacze. Właśnie dzięki nim nie mieliśmy odmrożeń”. O alkoholu i tytoniu. „Palić nie rzucił nikt... Wręcz przeciwnie – zaczęli nawet ci, którzy nigdy w życiu nie palili. To pomaga pozbyć się stresu i strachu. Jeśli chodzi o alkohol... Na niego jest tabu. U nas działa surowe suche prawo. Ono nie podlega dyskusji. My obowiązkowo wypijemy, za naszych poległych. Za tych, z którymi jeszcze wczoraj jedliśmy z jednej miski... Ale wypijemy już wtedy, kiedy wydostaniemy się stąd”. O wrogu. „To, co oni robią z naszymi jeńcami, niemożliwe jest do opisania... Nawet z tymi, którzy już są martwi. Dlatego, kiedy my ich niszczymy, nie mamy ani żalu, ani poczucia grzechu. Oni nie są ludźmi. Wyrodki, które zasłużyły na najokrutniejszą śmierć”. Jeszcze raz o „Mawce” i innych maszynach („Mawkę” my im kupiliśmy i poświęciliśmy). „Mamo, ona ma duszę. Tak powiedział nasz dowódca kompanii i tak jest naprawdę. Ona jest żywa. Słucha nas. I jeszcze ona jest zaczarowana... W ciągu 5 dni straciliśmy 6 maszyn! A ona wywiozła kupę amunicji, kilkadziesiąt ludzi i ocalała. Ja bym bardzo chciał, żeby ci wolontariusze, którzy wyrzucają nam nieszanowanie podarowanych maszyn, choć raz zobaczyli, jakimi drogami my tutaj jeździmy... Kiedy pod ostrzałami trzeba wywieźć ludzi, amunicję...”. Nasi chłopcy nawiązali kontakt! Dzisiaj mieliśmy dobry dzień. Nie tylko dlatego, że Gromniczna i słoneczko świeciło prawie po wiosennemu, ale co najważniejsze – NASI CHŁOPCY NAWIĄZALI KONTAKT!!! I my jakby znów staliśmy się silni i mocni. A jeszcze szczęśliwi, bo od samego rana otrzymaliśmy oto tak dużo wiader tego szczęścia! To kolektyw jednej szkoły, która nosi imię Bohatera Majdanu, Bohatera Niebiańskiej Sotni i Bohatera Ukrainy Bohdana Ilkiwa, już nie pierwszy raz zebrał pomoc na front. Nauczyciele, inni pracownicy szkoły, rodzice wraz z dziećmi robili pierogi, świece okopowe, piekli pączki, a jeszcze zebrali środki i kupili niesamowitą ilość skarpetek (chyba tysiąc par!), majtek, rękawic, wkładek, a jeszcze dużo kawy, herbaty, słodyczy. My dzisiaj, mimo święta, wszystko to od razu pakowaliśmy na różne kierunki frontu: Słowiańsk, Drużkiwka, Hulajpole, Zariczne, Kramatorsk... Jeszcze trochę zostawiliśmy, żeby jutro załadować busa. Szczególne wzruszenie wywołały u nas rękawiczki z podarunkami. Początkowo nie zwróciliśmy uwagi, ale później zobaczyliśmy, że w poszczególnych rękawiczkach coś jest. To, jak się okazało, dzieci postanowiły w każdą parę włożyć małą paczuszkę ze słodyczami – podarunek „od zajączka”. I małe serduszka. Wyobrażam sobie, jak chłopcy będą je wyjmować i cieszyć się. I pierogom, i podarunkom, a najbardziej – naszej uwadze. Jak powiedział mi dzisiaj przez telefon Witalij Szafranski: „Nam najbardziej potrzebne są dziecięce rysunki i domowe podarunki”. Iryno Kripczenko, podziękuj Ludziom, którzy przekazali naszym Wojownikom tak dużo miłości i ciepła! I dziękujemy za jabłuszka! My je spakowaliśmy do każdej paczki, żeby chłopcy pochrupali trochę witamin. A jeszcze przyleciały zdjęcia od naszych kochanych, z poprzednich wysyłek. Dziękują, cieszą się. I my dziękujemy i cieszymy się, że oni żyją... Pożegnanie. Wczoraj byłam na Polu Marsowym, potem w szpitalu, a później w Świątyni Garnizonowej, skąd właśnie wyniesiono trumny z poległymi Wojownikami, żeby wnieść inne, dla

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Borys OLIJNYK: “Taras Szewczenko uczynił rzecz boską, pisząc ognistym językiem „Kobziarza” – naszą narodową Biblię…”

Projekt „Taras Szewczenko w twórczym losie wybitnych pisarzy i artystów” niemożliwo wyobrazić sobie bez opowieści o wielkim poecie i myślicielu Borysie Olijnyku. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Ty mi podaruj na dalekie drogi „Kobziarza”” Na jasnej zorzy swojej długiej i sławnej poetyckiej drogi Borys Olijnyk bez patosu, ale szczerze zwrócił się do Ojczyzny: „Ty w moim sercu, Ukraino, / Myślą Szewczenki gwarzysz”, a kiedy spełniło się 80 lat, w jakimś wywiadzie, jakby nawet pesząc się w wysokości wyznania, cicho i nieuchronnie zaświadczył, że Szewczenko był dla niego wzorem, w szczególności w tym, „jak można trzymać się przeciwko całemu reżimowi”… Jest u Borysa Olijnyka wiersz „Trwoga” (1964), zwrócony do Matki i przesiąknięty taką świętą miłością do najbliższej osoby na Ziemi, że mało kto ze współczesnych czytelników w ogóle zrozumie, dlaczego to młody ukraiński poeta tak silnie niepokoi się o daleką Hiszpanię, w której, okazuje się, „Czeka Republika nas, aresztowana w trzydziestym dziewiątym, / Schowawszy nadzieję w mogiłach interbrygad”. A on gotów na hiszpańskim terytorium rozerwać swoje serce, „naładowane huraganem”, i swoimi rękami szarpnąć wybuchowy pierścień za „sylwetki” już dawno poległego zielonoczubego poety Garcii Lorki… Nie będę zagłębiać się w romantyzowaną historię hiszpańskiej rewolucji lat 30. XX wieku, którą Borys Olijnyk szczerze i zasłużenie szanował, wszak nie o tym mowa. Zwrócę uwagę na, na pierwszy rzut oka, mniej zauważalne. Chodzi o to, że syn jest całkowicie gotowy w drogę „po trasach Trwogi / z Ukrainą w sercu” i tylko prosi Matkę: „Ty mi podaruj / na dalekie drogi / „Kobziarza””… Znajcie: przed wami prawdziwy Olijnyk, z którym ja i poznałem się w dalekim 1967 roku, kiedy byłem studentem wydziału historycznego Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego imienia T. G. Szewczenki – nie mogłem nie poznać się, bo uwierzyłem jego wierszom, jak i Symonenkowa, od razu i na całe życie. Powiedzmy, w jego „Wyznaniu”: Powiem tylko: gdzie byś nie chodził, I – niech zaświadcza pióro! – Że nie znaleźć dziwniejszego z dziwów, Jak Ukraina i Dniepr... Ta znajomość zapamiętała się na całe życie. Wdzięczny, że nie zapomniał o niej i Borys Illicz… Po dwóch dekadach i później my, zdarzało się, krzyżowaliśmy drogi, a w tym stuleciu przyjaźniliśmy się, ile on żył… Borys Illicz niejednokrotnie występował w Narodowym Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, gdzie pracowałem jako dyrektor generalny w latach 2001–2015, a mnie poszczęściło się na jego zaproszenie wchodzić w skład Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, który Borys Olijnyk kierował w latach 2010–2016. W październiku 2008 roku podarował mi swoje „Wybrane utwory w sześciu tomach” z bezcennym, wzruszającym autografem: „Towarzyszowi broni Wołodymyrowi Melniczence – po ziomkowsku od serca”. W ocenie genialnej postaci Borysa Olijnyka chcę przyłączyć się do wielkich Ukraińców Dmytra Pawłyczki, który oświadczył, że „Olijnyk zawsze był i pozostał ukraińskim patriotą”, oraz Mykoły Żułynskiego, według słów którego, „Borys Illicz należy do przewodników narodu”. „W ostatni bój wychodzimy przy słowie…” W jeden z pierwszych przyjazdów do Centrum Kultury Ukrainy Borys Olijnyk poprosił mnie pokazać to miejsce przy dawnych bramach Arbackich, z którego kozacy Piotra Sahajdacznego na Pokrowę 1618 roku szturmowali Moskwę… Podarowałem mu wtedy swoją książkę „Mychajło Hruszewski: „Ja osiedliłem się w Moskwie, Arbat 55”” (2005), w której opowiadano o tym niezapomnianym wydarzeniu i przytaczano w jej kontekście słowa samego Borysa Illicza: „W naszych czasach słowo pochwalne o kozakach powiedział Borys Olijnyk: „Dla narodu ukraińskiego, jako samowystarczalnej kosmicznej wielkości, jedną z… świętości-amuletów stało się kozactwo. Choćby jak ich kto oceniał, ale w podstawie swojej oni najdokładniej odzwierciedlają charakterystyczne cechy właśnie narodu ukraińskiego, jego wiarę oraz światopoglądowe i moralno-etyczne zasady””. A Borys Illicz wspomniał swój wiersz „Mój dług”, w którym mowa o tym, że „Bogata moja Sicz była… / Potężnymi synami!”: I kiedy Panicznie miotała się przed wrogiem Europa, Ja wysłałem ich na śmierć, żebyśmy i wy żyli. Całego wiersza Olijnyk nie czytał, ale wypowiedział jakoś szczególnie nalegająco końcowe wersy: Ja wszechświata dłużnik! Ale komuś jednemu – Nie byłem. Nie jestem. I nie będę. I na tym stoję! Wspominam twórcze spotkanie Borysa Olijnyka z jego gorącymi wielbicielami we wrześniu 2013 roku. Tym bardziej, że zachowała się szczegółowa opowieść o nim w dokumentalnej książce o działalności Centrum Kultury Ukrainy. Zacytuję krótki fragment z mojego słowa wstępnego na nim: „…Pisząc o Tarasie Szewczence, ja raz po raz mówiłem sobie o tym, że Olijnyk jest współbrzmiący z nim. – Ależ nie na poziomie… (wtrącił się w monolog Borys Illicz). – Genialni ludzie i nie mogą być na równi jeden z drugim. Każdy z nich – szczyt. Nieosiągalny. I Wy także jeden z nich, Borysie Illiczu. A ja mówię o współbrzmieniu. Powiedzmy, w swoim czasie Taras Szewczenko podniósł historyczną, ratującą dla narodu znaczącość Ukraińskiego Słowa. Tego słowa, które płomieniem się wzięło i ludziom serce roztopiło: I na Ukrainie poniosło się, I na Ukrainie święciło To słowo, Boże kadzidło, Kadzidło prawdy. Amen. I do takich, właśnie Szewczenkowych wysokości, Wy podnieśliście Ukraińskie Słowo na przełomie wieków i tysiącleci, kiedy Ukraina zdobyła niepodległość: Trąbi Trubiż. Na fatalnej granicy W ostatni bój wychodzimy przy słowie, Bo tylko Słowo chroni w podstawie Nieśmiertelność ukraińskiej duszy”. Pod koniec lat 80. XX wieku Borys Olijnyk napisał artykuł publicystyczny „Prawdziwie narodowy”, w którym podjął próbę odpowiedzi na pytanie pytań: „Na czym polega tajemnica tego fenomenu, kiedy imię Poety stało się równoznaczne z pojęciem Naród?”. A odpowiedź rozpoczął od… nowego pytania: „Na czym polega ta unikalność daru Poety, która wyprowadza go z kręgu po prostu utalentowanych na poziom nie tylko geniusza narodowego, ale i ogólnoludzkiego? Nie będę odkrywał tego, co już dawno odkryte, przypomnę jedynie aksjomat: kiedy poeta zapuszcza korzenie w narodowy grunt do tej głębi, gdzie pulsuje już plazma protoplastów, tym staje się ciekawszy i swojemu rodowi, i wszystkim żyjącym na ziemi”. Nietrudno odgadnąć, że i aksjomat sformułował sam Borys Illicz, i wyjaśnienia do niego dołączył znaczące. Szewczenko stał się poetą światowym właśnie dlatego, że okiem jasnowidza zajrzał w źródła charakteru własnego narodu, w korzenie jego bólów i zmagań, nadziei i oczekiwań, na tak atomowo-molekularnym poziomie dotarł do samej biologii mechanizmu przyczynowego jego zachowania, że aż rozsunął granice narodowe i wyszedł na ogólnoludzkie, uniwersalne, właściwe każdemu istniejącemu narodowi wartości fundamentalne. Borys Olijnyk z naukową skrupulatnością wyliczył je: naturalne dążenie do wolności, równości, sprawiedliwości społecznej, poczucie własnego gniazda – ojczyzny. Dalej: nieodparte pragnienie poznania świata i siebie w kontekście świata, wieczny poryw ku podniebieniu ducha, synowska cześć dla przodków, święty szacunek dla matki, ostra świadomość własnej godności jako godności swojego narodu, codzienna praca duszy nad samodoskonaleniem i doskonaleniem bytu, która organicznie żywi energię do wiecznego rewolucyjnego odnowienia, kategoryczne nieprzyjmowanie jakiegokolwiek ucisku jako pierwotnego źródła zła, a zatem – niezniszczalna wiara w zwycięstwo dobra. Stąd wypływa niezwykle ważna ogólnoludzka wartość – sumienie, które zawsze jest po stronie dobra, a z niego wyrastają nakazy moralno-etyczne: prawe – a zatem zgodne z sumieniem, a najcięższy grzech – to iść przeciwko własnemu czystemu sumieniu (przypomnijmy o tym, gdy będzie mowa o triadzie moralno-etycznej Borysa Illicza). Właśnie w tym kontekście Olijnyk przypomniał słowa Szewczenki, skierowane do ludzkiego Losu: Nie byliśmy z tobą obłudni, Po prostu szliśmy; nie mamy Ziarna nieprawdy za sobą… Wywiódł z tego wniosek: „I zapewne jednym z czynników, dzięki któremu Szewczenko zdobył w narodzie nie tylko szczególną cześć, ale i pełne zaufanie oraz wiarę, jest właśnie to, że nie miał on ani „ziarna nieprawdy za sobą”. Ani razu nie występując przeciwko własnemu sumieniu, stał się w istocie Sumieniem swojego narodu”… W każdym razie zakończę rozważania poety-myśliciela na temat fenomenu Szewczenki w oczach i sercu narodu. Według Borysa Olijnyka, cnót moralno-etycznych jeszcze daleko nie wystarczy, by być rzecznikiem i duchowym wodzem narodu. Aby prowadzić za sobą naród, trzeba posiadać potężną energię intelektualną, i ona była właściwa narodowemu geniuszowi! „Fala ogólnonarodowej miłości do niego nie opada – kończył Olijnyk. – I nie zmaleje na wieki, ponieważ Szewczenko nigdy nie bytował w przeszłości, a zawsze – tylko w teraźniejszości i przyszłości”. Wydaje mi się, że wspomniane naukowo-poetyckie maksymy Borysa Olijnyka powinny być pod ręką każdego, kto naprawdę chce wyjaśnić fenomen prawdziwej ludowości Kobziarza… „Jego ustami naród siebie głosi na ziemi” Krótko spójrzmy na poezje Borysa Olijnyka poświęcone Tarasowi Szewczence oraz te, w których jest on wspominany. W wieku trzydziestu lat Borys Olijnyk napisał zdumiewającą „Balladę o piórze Szewczenki” (1965), w której rzeźbiarz bezskutecznie miotał się po pracowni, próbując „odkryć” Szewczenkę w marmurze, aż w końcu zrezygnował z niemożliwego i, zarobiwszy sprężystą glinę, po prostu zaprosił do stołu zwykłego Kobziarza: Ale w nagrodę za męki, Za popiół przedwczesny skroni Znaczące w prawą rękę Podał Kobziarzowi pióro... Tym samym w ruch prawej dłoni Szewczenki artysta włożył, jak mu się zdawało, swój sekret: Czy teraz on w szale twórczym? Zapisze pełny psalm? Czy może komuś on chce Swoje... przekazać stylos! Już zapiały trzecie kury, Jak rzeźbiarz powiedział: „Dobro”. ...I sny błękitne poetów Przekreślił owym piórem. Wielcy i mali poeci Czekają: komu... pióro?! Piękny i nieśmiertelny obraz, który już przerósł w symbolikę… Oczywiście, nawet nie ośmieliłem się napomknąć Borysowi Illiczowi o tym, że on sam może być wśród niewielu realnych spadkobierców twórczości Szewczenki… W każdym razie, gdybym zapytał, poeta, najwyraźniej, wymieniłby Linę Kostenko… Tomik „W lustrze słowa” (1981) zawiera dyptyk, który Olijnyk zatytułował bezpośrednio „Do problemu „Szewczenko i naród””. W nim poeta dokonał dwuwierszowego poetyckiego podziału historii Ukrainy, wartego energetyką wielu naukowych monografii, o tym, że wraz ze śmiercią Kobziarza Ukraińcy „zrozumieli po raz pierwszy, kogo im zabrakło, – / A zrozumiawszy, tłum wyrasta w naród!”. A w zbiorze „Miara” (1984) ten temat wyrósł jeszcze głębiej w dedykacji „Tarasowi Szewczence”: Imię jego kalinowym zapisem W papirus lat wpisały żurawie... Głosi on narodowymi ustami. Jego ustami, o świcie wstawszy, Naród siebie głosi na ziemi! W tym kontekście chciałem spojrzeć na ciekawy wątek z poetyckiej Szewczenkiany drugiej połowy ubiegłego wieku, w której pełnowartościowo objawił się Borys Olijnyk. Wiadomo, że w 1965 roku ujrzał światło dzienne wiersz wielkiego Dmytra Pawłyczki „Niskopokłonicy”, w którym poeta jaskrawo i bezlitośnie zdemaskował radzieckich ideologów: „Oni ze skały Prometeja / Zdjęli i ubrali w kożuch, / W baranią czapkę atamana…”. Trzy dekady później poetycki rówieśnik Olijnyka, niezapomniany Iwan Dracz w wierszu „Wyzwanie” (1995) znów ostro żądał: „Zdejmijcie z Szewczenki czapkę, / I ten głupi kożuch”… Borys Olijnyk tymi niepokojami się nie przejmował, zapewne uważał, że Kobziarz sam

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wybrał wizerunek ukraińskiego etnofora, a tym bardziej czasami Taras Hryhorowycz wyraźnie i z premedytacją demonstrował narodowe atrybuty swojego stroju i był świadom energetyki własnego, stworzonego przez siebie wizerunku. W wspomnianym diptyku „Do problemu »Szewczenko i lud«” Ołijnyk mimochodem wspominał, jak rodacy go postrzegają: „Rodzimy kożuch, a przecież i my nie obcy – rodacy!” A w dedykacji „Tarasowi Szewczence” czytamy, że „Kożuch jego ciepłem otawy dycha”. Zaś w poemacie „W zwierciadle słowa” (1980) mowa o tym, że Tarasowi Szewczence „spokrewniony jest… chłopski kożuch”… Co do czapki, to w tej wspomnianej dedykacji Borys Iljicz przewyższył samego siebie: I wznosi się wyżej niż czapka Monomacha Kozacka czapka na wzniesionej głowie. Oto sprawiedliwie ukoronował Szewczenkę kozacką czapką, wyższą od symbolu władzy rosyjskiej, którym wieńczyli się na carstwo moskiewscy monarchowie. Genialne! Nie pominął Borys Iljicz także „świeżej wierzbowej laski” (Szewczenko), którą Taras Hryhorowycz podniósł w październiku 1850 roku w Gurjewie i zasadził w twierdzy Nowopietrowskiej; z ciepła poety „ona rzeczywiście puściła korzenie, zacząłem ją podlewać, a ona rośnie…” O tej wierzbie pisali Andrij Małyszko, Dmytro Pawłyczko, Iwan Drač… Ale Borys Ołijnyk wyniósł ją, jak się zdaje, do niewyobrażalnej poetyckiej wysokości w dedykacji „Tarasowi Szewczence”: Wierzba, wychowana w czas głuchy, Wrosła w zenit jak zielona wieha, Na naszej trzykroć sprawiedliwej drodze. Znana poetka Ludmiła Skyrda jeszcze za życia poety ciepło i trafnie zauważyła, że „Borys Ołijnyk nie kryje swojego pochlebstwa wobec wielkiego geniusza Szewczenki… Ten zachwyt uzasadniony jest przede wszystkim wiarą w proroczą moc słowa Szewczenki”. Rzeczywiście, w poemacie „W zwierciadle słowa” czytamy: O ty, czołem wzniesiony ku gwiazdom! Jaką же moc przekazałeś słowu, Skoro bezkończynowi na twoje wezwanie Idą, podniósłszy się do wszechludzkiego wzrostu?! Sam poeta wyznaje: Jak pielgrzym przez mirażę pustyni, Na wezwanie twojej ostrej gwiazdy Całe życie szedłem! Co najmniej dwukrotnie – w utworze poetyckim i w publicznym wystąpieniu – Borys Ołijnyk wprost i bezpośrednio porównał słowo Szewczenki z „Kobzarzem” do słowa Biblii. Stało się to w 1989 roku. Zajrzyjmy do poematu „Przyjście”: W odległości, pełnej szacunku i uprzejmej, Świeciły różnie, różnymi poświęcone, – Dwa testamenty dla umarłych i żywych: Biblijny – przedwieczny, siwy, jak dym, A młodo świecił nowy – Szewczenkowy – Gwiazdą sumienia na świetlistym niebie. Tego samego roku, występując na uroczystym wieczorze poświęconym 175. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, Borys Ołijnyk powiedział: „Taras nie tylko wyprowadzał i wyprowadził nas z pustyni, on dokonał rzeczy boskiej, napisawszy ognistym słowem »Kobzarz« – naszą narodową Biblię, która w najciemniejsze godziny świeciła nam gwiazdą nadziei, budziła ze snu, nie pozwalała i nie pozwoliła zapomnieć, czyimi ojcami są nasi ojcowie i czyimi dziećmi jesteśmy”. Zwróćcie uwagę: poeta niemal za każdym razem porównuje słowo Szewczenki do gwiazdy – przewodniej, drogowskazowej, zbawczej! Pod koniec XX wieku Borys Ołijnyk tworzy, moim zdaniem, najgłębszy i najpotężniejszy swój poemat „Trąbi Trubiż”, w którym przemyślano niebezpieczeństwo triumfu kupieckiego targowiska dla wielkiego narodu o bohaterskiej kozackiej historii, którą starają się zastąpić choć drobni, ale sprytni rodacy-chłopcy: „Nie Bohdany, lecz tacy / Znacie, bohdaniaki. / Nie Szewczenkowie – szewczuki, / Nie śpiewacy – kobzarzyki…” Zacytuję już wspomnianą Ludmiłę Skyrdę, która już na początku XXI wieku znalazła wysokie i trafne słowa o wybitnym dziele autora: „Poemat Borysa Ołijnyka »Trąbi Trubiż« (1997) bez przesady można uznać za szczytowe osiągnięcie ukraiń- literatury końca XX wieku. Ta potężna inwektywa, skierowana przeciwko bezeceństwom i bezprawiu nowej władzy, przeciwko poddaństwu narodu ukraińskiego, przeciwko fałszywym prorokom i faryzeuszom wszystkich szczebli i wszystkich szerokości. Nie znam w żadnej literaturze świata naszych czasów utworu potężniejszego pod względem siły artystycznej, głębszego pod względem koncepcji filozoficznej, bardziej proroczego pod względem potencjału artystycznego”. Ale wydaje mi się, że spełnienie tego artystycznego proroctwa jest jeszcze daleko przed nami… Nie zawsze w porę i na serio uczymy się z poetyckich wierszy myśliciela Borysa Olinika. A trzeba, och, jak trzeba! Nadzieja, że na rubikonie walki z księciem ciemności – władcą całego świata, który nie wysłał wojska, lecz wystawił sakiewkę, staną żywi dla nas w wieczności Bohdan Chmielnicki i Taras Szewczenko, którzy przeciw niemu wystawiają nieśmiertelne Słowo, a obok Słowa… „Mamy Miecz. Za nami – Ukraina: / Ostatni się roześmiejemy my!” „Dla mnie najważniejsze to nie zgrzeszyć przeciw swemu sumieniu, świadomości moralnej i honorowi”. Przykro mi, że próby przebranych za dusze koniunkturalnych przeciwników Olijnyka, pełne bezczelnej lekkomyślności i pouczającej jałowości, osądzania jego szewczenkoznawcze (i nie tylko) rozważania i wystąpienia z czasów radzieckich i nowszych jako rzekomo niedostatecznie patriotyczne, deklaratywne, ortodoksyjne, retoryczne, nierozerwalnie związane z socrealizmem i radzieckością… Przypominam sobie, że mniej więcej takie deklamacje usłyszałem od pewnego urzędnika Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, kiedy na początku tego stulecia zamierzałem zostać jego członkiem z rekomendacją Borysa Olijnyka… W rezultacie wstąpiłem do Związku dopiero w 2007 roku, za to z poręczeniem tego samego Olijnyka… Jego nieżyczliwym warto przede wszystkim mocno zapamiętać słowa samego Borysa Iliicza: „Nie interesuje mnie, co i kto z przeciwników mówi i jeszcze powie o mnie. Dla mnie najważniejsze to nie zgrzeszyć przeciw swemu sumieniu, świadomości moralnej i honorowi. Ta triada uosabia się dla mnie w Ukrainie”. Przypomnę, że Borys Olijnyk, zaledwie przekroczywszy trzydziestoletnią granicę, napisał znamienną dla jego twórczości „Balladę o ogniu i zasadach” z włoskim filozofem i poetą Giordano Bruno, spalonym przez inkwizycję w Rzymie w 1600 roku, w roli głównej. Tam właśnie sformułowano ważne dla mentalności wahania, pytania i odpowiedzi dotyczące zasad, które są warte ludzkiego życia: „A po co to wszystko?”; „Może i nie wspomni nikt nigdy”… I najważniejsze: „Prawdzie od tego nie stanie się gorzej, gdy się od niej wyprzesz”: Ach, czemu on się nie wyparł, dziwak, No, nie naprawdę… tylko na trybunie. I wszystko by było: życie i… strach, Chyba tylko by nie było Giordano Bruno. Borys Olijnyk przez całe nieustanne życie był autentycznie wierny zasadom swojej triady i przekazał wszystko, co duchowo zdobył, z czystym sercem, tak jak obiecywał w młodości, wszystkim Ukraińcom „Wszystko nasze – od deszczułki na oknie / Do wiecznej Tarasowej męki…” Dlatego bez niego nie da się już wyobrazić sobie Ukrainy! A bez jego, według słów poety, „uczonych nieprzyjaciół”? Niech najpierw oni sami sprawdzą się pod kątem świętej triady i przysłuchają się proroczym słowom tego, który jednak się nie pomylił: „Kto zdradził albo odstąpił raz, ten zdradzi i po raz drugi, i po raz trzeci… i dalej, według tekstu Pisma Świętego”. Chodzi o to, co poeta ironicznie nazywał „przebieraniem dusz”, z powodu którego „nawet Szewczence od kolek jest śmiesznie…” Z czasem coraz większą wagę zyskują wycierpiane przez poetę słowa: „Odstępca najbardziej nienawidzi tego, kto nie odstąpił. I – zapamiętajcie, nie mnie oni mszczą się. Mszczą się sobie za własne krzywoprzysięstwo, za małoduszność, za własną zdradę”. I jednak, jednak… Borys Illicz był gotów im wybaczyć, ale sobie – nie! Nawet krzywoprzysięgającemu wybaczam Według Twoich przepisów, Ojcze. A sobie jedno tylko wyproszę: Nie przebaczaj, jak krzywemu na krzywe wyjdzie! Tak rozumiał życie z Ukrainą i pod Bogiem, a co najważniejsze, tak żył, i na to nie było innej rady… Właśnie tym zupełnie szewczenkowskim nastawieniem tłumaczy się zdolność Borysa Illicza, by po szewczenkowsku wprost zwrócić się w wierszu „Do Wszechmogącego”, co uczynił na początku tego stulecia: A czyż nie posłalibyście Wy tego wszystkiego, co udaje sprawiedliwego, tam, gdzie Makar pasie cielęta, by nie kalało ziemi nierządem? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Cóż, Wam lepiej widać, Wszechmogący – jeszcze raz przebacz mojej grzesznej duszy... Ciekawe, że krytyków w szczególny sposób boleśnie dotyka kwiecistość i krasomówstwo Borysa Ołijnyka dotyczące bezwarunkowo decydującej roli twórczości Tarasa Szewczenki dla „kształtowania narodowej godności”. Tak, Ołijnyk jednoznacznie uważał: „…Pierwszym swoim zadaniem Szewczenko widział w przebudzeniu narodowej świadomości ludu, ponieważ bez tego poczucia, choćby temu ludowi darować wolności, uniwersytety, szkoły i słoninę, pozostanie on jedynie populacją, sytą, lecz duchowo starcem”. I co do tego jego kluczowego przekonania rzeczywiście można odpowiedzieć słowami poety: „Ale nie przebaczę nawet pyłku na obrazie Szewczenki…” Tu także, według Borysa Ołijnyka, jednoznacznie „rządzi nie brzuch, / lecz duch Szewczenki – wieszczego mesjasza”… Nie omieszkam przedstawić życiowej postawy Borysa Ołijnyka w oderwaniu od twórczości Kobzarza: „Godność narodowa, jeśli oczywiście nie jest to jedynie pustosłowna fraza, lecz jej pierwotna istota, – jest równoznaczna z narodową świadomością i samorzetelnym szacunkiem. A ponieważ godność osobista opłacana jest dorobkiem narodu, materialnym i duchowym, gromadzonym w pracy sprawiedliwej przez wszystkie pokolenia, to prawo reprezentowania narodu ma jedynie ten, kto wniósł także swój udział do skarbca, wspólnie zgromadzonego przez społeczeństwo”. Oczywiście, Borys Ołijnyk ma prawo reprezentować naród Ukrainy w czasie i przestrzeni. A jego lekkomyślni przeciwnicy? Charakterystyczne, że właśnie w dyptyku „Do problemu «Szewczenko i naród»” Borys Ołijnyk pozostawił historycznie uzdrawiającą strofę, w której powierzył siebie sądowi ludowemu i skazał na hańbę i zapomnienie tych, którzy nie zostali przez naród zrodzeni: Naród nie weźmiesz na przynętę, Z daleka rozpozna czyn: I kto jest jego synem duchem, I kto – duchem! – psim synem. Borys Ołijnyk nigdy nie bał się czystego patosu sumienia i prawdy, a w jego ustach brzmi jak imperatyw: „Staram się, aby każdy utwór był surowym i dokładnym znakiem naszego czasu – czasu, w którym wszyscy żyjemy… Nie zdobyłem żadnego złota. Bo poeta ma jedno główne prawo – prawo do prawdy, z którym może stanąć za swój naród. Jeśli choć jedną chwilę nie korzysta z tego prawa – nie jest poetą”. Na już wspomnianym początku tego stulecia i tysiąclecia Borys Illicz jasno i wyraźnie oświadczył: „Nie zamierzam zmieniać swoich podstawowych zasad, na których stałem, stoję i stać będę”. To budzi szacunek i skłania do dalszych badań twórczości Borysa Ołijnyka, a także jego obywatelskiej, rzeczywiście państwowej, patriotycznej postawy wielkiego Poety i Państwowca. Prorocze przestrogi Borysa Olijnyka dotyczące Rosji i jej carów To właśnie Borys Olijnyk na początku lat 90. mówił: „Dziś najważniejsze zadanie, jak mi się wydaje, to zachować integralność Ukrainy, nienaruszalność jej granic… Bo potrzebna jest przestrzeń, na której można wykonywać suwerenność. W zsegmentowanym kraju takiej przestrzeni już nie będzie… Dlatego jeszcze raz podkreślam: teraz trzeba wszystko zrobić, by nie stracić integralności państwa. Państwa, na które łakomie spoglądają sąsiedzi bliscy i dalecy, bo nie wszystkim z nich przypada do gustu nasza niepodległość”. To również Borys Olijnyk w książce „Dwa lata w Kremlu” (1992) przestrzegał Ukraińców: „Dlaczego my, wychodząc z własnego gorzkiego doświadczenia, tyle razy oszukani – nie pamiętaliśmy, że za szlachetnymi słowami może się kryć nikczemna osobowość o mrocznych zamiarach?”. To on w druzgocącej poetyckiej „Karykaturze”, wymierzonej w Jelcyna, ostrzegał Rosję i nas wszystkich: Hej, sąsiadko, doczekasz cudu, Zanim cię jeszcze do Sądu Ostatecznego Zawiedzie ze świata pijany botokudo, A potem – nas… Nie zapomnieliśmy, kto „podarował” Rosji Putina? To dokończmy czytanie wiersza Olijnyka o Rosji i jej narodzie do końca: Żebyśmy zazwyczaj ślepo za tobą Nie zabłądzili owczą rzeszą Do nowej owczarni, gdzie ciebie aż do skóry Już ostrzyżono i sprzedają w naturze. Odezwij się wreszcie z ciemnego oblężenia. Daj znak: czy żyjesz, nieboga? Bo, nie doczekawszy się twego głosu, Już i Spas niepokoi się z wysokości: „Gdy milczy, jak pustynia goła, To w ogóle, czy jest tam jeszcze… naród?” Krótka jest u niektórych pamięć na egzystencjalne pytania i prorocze przestrogi Borysa Olijnyka dotyczące Rosji i jej carów, konsonujące z Szewczenkowskimi… A jeszcze przypomnę, kto naprawdę jako pierwszy we współczesnej Ukrainie wypowiedział historyczny zwrot do Rosji, który dziś stał się popularny w różnych wariantach, ale bez odwołania do pierwowzoru: A może, zanim nadejdzie dzień sądu, Wysłać chłopców batki Doroszenki, By twój przybytek oczyścili ogniem? Pokłon do ziemi Panu, Borysie Iljiczu…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…topnieją, rozczarowywać się. – Przeprowadzał Pan wywiady z wieloma znanymi osobistościami. Co najbardziej Panu utkwiło w pamięci z rozmów z nimi? – Rozmawiałem z interesującymi ludźmi. W każdej rozmowie obecne były niezwykłość, siła ducha, twórczy potencjał rozmówcy. To właśnie utkwiło w pamięci. Nikogo osobno wyróżniać nie będę. Większość rozmów została opublikowana w moich książkach „Viagra dla poety” i „Książka jak kobieta”, są one w obwodowej bibliotece im. Potuszniaka. – Jest Pan wśród założycieli Literackiej Agencji „Zillia”. Co udało się zrobić na tym odcinku? – Literacka agencja działa. Wydaliśmy dwa almanachy poetyckie – „Mięta” i „Imbir”. Poza tym zorganizowaliśmy i przeprowadziliśmy ponad dziesięć wyjątkowych wieczorów poetyckich, prezentacji i performansów. Znowu jednak wojna przeszkadza w bardziej aktywnej działalności. Dodam jeszcze, że współzałożycielami agencji są moja żona i nasz przyjaciel i kum, kreatywny dziennikarz oraz organizator wyjątkowych festiwali Michaił Nosa (Niedilia). – Bogaci ludzie inwestują pieniądze w to, co może przynieść zyski. W co inwestuje swoje środki poeta Wasyl Kuzan? – Gdyby były pieniądze (śmieje się). Inwestujemy pieniądze w nowe podróże, nowe wrażenia. Kontakty z nowymi przyjaciółmi w nowych krajach i miastach czynią nas duchowo bogatszymi. To sprawia, że jesteśmy wolniejsi i, odpowiednio, silniejsi. – O czym Pan marzy? – O Zwycięstwie Ukrainy i wyzwoleniu wszystkich naszych ziem spod moskiewskiego okupanta. Wszystkich ziem, aż po Biełgorod, Kubań… Ale jeszcze ważniejsze jest wyzwolenie dusz naszych ludzi z kłamstw i stereotypów, które pozostawił w spadku sowiecki system. Pokonać problemy i wyleczyć społeczeństwo z postkolonialnych i posttraumatycznych chorób. Holodomory, represje i wszelkie prześladowania Ukraińców ze względu na przynależność narodową pozostawiły głęboki ślad i jeszcze długo będą wyniszczać nas duchowo i materialnie. – Co udało się Panu zrobić na stanowisku przewodniczącego Zakarpackiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy? – Z powodu covidu i wojny udało się zrealizować niewiele z zaplanowanych zadań. Są jeszcze kilka niedokończonych projektów, które mam nadzieję zrealizować. Ale wszystko upada na pieniądze, których w czasie stanu wojennego używać zabronione. Spośród wszystkiego, co zrobiono, wyróżniłbym almanach „Literackie Zakarpattia” oraz stronę na Facebooku „Pisarze Zakarpattia”. Dzięki temu wielu naszych kolegów po raz pierwszy pojawiło się w przestrzeni wirtualnej. – I na koniec – Pana plany na przyszłość. – Pracować i publikować, podróżować po świecie i cieszyć się pięknem życia. Trzeba kochać Ukrainę i siebie w Ukrainie! Trzeba mieć honor i godność. Trzeba wycisnąć z siebie nie tylko niewolnika, ale i poczucie niższości. Trzeba być wolnym i kochać wolność. Trzeba walczyć, zwyciężać i modlić się. Ale najpierw zwyciężać. Trzeba kochać Boga i czynić dobro. To właśnie, drogi Wasylu, razem z milionami braci my robimy. Chwała Ukrainie! Chwała narodowi! Rozmowę zapisał Wasyl SZKIRIA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Twórca poetyckiej planety

Nasza rozmowa z poetą Wasylem Kuzanem z Dołhego (obwód zakarpacki) odbyła się w przededniu jego jubileuszu. Było co wspominać, o czym rozmawiać, wszak przeżyte zostało ciekawe i treściwe życie, wypełnione jasnymi wydarzeniami. – Co z zamierzonego udało się zrealizować? – Udało się wiele, ale nie wszystko. Wojna wybiła nas ze wszystkich grafików. Ale 26. książkę mimo wszystko wydałem pod koniec ubiegłego roku. Trochę pojeździłem po świecie. Brałem udział we Frankfurckim Forum Książki... – Co może Pan powiedzieć o swojej drodze w świat Poezji? – Droga jak droga. Ważne, żeby nigdy nie schodzić na manowce. A ja już niedługo 40 lat poważnie zajmuję się poezją, to znaczy nie tylko rymuję – czytam innych, piszę przedmowy, opinie, recenzje, badam proces literacki w jego poetyckim wymiarze. – Co skłoniło Pana do poezji? – Życie. Ono jest piękne i nie wysławiać go jest niemożliwe. – Czy ma Pan idoli w literaturze? – Idoli nie ma. Ale są autorytety, ulubieni poeci, przyjaciele, którzy piszą wspaniałe teksty. Jest żona, która stworzyła szczególny mityczno-poetycki świat. Są dziesiątki ukraińskich poetów, którzy pozwalają mi twierdzić, że dzisiaj ukraińska poezja jest najpotężniejsza na świecie. – Poezja to Pana powołanie? – Poezja to moje życie. – Proszę opowiedzieć o swoim laboratorium twórczym. – Jako takiego laboratorium w klasycznym rozumieniu tego słowa nie mam. Żadnych piwnic, probówek, odczynników, alchemicznych przyrządów i materiałów nie posiadam (śmieje się). Ale proces tworzenia to też laboratorium i tutaj jestem już poważny. W rzeczywistości to tajemnica każdego autora. Nikt nie może wyjaśnić, skąd się bierze, jak przychodzi ten szczególny stan Tworzenia. Niektóre teksty pisały się w 5-10 minut i bez żadnych poprawek. Inne pisały się dłużej i miały dziesiątki poprawek. Ale moje teksty są wspaniałe (śmieje się). To mówię nie ja – tak mówią moi czytelnicy, których mam tylko na jednej stronie Poezija.org ponad milion. – Każdy twórczy człowiek ma swoje sekrety pisania. A jakie są Pana? – Jest sekret, którym dzielę się stale: żeby dobrze pisać poezję, trzeba dużo czytać dobrej poezji. I najlepiej nie tylko swojej (śmieje się). – W Pana wierszowanych wersach daje się zauważyć filozoficzne postrzeganie świata, miejscami upodabnia się Pan do Petra Skuncia i Dmytra Kreminia. Czy to mi się tylko wydaje? – Każdy z nas jest niepowtarzalny. Ja kocham i Petra Skuncia, i Dmytra Kreminia, i wielu innych. Ale nie chcę być podobny do żadnego z nich. Jestem samowystarczalny i niepodobny do żadnego autora na świecie. Inna sprawa – motywy moich utworów. Mogą one współbrzmieć z motywami wymienionych przez Pana i niewymienionych pisarzy. Bo my wszyscy, w tym nie-pisarze, zastanawiamy się nad tematami życia i śmierci, dobra i zła, przemijalności i wieczności, miłości i nienawiści... I często dochodzimy do wspólnych wniosków. Jak Wielki Taras nazywał Moskali wrogami, tak i my ich teraz nazywamy. Ale nie stajemy się przez to podobni do Szewczenki. My realnie oceniamy sytuację. Widzimy, kto jest kim, i możemy pozwolić sobie o tym powiedzieć. Niestety, nie wszyscy mogą się na to odważyć, nie mogą nabrać odwagi. W tym aspekcie my z Kreminiem i Skunciem rzeczywiście jesteśmy podobni. – Nie jest tajemnicą, że swego czasu zaczynał Pan pisać po rosyjsku, potem przeszedł Pan na ukraiński, teraz próbuje Pan pisać po rusińsku. – Po rosyjsku miałem tylko kilka wierszy. Cały system edukacji w okupowanej przez komunomoskali Ukrainie był zbudowany w taki sposób, że młode pokolenie nie miało przed sobą lepszych wzorców ukraińskiej poezji – tylko moskiewską. Wszyscy nasi wielcy poeci zostali rozstrzelani przez Moskali, a ich utwory zakazane. Ale ja o tym dużo pisałem, nie będę się powtarzał. Powiem tylko, że cztery lata mieszkałem w Petersburgu. Już na Uniwersytecie Użhorodzkim zacząłem uczęszczać do studia literackiego i całkowicie odszedłem od rosmowy. Zawdzięczam to Stepanowi Żupanynowi, który kiedyś zauważył: w obcym języku nigdy nie napiszesz lepiej niż ten, kto wyrósł w tym języku i wchłonął go w siebie z mlekiem matki. Pewnie właśnie to skłania mnie od czasu do czasu pisać językiem moich przodków. To język ukraiński, który tysiąclecia zachowywał się w naszych górach. To jak stare dobre wino zakarpackiego rozlewu, którym się delektujesz. Bo wchłonęło w siebie soki rodzinnej ziemi, prawdę naszej historii i mądrość naszego narodu. – W swojej poezji Petro Midianka stara się przekazać ducha Zakarpacia, koloryt naszego kraju. A dla Pana co jest głównym? – Dla mnie głównym jest dusza. Nasz język jest kolorowy sam w sobie. Tak i ja, przyznam się, nie jestem pozbawiony tej cechy (śmieje się). – Jest Pan autorem wielu książek, laureatem obwodowych, ogólnoukraińskich i międzynarodowych nagród literackich. Co dalej? Jakie ma Pan plany? W końcu, jaki stawia Pan przed sobą cel? – Dalej... Staram się pracować. A nagrody, jak mówi nasz przyjaciel Myrosław Docyneć, – one są jak jabłka. Jabłko, piękne, dojrzałe, robaczywe czy zgniłe – to już dodaję ja – kiedyś tam spadnie ci na głowę. Oczywiście, jeśli żyjesz i pracujesz nie w ogrodzie daktylowym i nie w fabryce wyrobów filcowych. – Panie Wasylu, Pana poetyckie wersy zostały ułożone do muzyki. Piosenki śpiewają znani wykonawcy. Proszę opowiedzieć o współpracy z kompozytorami i śpiewakami, jak odnajdujecie się nawzajem. – O tym można dużo mówić. Przecież ponad setka moich piosenek żyje i jest wykonywana na scenie. A o tym, jak my z kompozytorami odnajdujemy się nawzajem... Jeśli krótko, to teksty przeważnie same znajdują muzykę. Chociaż teraz jest dużo propozycji i od kompozytorów, i od śpiewaków. Ale na zamówienie piszę niezwykle rzadko. To naprawdę wyczerpująca praca. – Kiedy Pana utwór wykonuje artysta ludowy, to już nie lada sukces, prawda? – Tak, to sukces. Teraz mogę pozwolić sobie swobodnie i w każdej chwili wypić kawę z artystą ludowym. Ale to nie jest na tyle wielki sukces, żeby mnie rozpoznawano na ulicy i pragnęli poczęstować kawą mnie. Jeśli wrócić do jednego z poprzednich pytań o moje plany, to dodałbym: planuję stać się na tyle znanym, żeby mnie rozpoznawano na ulicy nie tylko w mojej rodzinnej wsi (śmieje się). – Czym dla Pana jest poezja? – To powietrze, którym oddycha, którym nasyca się moja dusza. – Imiona naszych autorów nieczęsto pojawiają się w szkolnej chrestomatii. Twórczości zakarpackich pisarzy prawie nie studiują. – Studiować pisarza w programie szkolnym – to nie najlepszy sposób, by go popularyzować. Niestety, poziom nauczania literatury w szkole jeszcze nie wyrwał się całkowicie z radzieckiego systemu edukacji. Przykro, ale szkoła nie wpaja miłości do czytania. To najstraszniejsza bieda i problem naszego społeczeństwa. O tym też dużo pisałem, analizowałem podręczniki, krytykowałem podejście do formowania programu edukacyjnego. Chętni będą mogli przeczytać wszystko na mojej stronie na Facebooku. – Wiem, że dużo Pan podróżuje, robi prezentacje w miastach i wsiach Ukrainy oraz za granicą. Gdzie najbardziej ciepło, z otwartym sercem i duszą Pana przyjmują? – W rodzinnej wsi, w Chuście, Irszawie, Swalawie, Łucku, Kowlu, Charkowie, we wsi Kerećky, w Krakowie, Frankfurcie, Kijowie... Wszędzie, gdzie są żywi ludzie, zdolni duszą i sercem przyjmować żywe słowo. – Czy udało się znaleźć swojego czytelnika utworów prozatorskich? W końcu, jaki jest los powieści “Ekspres-narzeczony”? – Powieść miała szalony sukces i dość szybko rozeszła się wśród wdzięcznych czytelników. Planuję ją wydać ponownie. – Książki których pisarzy stały się dla Pana podręcznymi? – Skończyłem czytać “Ręce i łzy” Stepana Procuka. To powieść o naszym geniuszu Iwanie France. Czytam dużo poezji. Z niecierpliwością oczekuję rękopisu nowej powieści mojej żony Tani Piankowej. Planuję zapoznać się z twórczością Salmana Rushdiego. Lubię Marqueza. Ale podręcznych książek nie mam. U nas duża biblioteka – chce się przeczytać jak najwięcej utalentowanego, różnego. – Był Pan uczestnikiem trzech majdanów: Rewolucji na Granicie, Pomarańczowej Rewolucji oraz Rewolucji Godności. Co może Pan powiedzieć o tych stronach swojego życia? – Rewolucję na Granicie poparłem, ale jej uczestnikiem nie byłem. Dwa dni mojej obecności tam nie dają prawa nazywać się uczestnikiem studenckiego głodowania. A oto dwie następne rewolucje pozwalają nazywać się ich uczestnikiem. Na Rewolucji Godności nawet występowałem z wielkiej sceny 11 lutego – prawie 25 minut czytałem swoje rewolucyjne wiersze. Ot tam mnie rozpoznawali prawie wszyscy, przecież te śmiałe i aktualne teksty publikowałem na Facebooku. Były popularne, czytano je i cytowano. Chociaż... przyznaję, że w tych utworach było więcej zabolałego niż właściwie poezji. Ale to jasne strony mojego życia, życia mojego kraju. Te rewolucje uczyniły naród narodem i dały znać światu, że Ukraińcy to silny wolnomyślny naród, który nic wspólnego z Moskalami nie miał i nie chce mieć. – Człowiekowi przyrodzone są uczucia wdzięczności i rozczarowania. Co przeważa u Pana? – Wdzięczność. Jestem wdzięczny wielu, wielu wyraża wdzięczność mnie. Ten, kto stale tworzy dobro, nie ma czasu na rozczarowanie. Tak myślę. Chociaż rozumiem, że kogoś w życiu rozczarowałem. Głównym jest – nie rozczarowywać siebie. Być sobą – oto co nie rozczarowuje. Jeśli bliscy zrozumieją, że jesteś taki jaki jesteś i nauczą się ciebie takim przyjmować, to wybaczą ci i przestać

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

się „Potężny tryzub”. Dobrze byłoby postawić ten eksponat w jednym z parków Kijowa… Naszym celem jest, aby wystawa miała jak największy rozgłos. Bardzo chcemy pokazać ją za granicą. Przecież opowiada ona o rzeczach dobrze znanych Ukraińcom, a dla wielu obcokrajowców stałaby się prawdziwym odkryciem. – Chciałbym podziękować Siłom Zbrojnym Ukrainy – kontynuuje rozmowę dyrektor Muzeum-Warsztatu Iwana Kawaleridzego Ołeksandr Junin. – Także słowa podziękowania dla organizatorów projektu „Ukraińska galeria Zwycięstwa”, wolontariuszy z Ukraine Aid Ops w osobie pana Leni Prydatka za to, że włączyli do niego nasze muzeum. Dziękuję wszystkim artystom, którzy wzięli lub w przyszłości jeszcze będą brać udział w tym projekcie oraz w innych działaniach na rzecz wsparcia SZU i ruchu wolontariackiego Ukrainy! Także wdzięczność dla kuratora projektu z ramienia organizacji międzynarodowych wolontariuszy Ukraine Aid Ops Vlada Nykytyuka. Kuratorką wystawy z ramienia Muzeum-Warsztatu Iwana Kawaleridzego była kierowniczka działu Ołeksandra Sawenok, która bardzo odpowiedzialnie podeszła do jej organizacji. Artyści Pawło Szarko, Andrij Serebriakow oraz artysta i żołnierz Gwardii Narodowej Ukrainy Wołodymyr Hurin uzupełnili sale wystawowe muzeum swoimi pracami i w ten sposób wsparli projekt. My i dalej będziemy razem pracować dla naszego wspólnego Zwycięstwa! trudności z powodu podwyższonej wrażliwości, gubią się i dłużej odnawiają swój życiowy zasób. Te małe portreciki zbudowały mój mostek do jasnego i spokojnego. We mnie zrodziło się nowe przeczucie. Sztuka wojny jest niezwykle silna emocjonalnie. Pozostawi swój potężny świat w historii, ale na jej miejsce przyjdzie inne. Jakie? Zobaczymy. Chce się nacieszyć wschodem słońca… Zapytacie, dlaczego wystawa nazywa się „Żarna”. Przyznam: do głowy przychodziły różne pomysły, już dawno bym jakoś nazwała i nie kłopotała się. Ale wystawa jest wspólna, nazwę uzgadnialiśmy. Wszystkie nazwy z punktu widzenia Jury były albo zbyt wydumane i mało zrozumiałe, albo miały negatywne skojarzenia. W końcu wszystko rozstrzygnął przypadek. W dniu smutnej rocznicy pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, 24 lutego 2023 roku, w pracowni spadł na mnie sztaluga i zraniła nos. Od uderzenia upadłam na podłogę i pierwszym, co zobaczyłam, były żarna. Jeden z najsilniejszych symboli, idealna forma i najgłębsza istota życia, ruch, niezłomność. I one pracują w parze, nawet kiedy kamień jest jeden – on też jest bliski absolutu. Dla mnie żarna to życie, dopóki one trą – my jesteśmy niezłomni. W publikacji wykorzystano materiały z mediów społecznościowych Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Sztuka przybliża Zwycięstwo

W Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego odbyła się prezentacja projektu Ukraine Victory Gallery (Ukraińska Galeria Zwycięstwa). Wyjątkowość tego projektu polega na tym, że w każdą pracę włączone są militarne artefakty zebrane z pola walki. Dzięki temu założeniu dzieło sztuki służy jako przypomnienie o okrucieństwach popełnionych przez Rosję wobec Ukrainy. – Zagraniczny wolontariusz Leni Prydatko szukał sposobu, jak zebrać fundusze dla Sił Zbrojnych Ukrainy – wspomina inicjator projektu, aktor i wolontariusz organizacji Ukraine Aid Ops Wład Nykytiuk. – Powstał pomysł, by z pozostałości broni, która była przeznaczona do naszej zagłady, stworzyć dzieła sztuki. Mogła to być na przykład zużyta mina lub łuska. Ogólnie rzecz biorąc, każdy eksponat prezentowany na wystawie zawiera jakiś militarny artefakt. Inicjatywa pojawiła się w sierpniu ubiegłego roku, ale pomysłu, by zrobić wystawę prac, wtedy nie było. Postanowiliśmy przeprowadzić ją, aby zebrać fundusze dla SZU. Wspomniany już Leni Prydatko otworzył aukcję, a środki uzyskane ze sprzedaży prac trafiają na potrzeby naszych wojskowych. Za te pieniądze organizacja Ukraine Aid Ops zajmuje się zakupem wszystkiego, co niezbędne ukraińskim żołnierzom, i przekazuje wszystko, bez pośredników, z rąk do rąk, na linię frontu. Wystawę postanowiono zorganizować na rocznicę inwazji Rosji na Ukrainę. Praca nad niektórymi eksponatami zajęła około miesiąca. Potem zebraliśmy wszystkie te prace razem. Inicjatorem tej wystawy byłem ja wraz z Anną Hulajewą. Do pomysłu dołączyło ponad dwudziestu artystów z całej Ukrainy. Szukaliśmy lokalizacji, gdzie można by umieścić ekspozycję. Spodobało się, że Muzeum-Pracownia Iwana Kawaleridzego jest w centrum Kijowa. Poznaliśmy dyrektora muzeum Ołeksandra Junina. Odpowiedział na naszą prośbę. Zrobiliśmy wystawę na warunkach wolontariackich, za co jesteśmy mu bardzo wdzięczni. Na otwarcie przybyło wielu gości. Wśród nich – znani ukraińscy aktorzy i reżyserzy. Wystawę rozpoczyna praca Dmytra Szyjanowa „Kiedy czas się zatrzymał”. Wykorzystano w niej kawałek rosyjskiego samolotu „Su-34”, który zestrzelono na początku wojny w rejonie Borodzianki. Ksiądz Borys zbiera artefakty wojny. U niego zobaczyłem odłamki tego samolotu, które zgodził się oddać dla naszego projektu. Eksponat „Rosyjski zombo-telewizor” wykonała artystka z Dniepru Tetiana Szakun. Tutaj zademonstrowała tę propagandę, która dzisiaj jest prowadzona w Rosji, przedstawiła Putina, który wrzuca do maszynki do mięsa swoich żołnierzy. Kolejna praca – „Ukraina zjednoczona”. Jej autorką jest Anastasija Sokoł, która zajmuje się rzeźbą w drewnie. Nieco zmodernizowaliśmy ten wyrób, aby podkreślić wagę pomocy wojskowej, której dzisiaj udziela nam Zachód. Również na wystawie witają nas rzeźby najpotężniejszych żołnierzy na świecie – Ukraińców. Jeden z nich ma w rękach stinger, drugi – javelin. Kolejny eksponat – „Lampa moździerzowa”. To oprawa świetlna 120-milimetrowego pocisku, znalezionego w obwodzie kijowskim. Mój ojciec Jurij Nykytiuk wykonał „Bandero-piec”. W tym eksponacie wykorzystano płyty ochronne, które nie nadawały się już dla naszych żołnierzy. Postawiliśmy je na łuskach od rosyjskich pocisków, które zostały znalezione podczas deokupacji Borodzianki. W improwizowanym piecu można zobaczyć na wpół spalone fotografie Putina. W kolejnej sali zwiedzających wita praca Anny Hulajewej. Na mozaikowym panelu „Ukrainka” użyła szrapneli, którymi Rosjanie próbują nas zniszczyć. Wspomniana już Tetiana Szakun w dziele sztuki „Lampa świetlna” użyła górnej części jednej z rakiet, którymi bombardują nas raszyści. Na wystawie zaprezentowano także inne prace mozaikowe, z których każda zawiera militarne artefakty. Wszystkie te prace stały się dla nas symbolami. To nasz herb Tryzub, „koktajle Mołotowa”, samolot „Mrija”, mapa kijowskiego metra, które stało się głównym schronieniem podczas alarmów powietrznych dla mieszkańców stolicy. W ogrodzie u rodziny Semynohów leżał zniszczony rosyjski czołg. Ten czołg wcześniej zniszczył ich dom. Dzieci zaczęły malować odłamki czołgu i pisać na nich swoje życzenia. Te odłamki są eksponowane na naszej wystawie i zostały już sprzedane na aukcji. Materiałem dla pracy artystki z Równego Miły Jakowlewej stała się skrzynia, w której przechowywano rosyjskie ładunki bojowe. Swoim dziełem Miła starała się pokazać, że naród ukraiński nie boi się tych zwyrodnialców, którzy przyszli na naszą ziemię. A pozostawiony przez Rosjan hełm z oznaczeniem Z stał się eksponatem pod nazwą „Niezłomny duch kozacki”, na którym przedstawieni są kozacy oraz współcześni ukraińscy żołnierze. Na obrazie „Bocian” dziewczyna wyrzuca pozostałości wojny – szrapnele, które zamieniają się w bociany i lecą nad Ukrainą. Hisoshi Art Studio z Kijowa zaprezentowało ukraińskich żołnierzy z javelinami, dronami i stingerami. A Jewhen Sopko zrobił z blach smoka. Wśród eksponatów wyróżnia się praca „Opór”. Wykorzystano w niej maskę przeciwgazową, która została znaleziona na wschodzie. Przypomina ona o stosowaniu przez Rosjan zakazanej broni chemicznej, o tym, że wszystkich nas próbują zniszczyć. Obok kolejne ciekawe dzieło – „Kozak Mamaj”: ludowy bohater siedzi na czaszkach swoich wrogów. Tetiana Awerina z Zaporoża używa w pracach bawełny. Pokazała, jaką była Ukraina przed wojną i ten nieproszony „ruski mir”, który wdarł się na naszą ziemię. Podoba się obraz z przedstawieniem naszego państwa, zrobiony przez Tetianę ze szrapneli. Pokazuje on kierunek, skąd atakuje nas sąsiad, od którego ataków może ucierpieć każdy zakątek Ukrainy. W jeszcze jednym pokoju – 30-milimetrowe łuski, z których artyści zrobili latarki. Tutaj obraz „Palące pragnienie”, na którym przedstawiono pragnienie każdego Ukraińca – płonący Kreml. Mozaika „Przez ciernie” artystki Tetiany Rodkinej została zrobiona 1 maja 2022 roku w parku rzeźby Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego przy udziale wszystkich, którzy byli wtedy na Zjeździe Andriejewskim. Najwięcej kupują u nas tryzuby, w każdym z nich są kawałki wspomnianego już rosyjskiego samolotu. Wśród tych eksponatów wyróżnia się skalę konsekwencji. Często widzę ludzi w euforii, w stanach rozdzierających, nieprzewidywalnych emocjach, z nieadekwatnym zachowaniem lub w całkowitym odosobnieniu, lepkości i apatii. Przeżywamy setki żyć w ciągu dnia. Z billboardów w mieście coraz częściej patrzą na nas polegli, a nie żywi Bohaterowie. Chociaż wydaje się, że nie umierają, żyją w naszych sercach, ale oni są tam. Patrzą i obejmują stamtąd… Nieobecna obecność… Tak można powiedzieć jednocześnie o żywych i o martwych. Jura (Pszenyczny) – mój przyjaciel, mąż i po prostu bliska osoba. Jest pierwszym widzem i krytykiem moich prac po mnie. Tak więc Jura powiedział: „Nie lubię tych twoich prac, bo to nie ty. Twoje malarstwo zawsze było bardzo subtelne, wyważone na delikatnych niuansach. Malujesz, jakbyś stała na palcach i nie oddychała, wszystko na końcach palców. A to jest szorstkie i agresywne. Wszystko, oprócz małych portrecików”. Te portreciki to moja wieczorna mantra, maluję je wieczorami, jakbym piła herbatę ziołową z miodem. Poszukiwanie spokoju doprowadziło mnie do tej serii o wymiarach od 7x7 do 29x29 cm. Podświadomie wybrałam kwadrat, teraz rozumiem dlaczego. Przedstawieni są tam dziwni ludzie, są uogólnione obrazy, ale większość to ci, których bardzo kocham i cenię. Oni często są zamknięci i niepubliczni (w tym jesteśmy podobni), potrzebują zwiększonej opieki, troski i uwagi z powodu swojej bezbronności. Tacy ludzie trudniej pokonują

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Wystawa zrodzona z wojny

W stołecznej galerii „Myteć” otwarto wystawę mistrzów malarstwa i grafiki Myrosławy Perewalśkiej oraz Jurija Pszenycznego „Żarna”, na której zaprezentowano prace artystów, stworzone głównie podczas pełnoskalowej wojny rosyjsko-ukraińskiej. Artystów przy otwarciu wystawy powitali: przewodniczący Narodowego Związku Artystów Ukrainy Kostiantyn Czerniawśkyj, artysta ludowy Ukrainy Wasyl Perewalśkyj, przewodniczący Kijowskiej Organizacji NZAU Mykoła Kutniachow, przewodniczący Zjednoczenia Artystów Sztuki Graficznej NZAU Mykoła Koczubej, dyrektorka galerii „Myteć” Karyna Krawerć, historyk sztuki Ołeksij Owczarenko i inni. Przemawiający podkreślali znaczenie frontu artystycznego w czasie wojny, życzyli Myrosławie i Jurijowi nowych zwycięstw twórczych, a wszystkim Ukraińcom – jednego wielkiego Zwycięstwa. O pracy nad wystawą, emocjach, przeżyciach i sztuce podczas wojny opowiedziała Myrosława Perewalśka: – Ta wystawa jest o tym, jak zmienił się człowiek w czasie wojny, jego odczucia, obrazy, poszukiwanie siebie w nowym świecie. Zrujnowane ciała miast, okaleczone przez wojnę ciała ludzi, każdy dzień z nową blizną na ciele. Krwawe blizny na ciałach wszystkiego, co żyje, odczuwalny na poziomie fizycznym ból dusz, niemy duszący krzyk. Powietrze przesiąknięte grozą wojny, bólem, cierpieniem… W mojej wyobraźni można tylko przeżyć, przetransformować i tworzyć dalej. Budować, siać, hodować, odnawiać, rodzić, kochać i robić wszystko to, co wytycza drogę. Na wystawie nie ma całości, koncept tkwi w braku konceptu. Bo takie jest moje życie – rozchwiane, porwane i częściowo zrujnowane od wewnątrz. Ja je odbudowuję i zbieram na nowo, wchodzę na swoją górę, by spotkać słońce. To moja praca. Większość prac powstała pod koniec stycznia i w lutym. To przekrój czasu na żywo. Coś się zagoiło, coś krwawi, a gdzieś jest wspomnienie o całości, nieuszkodzeniu. Jest trochę prac z lat 2020–2023. Patrzę, jakież to inne – sztuka przeczucia i wojny. To zupełnie niepodobne do tego, co tworzyłam wcześniej. Ci, którzy mnie znają, widzieli artystę spokoju i harmonii. Przypomniałam sobie czas, kiedy malowałam swój spokój, wewnętrzną ciszę, pełne zaufanie, kiedy świat otulał mnie łagodnie, bez dotyku. Miałam to, co ludzie pragną osiągnąć modlitwami i medytacjami, miałam spokój i miłość w swojej małej pracy. Dla artysty proces to przepływ i medytacja, a pracownia to świątynia. Jestem wdzięczna, że mam to silne narzędzie i możliwość bycia szczęśliwą w swojej pracy nawet w tak strasznych czasach. Właśnie dlatego znalazłam na wystawę jedną pracę z minionego życia: w przeciwieństwie do niszczycielskich emocji, jest tam spokój, zaufanie i harmonia. Teraz – sztuka wojny, która poszarpała duszę i wyrzuciła na powierzchnię emocje, które musimy pokazywać, inaczej nie będziemy uczciwi wobec siebie. Człowiek jako część świata zwierząt odczuwa nieuchronne straszne wydarzenia, jesteśmy teraz jak dzikie zwierzęta w lasach, wszystko na wyczucie, w każdej chwili – niepokój, czujność, często utrata realnego postrzegania lub odrętwienie. Ten stan wyczerpuje ludzi, trudno sobie wyobrazić. M. Perewalśka i J. Pszenycznyj

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Słowo – Broń!

Z okazji Dnia Ukraińskiego Ochotnika w Narodowej Filharmonii Ukrainy odbyło się widowisko „Słowo – Broń!” oparte na poezji Anatolija Matwijczuka. Autorką i reżyserką projektu jest Nadija Ahiejewa-Szwed, słowo artystyczne – Anatolij Pałamarenko, Anatolij Matwijczuk, Nadija Ahiejewa-Szwed, Natalija Nasikan; Wiktor Kryśko (instrumenty klawiszowe), Kyryło Stecenko (skrzypce), Wiktor Macko (perkusja), Hanna Semec (wokal, słowo artystyczne). Treści wideo – Anastasija Kryśko. Muzyka – Wiktor Kryśko, Kyryło Stecenko, Mychajło Szwed. Pierwsze wrażenie widza od poetki i wolontariuszki Tetiany Czerep-Perohanycz: – Odbyła się poetycka msza na Dzień Ukraińskiego Ochotnika według wierszy artysty ludowego Ukrainy Anatolija Matwijczuka. I było to niedoścignione. Siedziałam na sali i cieszyłam się, że głęboka poezja wybrzmiewa z wielkiej sceny, ze sceny Narodowej Filharmonii Ukrainy. Szanowana przeze mnie klasyczna rymowana forma – melodyjna, treściwa, przejmująca, a czasem i ostra, brzmiała emocjonalnie, z rozdarciem z ust Bohatera Ukrainy, artysty ludowego Ukrainy, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Anatolija Pałamarenki, drżąco, czule – z ust artystek Nadiji Ahiejewej-Szwed, Nataliji Nasikan, Hanny Semec. Czytał również sam autor. Skrzypce czyniły cuda w rękach artysty ludowego Ukrainy Kyryła Stecenki. Szczególnego uroku poetyckiemu performansowi dodawały perkusja, instrumenty klawiszowe, warstwa wideo oraz cisza na sali. Poetyckie wydarzenie, choć poświęcone ukraińskim ochotnikom, po raz kolejny udowodniło, że słowo to również broń: „subtelna, ale nie mniej potężna i skuteczna”. I gdyby to słowo słyszało więcej ludzi, zamiast ciągle oglądać „jedyne wiadomości” czy całodobowo występować w roli „ekspertów” w mediach społecznościowych, to nasz naród byłby o wiele mądrzejszy i silniejszy. Świat nigdy nie zmieni się na lepsze, dopóki w nim nie zmienimy się my – zaznaczyli organizatorzy mszy. To prawda. Słuchajcie mądrych ludzi, czytajcie mądre książki, szanujcie wszystko, co ukraińskie. Bo jest ono piękne, zmysłowe, prawdziwe. Kiedy staliśmy w kolejce po odzież wierzchnią, obok tłoczyła się grupa wojskowych. „Jak tam, chłopaki, wieczór?” – zapytał zapewne ktoś starszy stopniem. „To jest siła!” – niemal jednym głosem odpowiedzieli inni mężczyźni. I ustawili się w szeregu do wspólnego zdjęcia – odważni i uśmiechnięci. Byli głównymi widzami na sali. Godnie ocenili poezję, która brzmiała dla nich i dla wszystkich obecnych również. Dlatego tak głośne po zakończeniu były oklaski widzów. Zdjęcie Eduarda MEŻULA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, rachunek bieżący UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz — 1000 hrywien. 2. Muzyczenko O. D. — 500 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK. Dział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55. Redaktorka literacka Hałyna DACIUK. Korektorka Ołena HŁUSZKO. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 3.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświata” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA K o l e g i u m r e d a k c y j n e Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Halina DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn