Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №11 за 2025 рік

16 s. · 36 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Szewczenkowski głos

Tegoroczne obchody przypadają na 211. rocznicę urodzin Tarasa Szewczenki – pisarza, malarza, postaci, która zajmuje znaczące miejsce w ukraińskiej kulturze. Tysiące Ukraińców oddawało cześć Kobzarzowi, biorąc udział w różnych wydarzeniach. Tej wieloletniej tradycji nie pominął także Kijowski Narodowy Uniwersytet im. Tarasa Szewczenki. „Są 4 placówki oświatowe, które noszą imię Tarasa. Jedną z nich jest nasz uniwersytet. To zaszczyt dla nas, a zarazem odpowiedzialność, bo musimy wyznawać i rozwijać idee Tarasa Szewczenki, rozpowszechniać je na świecie”, – zauważył rektor uniwersytetu Wołodymyr Bugrow. Rektor, prorektorzy, dyrektor Instytutu Filologii o charakterze naukowo-dydaktycznym Hryhorij Semeniuk, a także kierownicy różnych jednostek strukturalnych uniwersytetu, wykładowcy i studenci, posłowie, zagraniczni partnerzy – wszyscy razem udali się 9 marca 2025 roku do pomnika Tarasa Szewczenki, aby złożyć kwiaty dla uczczenia ducha Szewczenki. Kontynuować jedność z słowem i duchem Tarasa szewczenkowcy wraz z zagranicznymi partnerami postanowili w Kanewie, na Górze Czernieczej. W tej miejscowości Kobzarz chciał osiąść po zwolnieniu. W spuściźnie epistolarnej napotykamy listy Tarasa do jego bratanka Warfołomieja Szewczenki, w których omawiają oni i poszukują wymarzonego mieszkania pisarza: „Wyżej po Dnieprze od miejsca, które sam wybrałeś, koło Pekarów, na prawym brzegu, między Kanewem a Pekarami, na ziemiach miejskich, na wysokiej górze, jest lasek, graniczy z Monastyryszczem; pośrodku tego lasku – polana, dość daleko od miasta; na dole kilka rybackich chatek; na tej górze bardzo wiele dzikich jabłoni i grusz: sadek założyć można. A ukochany, starodawny Dniepr będzie ci się rozciągał pod nogami...”. Niestety, spocząć tu mógł dopiero pośmiertnie. Na Górze Czernieczej pomnik Tarasa Szewczenki stoi majestatycznie, jakby na straży ukraińskiego narodu. Po odwiedzinach Góry Czernieczej, która jest częścią Szewczenkowskiego Państwowego Rezerwatu „Taraszowa Góra”, następnego dnia, 10 marca 2025 roku, na społeczność uniwersytecką czekało spotkanie z laureatami Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. W Salonie Artystycznym zebrali się twórcy, którzy otrzymali najwyższe w Ukrainie wyróżnienie twórcze, i podzielili się swoją ciernistą drogą. Każdy laureat – „to nie tylko goście, lecz wielcy przyjaciele szewczenkowskiego uniwersytetu”, – zaznaczył rektor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Wołodymyr Bugrow. Wśród obecnych byli laureaci tegorocznej nagrody – reżyser filmowy Ołesia Sanin, kompozytorka Alla Zahajkiewycz, publicysta Pawło Kazarin, skrzypaczka Bohdana Piwnenko, reżyser-realizator, librecista Wasyl Wowkun, a także zwycięzcy minionych lat – piosenkarka Dżamala, malarz Walerij Frantczuk, literaturoznawca Myhajło Nazarenko. Od laureatów Szewczenkowskich wiało twórczością, niezwykłością, czyli tym, czym żył Taras. Może się wydawać, że spuścizna poety została już wszechstronnie zbadana, lecz co roku wypływają nowe fakty z jego życiorysu. Doświadczeni szewczenkoznawcy i młodzi naukowcy mieli możliwość odsłonić nowe lub przemyśleć na nowo już znane oblicza osobowości Szewczenki na Międzynarodowej naukowo-praktycznej konferencji „Współczesne szewczenkoznawstwo: multidyscyplinarne dyskursy”, która odbyła się w Instytucie Filologii o charakterze naukowo-dydaktycznym 11 marca 2025 roku. „Słyszymy głos Szewczenki, czujemy jego obecność we wszystkich wydarzeniach społecznych. Każda epoka, każdy dzień wnosi swoje korekty do interpretacji twórczości wielkiego poety, pozwala nam odkryć w niej zarówno nasz czas, jak i samych siebie. Bo jak patetycznie pisał Jurij Muszkietyk: „Szewczenko – to wieża, latarnia na ukraińskim polu. A co więcej: jest posłańcem Boga w naszym narodzie”. I jako narodowy prorok wiedział, że od Moskala nie należy spodziewać się dobra po wieki wieków, bo jedyne, czego pragnie Moskwicin, to „żeby na ziemi nie było nawet śladu po Ukrainie”” – powiedział dyrektor Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Filologii Hryhorij Semeniuk, otwierając konferencję i składając z tej okazji powitania. Zorganizowana konferencja zgromadziła 140 uczestników, wśród których było 9 zagranicznych wykładowców z różnych placówek oświatowych. Każdy z nich, według słów kierowniczki Katedry Historii Literatury Ukraińskiej, Teorii Literatury i Twórczości Literackiej Oksany Słipuszko, po swojemu ujawnił szewczenkowskie tematy bądź problematykę epoki Tarasa. Zaszczyt zaprezentowania swoich badań na plenarnym posiedzeniu konferencji przypadł profesorowi Uniwersytetu Kansas (USA), Prezesowi NTSz w USA Witalijowi Czernieckiemu; profesorowi, kierownikowi Katedry Ukrainistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (Polska) Jarosławowi Poliszczukowi; dyrektorce Instytutu Ukrainistyki Uniwersytetu Warszawskiego (Polska) Katarzynie Jakubowskiej; profesorowi Instytutu Slawistyki Uniwersytetu Wiedeńskiego (Austria) Michaelowi Moserowi; profesorowi, kierownikowi Katedry Historii Filozofii Wydziału Filozoficznego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Tarasowi Kononenkowi; kierownikowi Działu Szewczenkoznawstwa, zastępcy dyrektora ds. naukowych Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy Ołeksandrowi Boroniowi; docent Katedry Historii Sztuki Wydziału Historycznego, dyrektorce Muzeum Historii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Ludmile Kruglowej oraz asystentowi Katedry Języków i Literatur Bliskiego i Środkowego Wschodu, dyrektorowi Centrum Języka hindi i Literatury Indyjskiej Jurijowi Botwinkinowi. Mamy wielką, znamienną perspektywę zanurzania się w światy Szewczenki. Jest on niezgłębiony. Słowo Szewczenki rozbrzmiewa we współczesności, a czasem w nieoczekiwanych aspektach. Przekonali się o tym uczestnicy konferencji w ramach posiedzeń sekcyjnych, zagłębiając się w zasadnicze prawdy bytu dzięki słowu Szewczenki. Dnia następnego, w ślad za zjazdem naukowym, głębiej poznawali Kobzarza również studenci-cudzoziemcy Katedry Filologii Ukraińskiej dla Obywateli Zagranicznych Instytutu Filologii Naukowo-Dydaktycznego. Studenci z Chin wysłuchali wykładu asystentki Katedry Historii Literatury Ukraińskiej, Teorii Literatury i Twórczości Literackiej Olgi Szczelkunowej o związku Tarasa Szewczenki z Uniwersytetem Kijowskim. Zamykającym, lecz nie ostatnim wydarzeniem w ramach Dni Szewczenkowskich była prezentacja zbiorowej monografii „Taras Szewczenko: współczesna recepcja” w Sali Artystycznej ННІФ 12 marca 2025 roku. Autorami publikacji są Ołeksandr Boroń, Lesia Generalniuk, Anna Hudyma, Alla Kalinczuk, Iryna Prylipko, Oksana Slipuszko, Anatolij Tkaczenko. „Każda epoka czyta Szewczenkę po swojemu. Poeta i artysta Szewczenko pozostaje aktualny i ważny, bo on jednoczy. I jako przykład zjednoczył autorów napisanej monografii” – powiedziała kierowniczka Katedry Historii Literatury Ukraińskiej, Teorii Literatury i Twórczości Literackiej Oksana Slipuszko. Anatolij Tkaczenko zaproponował studentom i wykładowcom podczas prezentacji wysłuchanie fragmentu nagrania audio „Radia Kultura” z 2012 roku. A Anna Hudyma podzieliła się przekonaniem: „Dzieła współmiernego z twórczością Szewczenki na świecie nie istnieje”. Powiedziała także, że w podstawie jej rozdziału leży autoportret Szewczenki z 1859 roku, „którego nie znajdziecie w internecie. Właśnie o nim piszę”. Iryna Prylipko zwróciła uwagę na istotną rolę Danyła Tanjaczkiewicza i Ksenofonta Klimowycza w popularyzacji twórczości Szewczenki: „Mimo że w tamtym czasie działalność oświatowa nie była zachęcana, włożyli wiele wysiłku i bardzo trafnie opisali jego twórczość”. Chociaż aktywne przedsięwzięcia poświęcone Szewczence odbywają się właśnie w marcu, można bez przesady powiedzieć, że każdego dnia żyjemy z nim – z mentorem, prorokiem – Tarasem Szewczenką. Przygotowały Ołeksandra KASJANOWA, kandydatka nauk filologicznych, koordynatorka wydziału ds. kontaktów ze społeczeństwem im. Wołodymyra Mukana, Ołeksandra HONCZARUK, pracowniczka Ogólnoukraińskiego Naukowo-Dydaktycznego Centrum Szewczenkoznawstwa Instytutu Filologii Narodowej Uniwersytetu Kijowskiego im. T. Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

historii i wyróżniła jej autorów. – Kiedy zobaczyłam, jak ogromny materiał został zebrany, że nawet porównując z poprzednimi badaniami rodowodu, książką „Korzenie rodu Szewczenki” Mykoły Łysenki, powiedzmy, która do tego momentu uważana była za dość kompletną, to ta książka absolutnie ją przewyższa. Jej bezprecedensowa unikalność polega na tym, że wszystko opiera się tu na dokumentach archiwalnych – podkreśliła Hałyna Karpinczuk. Wydawca Marko Melnyk uważa, że grupą docelową tej książki jest cała Ukraina i cały świat. Zdejmuje ona Tarasa Szewczenkę ze ściany i przywraca do realnego świata, pokazując, że żył on w realnym świecie, gdzie miał wielką rodzinę, otoczenie, wpływał na nich, zmieniał ich. „Obecnie te ideolemy, które kształtował Szewczenko, służą nam jako źródło inspiracji w dzisiejszej walce przeciwko wrogowi. Dlatego ta książka jest niezwykle cenna. Potwierdzeniem tego jest wsparcie państwa w osobie Ukraińskiego Funduszu Weteranów, który sfinansował wydanie” – zaznaczył Marko Melnyk. Główny nakład książki zostanie wydrukowany w połowie maja, dlatego teraz każdy, kto chce się przyłączyć, może dokonać przedsprzedaży ze zniżką na stronie wydawnictwa markobook.com i zostać jej mecenasem. Według materiałów Ukraińskiego Kryzysowego Centrum Medialnego dar przypomniał obecnym, że pan Uszynski jest inicjatorem wzniesienia pierwszych pomników i założycielem pierwszego muzeum Hołodomoru lat 30. XX wieku w Ukrainie, jest aktywnym uczestnikiem wojny rosyjsko-ukraińskiej, przewodniczącym organizacji społecznej „Stowarzyszenie weteranów, uczestników ATO (OOS)”, wolontariuszem. W 2024 roku uhonorowany odznaką Instytutu Dziennikarstwa Uniwersytetu Szewczenki „Medal Garetha Jonesa. Prawda i Honor” – za postawę obywatelską, publikacje poświęcone Hołodomorom w Ukrainie, wspieranie przywracania prawdy historycznej o tragicznych kartach przeszłości Ukrainy. Szkoda, że to wybitne patriotyczne wydarzenie w Wołodarce nie zainteresowało nie tylko mediów, ale nawet na stronie Wołodarskiej osiedlowej wspólnoty terytorialnej o świetlicy Kobziarza nie ma ani słowa. „Słowo Proświty” jest zapewne niemal jedynym ogólnoukraińskim wydawnictwem drukowanym, które wypełnia państwowotwórczą i profesjonalną misję tak, jak należy. I rzeczywiście – nam swoje robić!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Co w Szewczenkowskim ogrodzie

Na przedvigilii 211. rocznicy urodzin Tarasa Hryhorowycza Szewczenki w Wydawnictwie Marka Melnyka przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Weteranów ukazał się przedseryjny nakład książki „Szewczenkowski ogród. Rodowe drzewa Moryncó w i Kyryliwki”. Jej prezentacje odbyły się 10 marca w Białocerkiewskim Muzeum Krajoznawczym oraz 11 marca – podczas konferencji „Obywatelsko-patriotyczne idee Tarasa Szewczenki w przestrzeni społeczno-kulturowej Ukrainy” z cyklu „Szewczenkowskie imperatywy”, którą zorganizowało Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki. Kolejna prezentacja wydania „Szewczenkowski ogród. Rodowe drzewa Moryncó w i Kyryliwki”, w którym ujawniono rodowód Tarasa Szewczenki zarówno od strony ojca, jak i matki, odbyła się 11 marca w Ukraińskim Centrum Medialnym ds. Kryzysów. Autorzy książki (Jewhen Matwijenko, Jewhen Buket, Oleksij Diedusz) zbadali dokumenty archiwalne, które wcześniej nie były dostępne dla ogółu, aby szczegółowo opisać splatanie się różnych gałęzi rodu Szewczenków i ustalić, jak jest on powiązany z innymi rodami ze wsi Kyryliwka (Szewczenkowe) i Morynci. Ogółem zgromadzono informacje o ponad 2000 osób, upubliczniono ponad 500 dokumentów archiwalnych, z których większość publikowana jest po raz pierwszy. Na kartach książki obalono lub doprecyzowano również co najmniej 50 ustalonych twierdzeń o Tarasie Szewczence, jego rodzinie i otoczeniu. Pomysł tego wydania przyszedł do badacza-genealoga Jewhena Matwijenki po 2008 roku. Wtedy postanowił zbadać rodowód swojej żony. Zaczął dopytywać krewnych, badać ich archiwa i okazało się, że jej dziadek pochodzi z Moryncó w. Dla niego wielkim zaskoczeniem było to, że dziadkowie i babki Tarasa Hryhorowycza są także przodkami żony. – Po wielu latach odkryłem bardzo duży zbiór informacji i zaczynając sprawdzać z innymi badaczami Szewczenki, odkryłem, że tych dokumentów w ogóle nikt nie zna. I wtedy postanowiłem napisać książkę, aby Ukraińcy poznali prawdziwy rodowód Tarasa Hryhorowycza – podkreślił Jewhen Matwijenko. W tej pracy pomogli mu pisarz, regionalista, dziennikarz, przewodniczący Kijowskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Jewhen Buket oraz pracownik naukowy Instytutu Historii Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. Maksyma Rylskiego NAN Ukrainy, kandydat nauk historycznych Ołeksij Diedusz, którego na tę drogę zaprowadził trop genealogiczny. – Jedna z gałęzi mojego rodu wywodzi się od Domnikiji Iwaniwny Szewczenko, córki dziadka Tarasa, Iwana. Postanowiłem to potwierdzić, sięgając do Encyklopedii Szewczenkowskiej i innych wydawnictw, i tam dowiedziałem się, że Domna rzekomo zmarła w 1812 roku. Ale, jak nas uczono na wydziale historycznym, źródła trzeba poddawać wątpliwości. Przyjrzałem się zapisowi o ślubie Domnikiji i zobaczyłem, że świadkiem na weselu był Hryhorij Hrusziwski, czyli ojciec Tarasa Hryhoriowycza Szewczenki. Na tej podstawie napisałem niewielki artykuł, który złożyłem na konferencję w mojej alma mater – Uniwersytecie Kijowskim im. Szewczenki – i udostępniłem go w wolnym dostępie – opowiedział Ołeksij Diedusz. – Każda książka o Tarasie Szewczence jest na swój sposób unikatowa. Ta wyróżnia się tym, że zawiera dokumenty o charakterze genealogicznym, dotyczące Tarasa Hryhoriowycza, jego krewnych po linii ojcowskiej i matczynej, a także osób z jego najbliższego otoczenia – tych, z którymi żył w tym samym czasie, tych, którzy go uczyli, tych, którzy brali z niego przykład, i tych, z których sam brał przykład. Opisani są tu jego krewni, przyjaciele, znajomi i wiele innych osób związanych z jego rodowodem. Jest to wyłącznie książka dokumentalna, oparta jedynie na materiałach archiwalnych – nie ma w niej liryki, legend ani podań, a jedynie fakty dokumentalne – powiedział pisarz Jewhen Buket. Autorka przedmowy do książki „Szewczenkiw sad”, kandydatka nauk filologicznych, pracownik naukowy Wydziału Zbiorów Rękopiśmiennych i Tekstologii Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy Halina Karpinczuk zauważyła: – Dziś dobrze wiemy, jak bardzo społeczeństwo jest zainteresowane badaniem rodowodów i ustalaniem genealogii – ten temat jest na czasie i bardzo aktualny. Ale zdumiewające jest, gdy wydawałoby się, że już tak wiele wiadomo o Tarasie Szewczence, a ty trzymasz w rękach materiał, który jest zupełnie nowy. I dzieje się tak mimo tego, że o rodzie Szewczenków pisano artykuły i książki już od 1860 roku. Halina Karpinczuk ze swojej strony zaświadczyła także, że książka „Szewczenkiw sad. Rodowe drzewa Moryńców i Kyryliwki” będzie bardzo przydatna dla szerokiego grona odwiedzających, a jako unikatowy eksponat – postać Tarasa Szewczenki, która została przywieziona z Muzeum Kształtowania się Narodu Ukraińskiego w Kijowie. W Świetlicy prezentowano również różne wydania „Kobzaря”, poszczególne utwory poetyckie Wielkiego Proroka oraz rysunki na temat jego twórczości. Ołeksandr Jewhenowycz zachęcił odwiedzających do przyłączenia się do flashmobu „Podaruj «Kobzar» Świetlicy”, w którym już zgłosili się do udziału pierwsi jej goście, ofiarowując wojskowego mini-„Kobzarа”. – Obecnie młode pokolenie – młodzi chłopcy, którzy stoją w szeregu w walce z rosyjskim nieczystym plugastwem, zawsze pozostaną patriotami ojczyzny. Tego już nigdy i nikomu nie wykorzenić z ich serc – podzieliła się wrażeniami Lesia Porjadczenko. Uczestnicy wydarzenia, goście, z pokłonami dziękowali Ołeksandrowi Uszynskiemu za ochronę zabytków, za patriotyzm, za działalność oświatową i popularyzację twórczości T. Szewczenki. A Jurij Bon-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

„Szewczenkowskie imperatywy”

Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Instytutem Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych im. Iwana Ziaziuna Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy przeprowadziły konferencję „Obywatelsko-patriotyczne idee Tarasa Szewczenki w przestrzeni socjokulturowej Ukrainy” z cyklu „Szewczenkowskie imperatywy”. Wydarzenie rozpoczęło się od obejrzenia fragmentów filmu dokumentalnego reżysera, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Dmytra Łomaczuka, poświęconego ukraińskiemu Prorokowi. Współtwórcą filmu jest Pawło Mowczan. W konferencji wzięli udział i wystąpili: Pawło Mowczan, Heorhij Filipczuk, Wałerij Franczuk, Jurij Nahułko, Serhij Fajfura, Kyryło Stecenko, Jewhen Buket, Wałerij Bitajew, Władysław Kornijenko, Petro Czerneha, Serhij Prysuchin, Wałerij Jurczenko oraz inni naukowcy i działacze społeczni. Uczestnicy w swoich referatach podkreślili konieczność radykalnego, masowego rozpowszechniania twórczości naszego Proroka, genialnego poety T. Szewczenki we wszystkich środkach masowego przekazu, zwłaszcza w placówkach oświatowych wszystkich szczebli, w szczególności w warunkach zaborczej wojny Moskowii. Należy dotrzeć do każdego obywatela, w tym urzędników organów władzy, z jego testamentami, wezwaniami i wskazówkami dotyczącymi żywotnej konieczności walki o Wolność i Państwowość, język ojczysty, tożsamość narodową Ukraińców oraz kulturę jako główne czynniki naszego życia na ojczystej ziemi. „Dni Szewczenkowskie to czas na refleksję nad tym, kim jesteśmy, dlaczego tu jesteśmy i po co” – zaznaczył w swoim wystąpieniu zasłużony artysta Ukrainy Jurij Nahułko. Poinformował on między innymi, że 9 marca w Kaniowie, w muzeum Tarasa Szewczenki, otwarto wystawę „Rozstaje czasów”, na której zaprezentowano 100 obrazów. Nawiasem mówiąc, w poprzednim numerze „Słowa Proświty” wydrukowano artykuł Mychajła Żajworona o Juriju Nahułce pod tytułem „Prawdziwy twórca ma tylko jedną broń – Miłość”. Atrakcją wydarzenia była miniprezentacja książki „Szewczenkowski sad. Drzewa genealogiczne Moryńców i Kyryliwki”, której autorami są Jewhen Matwijenko, Jewhen Buket oraz Ołeksij Diedusz. Własna informacja.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Otwarto świetlicę Kobziarza

Ihor ZOC. W Dniu Ukraińskiego Ochotnika w osadzie Wołodarka w rejonie białocerkiewskim obwodu kijowskiego odbyło się uroczyste otwarcie Świetlicy Tarasa Szewczenki. Z pomocą nieobojętnych Ukraińców wydarzenie zorganizował kapitan Sił Zbrojnych Ukrainy, wolontariusz wojskowy Ołeksandr Uszynski. To z jego inicjatywy w ubiegłym roku, w Dniu Obrońców i Obrończyń Ukrainy, odsłonięto pomnik Proroka, a teraz dzięki wspólnym wysiłkom wolontariuszy powstała świetlica Kobziarza. W licznym jak na osadę wydarzeniu wzięli udział artyści, politycy, działacze społeczni, żołnierze i wolontariusze. Wśród nich byli między innymi deputowani ludowi Ukrainy poprzednich kadencji Iwan Zajeć, Wiktor Szyszkin, Jewhen Łupakow. Aktywnie włączyli się także przedstawiciele placówek oświatowych: Jurij Bondar – dyrektor Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, naukowcy Ukraińskiego Państwowego Uniwersytetu im. Mychajła Drahomanowa: artysta ludowy Ukrainy, wolontariusz wojskowy, magistrant programu „Pedagogika szkoły wyższej” Anatolij Demczuk oraz docent katedry pedagogiki, zasłużona działaczka sztuki estradowej Ukrainy Łesia Poriadczenko. Artyści-pedagodzy nie tylko wystąpili, ale także wykonali pieśni i utwory o tematyce patriotycznej. Podczas wydarzenia O. Uszynski zapoznał gości z eksponatami stworzonego przez siebie kompleksu muzealnego. Niewiarygodna liczba zebranych przez niego artefaktów stanowi wielki wkład w uświadamianie przyszłym pokoleniom prawdziwej wartości niezłomności i niepodległości narodu ukraińskiego. Przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Ołeksandr Saśko wręczył nagrody żołnierzom-ochotnikom z regionu Wołodarki. Wzruszająco z ust nowego pokolenia ukraińskich oficerów brzmiała modlitewna przysięga za Ukrainę. Świetlica Kobziarza zrobiła ogromne wrażenie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nowe bataliony marszowe w celu uzupełnienia strat na froncie”. W „sporze” Zełenskiego z Krywonosem dotyczącym przygotowania obywateli do wojny historia szybko stanęła po stronie generała: „W pierwszym roku wojny, zgodnie z zeznaniami wielu moich towarzyszy broni i z różnych innych źródeł, poziom strat niebojowych wynosił ponad 50%” – negatywnie niebotyczny wskaźnik osobistego nieprzygotowania żołnierzy dla jakiegokolwiek wojska. Jeśli chodzi o „Pięć kroków”, nawet rosyjski prezydent zrozumiał więcej niż ukraiński: ze względu na „ideologiczne” porażki blitzkriegu Federacja Rosyjska przeznaczyła na „patriotyczne wychowanie młodzieży” na 2023 rok sześciokrotnie więcej środków. W związku z tym ogólny wniosek naszego generała wcale nie jest populistyczny: „W znacznej mierze właśnie działania ludzi, którzy zabrali się za rządzenie krajem bez doświadczenia i zrozumienia, że wróg jest już w naszym domu, doprowadziły do utraty ogromnej części ukraińskiego terytorium i śmierci tysięcy patriotów... Właśnie przestępcza bezczynność wojskowo-politycznego kierownictwa państwa doprowadziła do straszliwej inwazji i wyczerpującej wojny”. Od dnia zabójstwa językoznawczyni i byłej deputowanej ludowej Iryny Farion 19 lipca 2024 roku minęło już ponad pół roku, a rozmowy o motywach, które kierowały zabójcą, oraz wpisy w mediach społecznościowych z głównym przesłaniem: „Wypuśćcie dziecko, bo ono nie mogło tego zrobić!” nadchodzą za każdym razem nowymi falami. Lwowska gazeta „Ratusza” postanowiła zwrócić się do osoby, która jak nikt inny zna wszystkie niuanse tej sprawy – adwokat Natalii Romanyk, która reprezentuje w sądzie pokrzywdzoną Sofiję Osobę, córkę Iryny Farion. Oto fragment opowieści pani Romanyk dla gazety „Ratusza”: „Będziecie niezwykle zdziwieni, ale po zabójstwie Farion Wiaczesław Zinczenko, którego sukces zainspirował, wymazawszy w swoich notatkach poprzednie plany (które zostały odtworzone przez śledztwo), przygotowywał się do nowych osiągnięć. Po 19 lipca, wróciwszy do Dniepru, oskarżony szukał informacji o kolejnych potencjalnych ofiarach, o ich miejscu pobytu, zamieszkania, rodzinie, pracy. Na przykład szczególne zainteresowanie wzbudził u niego Maksym Bużanski. Interesował go również deputowany Hennadij Wacak oraz to, kiedy odbywają się sesje Rady Obwodowej w Winnicy. Oto jakie kandydatury rozważa jako kolejne ofiary, cytuję: „Achmetow, Bużanski, szef TCK (jeśli taki jest), Dmytruk, Wacak, Poroszenko (byłoby idealnie), Jaceniuk”. Deputowani Dumy Państwowej Federacji Rosyjskiej po raz kolejny zadziwili swoimi pomysłami. Tym razem wybraniec Bułanow zaproponował przemianowanie Morza Czarnego na „morze rosyjskie”, argumentując to „powrotem do historycznej nazwy”. Zdaniem Bułanowa morze rzekomo „zawsze tak się nazywało”, chociaż historia świadczy o czymś zupełnie innym. W różnych epokach Morze Czarne miało dziesiątki nazw: Pontyjskie, Scytyjskie, Kozackie, a nawet Ruskie morze w XI wieku. Jednak do współczesnej Rosji te nazwy, jak i większość historii, nie mają żadnego odniesienia. W mediach społecznościowych pomysł już wyśmiano, nazywając go kolejną próbą przywłaszczenia tego, co do Rosji nie należy – donosi „Focus”. Przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

Polityk, deputowany ludowy Ukrainy kilku kadencji Pawło Żebriwski w swoim blogu na Facebooku pod tytułem „Negocjacje w Dżuddzie” wyraża niepokój w związku z brakiem oceny tych negocjacji przez pryzmat interesów Ukrainy: „Jaki bilans mamy dla Ukrainy na tych negocjacjach w Dżuddzie? Być może zawieszenie broni na 30 dni, być może wznowienie wymiany danych wywiadowczych i prawdopodobnie – dostawy amunicji oraz uzbrojenia, przydzielonego jeszcze przez prezydenta Bidena. W zamian amerykańscy negocjatorzy otrzymali carte blanche na rozmowy z agresorem Putinem, prawo do prowadzenia rozmów o osłabieniu sankcji, ustaloną linię rozgraniczenia, zawieszenie broni, co pozwoli wrogowi przez 30 dni formować linię obrony na naszym terytorium. Administracja Trumpa zadziałała według starej żydowskiej zasady: „Wprowadź kozła do chaty, a kiedy życie stanie się już nie do zniesienia, zaproponuj wyprowadzenie kozła – i Ukraińcy powiedzą, że niby na nowo się narodzili”, – z danymi wywiadowczymi”. Kanał telewizyjny „My – Ukraina” dzięki pomocy Biura Prezydenta i setkom milionów hrywien z budżetu państwa w ciągu kilku lat istnienia przekształcił się w medialnego giganta. O tym napisał deputowany ludowy Jarosław Żełezniak, powołując się na odpowiednie śledztwo. „To historia o tym, jak zrobić własne imperium medialne z dwóch kanałów („My – Ukraina” oraz „Jedyny maraton”) i jeszcze trzech radiostacji za setki milionów hrywien z budżetu, zamówienia od zwycięzców przetargów państwowych i spółek państwowych oraz… kosztem mienia od zdrajców (które powinno zasilać budżet państwa)… My wraz z zespołem znaleźliśmy także bezpośrednie powiązania z Biurem Prezydenta” – zaznaczył deputowany. Według niego ludzie, którzy wcześniej nie mieli żadnego związku z dziennikarstwem, po prostu postanowili stworzyć swój kanał i zarabiać na nim. Swoje osobiste wrażenia ze śledztwa deputowany wyraził tak: „To było tak otwarte i zuchwałe, że prawie na każdym etapie zatrzymywaliśmy się ze słowami: „no nie, wy tak na poważnie!” Co więcej, w ostatnich dniach BP postanowiło zwiększyć finansowanie kanału telewizyjnego. „Oni (BP) znowu na „Jedyny maraton” kolejne 800 mln hrywien przelali jako zapłatę za ten, 2025 rok. Bezpośrednie kontrakty podpisane 13 marca. Na kanał swój „My – Ukraina” jeszcze 184 mln hrywien! Czyli było 400 mln w materiale, teraz już będzie 584 mln na głupio swój biznes!” – dodał pan Żełezniak. Na Ukrainie wśród członków zarządu krajowej spółki energetycznej „Ukrenerho” najwyższa pensja w styczniu wynosiła 451,5 tys. hrywien. Przy tym prezes zarządu za pierwszy miesiąc 2025 roku otrzymał zaledwie 415,8 tys. hrywien. Z kolei zwykli Ukraińcy otrzymują średnio 20 razy mniej niż w „Ukrenerho”. Na Ukrainie średnia pensja, według danych dużych portali kadrowych, wynosi 23,5 tys. hrywien. W ciągu ostatniego miesiąca średnia pensja wzrosła zaledwie o 500 hrywien. Przy tym wśród obwodów z najwyższą średnią pensją, zgodnie z danymi work.ua, tradycyjnie na pierwszym miejscu znajduje się obwód kijowski (średnia pensja wynosi 26,5 tys. hrywien) – informuje portal „Ekonomiczni nowyny”. „W USA zlikwidowano „Radio Swoboda” i „Głos Ameryki”. Na świecie stało się ciemniej…”, – Wołodymyr Koskin na Facebooku. Dziennikarze Bihus.Info przeanalizowali pracę 452 deputowanych 9. kadencji Rady Najwyższej i ustalili, że co dziesiąty deputowany ludowy był lub jest figurantem spraw karnych w czasie swojego sprawowania mandatu. Takich przedstawicieli ludu jest ponad 50. W Radzie Najwyższej 9. kadencji w każdej frakcji lub grupie deputowanych co najmniej 10% deputowanych to figuranci spraw karnych. Najczęstsze oskarżenia: zdrada stanu lub korupcja. Deputowani tylko jednej frakcji nie mają podejrzeń na chwilę obecną. Chodzi o frakcję „Hołos”. Dziennikarze Bihus.Info obliczyli stosunek procentowy deputowanych, którzy figurują w sprawach karnych. I ustalili, że najwięcej takich deputowanych jest w obecnie zakazanej frakcji „Opozycyjna Platforma – Za Życie” (27%). Wśród deputowanych-figurantów spraw karnych są Wiktor Medwedczuk, Wadym Rabinowycz, Nestor Szufrycz, Renat Kuzmin i inni. Wielu z nich udało się uciec za granicę. Na drugim miejscu jest grupa deputowanych „Dowira” – 24%. Dalej – frakcja byłego prezydenta Petra Poroszenki „Europejska Solidarność” – wśród nich 18,5% deputowanych-figurantów spraw karnych. W grupie deputowanych „Za Przyszłość”, którą wiążą z oligarchą Ihorem Kołomojskim, – 17% takich deputowanych. We frakcji Julii Tymoszenko „Batkiwszczyna” – 12%. W prezydenckiej frakcji „Sługa Narodu” – 9,8%. Około 25 „sług” miało lub ma podejrzenia w sprawach karnych, a co 13. deputowany, który był lub jest we frakcji, – jest podejrzany o korupcję. Chodzi także o Ołeksandra Truchina, który oferował patrolowi łapówkę 150 tysięcy (śledztwo tak i nie uściśliło, o jaką walutę chodziło) za to, żeby opuścić miejsce wypadku drogowego. Chodzi również o Andrija Odarczenkę, który stał się pierwszym, który, według wersji śledztwa, oferował łapówkę w kryptowalucie. Z czasem sąd wypuścił go za kaucją, a sam Odarczenko uciekł do Rumunii. Ostatecznie deputowanego uznano za winnego i skazano na 8 lat za kratami. Ciekawe, że ci, którzy dobierali deputowanych na listy „Sługi Narodu” do Rady, nie uważają się za odpowiedzialnych za taką liczbę figurantów spraw karnych wśród przedstawicieli ludu. Pierwszy numer na liście „Sługi Narodu” Dmytro Razumkow w komentarzu dla dziennikarzy Bihus.Info powiedział, że to odpowiedzialność samych deputowanych. A Ołeksandr Kornijenko odpowiedział, że tylko częściowo ponosi odpowiedzialność moralną za tych, którzy przyszli do Rady pod marką partii „Sługa Narodu”, a obecnie figurują w sprawach karnych. Były naczelny dowódca Sił Zbrojnych Ukrainy, a obecnie ambasador Ukrainy w Wielkiej Brytanii Wałerij Załużny odwiedził na Londyńskich Targach Książki ukraińskie stoisko i zapowiedział nową książkę o pełnoskalowej rosyjskiej inwazji. O tym pan Załużny poinformował na swojej stronie na Facebooku, pisze wydawnictwo „Rubryka”. Jak zauważył ukraiński dyplomata, Londyńskie Targi Książki są jednym z najważniejszych wydarzeń w branży wydawniczej i tutaj są ukraińskie książki. „Wiele dziecięcych, artystycznych na różny gust, edukacja, psychologia. Ale szczególne miejsce zajmuje literatura wojenna, która opowiada o skomplikowanym doświadczeniu Ukraińców w mrocznych czasach. Nasza książka nie tylko przedstawia Ukrainę, ale też zwraca uwagę na problemy i opowiada o heroicznym oporze. Bo świat musi wiedzieć więcej o fenomenie ludzi, którzy do tej pory biją się o swoją wolność”, – wyraził się Załużny. Jak zaznacza wydawnictwo „Czytomo”, podczas spotkania pan Załużny zapowiedział wydanie swoich nowych książek, wśród których jest powieść, opowiadająca o 13 różnych wydarzeniach, które realnie wydarzyły się podczas pełnoskalowej inwazji. Pracę nad książką ambasador planuje zakończyć już tej jesieni. W Sofijewskiej Borszczahówce wystartował projekt „Tereweni” dla przesiedleńców mieszkających w Hansen’s Apartamens na osiedlu „Lwiwśkyj zatyszok”. Projekt „Tereweni” to interaktywna nauka języka ukraińskiego, program i metodykę nauczania opracowały trzy naukowczynie z Ukraińskiego Państwowego Uniwersytetu imienia Mychajła Drahomanowa. Zaplanowano 24 zajęcia na 6 miesięcy. Na pierwsze zajęcia, które prowadzi w Sofijewskiej Borszczahówce językoznawczyni z Chersonia Ludmyła Kostiukewycz, przyszło około 30 słuchaczy, każdy z określonym poziomem znajomości języka ukraińskiego. „Dzięki opracowanej metodyce i interakcji zajęcia przebiegły produktywnie i ciekawie” – mówi językoznawczyni. Pani Ludmyła ma doświadczenie w pracy z dorosłymi słuchaczami, potrafiąc każdego zaangażować w naukę języka. W obwodzie kijowskim mieszka ponad 300 tysięcy osób wewnętrznie przesiedlonych, które stopniowo przechodzą na porozumiewanie się w języku ukraińskim – informuje wydanie „Ukraiński piwdeń”. W Charkowie wciąż stoi popiersie rosyjskiego wojskowego Michaiła Szumiłowa, a Ministerstwo Kultury nie usunęło go z rejestru zabytków. Jak przekazuje wydanie „Dumka”, poinformowała o tym inicjatywa społeczna „Dekolonizacja. Ukraina”. Według aktywistów, Mychajło Szumiłow to radziecki okupant, który brał udział w licznych konfliktach zbrojnych, w szczególności w wojnie domowej w Hiszpanii, wojnie radziecko-fińskiej, a także w zajęciu Zachodniej Białorusi. Jednak jego popiersie do tej pory stoi w Charkowie na ulicy Morozowa i wciąż znajduje się w Państwowym rejestrze nieruchomych zabytków Ukrainy. Niedawno aktywiści zwrócili się do rady miejskiej z żądaniem zdemontowania pomnika, ale według administracji rejonu obecnie jest to niemożliwe ze względu na obecność popiersia w rejestrze. „Generał bez prawa do pracy: historia polityczna Serhija Krywonosa w jego książce »Z tarczą lub na tarczy«” – pod takim tytułem „Ukraina mołoda” (nr 11, 12.03.) drukuje artykuł Kostiantyna Rodyka o tej książce. S. Krywonos to bojowy generał sił specjalnych, przedstawiciel elitarnych wojsk – Sił Operacji Specjalnych, jest jednym z niewielu wojskowych, którzy publicznie ostrzegali przed niebezpieczeństwem rosyjskiej inwazji oraz koniecznością należytego przygotowania narodu do wojny na pełną skalę. Gazeta przypomina, że przebywając na stanowisku zastępcy sekretarza Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony, równolegle z opracowywaniem projektu ustawy o obronie terytorialnej, Krywonos napisał program społeczno-edukacyjny „Pięć kroków”, skierowany na neutralizację „nieuleczalnego moskiewskiego szowinizmu”, na pełną derusyfikację Ukrainy. „Choć ta sfera wydaje się nieco odległa od potencjału obronnego, w rzeczywistości jest fundamentem dla jego wzmocnienia i dalszego rozwoju... Tolerancja i wewnętrzna gotowość pewnej części społeczeństwa do ugody przyciągnęły tę wojnę... Ze wspomnianą tolerancją ważne jest, aby rozprawić się bardzo szczegółowo” – napisze on później w książce. Wszystko to działo się na dwa i pół roku przed 24.02.2022 r. „Ołeksij Daniłow jeszcze w październiku 2019 roku, w dniu swojego mianowania na sekretarza RBNiO, nieoczekiwanie wypowiedział się, że wojna na Ukrainie się skończyła. I dlatego Rada Bezpieczeństwa nie potrzebuje mojego programu »Pięć kroków«. W następnym roku Zełenski zwolnił Krywonosa z RBNiO. Projekt ustawy o obronie terytorialnej przez pięć miesięcy błąkał się po gabinetach parlamentarnych, aż z Biura Prezydenta Ukrainy nadszedł władczy projekt o »obronie terytorialnej«, który, pisze Krywonos, jedynie dawał »możliwość rzucania ludzi na front jak mięso armatnie... Władza cynicznie oszukała naród ukraiński i pod szyldem obrony terytorialnej po prostu sformowała”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

„Dozownicy naszej krwi”: gorzka przepowiednia Ołeksandra Dowżenki

Wasyl MAROCZKO, doktor nauk historycznych, profesor. Fraza, która stała się lejtmotywem moich rozważań o społeczno-humanitarnych oraz wojskowo-politycznych okolicznościach rosyjsko-ukraińskiej wojny lat 2022-2025, należy do ukraińskiego reżysera Ołeksandra Dowżenki. Pojawia się ona w jego dzienniku pod datą 26 listopada 1943 r. W duszy mistrza kina wrzały radość i smutek, gniew i nienawiść: w wyzwolonym Kijowie zmarł z głodu jego ojciec, przeklinając Hitlera i Stalina; odnalazł „swoją starą matkę”, wstrząśnięty stalinowską krytyką powieści „Ukraina w ogniu”, poczuł osobistą zniewagę z powodu ignorowania publicznego pokazu filmu „Bitwa o Ukrainę” w Anglii i USA. Zrujnowany doszczętnie Chreszczatyk, zgliszcza okolicznych wsi, fizycznie i psychicznie wyczerpani ludzie, którzy milcząco snuli się ulicami – przygnębiały korespondenta wojennego, reżysera i pułkownika Dowżenkę. Mistrz wielkiego ekranu postrzegał otaczający świat z głębią wewnętrznego wstrząsu, dlatego starannie dobierał emocjonalne wyrażenia, napełniał je mentalnym kolorytem. Dlaczego naród ukraiński, którego „prawdy siła – przez nikogo zdobyta jeszcze nie była”, odkupywał nieznane grzechy, przelewając miliony litrów swojej krwi? Uświadamiając sobie biblijne przeciwstawienie dobra i zła, tragiczne skutki wojny dla Ukrainy, Ołeksandr Petrowycz przerzucił winę na Amerykanów i Brytyjczyków: „Nasi zaprzysięgli przyjaciele! Sojusznicy, którzy nienawidzą nas i gardzą nami, dążą do naszego osłabienia, jeśli nie zagłady, ci nasi przyjaciele i dozownicy naszej krwi, nie chcieli pokazywać swoim narodom naszego krwawego obrazu”. Osobista zniewaga natchnęła go czymś monumentalnym, głębokim, fatalnym. Minęło 80 lat od jego zapisu, a nas po raz kolejny dopadła straszna ironia losu: Kreml postanowił „powtórzyć” zbrodnię przeciwko ludzkości, potępioną w Norymberdze w 1946 r. Rankiem 24 lutego 2022 r. Rosjanie bombardowali nasze miasta i wsie, zabijali ludność cywilną, grabili sklepy i domy. W pierwszych godzinach rosyjskiej agresji zachodni politycy zaczęli wróżyć z fusów: jak długo Ukraina się utrzyma – dwa, maksymalnie trzy dni. Oburzali się i współczuli, ale sama procedura ważenia przypominała dowżenkowskie wyrażenie o dozowaniu „naszej krwi”. Zakrwawione twarze dzieci, dorosłych, trupy ludzi na ulicach Buczy, Irpienia i innych miast. Wytrwaliśmy za cenę wielkich zniszczeń i ofiar, zatrzymaliśmy wroga, a nawet wyparliśmy go spod Kijowa, Chersonia, Charkowa. USA i Europa otrząsnęła się – zaczęła udzielać pomocy wojskowej i finansowej. Napływała ona według zasady amerykańskiej huśtawki, czasami zawieszała się na pół roku, a Ukraina płaciła wysoką cenę. Wszyscy odczuwali tragiczny skutek: mniej pomocy – więcej krwi, wstrzymanie dostaw broni – zwiększenie ładunku „200”, „300”. Codziennie przybywają ze wschodu, nawet 11 marca, gdy piszę te słowa, obok mojego domu przesuwa się kondukt żałobny z poległym bohaterem. Zamiera na minutę ciszy przed jego domem – i dalej „płynie kaczka” w wieczność. Takie wrażenie, że płyną one nieogarnionymi rzekami ukraińskiej krwi. Wciąż się napełniają, niczym wiosenna powódź, a „dozowniki” lękliwie podnoszą śluzy, wahają się, by zatrzymać jej niepowstrzymany nurt. Cyniczny krwiobieg w XXI wieku z stale działającym timerem śmierci. W 1943 r., kiedy Dowżenko szalał z gniewu, zachodni sojusznicy „nienawidzili” i „wzgardzali” ZSRR (ideologem przeciwstawienia dwóch światowych systemów – kapitalizmu i socjalizmu), ale trzymali się antyhitlerowskiej koalicji. Nie zawierali między sobą sojuszu wojskowo-politycznego, Amerykanie zwlekali z otwarciem „drugiego frontu”, a zamiast tego żołnierskie okopy krwawiły na froncie wschodnim. Wiosną 1945 r. „przyjaciele-sojusznicy” nie dążyli do „naszego osłabienia”, ale uniemożliwili posuwanie się Armii Czerwonej na cywilizowany Zachód. W relacjach Ukrainy z demokratycznym światem używa się utartych słów – „nasi partnerzy”, „nasi amerykańscy przyjaciele”, które ogólnie odpowiadają wspólnym zadaniom i celom: zatrzymać agresora i uwolnić ukraińskie ziemie od rosyjskiego okupanta. Zaszczytna i sprawiedliwa misja cywilizowanych krajów, nawet ONZ do niedawna wspierała ją, potępiając agresywną wojnę Rosji. Światowa nauka politologiczna wyraziła dziesiątki analitycznych wniosków dotyczących agresora i ofiary, ale teatr absurdu nie opuszcza występów na arenie międzynarodowej. Zakończyły się wybory w USA. 20 stycznia 2025 r. do Gabinetu Owalnego Białego Domu wszedł Donald Trump. Jego drugie przyjście okazało się obiecujące, burzliwe i brzemienne w skutki dla Ukraińców. Systemowo i dozowanie skłaniają nas do kapitulacji, oskarżają czasami Ukrainę o rozpętanie wojny, a na polu bitwy i pod ruinami własnych domów giną setki Ukraińców. Faktyczne wstrzymanie pomocy wojskowej i finansowej, operacyjnej wymiany danych wywiadu satelitarnego wywołały zdziwienie na świecie. My, bez wątpienia, nie jesteśmy sojusznikami, ponieważ nie zawarliśmy sojuszu wojskowo-politycznego z USA, zatem nas nie zdradzono, a przestano uważać za partnerów, przejmując się własnymi interesami gospodarczymi. Ameryka, zdaje się, zdradziła samą siebie, „wystawiła” w oczach całego demokratycznego świata, wywołała bardzo negatywne emocje wśród znanych aktorów, polityków, działaczy społecznych USA i Europy. Głowa Białego Domu wyrzuca nam, że Ukraina nie ma „atutów”. W 1994 r. w Budapeszcie, kiedy USA, Rosja, Francja, Wielka Brytania i Chiny usiadły z Ukrainą „grać” w pokera, na stół położono jej potężny potencjał jądrowy: 4155 głowic, 100 samolotów bombowych, 176 kompleksów rakietowo-startowych (kilka z których znajdowało się obok mojego rodzinnego Owrucza – w osadzie Usowo). Oddaliśmy broń jądrową w zamian za gwarancje naszej integralności terytorialnej i suwerenności. Memorandum nie przewidywało żadnych gwarancji, ale była to konsensualna umowa, której przestrzegają gorliwi gracze w karty. Szanują oni honor i godność gracza, ponieważ niespłacony dług karciany zawsze uważano za haniebne szulerstwo i przestępstwo. W Budapeszcie nikt nie obiecywał nam gwarancji: bezczelnie ograbili, zrobili w konia asem atutowym. Prezydent USA Clinton przyznał się do swojego błędu, nawet przeprosił, gdyż zmusił Ukrainę do oddania broni jądrowej. Murzyn zrobił swoje, a teraz żądają przeprosin od nas za brak znaczonych kart. Z Ukrainą handlują nie „metalami ziem rzadkich”, a jej suwerennością, naszym życiem, wystawiają astronomiczne długi za pomoc. Dlaczego na szalę nie kładą wartości pozbawionej w Budapeszcie w 1994 r. broni jądrowej i jej nośników? Francja i Wielka Brytania, odkupując tamtą haniebną farsę, udzielają Ukrainie pomocy, USA demonstrują amerykańskie huśtawki: kochamy – nie kochamy, współczujemy – karzemy, wstrzymujemy – nie rozwijamy. Czyż nie są dozownikami ukraińskiej krwi, którą przepełnione są okopy, pasy leśne, pola? W 1991 r. Ukraina uzyskała niepodległość, która przypadła w spadku po upadku ZSRR. Rozczuleni ukraińscy politycy, którzy nie stali się mężami stanu, szybko „roztrwonili” potężny potencjał wojskowy, a społeczeństwo pogrążyło się w kolejnej szarawarowszczyźnie: szukało historycznych źródeł potęgi w przeszłości, nie dbając o budowę własnej potęgi wojskowej. Po co nam armia: Europa nigdy nie napadnie na Ukrainę, a Rosja – nasz starszy brat. Nie odważyli się wtedy przeciąć pępowiny narodzonemu niemowlęciu, które błądziło po omacku, szukało przewodnika. Zaczęli prosić się do NATO, nawet zapisali swój zamiar w Konstytucji. Dziwne, że właśnie posuwanie się NATO na wschód Rosja uważa za „przyczynę pierwotną” wojny przeciwko Ukrainie. W rzeczywistości agresor nie ukrywa ludobójczego zamiaru, wysuwając wszelkie warunki i zachcianki. Niedawno strona amerykańska oświadczyła, że między USA a Rosją toczy się wojna „proxy”. Mentalnie tak, gdyż Kreml nie ukrywał gróźb uderzenia jądrowego na Waszyngton. Dla Moskwy, biorąc pod uwagę potęgę wojskową Ameryki, podobne jej oświadczenia – to gwiezdne marzenia, a nie gwiezdne wojny. Znany amerykański historyk, politolog, sowietolog Robert Conquest (autor książek „Wielki Terror”, „Żniwa boleści”) opublikował w 1984 r. monografię „Co będzie, gdy Rosja napadnie na Amerykę”. Pokazał futurystyczny scenariusz działań, którego elementy odczuliśmy w lutym-marcu 2022 r. na Ukrainie. Wojna między „twardymi chłopcami”, czyli promowanie zasady „prawo siły”, a nie „siła prawa”, to dość niebezpieczna gra. Nieuchronnie przeniesie się ona na terytorium suwerennego państwa, osłabionego i wyczerpanego przez udawanego „brata”. Wydarzenia, które rozegrały się teraz na frontach dyplomatycznym i wojskowym, budzą niepokój. Europa jednoczy się wokół własnej inicjatywy obronnej „zdecydowanych”, a Ukraina znalazła się między światowymi liderami jako niepocieszona wdowa i żebraczka. Strasznie jest uświadamiać sobie realność proroctwa Dowżenki w decydującym roku ówczesnej i współczesnej wojny: „nie będzie u nas pokoju z zagranicznymi kupcami, nie będzie”. Miał na myśli nie konfrontację z nimi, jako że nie wierzył w wojnę między USA a ZSRR, a coś tajemnego i duchowego. Reżyser myślał o scenariuszu filmu „Żegnaj, Ameryko!”, a ona odpowiedziała nam pożegnaniem z NATO. Przez wiele lat mieliśmy nadzieję, że nas zaproszą, a teraz straciliśmy nadzieję, ponieważ tak oświadczył jego główny fundator i gwarant europejskiego bezpieczeństwa. Rozmów o członkostwie Ukrainy w NATO jest tak wiele, że nawet pojawia się wątpliwość co do jego potencjalnej zdolności do ochrony nietkniętej brukselskiej księżniczki. Ukraińcy wyglądają na sławnych kawalerów, prawdziwych wojowników i bohaterów, a nie chcą ich swatać, ale przyglądają się. Ukraina zbliżyła się do członkostwa w UE, zademonstrowała gotowość na Majdanie w 2013 r., płacąc wysoką cenę – ponad setkę ofiar wśród cywilów. Pozwolono nam na bezwizowe podróże. Dziękujemy! Udzielają nam wielkiej pomocy finansowej, prowadzą w świetlaną przyszłość. Dziękujemy! Ukraina już raz dała się nabrać na komunistyczną przyszłość, która zakończyła się represjami i Hołodomorem. Co czeka nas po kolejnej miesięcznej pauzie w wojnie, na którą zgodzili się 11 marca z USA. Latami prosimy się do Unii Europejskiej. Nasze dążenia i namowy przypominają słowa ukraińskiej pieśni: „Do domu prosiłam się, a on mnie wciąż nie puszczał…”. 2 marca 2025 r. 27 krajów Unii Europejskiej powiedziało nam „UE!”, czyli być Ukrainie w UE, ale przyzwyczailiśmy się do obietnic. Krwawe horyzonty wojny przesuwają się na Zachód. Przez trzy lata Ukraińcy przyzwyczaili się do błysków i wybuchów, do nocnych syren. Śmierć stała się codziennym zjawiskiem, straciła poczucie strachu i świętości. Dla zachodnich partnerów jest ona daleka i obca. Krew ludzka nie woda – przelewać nie godzi się, jak pisał klasyk ukraińskiej literatury radzieckiej Mychajło Stelmach. Jego ostrzeżenie odbieramy dosłownie. 26 lutego 2025 r. demograf E. Libanowa podała ogólną liczbę strat ludności na kontrolowanym terytorium Ukrainy w ciągu dziesięciu lat wojny – 10 mln osób (zabitych, zaginionych bez wieści, deportowanych, zorganizowanych uchodźców itp.). W XX wieku terytorium Ukrainy okazało się teatrem działań wojennych w dwóch wojnach światowych. Już cytowany Dowżenko, który rozmawiał z radzieckimi działaczami państwowymi, odnotował w dzienniku ogólną liczbę strat Ukraińców w latach II wojny światowej – 13 milionów osób, a jeszcze 1,5 mln deportowanych z obwodów zachodnich, oprócz powojennego głodu. Byli oni ofiarami spisku politycznego, samowoli dyktatorów, ludzkiej obojętności. Ani Hitler, ani Stalin, ani Putin, ani jakikolwiek inny tyran współczesności nie zdobywali władzy samodzielnie. Są oni wytworem kultury społeczno-mentalnej narodów, które wybierały ich, ubóstwiały, służyły wiarą i prawdą reżimom totalitarnym, kłaniały się własnym bożkom. Każdy wybiera swój los świadomie. Krew Ukraińców wraz z wiosennymi deszczami przesiąka żyzną ziemię, ale na zaminowanych polach i spalonych zagrodach wyrasta oset, piołun i kolce. Ilu nas poległo w wojnie z rosyjskimi okupantami? Podają różne liczby: 31 tysięcy według stanu na luty 2024 r., 43 tys. poległych i 370 tys. rannych na grudzień 2024 r. Zachodnie „dozowniki” naszej krwi podają od 60 do 100 tys. zabitych i około 400 tys. okaleczonych. Rzeczywiście, rzeki krwi, jeśli skierować każde jej 5 litrów w jedno koryto. A czy wszystkich policzyliśmy, żeby nie stało się tak jak z liczbą ofiar Hołodomoru: komuś liczba 10,5 mln zabitych przez Stalina chłopów wydała się niebotyczna. Spis ludności z 2021 r. wykazał ponad 28 tys. wsi na Ukrainie, zatem licząc 43 tys. poległych, będziemy mieli 1,5 na każdą wieś. A co z miastami – stolica, centra obwodowe i rejonowe, osiedla typu miejskiego. W mojej rodzinnej wsi Wielka Czernihówka w hromadzie owruckiej spoczywa czterech poległych obrońców (jeszcze dwóch

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zaginęli bez wieści), a ogółem w kilku wsiach hromady – 227 osób; we wsi Berezniaky w rejonie chorolskim (obecnie łubieńskim) – czworo (jeden bez wieści). Musimy szanować prochy poległych, aby zaświadczyć światu o straszliwej katastrofie XXI wieku, nie zamienić naszych bohaterów w statystykę martwych dusz. Na wiejskich cmentarzach można zobaczyć kilka żółto-niebieskich flag nad grobami bohaterów, a na kijowskich cmentarzach (Północnym, Południowym, Berkowcach) powiewa morze sztandarów, chowając się za horyzontem. Nie mamy moralnego prawa zapominać o rozstrzelanych ukraińskich synach, heroicznej postaci Ołeksandra Macijewskiego, który zginął 30 grudnia 2022 r. pod Sołedarem ze słowami „Sława Ukrainie!”. Symbol naszej niezłomności. Pokładajmy nadzieję w Siłach Zbrojnych Ukrainy, naszych bohaterach, w przejrzeniu zachodnich partnerów, którzy powinni postrzegać nas jako pełnoprawnych sojuszników, aby pokojowy „Titanic” ominął góry lodowe Grenlandii, pełnowodne brzegi Kanady i wreszcie uspokoił Rosję. Być może w Rosji pozostały jeszcze resztki inteligencji, która dotrze do uszu Rosjan z ostrzeżeniem ich historyka z XIX wieku Siergieja Sołowjowa: „Jeśli Rosja nie wypełni swojego moralnego obowiązku. Jeśli nie wyrzeknie się prawa siły i nie uwierzy w siłę prawa, jeśli nie zapragnie szczerze i mocno duchowej wolności oraz prawdy – nigdy nie osiągnie trwałego sukcesu w żadnych swoich sprawach – ani zewnętrznych, ani wewnętrznych”. Uczony nie był zwolennikiem Ukrainy, ponieważ całe swoje życie naukowe pisał historię państwa rosyjskiego, wysławiał carów, imperatorów. Kiedy nadejdzie jego „jeśli”? Wygląda na to, że nigdy, a być może „przed sądem Bożym, strasznym”. Rosyjski poeta Andriej Diemientjew (1928–2018), potępiając rosyjską inwazję na Krym i Donbas, kiedy przelała się pierwsza krew, wygłosił ciężki wyrok: „Zdejmijcie krzyże, Rosjanie. Nie są wam już potrzebne. I nie żegnajcie się więcej w świątyni”. Zapomnieli o przykazaniach Chrystusa: nie zabijaj, nie kradnij. Patriarcha Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej Cyryl święcił broń, którą zabijano Ukraińców, pokojowych mieszkańców miast i wsi, dzieci. Człowiek, który jest powołany do krzewienia przykazań chrześcijańskiego miłosierdzia, wszedł na drogę zbrodni. Wojna się skończy, a my musimy myśleć o mentalno-memorialnej transformacji naszego gniewu wobec wroga. Moraliści mówią, że wieczna nienawiść niszczy ludzką duszę, dlatego wiara Chrystusowa wzywa do okazania miłości bliźniemu. Musimy zbudować nie politykę pamięci, bo zgubimy ją w rozmaitych koncepcjach, a realne ostrzeżenia, swoją moralną konstytucję zachowania, aby uniemożliwić przenikanie ruskiego miru. On przyczaił się, obserwuje. Wiedzcie, jeśli partia polityczna nazwie się „za życie” – czekajcie kłopotów, a gdy tylko pojawi się „za jedzenie” – przygotujcie się na kolejny Hołodomor. Jeśli ukraińscy politycy zaczną nadmuchiwać gazowe baloniki z różną pseudopatriotyczną symboliką – wiedzcie: chcą was oszukać. Musimy być czujni. Mieliśmy już Partię Regionów, a teraz straciliśmy cały region Donbasu z Ługańszczyzną, z pełzającą agonią na południe. Każde zrujnowane domostwo przemawia do nas: „Nie podlega zapomnieniu!”. Świat stał się okrutny i jest w nim niemało „dozowników” ludzkiej krwi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

“…wszystko to po prostu zaj*biście…”

Halyna PAŁAMARCZUK To wers z wiersza tegorocznego laureata Nagrody Szewczenkowskiej, poety Izdryka. Bo ja, purytanka, nie pozwoliłabym sobie na obsceniczną leksykę publicznie. Zresztą niepublicznie też. Ale jeśli ten oraz niżej cytowane wersy z „wierzchołkowej” książki uświęcił Komitet ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, czyli puścił między ludzi, i to nie byle jakich ludzi, a do szkół, uniwersytetów i kolektywów pracowniczych, to wychodzi na to, że i leksykę już unormował? Żywot nasz zaiste nie jest nudny. Testamenty, zabytki materialne i duchowe, deklaracje, karty, prawa, zasady przetrwania, nie zabijaj, szanuj i tak dalej – wszystko wywraca się do góry nogami, a my w tym się kręcimy... Ile nagród artystycznych założono na Ukrainie – chyba nie sposób zliczyć. Bo i rzeczywiście – nie grzech założyć nagrodę imienia towarzysza czy współmyśliciela, krewnego czy kochanka, jeśli masz pieniądze lub wpływ na instytucje, które mają pieniądze. Ale jest, jak wiadomo, przypomnę dosłownie: „Narodowa Nagroda Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, często wspominana po prostu jako Nagroda Szewczenkowska – państwowe odznaczenie Ukrainy, najwyższe na Ukrainie wyróżnienie twórcze za znaczący wkład w rozwój kultury i sztuki. Narodowa Nagroda ustanowiona została dla nagradzania za najwybitniejsze dzieła literatury i sztuki, publicystyki i dziennikarstwa, które są wierzchołkowym duchowym dorobkiem narodu ukraińskiego, utwierdzają wysokie ideały humanistyczne, wzbogacają pamięć historyczną narodu, jego świadomość narodową i tożsamość, skierowane są na budowę państwa i demokratyzację ukraińskiego społeczeństwa”. Czytam bardzo dużo, ale wybiórczo, bo, jak wiadomo, nieogarnionego – nie ogarniesz. Pokolenie poetów, do których należy Izdryk, chyba było pierwszym, nie skrępowanym cenzurą i innymi wymogami wobec drukowanych „tekstów”. Zatem otwierało się we wszystkie strony. Ale nie w każdym mięczaku jest to, czego szuka czytelnik. Więc, dowiedziawszy się, że laureatem „najwyższego twórczego wyróżnienia” został Izdryk, moja ciekawość poetów pokolenia Izdryka rozgorzała na nowo i kupiłam na Yakaboo, trzeba sądzić, „wierzchołkowy duchowy dorobek Ukrainy”, książkę „Kolekcja”. Zgodnie z adnotacją – „to próba przedstawienia fenomenu Izdryka właściwie jako fenomenu sieciowego. Do zbioru weszły wiersze, które po opublikowaniu ich na FB otrzymały ponad 600 lajków. Czyli „Kolekcja” w pewnym stopniu (a raczej – w pełnym) uformowana jest preferencjami społeczności FB w jej Izdrykowej bańce”. Kupiłam i przeczytałam. Grudkowate, hipowato-chamskie pisanie. Ja też czasem piszę tak, żeby nie utknąć w melasie. Każdy pisze, jak mu leży na duszy. I na zdrowie. Ja nikogo nie nazwę ani grafomanem, ani nudziarzem. Ale nigdy nie pójdę ani w nauczycieli, ani w laureatów: dla mnie to nie do udźwignięcia odpowiedzialność. Więc chciałoby się usłyszeć, czym kierował się Komitet ds. Nagród Szewczenkowskich, wybierając spośród nominowanych książkę, która najbardziej odpowiada wymogom wobec niej. Kilka cytatów z książki „Kolekcja”, która jest wierzchołkowym duchowym dorobkiem narodu ukraińskiego. Prawdziwie, jak modnie mówić, „I nie od razu łapiesz, że to już piz*iec”. A zatem – „Statki i sterowce niczym puch lecą w górę wszystko to po prostu formidable wszystko to po prostu zaj*biście”. Ukochana poety – albo nie miejscowa, albo uchodźczyni, ale twarda. „U ciebie tam scrolling diving i mining u ciebie tam kurczę zmartwienia ty przylatuj – wszystko będzie fajnie my przecież – zaj*bista para”. Noc taka księżycowa wyją nastolatki płaczą koty wariują psy. A za żarcie i za dragi za ciepło i za miłość będę ja fajnym chłopczykiem z uśmiechniętym p*skiem. A ty cała taka – na pozach i na nerwach a ja cały taki – w ogóle dresiarz wciskałem ci coś trułem bez przerwy a ty przepuszczałaś mimo uszu perły nie przepuściwszy ani kieliszka. Ja rozpuszczam się w tObie miła ja przepadam w tobie sucz*o ja rozpuszczam swoją siłę ja zdobywam twoją giętkość”. „Izdrykowa bańka”, oczywiście, lepiej zna swojego idola. Nie wątpię, że pisarzem jest godnym, daj mu Boże zdrowia, ale tak mieszać grzeszne z prawym, „Izdrykową bańkę” – z narodem na, bez przesady, granicy przetrwania, „uśmiechnięty p*sek” – z zakrwawioną kamizelką kuloodporną – to już... po prostu słów brakuje. Dokąd zmierzamy? na, może wykonywać pieśni ludowe przy akompaniamencie bandury, bardowskie – przy gitarze i solowe śpiewy przy orkiestrze lub fonogramie. Tym razem przy dźwiękach bandury zaśpiewała romans Szewczenki – Łysenki „Po co mi czarne brwi”, pieśń Szweżykaite – Neczyporuka „Moje lato”. A naszemu z niezapomnianym Leonidem Neczyporukiem utworowi „Jarosławna” poprzedzał w pięknym wykonaniu Switłany, która wyszła w strojnym ubiorze księżnej, wstęp z poezji Tarasa Szewczenki „Płacz Jarosławny”. I dalej – pieśń: „Księżna Jarosławna z oparów stuleci znów w złą godzinę na urwisku tym stoi. To kobieta Ukrainy, to Wiara i Miłość...”. A jeszcze na tym wieczorze dla mnie było niemało odkryć – przyjazne poznanie artystki i działaczki społecznej, przewodniczącej Towarzystwa Więzi z Ukraińcami poza Granicami Ukrainy „Ukraina – Świat” Ałły Kendzery; piękny i niespodziewany występ ludowej artystki Ukrainy, dyrektor generalnej Kijowskiego Akademickiego Zespołu Muzyki Ukraińskiej „Dniepr” Ołeny Kułyk z solowym śpiewem „Płyń, łabędzico”; umiejętności i niepowtarzalny urok autorki scenariusza wydarzenia i jego prowadzącej, starszej pracownicy naukowej Muzeum, piosenkarki, malarki, pisarki, kompozytorki, zasłużonej działaczki sztuki estradowej Ukrainy Olhy Uhniwenko. O triumfalnym finale – występie dawno lubianego przeze mnie chóru „Darnyczanka” na czele z Petrem Andrijczukiem – nie opowiedzieć krótko. To było po prostu arcydzielne! Chór i cała sala, na stojąco, pod dyrekcją maestro potężnie zaśpiewali „Ryczy i jęczy...”. Ze słowami wdzięczności do uczestników wieczoru i widzów zwróciła się zastępczyni dyrektora generalnego Muzeum Tamara Sydorenko i wręczyła podziękowania głównym bohaterom tego niezwykłego wydarzenia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

„Dniepr” – Rijeka i Taras Szewczenko

Aleksander BALABKO, dziennikarz, pisarz W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy zapewne jeszcze nie odbyło się takie wydarzenie, jakie miało miejsce w dniu pamięci Tarasa Szewczenki, 10 marca. Otóż w ramach wieczoru literacko-artystycznego przed publicznością stolicy zdawali sprawozdanie twórcy ukraińskiego towarzystwa, które od już 15 lat aktywnie działa za granicą. Chodzi o Ludową Artystkę Ukrainy Olhę Kamińską, znaną wielu miłośnikom kijowskiej operetki, oraz jej męża, muzyka Wiktora Kamińskiego, i kierowane przez nich kulturalno-oświatowe towarzystwo „Dniepr” – Rijeka, działające w nadmorskim chorwackim mieście. Przybywszy tu na początku lat 2000., fagocista Wiktor znakomicie wpisał się w orkiestrę znanego teatru operowego im. Iwana Zajca, a sopranistka Olha stała się prymadonną tej sceny, ulubienicą chorwackich słuchaczy. Czy jednak mogli zapomnieć o wezwaniu Szewczenki, które stało się nazwą tego wieczoru, zorganizowanego przez Muzeum i towarzystwo „Ukraina-świat” – „Swoją Ukrainę miłujcie”? Toteż wraz z jej współmyślnikami małżeństwo zaczęło skupiać nie tylko miejscowych Ukraińców i ich chorwackich przyjaciół, lecz także miłośników kultury ukraińskiej z całego kraju. Bo festiwale artystyczne, które „Dniepr” – Rijeka organizuje już osiem lat z rzędu, cieszą się rozgłosem zarówno w Chorwacji, jak i na Ukrainie. Co roku przyjeżdżają wokaliści i tancerze, by zaprezentować swoją twórczość przed wymagającym jury. U początków festiwali stał między innymi świętej pamięci ludowy artysta Marian Hadenko. A do Rijeki przywiodła mnie nasza niezapomniana Solomija Krušelnycka – powieść o jej życiu „Kimono dla Butterfly”. Usłyszawszy o niej, pani Olga nie tylko zapragnęła koniecznie mieć ten utwór o swojej rodaczce, lecz także zobaczyć autora w Rijece. Tak rozpoczęła się moja pierwsza podróż w 2023 roku: konkurs wokalistów pod znakiem Solomiji Krušelnyckiej, a zwycięzcy w różnych grupach wiekowych otrzymali po egzemplarzu powieści z dedykacją. W zeszłym roku wraz z Olą dodaliśmy do festiwalowej palety jeszcze poetycko-prozatorskie rewię „Frankowe gwiazdy” w mieście Lovran (tu w 1908 roku przyjeżdżał Iwan Jakowicz na leczenie). Przypadł mi zaszczyt przewodniczenia jury konkursu, na który przyjechali autorzy z Chorwacji, a także, oczywiście, z Ukrainy. Publicystka Halina Daciuk zdobyła pierwsze miejsce, a poetka z Perejasławia Wiktoria Szewel wraz z synem-poetą Iwankiem zdobyła grand prix. Oprócz tego miłośnicy piękna mogli uczestniczyć w wieczorze twórczym członkini jury, poetki i malarki z Kijowa Walentyny Dawydenko. O tym i o czymś jeszcze Olga i Wiktor opowiedzieli licznie zgromadzonym gościom i pokazali film dokumentalny o swoim dziecku. A cóż to za sprawozdanie bez śpiewu? Olga wykonała więc solo na słowa Szewczenki „Taka jej dola”, pieśń do matki „Leciała kukułka” (10 marca przyszła na świat, pamięci której poświęcono, matka primadonny) oraz romantyczną „Serenadę” chorwackiego kompozytora Josipa Hatzego. A mnie dodawał emocji występ wieloletniej twórczej przyjaciółki, ludowej artystki Ukrainy, „królowej ukraińskiego romansu” Switłany Myrwody. Ona jest artystką wielogran-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

O wojującej ignorancji w języku naukowym

Wołodymyr KOZYRSKI Mykoła TYMOCZKO Wasyl SZENDEROWSKI Współczesna encyklopedystyka jest uniwersalnym i wyjątkowo potężnym narzędziem sprzyjającym wzrostowi kultury i oświecenia społeczeństwa. Tym bardziej dotyczy to współczesnego społeczeństwa ukraińskiego, które, nie wyzwoliwszy się ostatecznie z kolonialnych kajdan Moskwy, doznaje silnych ataków hybrydowych ze strony wciąż żywych pozostałości imperialnych przerzutów w kulturze, nauce i oświacie. Trwa to mimo, zdawałoby się, całkowitego zrozumienia bezlitośnie szkodliwego wpływu nie tylko narracji rosyjskojęzycznych o charakterze politycznym, lecz także podstępnego narzucania prawdziwemu słowu ukraińskiemu (zwłaszcza w dziedzinie nazewnictwa naukowego i technicznego) obcej mu, zniekształconej semantyki (znaczenia), stosowania małpowanych, niezgrabnych kalk ze sztucznie wymyślonych złożonych przymiotników moskiewskich, na kształt potworów typu: pożaroniebezpieczny, ogniobezpieczny, wyrzutoniebezpieczność, używalny, wysokoogniotrwałość, tłumienie drgań, denaturujący, odwadniający, znakowany, bezskrzydlacz, ołowiacz, pyłołapacz, płomieniołapacz, osadczy, korkozamykający, przeciwpracujący, prostopojemnościowy, ptakosowchoz (!), pustkowatość, pustość, radiorowy, radionauszniki, grawerować, odznakować, sadzący, samocentrujący, w/po/przeosadkowy (-e/-ość), grubość wielochlenowa, szurający, poprawiaczka, rozbieraczka, rozważaczka, rozdzieraczka, rozwijaczka, rozcinaczka i tym podobne. Niestety, większość tych, którzy umieją czytać drukowane teksty, nie jest zdolna lub nie ma ochoty myśleć krytycznie. Przyjmując każdy napisany czy wypowiedziany znak za czystą prawdę, nieświadomie wpadają w pułapkę doświadczonych, długo i dobrze przygotowanych oraz wyłącznie do tego wyszkolonych ludożerców, kłamców i zaciemniaczy – zwyczajowo i od dawna hojnie opłacanego, rozgałęzionego na wszystkie kierunki, układu wpływu zapewniającego istnienie i rozwój społeczeństwa, narzucania destrukcyjnych myśli i niszczenia wolnej działalności ludzkiego ducha. Oczywiście, to zło musi zostać zniszczone. Jedynym skutecznym środkiem do tego celu jest prawdziwa i przekonująca wiedza, przystępnie przekazana każdej świadomej, chętnej osobie. Taką wiedzę zawierają wydawnictwa encyklopedyczne (wszechstronne), które muszą nieustannie się rozwijać, zarówno pod względem zawartości przedmiotowej, jak i ze względu na głębię oraz przystępność jej przedstawienia. Prawdziwy język ukraiński, zwłaszcza sfera terminologii naukowej i technicznej, staje w tych warunkach bezpośrednim czynnikiem bezpieczeństwa narodowego, gdyż musi przezwyciężyć ucisk sztucznie narzuconych terminów specjalistycznych, które powstały pod pozorem potrzeby unifikacji i internacjonalizacji w dziedzinie dyscyplin naukowych i technicznych. To samo dotyczy także kierunków humanistycznych działalności naukowo-praktycznej: nauk ekonomicznych, socjologicznych itd. Wyzwania i zagrożenia dla narodowej tożsamości w dziedzinie kultury w ogóle, działalności naukowo-technicznej w szczególności, a ponadto w zakresie encyklopedystyki, która bezlitośnie bierze na siebie ciężar edukacji, oświecenia, przekazywania doskonałego poziomu prawdziwej współczesnej wiedzy zdobytej przez ludzkość oraz wszechstronnego wychowania wszystkich warstw ludności ukraińskiej, nie są jakimiś wymyślonymi ogólnikami czy podburzającymi wezwaniami do bezpodstawnych i pozbawionych treści dyskusji. Jeśli przyjrzeć się nieco dokładniej i uważniej przebiegowi zwykłych, codziennych wydarzeń w naszym współczesnym świecie własnymi, niezmoskwiconymi oczami, stanie się całkowicie jasne, że to nie tylko wyzwania i zagrożenia, lecz potężna zaraza, która wszechstronnie i dość konsekwentnie niszczy organizm narodowy i państwowy. I nie chodzi tu o jakiś chutorowy egoizm, izolacjonizm czy autarkię. To nie jest pragnienie wywyższenia się nad kimkolwiek poprzez błędnie pokręcone zakamarki szarej substancji. Mowa o oczywistej i koniecznej potrzebie, by nie dopuścić, aby zło zniszczyło naród dawny, którego wkład w światowy skarbiec kultury jest nieoceniony i powszechnie uznany. Posługiwanie się obcymi słowotwórstwami czy wykrętami niszczy prawdziwy, majestatyczny język ojczysty i w ten sposób zubaża świat. A skoro nie ma zewnętrznej logicznej i rozsądnej reakcji, to obce zbrodnie nie pomniejszają naszych grzechów. Niestety, wyżej przedstawione tezy codziennie ilustrują audycje radiowe i telewizyjne. A przecież niegdyś na antenie pracowali najbardziej fachowi redaktorzy językowi. Mamy do czynienia z wyrafinowanym werbocydem: niszczeniem rodzimego słownictwa i nadawaniem rodzimym słowom i wyrażeniom niewłaściwych znaczeń. Zbrodnia przeciwko semantyce i etymologii. Istnieje rodzime ukraińskie słowo, lecz nie jest ono synonimem „aby”, bo od dawna używa się go w kontekście „byle tylko czegoś nie stało się”. Kiedy na cały kraj rozbrzmiewają wyjaśnienia nieudolnych filologów, że po twardych spółgłoskach należy pisać „ймовірність”, a po szumiących „імовірність”, i to ze względów brzmieniowych, to już nie wiadomo, jakiego terminu użyć, by określić ich fachowość. Mimochodem zauważmy, że „імовірність” to „łatwowierność” i nie jest nazwą wielkości matematycznej. Bardzo brutalna, bardzo rozpowszechniona jest zamiana „з” na „із”, „ще” na „іще”, które wpycha się już wszędzie, niezależnie od jakiejkolwiek eufonii. Komuś bardzo zależy, by mówić „перемовини” zamiast „перемов”. Czy one są skuteczniejsze, czy bardziej wynikowe, a może lepsze dla ukraińskiej wymowy? Niemal powszechna zamiana „а” na „у” w dopełniaczu to talentowany wynalazek ignorantów! Mistrzowie artystycznej odmiany rzeczowników jeszcze nie dotarli do Kijowa, ale do Krakowa, Londynu i Lwowa już dotarli. Słychać, że końcówka „-а” jest oczywiście klasowym wrogiem dopełniacza. A zatem, jak wrogą klasę, należy ją zniszczyć. Prawie kanonicznie przyjęło się użycie „зголоситися” w znaczeniu moskiewskiego „согласиться” zamiast rodzimego „звернутися”. Rozpowszechnił się wykręt „двух тисяч двадцять четвертий рік” zamiast „дві тисячі двадцять четвертий”. Ponadto wyjątkowo używa się „попри” w znaczeniu „wbrew” lub „mimo”, choć sama budowa z „по” i „при” wskazuje, że chodzi o „повз”, „поза”, „разом з”. Spójniki „а”, „і”, „й” są równoważne znaczeniowo i można je stosować zupełnie według upodobania autora, z uwzględnieniem brzmienia zdania. Jednak „та” znaczeniowo stoi nieco osobno, gdyż przy wyliczaniu zbioru przedmiotów, czynności czy zjawisk zwykle pojawia się na końcu, łącząc oczywiście najmniej ważny składnik. „Смакувати” może się tylko czymś komuś. Nikt nie może czegoś czy czymś smakować. „Малеча” to słowo oznaczające pojęcie zbiorowe, czyli może być użyte najwyżej do dwojga dzieci, a nie do jednego dziecka. Duńczyk od wieków nazywa się „данець”. Mieszkaniec Połtawy na Ukrainie nazywa się „полтавець”, a mieszkaniec Umania – „уманець”. Przykładów czy rozważań nie wolno podawać, lecz należy je przytaczać. „Означення” pod żadnym pozorem nie jest „визначенням”, ponieważ pierwsze jest opisem istotnych właściwości przedmiotu, po którym się go rozpoznaje lub identyfikuje, a drugie jest zbiorem czynności, które mają potwierdzić lub obalić zgodność przynależnych właściwości z określonym przedmiotem. Jednak tę zamianę wprowadzono nawet w preambułach ustaw uchwalanych przez Radę Najwyższą. „Густина” jest cechą fizyczną, która równa się ilości substancji w jednostce objętości, a „щільність” jest cechą przestrzenną, wskazującą na odległość między składnikami substancji. „Вбирання” to zjawisko fizyczne przenikania jednej substancji w drugą, a nie antropologizm „поглинання”, przypisywany przez ludożerczą wyobraźnię. „Прибуток” to różnica między początkowym a końcowym (dla określonego odcinka czasu) stanem finansowym obowiązującej osoby fizycznej lub prawnej w wyniku produkcji towarów czy usług, a „дохід”, poza tym, że jest to po prostu obce słowo, jeszcze ukrywa, czy w sposób zgodny z prawem to coś wpłynęło. Utrata przytomności i pozostawanie bez świadomości to zjawisko światopoglądowe, a nie medyczno-urazowe, jak przedstawiają je codziennie ignoranci. Jakieś przykre zdarzenie może spowodować, że człowiek (lub zwierzę) straci przytomność, stanie się nieprzytomny. Jednak świadomość nie ma tu nic do rzeczy. „Довір’я” i „насилля” całkowicie wyparły z piśmiennego i mówionego słowa „довіру” i „насильство”. Nikt już nie pamięta, że kogoś można pozbawiać i pozbawić czegoś, ale pozbawiać się i pozbawić się (jeszcze często od) czegoś jest bezsensem. Do tego służy „позбуватися” i „позбутися” czegoś (oczywiście bez „від”). Poinformować i podziękować można i czasem warto komuś, a nie kogoś. „Біжуча строка” całkowicie wyparła „біжучий рядок”. Niezrozumienie prawdziwego rodzaju rzeczowników poza wyobraźnią: „Біль” to on, a nie ona. „Рись” to on, a nie ona. „Собака” to on, a nie ona. A ponadto „риж” to on, a nie „рис”. Bardzo rozpowszechnione są błędy języka potocznego, które wypełniają tak drukowane wydawnictwa, jak i środki masowego przekazu w eterze. Panuje związek wyrazowy „більше того”, choć prawdziwym ukraińskim odpowiednikiem jest „мало того”. Ignorantowi może się to wydawać nieważną drobnostką. W istocie jest to zasadnicza różnica w postrzeganiu świata, w sposobie myślenia. I zapewne nie przystoi starać się wyrzekać własnego na rzecz obcych wykrętów. Słowa „важкий”, „-а”, „-е”, „-і”, „-о” zaczęto konsekwentnie stosować wtedy, gdy wcale nie chodzi o jakikolwiek ciężar. W takim razie w języku ukraińskim stosuje się słowa „тяжкий”, „-а”, „-е”, „-і”, „-о”. Moskiewska kalka „отборные” zajęła miejsce ukraińskiego „добірні”. Każdemu ciekawemu nie jest teraz wiadomo, że to wcale nie dlatego, że, lecz po prostu „після”. Nadal panuje skopiowana kiedyś w Moskwie „глава (держави)”, choć istnieją prawdziwe ukraińskie „голова”, „керівник”, „провідник”, „провідця”. Słowo „гнида” jest po prostu obce, odpowiada mu rodzime ukraińskie „нужа”. „Жасмин” po ukraińsku oddaje się jako „ясмин”. Skrócona forma „зарплата” w rzeczywistości powinna być podawana jako „зарплатня”. Używane na każdym kroku „знаходитися на ділі” oznacza po prostu „być”, „przebywać”. To dotyczy także „іменно”, bo oznacza „а саме”. Do moskiewskiego „кишечника” wymyślono jakby własny „кишківник”, choć poprawnie jest „кишковик”. Nadal ktoś uważa, że „клянутися” czy „клястися” brzmi bardziej wytwornie niż zwykłe rodzime „присягати”. Nie dociera do wielu, że forma porównawcza „кращий” jest pochodną przymiotników „гарний”, „красний”, „красивий” i nie może zastępować „ліпший”, która jest formą porównawczą od „добрий”, „якісний”. I choć różnicę semantyczną między „котрий” a „який” przeżuwa się już nie jedną dekadę, sztuczny dobór redaktorów wyraźnie preferuje pierwszą formę, choć semantyka niemal w 99% przypadków przemawiałaby za drugą. Rodzime ukraińskie „необхідний” (przeszkoda, której nie da się ominąć) używa się wyjątkowo (nawet w pracach matematycznych) w znaczeniu moskiewskim, podczas gdy jego ukraiński odpowiednik jest koniecznie potrzebny: „(до)конечний”. Często razi w oczy „нехватка”, choć tuż obok natkniesz się na „брак”. Wciąż nie potrafią usunąć z obiegu „оскільки” i „остільки”. A przecież oni wciąż czekają, choć niezbyt obojętnie. Rosyjskojęzyczne „островок” i „хуторок” wypchnęły z języka „острівець” i „хутірець”. Choć samo zjawisko „ВПО” wywołali chciwi najeźdźcy, nie trzeba koniecznie używać narzuconego przez nich „переселенці”, mając własne „пересельці”. Tysiącletnia praktyka ukraińskiego słowotwórstwa zazwyczaj nazywa fachowca rzeczownikiem pochodzącym od nazwy zawodu, to znaczy nie „пожежний”, lecz „пожежник”, nie „поліцейський” (może być automobil, zachód, pies), lecz „поліцай”, „поліціянт”. Nie może nie drażnić niemal ciągła zamiana „усмішки” na „посмішку”, choć semantyka jest praktycznie przeciwna, co widać chociażby po związkach „посміхатися з кого” i „усміхатися до кого чи кому”. Moskiewskie „посягання” całkowicie zastępuje nasze „зазіхання”, „замах”, „замір”. Wreszcie już do znudzenia powtarza się w życiu, że w oryginale ma sens „на волі” (moskiewska gwara złodziejska). Sądzimy, że nie zabraknie nie tylko mistrzom pięknego piśmiennictwa, lecz także przeciętnym autorom ukraińskojęzycznym rodzimego ukraińskiego słownictwa, aby wyczerpująco i przystępnie przekazać czytelnikowi czy słuchaczowi naprawdę potrzebne rozważania, nie uciekając się do bezpodstawnych zapożyczeń z ignoranckich zasobów. Przykre i smutne, ale musimy przyznać, że ciągłe zmoskwicenie leksyki naukowo-technicznej, wraz z tworzeniem ohydnych, niezgrabnych i trudnych do wymówienia złożonych potworów, nadal trwa, co więcej, zalewa nawet poważne wydania akademickie. Poniżej przedstawiamy kilka ilustracji. Dalej wykład zawiera błędne użycie wyrazu i poprawny odpowiednik, wyróżniony tłustym drukiem. Arkowo-belkowy – łuko-, łuko-, dwuwymiarowo-trzaskowy; aspid – gad; wielowid – wielowymiarowy; wielomian – wielomian; wielościan – wielościan (dlaczego więc „множина”, a nie „багатина” czy „багатство”, „множити”, a nie „багатити”, „множник”, a nie „багатник” czy „багач”?); bagor – oścień, hak, ości; bakan – bakatyna, pływak; bashmak – podkładka, poślizgacz, trzewik; bezzderzeniowy – bezkolizyjny; bezszarnirowy – bezstawowy; bezpustkowy – bezdupliny i bezpróżniowy; odgromnik – piorunniczka; blok – baranek, wał, wertiło, wororo, koliszcze, kręgiel, blokowość i blokowy – blokowość i blokowy; bojok – klupa; bałwan – wylewanieć, nadibok, oćpok; bolt – prowadnica; becz i baryłka – kuchwa i półbeczka; bryjący – (po)przyziemny; bronz – spiż; zbroja – panzer; bugiel – rychwa; bui – bajdik; buksa – wisianica; buksir – galiwnik, galun, ciągacz; buksirować – galować; bulinek – brukniak; bumazeja – barchan; bunkier – kosz; bur – świder; świdrowa – świdrowa; korałek – namiastka; bufer – odpruż­nik; głaz – kruglak i nametyn; wanta i stropy – otosa; wantowy szczebel – birfa, otosina, otosny szczebel; wata – bawna; linia wodna – wodokres; prowadzące – powodne, pogonowe, pociągowe; prowadzący – powodny, pogonowy, pociągowy; zawór – wentyl i klapa; wybuchający – wybuchowy i wybuchujący; wygrawerowany – wygrawiowany; wymoina – wymiwina; powstający – zarodkowany; wypromieniowany – wypromieniony; wyrodzenie – przewód; wniosek – wyśledzenie i następstwo; wylot – wylip i wyrzut; wieża – figura; odłączenie – rozłączenie i rozdzielenie; odlany – wylany; odizolowany – usamotniony, pojedynczy, osobny i oddzielny; odcinek – przegroda; odstój – przestój; wybijanie monet – kruszenie. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„Ukraińskim elementom nie dają swobodnie żyć” Polityka Todosia Osmaczki wobec ukraińskiej kultury narodowej

Walentyna KOWALENKO Postawa poety-nacjonalisty (a jeszcze, według radzieckich standardów, – „ideologicznie przekonanego szowinisty”) w wymiarze represyjnych czasów poraża śmiałością i aktualnością wskazanych przez niego ukraińskich problemów. Jest to wyraźnie widoczne w materiałach dwóch spraw karnych dotyczących Teodozjusza Osmaczki (z 1933 i 1934 roku), które przechowywane są w Państwowym Archiwum Obwodu Chmielnickiego i które odnalazł oraz opublikował znany pisarz i literaturoznawca Wasyl Horbatiuk (Horbatiuk W. „Ofiaruję wszystkim moim życiem” (dwie sprawy karne Todosia Osmaczki). – Dzwin, nr 1. – 2010. – s. 97–106.). Protokół przesłuchania kierowniczki szkoły w Draganówce Stefanidy Sawiwnej Moroz (tam przez pewien czas pracował poeta) wymownie świadczy o radykalnej proukraińskiej postawie Osmaczki: „...Osmaczka należał do ukraińskich pisarzy i za ideologiczną nieprawomyślność wszystkie utwory zostały skrytykowane, a on sam wykluczony ze składu pisarzy. Pracując rok szkolny w szkole, nie mógł dać uczniom tego, czego wymaga współczesna szkoła. Podczas swojej pracy jako literat powoływał się zawsze na pisarzy, takich jak: Szewczenko, Franko, Wynnyczenko, pisarzy literatury zachodniej, a współczesnej literatury nie uznaje, uważając ją za nieartystyczną, ani gazet, ani czasopism obecnych nie czyta, nawet nie prenumeruje. Całkowicie odstał od współczesnego życia, nie jest w kursie spraw budownictwa socjalistycznego. W kampaniach politycznych, które są prowadzone na wsi, nigdy nie brał udziału”. W rozmowie, według zeznań S. Moroz, zawsze skarżył się na uciski swobodnej działalności literackiej i cały czas marzył o wyjeździe za granicę, pokładając wielkie nadzieje na swoją działalność literacką tam...”. Dalej czytamy: „...Moja opinia o Osmaczce jest taka, że on jest kierunku SWU, co przemyka zawsze w rozmowie z nim, i nienawidzi języka rosyjskiego... Były momenty, kiedy oświadczał, że: „Nie ma nastroju zajmować się – pójdę za jesiennymi chmurami”. Bo, jakoby, „Ja chcę tam być, gdzie jest wolna kultura obywatelska, gdzie jest możliwość rozwijać ją”. Z zapisu protokołu przesłuchania z 15 lutego 1933 roku dowiadujemy się, że Todos Osmaczka w 1931 roku jeździł do Moskwy, aby uzyskać pozwolenie rządu na wyjazd za granicę, gdzie pragnął nabrać doświadczenia co do dróg rozwoju ukraińskiej kultury narodowej, która na Ukrainie jeszcze nie ma niezbędnych warunków dla jej rozwoju. I tutaj śmiało wyjaśnia przyczynę – „błędne” wytyczne partii bolszewików. Osmaczka przekonuje, że „narodowa w formie i socjalna w treści”, ukraińska kultura „nie (ma) być zależną od centralnej kultury, którą w ZSRR jest kultura rosyjska...”. Poeta jest pewien, że samodzielność ukraińskiej kultury skłoniłaby do „znacznie większych temp rozwoju”. Najwyraźniej, na zarzuty śledczych dotyczące jego pobytu w Zachodniej Ukrainie, Todos Stepanowycz wyjaśnia, że „Galicja, Zachodnia Ukraina, jest z naszą Ukrainą jedną całością, i ja, jako syn ukraińskiego ludu pracującego, uważałem za całkowicie możliwy swój pobyt w jakimkolwiek miejscu Ukrainy...”. Zatem nie popełnił żadnego „przestępstwa państwowego”. A swoje pragnienie wyjazdu za granicę wyjaśnia możliwością „swobodnego wykazywania się w ukraińskiej działalności literackiej”, zaznaczając przy tym, że zachodni świat interesuje go tylko dlatego, że „tam jest cywilizacja i kulturowe wiekowe tradycje”. Jeśli chodzi o język ukraiński, to w zapisie śledczego Todos Osmaczka nie zaprzecza, że zawsze prowadził i prowadzi walkę o to, aby język ukraiński zajmował w procesie szkolnym „pierwsze miejsce, a nie drugorzędne, ponieważ język ojczysty jest dla człowieka faktycznie najsilniejszą bronią dla walki o narodowe wyzwolenie kulturowe”. W szczególności przyuczał dzieci w szkołach pracy „zwracać główną uwagę na poprawność języka ukraińskiego, na piękne książki, których, nawiasem mówiąc, jest bardzo mało...”. Swoje poglądy na ówczesne położenie Ukrainy Osmaczka otwarcie wyraża w eseju, gdzie, najwyraźniej, swoimi szczerymi myślami próbuje przybliżyć świadomość „gepewu” do zrozumienia go jako artysty, który „poświęca i ofiarowuje” swoje życie i spokój w imię wolnej pracy literackiej. Jako epigraf do swojego utworu bierze poetyckie wersy Ołeksandra Olesia: Nie bierzcie z zielonej łąki wierzby ani na żółte piaski, ani na skały, bo zwiędnie ona od żalu i troski po zielonej łące na pustyni... Poeta spogląda na otaczający świat swoim „duchowym wzrokiem”, i każdą jego zmianę (wiosenną czy jesienną) równolegle porównuje z Ukrainą. Podkreślę, że te analogie nie wszędzie naturalnie i nie wszędzie zręcznie (miejscami, nawet sztucznie) wmontowane są przez autora w to „tkanie”. Możliwe, że jest to związane z tym, że Osmaczka podczas pisemnego wyjaśnienia na przesłuchaniu dwukrotnie narzeka na silne bóle głowy. Jednak jego „prześwity” świadomości dotyczące spraw ukraińskich wyraźnie i niezachwianie trwają między surrealistycznymi wersami: on oręduje za niezależną ukraińską armią (dla godnego życia) i za niezależną gospodarką – aby „miejscowe siły twórcze miały możliwość rozwijać się na pełną szerokość”. A w sprawie nr 1848 pod sygnaturą „Ściśle tajne. Seria „K”, rozpoczętej 13 kwietnia 1934 roku, śledczy uzupełnił materiały przesłuchania informacją, że Osmaczka kategorycznie oświadcza, iż „...na Ukrainie żyć i pracować nie może, ponieważ Ukraińskim elementom nie dają swobodnie żyć, i najlepsi „poeci Ukraińscy” przez to, że im nie dają żyć i swobodnie rozwijać kulturę narodową, kończą życie samobójstwem, jak np.: Chwylowyj, Majakowski i inni...”. „...mnie ze współczesnego życia los wyrzucił, bo ja nie zgadzam się z niektórymi punktami jego, to w literaturze: ja przecież siebie nie wyobrażam inaczej, – chociaż i ciężko mi teraz to wyjaśnić, bo czuję się chory, tylko jako poetę”, – napisze w swoim wyjaśnieniu śledczemu 13 kwietnia 1934 roku Todos Osmaczka. Następnego dnia aresztowanego poetę dyżurny oddziału specjalnego zdąży złapać za płaszcz, gdy ten zamierzy się wypaść z trzeciego piętra... Czy naprawdę poeta był gotowy popełnić samobójstwo, czy to była manipulacja – nieważne. Ważne jest to, że Osmaczka uświadamiał sobie nieuchronność tragedii, związanej z wyniszczeniem Ukraińców. Tak jak uświadamiał sobie to, że wielkością swojego talentu on jednak był zdolny przeciwstawić się terrorystycznemu deptaniu Ukrainy obcą („od północnych lodów, od głębokich, włochatych, dalekich śniegów”) totalitarną „rydwanem” („Rydwan”). Przeciwstawić się wielką planetarną żywiołowością owych pierwocin słowa, które, stając się mitem, stale w trudne dla ratowania Ukrainy czasy poruszają nasze naturalne sumienie – być.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Miłość do kaligrafii. Wasyl Czebanyk odszedł w 92. roku życia, zrealizowawszy wiele zamierzeń

W młodszej szkole najbardziej kochałam kaligrafię, twarde ołówki, specjalne zeszyty, w międzyliniach których najpierw wypisywałam składowe liter, a potem, powoli pojmując subtelności władania piórkiem, same litery. Odległość między myślą (jak to się robi?) a palcami, które wykonują ruch, ułożyła się naturalnie, nawet intuicyjnie: oto cienka linia, tu naciskamy, a tu już rodzi się piękno, jego szczególny znak, litera, która niesie w sobie znaczenia, a w połączeniu z setkami sylab – całe światy słów... Język. Pismo małego człowieka... Uważam siebie i całe pokolenia za szczęśliwców, którym szkolna kaligrafia, stalowe pióro i kałamarz hojnie i na zawsze ustąpiły miejsca długopisom kulkowym i żelowym, flamastrom, klawiaturom, „gadżetom-widżetom”, którymi dziś z zapałem biegle władają moje wnuki. Inna era, inne światy. Czasem pytam sama siebie: w jaki sposób współczesne dzieci zdobywają to boskie poczucie tworzenia litery, słowa, pisma, języka? ...O Wasylu Jakowyczu Czebanyku w gazecie „Słowo Proświty” pisaliśmy dość często. Szczególnie dobrze wychodziło to Ołeksandrowi Skrynnykowi, Uljanie Hlibczuk, innym autorom, którzy nigdy się nie powtarzali: Wasyl Jakowycz – geniusz. Dlatego wszystko, co wiedział o tajemnicach kaligrafii, grafice pisma, druku, tworzeniu alfabetów, narodowej poligrafii, zachwycało widzów, rozmówców, słuchaczy. Wielokrotnie się o tym przekonywałam, zapraszając profesora Czebanyka na bezpośrednie audycje radiowe. Dziesiątki telefonów, niespodziewane pytania, ciekawskie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Czas bohaterów

7 marca w Muzeum Książki Ukraińskiej Odeskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej im. M. S. Hruszewskiego odbyła się prezentacja wydawnictwa artystycznego „Czas bohaterów”, które zapoznaje nas z niewielką częścią życia prawdziwie wielkich ludzi. Na stronach przedstawiono portrety odważnych Bohaterek i Bohaterów, którzy mieli plany na przyszłość, marzenia, dopóki Rosja nie zdecydowała się napaść na nas z wojną. Jeszcze wczoraj ktoś z nich był psychologiem, barberem, marynarzem, trenerką jogi, nauczycielem historii, piosenkarzem. Dziś stali się tymi, którzy ratują, walczą i przybliżają zwycięstwo. Katalog odeskiej artystki, członkini Narodowego Związku Artystów Ukrainy, wolontariuszki Olhy Pohribnej zachowuje ich wizerunki jako świadectwo niezłomności narodu ukraińskiego dla przyszłych pokoleń. Wydawnictwo zawiera 25 portretów, pięć pejzaży i jeden autoportret. Artystka wyjaśniła, że początkowo planowała umieścić prace w porządku chronologicznym, jednak ostatecznie wybrała zasadę emocjonalną. Tak więc jednym z najnowszych obrazów jest „Ballada o malwach” (2024), ale to właśnie od niego zaczyna się zapoznanie z serią. Pani Olha opowiedziała obecnym: „Zainspirowała mnie piosenka Iwasiuka, którą wszyscy znali, oprócz mnie. Są nowe wykonania tej piosenki, ale bardzo spodobało mi się, jak śpiewa ją Anna Mniszek. Harmonizuje ona z moimi uczuciami, z moim stosunkiem do muzyki i do życia... Jest tam taka fabuła, że matka czeka na syna, ale go już nie będzie. I z jego serca wyrosły malwy. To mój hołd dla tych, którzy już nie wrócą. Ale katalog nie jest o tym. Katalog jest o tych, którzy teraz walczą, którzy się leczą, ponieważ nie wszyscy teraz są zdrowi, ale wszyscy żyją”. Wydarzenie połączyło miłośników sztuki, dziennikarzy i bohaterów portretów: brytyjskiego wolontariusza Stevena Hodsona, żołnierkę Ołenę o pseudonimie „Kosula”. Zorganizowano również spotkanie online z piosenkarką i poetką Ołesią Czajką oraz weteranem 28. Oddzielnej Brygady Zmechanizowanej Iwanem o pseudonimie „Bernir”. Przez godzinę Olha Pohribna opowiadała o każdym obrazie, o ludziach, których uwieczniła, akcentując ważne szczegóły i zawarty symbolizm, który kryje się w tle. Wyjaśniała, jak każdy element kompozycji odzwierciedla świat wewnętrzny jej bohaterów, a także podzieliła się historią o szczególnej więzi między modelem a artystą. Stworzenie obrazu „Nina. Portret siostry” (2022 r.) stało się dla niej niełatwym procesem. Początkowo praca szła łatwo, ale później artystka kilkakrotnie musiała ją odłożyć. Okazało się, że właśnie w tym czasie Nina czuła się źle po wizycie w wyzwolonym Iziumie w obwodzie charkowskim, gdzie brała udział w ekshumacji ciał poległych. Olha mówi: „Zrozumiałam, że to prawda, że to nie mit, kiedy czujesz człowieka, którego malujesz, i staje się on częścią ciebie. I oto Nina jest dla mnie bliską osobą... jest dla mnie po prostu siostrą. Choć nie z krwi, to z serca”. Podczas prezentacji Olha Pohribna podarowała jeden z katalogów Romanowi Krakalii – zasłużonemu dziennikarzowi Ukrainy, autorowi przedmowy do książki, a kolejny przekazała do Muzeum Książki Ukraińskiej. Katalog „Czas bohaterów” jest dostępny do obejrzenia w Muzeum Książki Ukraińskiej pod adresem: ul. Troicka 49/51 (dzień wolny – niedziela). Anastasija TITARCZUK, m. Odessa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Pieśniarski ogród Ojczyzny

Historia wielowymiarowej twórczości artystki, 18 utworów muzycznych w jej wykonaniu, wśród których arie operowe, pieśni ludowe, pieśni do słów Tarasa Szewczenki, wspaniała oprawa wideo, opowieść o nieprzemijających wydarzeniach Towarzystwa, które kończy 15 lat – wszystko to stworzyło w Domu Łysenki szczególną atmosferę. Gdzie każda nuta i słowo brzmiały wysoką sztuką. Gdzie radość radowała się łzą... Gdzie wszyscy byli jednością! Reżyserką i prowadzącą literacko-muzyczną imprezę, w której wszystko było przemyślane i wcielone w życie w najdrobniejszym szczególe, była pisarka, tłumaczka, artystka Walentyna Dawydenko. Walentyna i Olha przyjaźnią się od dawna. Kiedy pani Olha pracowała w Teatrze Operetki, Walentyna nie raz zapraszała ją do Radia „Głos Kijowa”, gdzie pracowała wtedy jako radioprezenterka. Potem los rozdzielił je na lata i oto minionego lata spotkały się ponownie na Festiwalu kultury ukraińskiej w Rijece. I twórcza współpraca, wspaniałe projekty tych dwóch utalentowanych Artystek rozwinęły się z nową siłą i zagrały nowymi odcieniami. Walentyna miała prezentację swojej twórczości w zeszłym roku w Lovranie. A teraz w Muzeum Mykoły Łysenki Olha Kamińska jakby rozwinęła przed nami partyturę swojego twórczego losu. „Marcowa impreza gwiazdy operetki i sztuki operowej Olhy Kamińskiej – to promieniste wydarzenie w Memorialnym Domu Mykoły Łysenki, które głęboko urzekło słuchaczy. Właśnie dlatego powstał pomysł, aby uczynić to corocznym monofestiwalem. A dla mnie spotkanie po latach z unikalną osobowością twórczą i wspaniałym, szczerym człowiekiem – to źródło twórczej inspiracji i duchowe wsparcie w obecnych czasach” – powiedziała Walentyna Dawydenko. Na niektóre pytania pani Olha uprzejmie odpowiedziała w ekskluzywnym wywiadzie dla „Słowa Proświty”. – Pani Olho, gdzie bierze początek Pani miłość do muzyki? – Niechęci do muzyki po prostu nie mogło być, wszak od samego dzieciństwa byłam w otoczeniu śpiewu i dźwięków muzyki. Śpiewu, bo ojciec miał wspaniały tenor dramatyczny, w towarzystwie zawsze proszono go o zaśpiewanie ukraińskiej pieśni, a Iwan Pawłowycz Kysil zaczynał „Owce moje, owce”, „Rozprzęgajcie, chłopcy, konie” albo „Czeremszynę”. A kiedy już uczyłam się w szkole muzycznej w klasie fortepianu, siadałam do pianina i podgrywałam akordy pieśni, sama podśpiewując razem z całą rodziną słowicze pieśni. Muzyka była bowiem swego rodzaju sygnałem wywoławczym, który niósł się z dolnych pięter szkoły muzycznej im. S. Kruszelnickiej, położonej naprzeciwko domu, nieco niżej, gdzie mieszkaliśmy z rodzicami. Dźwięki muzyki, a właściwie dźwięki instrumentów dętych, rozbrzmiewały już od rana i były porannym sygnałem, bo wtedy nie było jeszcze okien dźwiękoszczelnych. A kiedy matka puszczała nas z siostrą bawić się na podwórko domu, oczywiście skuszone tymi potężnymi dźwiękami, biegłyśmy do okien z kratą z pomieszczenia piwnicznego i po prostu „wisiałyśmy” w tych oknach... A studenci specjalnie kierowali na nas czary trąbek i waltorni, żeby przestraszyć dziecięcy tłum, my piszczałyśmy z radości i biegłyśmy znowu na podwórko... Ale nie zapominałyśmy zaglądać tam znowu i znowu. – Jak Pani kiedyś trafiła do Kijowa? I kto jest Pani nauczycielem? – Zatem ta szkoła muzyczna od samego dzieciństwa stała się bliska i atrakcyjna, dlatego wyraziłam chęć wstąpienia do szkoły muzycznej, początkowo rok uczyłam się gry na wiolonczeli u pedagoga Telenki, a potem postanowiłam przenieść się do klasy fortepianu do pedagog Liny Horkoweć. No, a kończąc szkołę muzyczną w specjalności fortepian, z radością wstąpiłam do tej świątyni dźwięków i muzyki, która była muzycznym drogowskazem od samego dzieciństwa – Tarnopolskiej Szkoły Muzycznej im. Salomei Kruszelnickiej. Oczywiście na wydział, gdzie uczą też śpiewać, a jest to wydział dyrygencko-chóralny, bo w tamtych czasach wokalnego jeszcze nie było. Z dyrygentury uczyłam się u Ostapa Illicza Krycaka, a ze śpiewu pierwszą pedagog była Ałła Wołodymyriwna Bilińska. A już po zakończeniu trzeciego roku szkoły postanowiłam poważniej związać swoje życie ze śpiewem, pojechałam do Konserwatorium Kijowskiego i od razu przyjęto mnie na wydział wokalny. Tak właśnie rozpoczęło się moje kijowskie życie. Jestem wdzięczna losowi, że trafiłam „w ręce” wspaniałej pedagożki, profesor, ludowej artystki Ukrainy Zoi Petriwny Chrystycz. U tej mentorki śpiewu uczyło się wielu teraz już wybitnych i uznanych na świecie śpiewaków, którzy otrzymali na Ukrainie wysokie tytuły ludowych i zasłużonych artystów. Wieczna pamięć legendarnej ukraińskiej śpiewaczce, prawdziwie złotemu głosowi Ukrainy, wybitnej pedagożce i po prostu wspaniałemu człowiekowi, która była i doradczynią, i mentorką naszych ścieżek – zarówno twórczych, jak i życiowych. – Jakie, Pani zdaniem, są Pani największe osiągnięcia w Narodowej Operetce? – Po ukończeniu konserwatorium zaprosił mnie główny dyrygent, w tamtym czasie jeszcze nie narodowego, Teatru Operetki Swiatosław Iwanowycz Łytwynenko, ludowy artysta Ukrainy, sławny ukraiński dyrygent i profesor Konserwatorium Kijowskiego. Panu Swiatosławowi spodobał się mój głos, głównemu reżyserowi tamtych czasów, ludowemu artyście Ukrainy Serhijowi Kostowyczowi Smijanowi, zaimponowała moja aparycja, którą widział w statusie Bohaterki operetki, i ten twórczy tandem wsparcia młodej aktorki wyprowadził mnie w pierwszym roku służby operetce na cztery główne role: Odetty Darimont w „Bajaderze” Imre Kálmána, tego samego kompozytora w „Maricy” i „Księżniczce cyrkówki” oraz w straussowskiej „Nocy w Wenecji”. O operetce mogę mówić długo z wielkim sentymentem, bo to jak pierwsza miłość u kobiety – zawsze pozostanie w sercu w najczystszych i najbardziej przejmujących wspomnieniach. W 1998 roku wstąpiłam do ówczesnej Akademii Muzycznej na specjalność nowo utworzonego wydziału reżyserii muzycznej i w 2001 roku ukończyłam ją z czerwonym dyplomem specjalisty reżysera opery i teatru muzycznego. Moimi pedagogami byli ludowy artysta Ukrainy Wałerij Kurbanow, ludowy artysta Ukrainy kompozytor Ołeksandr Kostin, wyżej wspomniany Serhij Smijan i zasłużony artysta Ukrainy Wiktor Szułakow. Nie dziwi więc, że egzaminem państwowym dla mnie jako reżysera w 2001 roku był spektakl w teatrze operetki „Zofia Potocka” do muzyki Ołeksandra Kostina, a moim kuratorem projektu był Wałerij Kurbanow. W spektaklu występowałam zarówno jako Zofia Potocka, główna bohaterka musicalu, jak i jako reżyserka spektaklu. Wszyscy moi koledzy-aktorzy byli zaangażowani w spektakl, a orkiestrą dyrygował Lew Horbatenko. W tamtym czasie była to swego rodzaju minirewolucja, bo na scenę „przebił się” gatunek musicalu w języku ukraińskim, który wtedy prawie nie brzmiał. W swoich lirycznych wspomnieniach o dzieciństwie młoda Zofia śpiewała „Leciała kukułka” (jakże nie wykorzystać tej głębokiej ukraińskiej pieśni...). To był mój „szczyt” w Teatrze Operetki i wielu aktorów chciało widzieć mnie w roli głównej reżyserki czy dyrektor artystycznej Teatru Operetki... Ale los napisał swój dalszy scenariusz mojego twórczego życia. – W jaki sposób Pani twórczy los zaprowadził Panią do Rijeki? Jak tam Olga Kamińska, Halina Daciuk, Walentyna Dawydenko: czy ułożyła się pani kariera? – Wydawałoby się, że wszystkie główne partie w gatunku klasycznej operetki zostały już w dwóch-trzech wersjach reżyserskich wyśpiewane, sama już spektakl wystawiłam i zagrałam w nim główną bohaterkę, no po prostu laury – pod nogi i spoczywaj na nich. Ale róg Muzy wzywa na wyższe szczeble twórczości – no już, kochana, pokaż, czy potrafisz operę? Przecież nie kończyłaś wydziału operowego, nie znasz repertuaru operowego, nie znasz języków światowej opery... I oto los wyścielił mi nowy, całkiem nowy i biały, jak biała kartka, dywan twórczości, zwijając ten czerwony, majestatyczny operetkowy. No co, dasz radę? Dałam radę! Wykonawszy 20 głównych ról repertuaru operowego w Operze imienia Iwana Zajca w chorwackim mieście Rijeka, zamieniwszy ten twórczy nowy biały dywan na szkarłatno-czerwony, tworząc postać Toski w operze Pucciniego w projekcie słynnego słoweńsko-chorwackiego reżysera Damira Zlatara Freya „Tosca na trzy lokalizacje”, analogu którego nie ma na świecie. To moja duma i twórczy szczyt w gatunku opery. – Pani Olgo, dlaczego dla pani ważne jest śpiewanie pieśni Ojczyzny? – Uważam, że wszystkim wokalistom ważne jest śpiewanie pieśni w języku ojczystym, słowiczym, ojczystym. Po pierwsze, jeszcze od pierwszego roku konserwatorium materiałem dydaktycznym nauki jest obowiązkowe wykonywanie ukraińskiej pieśni ludowej... To jak pierwsze kroki dziecka, żeby opanować pewny i twardy chód po ziemi, tak i pieśń ludowa pokazuje właściwy drogowskaz do dość skomplikowanego świata opanowania kunsztu wokalnego. Tutaj i przeciągła melodia, która bez prawidłowego oddechu nie jest wyśpiewywana. Tutaj i przejścia oktawowe, które bez wyrównania rejestrów nie będą brzmieć gładko, tutaj i słowo, które jest nie mniej ważne niż melodia. I wreszcie tutaj i emocja, wszak nawet trzy zwrotki w pieśni trzeba przekazać publiczności jak trzy różne szkice muzycznego obrazu... Więc artysta musi śpiewać ukraińską pieśń przez całe życie, choćby dla utrzymania formy wokalnej. I jak tylko „odchylisz się” w przestrzeniach wokalnych nowoczesnej czy nademocjonalnej werystycznej, które skłaniają do szerszego i pogłębionego tworzenia dźwięku wokalnego, trzeba w porę usłyszeć w sobie sygnał SOS i iść w objęcia do rodzimej ukraińskiej pieśni ludowej. W każdym razie wokalnym „lekarstwem” dla mojego głosu jest ukraińska pieśń ludowa i utwory Amadeusza Mozarta. Tutaj nie sfałszujesz i nie zdeintonujesz, wszystko słychać... – Czym stała się dla pani literacko-muzyczna impreza w Muzeum Mykoły Łysenki? – Ta impreza była dla mnie twórczą spowiedzią przed przyjaciółmi o przebytej przeze mnie niezwykle ciekawej i swojego rodzaju unikalnej drodze śpiewaczki, aktorki, reżyserki muzycznej i działaczki społecznej. To opowieść o twórczym niepokoju duszy Olgi Kamińskiej, dla której życie przesyła niewiarygodne twórcze i duchowe egzaminy, zmuszając ją do bycia mocną jak skała i pewną siebie, przekraczając wszystkie te bariery egzaminów, poruszać się dalej, dokąd wskazuje jej wysokość Los. Szczere podziękowanie tej chwili spotkania, kiedy w Muzeum spotkaliśmy się z Walentyną Dawydenko, Haliną Daciuk i Ołeksandrem Bałabkiem i postanowiliśmy tym historycznym ścianom, które słyszały wielką i wysoką sztukę geniusza Ukrainy Mykoły Łysenki, zdać relację z mojego „Pieśniowego ogrodu Ojczyzny”. – Z jakim nastrojem wraca pani do Chorwacji? – Raczej to nie tyle nastrój, co stan duszy. Kiedy przychodzę do kościoła, a wybieram taki moment, kiedy jest bezludny, z odczuciem – Bóg i ja... Zapalam świecę pamięci o rodzicach i za zdrowie rodziny, to czuję przypływ szerokiego, wolnego oddechu w piersiach, jak odpuszczenie życiowej zamętu i kłopotów, przebaczenie i błogosławieństwo. To niewiarygodne odczucie swojego rodzaju odnowienia. Jak teraz mówią – przeładowanie. Oto takie odczucie stawiałabym w parze z odczuciem mojej imprezowej spowiedzi w Muzeum. A może jeszcze i pewne „przeformatowanie”, któż wie... pożyjemy – zobaczymy! Kończąc nasze z mężem Wiktorem Kamińskim kolejne tournée do Kijowa, mogę powiedzieć, że chorwacko-ukraiński mostek kulturalny, który łączy Ukrainę i Chorwację, i który budujemy już 15 lat, założywszy UKPT „Dniepr”-Rijeka, z każdym razem staje się mocniejszy, szerszy dla przestrzeni jednoczenia i przyjaźni obu kultur i łatwiejszy dla wzajemnego zrozumienia celów i kierunków kulturalnej misji dyplomacji. „Jednoczmy się, bracia moi”, – wskazówka wielkiego Kobziarza była dominującą tonacją wszystkich wydarzeń w te marcowe dni i szlachetnie panowała. Dzięki Bogu i ZSU, żadnego alarmu podczas przeprowadzania wydarzeń nie było, jakby Wielki Taras stał nad niebem Kijowa i, grożąc wrogowi, trzymał na ramieniu potężną broń. – Dziękuję, droga pani Olgo, za to, że swój unikalny talent niesie pani światu z miłością do Ukrainy. Życzę, aby wszystko, co zaplanowała i zamierzyła, spełniło się jak najlepiej. I myślę, że tak będzie. Bo jest pani Artystką, której talent pracuje po stronie Światła. Rozmawiała Halina DACIUK. W Memorialnym Muzeum Mykoły Łysenki odbyło się zdumiewające widowisko ludowej artystki Ukrainy, solistki Narodowej Operetki Ukrainy, primadonny Chorwackiej Opery i Operetki, przewodniczącej Ukraińskiego Towarzystwa Kulturalno-Oświatowego „Dniepr” – Rijeka Olgi Kamińskiej, która przyjechała na Ukrainę z twórczym tournée.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

poety Wasyla Stusa – Dmytro Stus; przewodnicząca organizacji społecznej „Ormiańskie Towarzystwo AOKS – Ukraina”, dyrektorka Muzeum Serhija Paradżanowa PZWO „KiMU” Olena Ohanesian, które potwierdziły szczególne znaczenie tego wydarzenia w celu przeznaczenia artysty do służenia potrzebom SZSU w warunkach dnia dzisiejszego. Następnie odbyła się charytatywna aukcja sprzedaży dzieł artystycznych artysty Wasyla Wowczka, z których dochód został publicznie przekazany na potrzeby Wojowników Sił Zbrojnych Ukrainy: w obecności wszystkich gości i uczestników wernisażu artystycznego oraz wolontariuszek. Wśród sześciu obrazów autorskich (odpowiednio sześć lotów): nr 1 – „Droga w góry”, nr 2 – „Pora kwitnienia”, nr 3 – „Kolorowy poranek”, nr 4 – „Chata w Niegrowcu”, nr 5 – „Ciepła jesień, Kostrino”, nr 6 – „Synewyrska Polana”, sprzedano także obrazy „Kostrzyńska jesień”, „Jesienny dzień”, „Wczesny śnieg. Onokiwci” i „Chłodny wieczór”. Bystryj”. Oprócz tego, do aukcji przedstawiono płótna młodej artystki Kateryny Dannyk, poświęcone twórczości wybitnego ukraińskiego i ormiańskiego reżysera filmowego Serhija Paradżanowa, a mianowicie cztery dzieła artystyczne, namalowane w latach 2023–2024: „Trzy losy Serhija Paradżanowa”, „Serce na zamku”, „Najstraszniejsze to zaniedbać Piękno” (oryginalne powiedzenie S. Paradżanowa) i „Głębia duszy” (pejzaż morski). Wszystkie cztery obrazy K. Dannyk zostały podarowane KUP NAN Ukrainy. Po zakończeniu aukcji odbył się koncert muzyki fortepianowej w wykonaniu laureatki międzynarodowych i ogólnoukraińskich konkursów, zasłużonej działaczki sztuki estradowej Ukrainy, członkini zarządu związków twórczych Ukrainy Larysy Horenko, która była jednocześnie koordynatorką tego projektu artystycznego i prowadzącą aukcję. W koncercie wykonano utwory: F. Chopina, J. Kerna, autorskie utwory L. Horenko na fortepian oraz koncertowe opracowanie na fortepian i partię wokalną ukraińskiej pieśni ludowej „Ój pid wyszneju, pid czereszneju” (słowa I. Kotlarewskiego, muzyka ludowa) z opery M. Łysenki „Natałka Połtawka”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Muzy artystycznego wernisażu – dla Sił Zbrojnych Ukrainy

Larysa HORENKO, kandydatka nauk o sztuce, starsza pracownica naukowa, członkini NSChU 28 lutego w Kijowskim Uniwersytecie Prawa NAN Ukrainy odbyło się zamknięcie wystawy zasłużonego artysty Ukrainy, laureata nagrody im. J. Bokszaja i A. Erdelego (2017) w nominacji „Malarstwo” za najlepsze tradycyjnie realistyczne dzieło „Użhorod świąteczny”, laureata międzynarodowej ukraińsko-rumuńskiej literacko-artystycznej nagrody „Karpacka Korona” (2003), członka Zakarpackiej Organizacji Narodowego Związku Artystów Ukrainy (1995) Wasyla Wowczka. Rektor Kijowskiego Uniwersytetu Prawa NAN Ukrainy, profesor, zasłużony prawnik Ukrainy Jurij Boszyćkyj ogłosił zamknięcie wernisażu obrazów W. Wowczka, na którym zaprezentowano 25 płócien, stworzonych przez artystę w latach 2003–2024, oraz dodatkowo jeszcze 6 obrazów artysty z lat 2010–2023. Tematyka wszystkich prac poświęcona jest malowniczym krajobrazom Zakarpacia, karpackim masywom górskim, pejzażom miejskim i wiejskim, a także zabytkom architektury i obyczajowości rodzinnego kraju XVIII–XX wieku. Profesor J. Boszyćkyj nakreślił główne kierunki działalności naukowo-edukacyjnej uniwersytetu w przededniu 30-lecia jego założenia, a także aktywny udział KUP NAN Ukrainy w zapewnieniu funkcjonowania Kijowa i kijowian od pierwszych dni rozpoczęcia pełnoskalowej wojny aż po dzień dzisiejszy. Wśród obecnych i honorowych gości byli kapłani Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej, kobiety-wojowniczki i wolontariuszki, zagraniczni dyplomaci, kierownicy wiodących placówek edukacyjnych i organizacji społecznych Kijowa, twórczych związków Ukrainy, naukowcy i pedagodzy, artyści i studenci, kulturoznawcy i historycy sztuki, znani działacze społeczni. Łącznie zaprezentowano ponad 40 instytucji i organizacji stolicy Ukrainy. Z słowem powitalnym wystąpił doktor nauk fizyczno-matematycznych, akademik NAN Ukrainy, dwukrotny laureat Państwowej Nagrody Ukrainy, zasłużony działacz nauki i techniki, członek Prezydium NAN Ukrainy Jarosław Jackiw, który podkreślił znaczenie tego artystycznego wydarzenia dla procesów państwotwórczych i kulturotwórczych Ukrainy w warunkach pełnoskalowej wojny. W imieniu Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej wystąpił protoierej, sekretarz naukowy Serhij Kołot, kandydat nauk teologicznych, docent, który zaakcentował duchową treść w systemie narodowej edukacji w kształtowaniu zawodowych cech przyszłych prawników nowoczesnej epoki Państwa Ukraińskiego. Z słowem powitalnym wystąpiła Ewa Heizerne – dyplomata Ambasady Węgier na Ukrainie ds. kultury i edukacji, która w języku ukraińskim opowiedziała o aktywnej współpracy placówki dyplomatycznej z Kijowskim Uniwersytetem Prawa NANU i wyraziła wdzięczność rektorowi J. Boszyćkyjowi za współpracę oraz wychowywanie prawników na zasadach wysokiej profesjonalności przy świadomości ich tożsamości i samoświadomości narodowej. Również z słowem powitalnym wystąpił rektor Międzynarodowej Akademii Ekologii i Medycyny, doktor nauk medycznych, profesor Iwan Stawycki, który podkreślił szczególny wkład KUP NANU we wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy od początku pełnoskalowych działań wojennych w 2022 r., a także stosowanie zintegrowanych kulturoznawczych metod w procesie dydaktycznym oraz w przygotowaniu wysoko wykwalifikowanych specjalistów w dziedzinie nauk prawnych, historii, teorii i praktyki. Właśnie sztuka artystyczna (na przykładzie wystawy W. Wowczka) potwierdza interpretację świata otaczającego przez młodych specjalistów z zakresu prawoznawstwa. W imieniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki z słowem powitalnym wystąpił przewodniczący organizacji, znany działacz społeczny, dziennikarz i polityk, poeta i tłumacz, scenarzysta, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, członek Komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, redaktor naczelny gazety „Słowo Proświty”, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Pawło Mowczan. Podkreślił znaczenie zachowania pamięci narodowej, tradycji kulturalno-artystycznych oraz identyfikacji narodowej. Właśnie twórczość artystyczna W. Wowczka jest wypełniona szczególną kolorystyką i mozaiką zakarpackiego pejzażu, gdzie obecne jest piękno Karpat, kwitnienie sadów, koloryt drewnianych cerkwi. Równocześnie dwie wiodące organizacje – Narodową Akademię Nauk Pedagogicznych Ukrainy oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przedstawił doktor nauk pedagogicznych, profesor, pierwszy zastępca przewodniczącego Towarzystwa „Proświta” Heorhij Filipczuk. W swoim przemówieniu podkreślił wybitną rolę organizatora tego społecznie znaczącego wydarzenia, rektora i profesora J. Boszyćkyja, który „prezentuje niezwykle pożądaną w warunkach współczesności zasadę – «Kult kultury w systemie narodowej edukacji»”. Jak zaznaczył H. Filipczuk, w okresie 2022–2025 rektor zorganizował na poziomie ogólnoukraińskim blisko siedemdziesiąt podobnych inicjatyw twórczych, łącząc w jedną całość działaczy kulturalno-społecznych, naukowców i pedagogów, studentów i szerokie społeczeństwo, Siły Zbrojne i Cerkiew. Jako przykład szczególnego znaczenia kultury w warunkach wojny H. Filipczuk przywołał wybitnego polityka i męża stanu XX wieku, premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla, który mówił: „Za co walczymy?!”. Znany polityk, wygrywając wojnę, ale przegrywając wybory, w przemówieniu na Uniwersytecie Londyńskim (1948) powie: „Pierwszym obowiązkiem uniwersytetu jest nauczyć mądrości (człowieczeństwa i humanizmu), a nie zawodu, ukształtować charakter, a nie tylko przekazać formalną wiedzę”. Jak określił H. Filipczuk, tzw. „obróbka” człowieka kulturą nigdy nie przeszkadzała jego zawodowemu rozwojowi, lecz służyła osobowości jako wieczny silnik, była motywatorem intelektualnego, duchowego samodoskonalenia”. Bez kultury człowiek nie zdoła bowiem zrealizować dwóch najważniejszych cech z globalnego modelu edukacyjnego „4-K” metodą studiów przypadków – od teorii do praktyki: Kreatywności, Krytycznego myślenia, Komunikacji i Kooperacji. Wśród honorowych gości wernisażu i aukcji była Natalia Filipczuk, doktor nauk pedagogicznych, starszy pracownik naukowy, wiodący pracownik naukowy wydziału treści i technologii edukacji pedagogicznej Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych im. I. Zjazjuna NAPN Ukrainy, która wskazała na wartość naukowo-badawczą obrazów W. Wowczka, w których utrwalono zabytki historyczne Zakarpacia do dalszych badań historyczno-artystycznych. Z słowami powitalnymi wystąpili również prorektor ds. pracy naukowej Narodowej Akademii Muzycznej im. P. I. Czajkowskiego, profesor Adriana Skoryk; kierownik Wydziału Naukowo-Informacyjnego Centrum Muzykologii Ukraińskiej im. Bohatera Ukrainy Myrosława Skoryka Inna Antipina; dziekan Wydziału Sztuk Plastycznych Kijowskiego Stołecznego Uniwersytetu im. B. Hrinczenki Ostap Kowalczuk; dyrektor generalny Państwowego Muzeum Tarasa Szewczenki, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, syn

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Nagroda im. Michajła Czabanowskiego

Założyciele Ogólnoukraińskiej literackiej nagrody im. M. Czabanowskiego (wśród nich: Rada Osiedlowa Sachnowszczyny, Charkowska Obwodowa Organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, PSP „Agrofirma «Prohres»”) informują o przyjmowaniu utworów do zdobycia nagrody w 2025 roku w nominacjach „Proza”, „Publicystyka”, „Poezja” oraz „Literatura dla dzieci”. Do rozpatrzenia przyjmowane są utwory prozatorskie, publicystyczne oraz utwory dla dzieci, wydane w latach 2022–2025 w języku ukraińskim. Ponadto przyjmowane są utwory poetyckie, wydane w latach 2024–2025 w języku ukraińskim. Utwory należy przesłać w 2–3 egzemplarzach do 1 lipca 2025 roku na adres Rady Osiedlowej Sachnowszczyny: ul. Szmidta 10, osiedle Sachnowszczyna, obwód charkowski, 64501 (na konkurs). Do utworów autorzy muszą obowiązkowo dołączyć oświadczenie, notę biograficzną oraz, według życzenia i możliwości, wniosek, kopie recenzji i opinii. Ważne: na konkurs nie przyjmuje się książek, które wcześniej zostały wyróżnione innymi nagrodami literackimi. Uroczyste wręczenie nagrody odbędzie się w drugiej połowie września. Nagroda wręczana jest autorowi osobiście. Informacje pod numerem telefonu: ([kontakt ukryty] – Larysa Walentynowna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Centra zdrowia psychicznego

Wołodymyr WAKULENKO, członek NSPU, obwód charkowski. Kiedy od samego początku wojny w 2014 roku i w kolejnych latach zdarzało się natrafiać na doniesienia o tym, że władze okupacyjne przywożą literaturę na terytorium niekontrolowane przez władze ukraińskie, zawsze z goryczą myślałem: jest czego uczyć się od agresora. W szczególności od agresora informacyjnego. A kiedy od wiosny 2022 roku stało się wiadomo o podobnej praktyce już także na nowo okupowanych terytoriach obwodu charkowskiego, sam z siebie nasunął się wniosek: a odpowiedzi symetrycznej nie ma. Zarówno u poprzednich, zasłużenie zapomnianych władz obwodowych, jak i u ich obecnych spadkobierców. Niech nawet przywożony jest propagandowy chłam, ale przecież przywożą go w miejsce ukraińskich książek i prasy, które były niszczone nie tylko przez obcych, ale i po prostu przez czas. I o tym trzeba na wszystkich szczeblach mówić teraz, nie odkładać do umownego zwycięstwa nad agresorem. Po prostu go nie będzie bez zwycięstwa w wojnie informacyjnej. Właśnie dlatego postanowiłem zamiast spotkania autorskiego z kierowniczkami wiejskich bibliotek przeprowadzić z nimi rozmowę o naszej wspólnej działalności. Bo wszyscy związani z książką jako zjawiskiem – to koledzy. Naturalnie, zaczęliśmy od stosunku do niej przedstawicieli obecnej władzy w terenie. Czytelnikami (abonentami) bibliotek jest mniej więcej jedna czwarta kierowników okręgów starościńskich naszej hromady. Gdyby według takiej analogii co czwarty dorosły Ukrainiec był czytelnikiem, czy byłoby to nieźle? Nie, byłby to tylko początkowy lub pośredni wynik, który wymaga natychmiastowych zmian na lepsze. I pierwszą taką zmianą musi być powrót do bibliotek prasy centralnej i lokalnej. Wszystkie rozmowy o tym, że obecnie gazety mają warianty elektroniczne i właśnie je, jakoby, ludzie obecnie czytają, nie warto przyjmować poważnie. Wszystko w rzeczywistości jest znacznie prostsze. I to zjawisko, niestety, jest ogólnoukraińskie, charakterystyczne także dla dużych miast i dla okręgów starościńskich. W czasie stanu wojennego znajdują się środki na premie, dopłaty, dodatki do uposażenia (właśnie tak) dla urzędników. A na gazety i czasopisma nie ma. Ot właśnie dlatego nie ma, chociaż to nie jest jedyna przyczyna. I tutaj, jak i we wszystkim, ucierpieli właśnie najbardziej bezbronni, jak na przykład w niedawnej sprawie wypłaty „Zimowego eWsparcia” (kto nie miał telefonu z „Dią”, ten go nie otrzymał). Kto przywykł zapoznawać się przynajmniej z jakąś prasą właśnie w bibliotekach, a nie na stronach internetowych, temu tę możliwość zabrano. A jednym ze skutków reformy administracyjnej stało się to, że we wsiach, byłych centrach rad wiejskich, już nie może być własnych środków na prenumeratę. Wszystko – w centrach hromad. A tam radzę ludziom nieobojętnym interesować się, w szczególności, także u kierowników wydziałów finansowych, czy oni przynajmniej sobie do domu prenumerują cokolwiek. Jeśli nie – to wyraźne kryterium nieprofesjonalizmu, wskaźnik tego, że ci ludzie nie są na swoich miejscach, a zajmują cudze, i trzeba na te miejsca rekomendować bardziej fachowych. Niektórzy z kierowników przedsiębiorstw rolnych i starostw jednak pomagają placówkom bibliotecznym, nawet nie będąc publicznymi czytelnikami. To pozytywne, chociaż niezbyt rozpowszechnione zjawisko. Bo tutaj i teraz nie ma spraw mniej lub bardziej ważnych. Jeśli ktoś kupił puszkę farby na bieżący remont wiejskiej biblioteki albo ciasteczka na akcję świąteczną, to oznacza, że w niej życie trwa. Ale ogólnie sytuacja jest taka, że na przykład rolnicy czy kierownicy innych struktur przedsiębiorczych mogą powiedzieć w odpowiedzi na jakąś prośbę: „Przepraszam, ale nie jesteście u nas w priorytecie”. Mając na uwadze ciągłe prośby o pomoc zarówno od wojowników-ziomków z działających jednostek, jak i na rehabilitację po ranach... Wszystko słusznie, ale w tym samym czasie pozycja jest błędna. Bo wojna nie jest gdzieś tam, na linii frontu. Zaplecza nie ma i nie będzie nigdzie: wojna jest wszędzie i całe nasze życie jest przepełnione wojną. Nasze pokolenie jest skazane być w niej, ile starczy naszego życia. W szczególności także w wojnie informacyjnej. A jak dokładnie jest ona prowadzona w świecie książkowym? (Tak przypomniała się nazwa największej charkowskiej księgarni). Od 2014 roku, z początkiem gorącej fazy wojny, wycofano literaturę wydaną w państwie-agresorze, czyli w Federacji Rosyjskiej, po 1991 roku. Robiono to stopniowo, do bibliotek przychodziły od organów zarządzających listy autorów, których dzieła podlegały wycofaniu. Jeśli chodzi o literaturę, która ukazała się w czasach radzieckich, to stosowano taką zasadę: zakazowi i wycofaniu podlega nie literatura rosyjska, a antyukraińska. Tak samo, jak z językiem, którym nikt nie zabrania porozumiewać się w życiu codziennym. Ale dla antyukraińskiego języka miejsca na Ukrainie być nie może. Tak jak i dla jego nosicieli-użytkowników. Jeśli chodzi o korzystanie z książek rosyjskich autorów, to zalecano taką zasadę: jeśli w księgozbiorze jest zarówno rosyjski oryginał, jak i ukraiński przekład, to właśnie ten przekład trzeba proponować przede wszystkim czytelnikom, którzy pytają o to dzieło. Bo przecież po co tyle dziesięcioleci z sukcesem pracowała ukraińska szkoła przekładu artystycznego? Tym bardziej ta praktyka musi dotyczyć dzieł autorów obcojęzycznych, tego nawet nie ma potrzeby komentować. Z niektórych źródeł prowadzono też uzupełnianie księgozbiorów, ale o systemowym wsparciu branży wydawniczej i twórców książki ze strony państwa, a tym bardziej ze strony charkowskich władz obwodowych w ciągu ostatnich 15 lat, mówić nie ma sensu. A dla kogo mimo wszystko przechowuje się i uzupełnia księgozbiór w wiejskich bibliotekach? Zdarzyło się usłyszeć o czytelniczce urodzonej w 1931 roku. To nie dziwota, to jest to, co powinno być normą i zwykłym zjawiskiem. Bo dopóki człowiek czyta – dopóty żyje. A jak przestaje – to pewna oznaka tego, że niedługo na tamten świat. Daj Boże czytelnikom w podeszłym wieku zdrowia i sił, ale już od wielu lat niemal kluczowym pytaniem teraźniejszości jest przyciąganie do książki młodego pokolenia. Bo każdy czytelnik – to jak bliska czy pokrewna dusza. A takich, chyba, dużo nie bywa, dlatego trzeba cenić każdego. I przynajmniej kogoś z młodych oderwać od telefonów, bo nie ma co oczekiwać stamtąd Bożego objawienia. Ludmiła ZALISZCZUK, proświcianka, młodsza pracownica naukowa Żytomierskiego Obwodowego Muzeum Literackiego. Pod koniec 2024 roku ujrzała światło dzienne książka Światosława Wasylczuka „Po niekoszonych trawach”. To czwarty zbiór poetycki autora, w którym pozostaje on wierny nie tylko wybranej tematyce lirycznej, ale i życiowemu credo: „Żyję Ukrainą, pracuję dla niej, szczycę się nią”. Światosław Karpowycz z powodzeniem zarekomendował się w wielu kierunkach działalności. To znany działacz społeczny i polityczny, zasłużony dziennikarz Ukrainy, honorowy profesor Poleskiego Uniwersytetu Narodowego, od ponad dwudziestu lat kieruje Żytomierskim Obwodowym Zjednoczeniem WUT „Proświta” im. T. G. Szewczenki. Formowanie się pisarza rozpoczęło się od młodych lat, skąd czerpie inspirację. Zbiór „Po niekoszonych trawach” zaświadcza, że tworzy poeta z powołania duszy, pragnąc przypaść do gustu czytelnikom i dotrzeć do ich serc, przejść się razem „po niekoszonych trawach” w rytmie nastrojowego stanu. Wydanie wchłonęło najlepsze osiągnięcia twórczości poprzednich lat i prawa Ukrainy do istnienia. Ukołysuje słowem liryka poety, lekka do przyswojenia i nucenia, jest prawdziwym cudem miłości. Światosław Wasylczuk zwraca się także do liryki pejzażowej, pisze o rodzinnej ziemi ze szczerą miłością i filozoficznymi rozmyślaniami o władzy czasu nad ludzkim życiem: „...Wrzosy, wrzo-” Niektórzy z nich mimo wszystko wchodzą, proszą o literaturę, która jest omawiana w ramach programów szkolnych. Inni proszą o coś, na przykład z gatunku fantasy. To też nie jest najgorszy wariant, bo gorzej, gdy książka w ogóle nie istnieje w życiu. Ważne, aby było z kogo brać przykład. Obecnie niekwestionowanymi autorytetami dla uczniów są ukraińscy żołnierze, a tym bardziej rodacy-mieszkańcy wsi. I kiedy taki żołnierz jest czytelnikiem, to za nim podążą też młodsi. Opowiadano mi o przypadku w jednej ze wsi, kiedy taki wojskowy przywiózł kilka egzemplarzy czasopisma „Szliach do Peremohy” (Droga do Zwycięstwa), a uczniowie zaczęli aktywnie zapoznawać się z tym wydawnictwem. A dlaczego akcje z okazji tego czy innego święta warto przeprowadzać w czytelniach bibliotek? I robić wystawy książek? Właśnie po to, aby młodzi uczestnicy i goście takich świątecznych wydarzeń widzieli, że na świecie są, oprócz wszystkiego innego, także książki i można je wziąć do rąk. Bo w domu może nie ma w ogóle niczego. I tutaj żadnego związku ze stanem materialnym rodziny nie da się prześledzić ani teraz, ani wcześniej go nie było. Jakie jeszcze mogą być drogi i środki przyciągnięcia lub powrotu ludzi do książki? Wystawy na stojakach w czytelniach – to jest to, co może być, ale to za mało. To dla tych, którzy mimo wszystko weszli. Do przytulnego budynku. A dla tych, którzy też weszli, ale na konto w sieci? Może być artystyczne czytanie poezji tego czy innego autora, którego jubileusz lub rocznica śmierci przypada w danym miesiącu. Mogą być nieskomplikowane testy dla dorosłych na wzór szkolnych. W ideale, ale realnie osiągalnym, te budowle powinny znów stać się domami ludowymi, jak to było w przedostatnim stuleciu, kiedy były zakładane przy udziale ówczesnych aktywistów „Proświty”. Bo póki co wiejskich bibliotek jest jednak więcej niż świątyń i domów modlitwy różnych wyznań. A w społeczeństwie musi ukształtować się przekonanie, że wiejskie bibliotekarki są kobietami sukcesu. Wszak ludzie oceniani są według swoich dobrych uczynków. sy, / Dziwny rozsyp piękna, / Jesień dzwoni w miedziane talerze... / Żurawi głosy / Płyną smutno z kosy, / Biją kopytami dni, niby centaury...”. Znamiennym składnikiem książki są tłumaczenia z języków francuskiego i hiszpańskiego. Pisarz trafnie uzupełnił twórczość ludową, „dospiewując” znane dziecięce wyliczanki: „Jedzie, jedzie pan-pan”, „Huśtawka”, „Uratowana kotka”, „Naleciały gołębie” i inne. Otwiera ten rozdział rada autora dla młodych rodziców: „...Dbajcie o dziecięce zaufanie: / To przecież szczęścia krótka chwila, / Pospieszcie być z nimi szczęśliwymi...”. Przyjemny i czysty jest język, w którym napisano książkę. Światosław Wasylczuk dozowanie wprowadza słowa z zapomnianego słowniczka Ukraińca: natychmiast, powódź. Książka „Po niekoszonych trawach” jest dziełem sztuki poligraficznej. Poetyckie słowo Światosława Wasylczuka jest wieloaspektowe i wypełnione różnymi sensami ludzkiej egzystencji: od liryki i patriotyzmu – po twórczość ludową dla dzieci. Uważam, że książka obowiązkowo znajdzie swojego czytelnika w każdym wieku, wszak „Ukraińskie słowo – to nasz kod!..”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Żyje Ukrainą

Swiatosław Wasylczuk. Po niekoszonych trawach. — Żytomierz: FOP Hembarski O. P., 2024. — 188 s. Swiatosława Wasylczuka i nowe utwory. Książka składa się z oddzielnych tematycznie rozdziałów, przytoczymy niektóre, które w pełni ukazują głębię talentu pisarza: „Znajoma i nieznana Ukraina”, „Rodzima Ukraina zwycięży”, „Idę po rosie”, „Pachnie wiatr, ukochana”, „Interpretacje (przekłady) z innych języków”, „Wianek dziecięcych kołysanek”. Głównym kluczem do książki jest pieśń, cytat z której dał nazwę zbiorowi, uwagę zwracają też inne, nie mniej ciekawe poezje-pieśni. Ogólnie muzyczność, wcielona w wiersze poety, przyjemnie uderza, a pieśniowy kamerton sprzyja pragnieniu przeczytania książki do końca. Zaznaczę, że znany żytomierski śpiewak Ołeksij Budnik włączył do swojego repertuaru dwie pieśni ze zbioru: „Ja tam jeszcze przyjdę” oraz „Woła Matka-Sława”. Głęboki jest blok historyczny, w którym autor pokazuje źródła i przyczyny nieszczęścia, które znów zmusza Ukrainę do obmywania się krwią. W swoich poezjach otwarcie pisze o istocie moskala: Kłamstwo, przemoc, zdrada i oszustwo, — To polityczne credo tych ordyńców. Tak podło działał zawsze car!chagan, Czy to gensek, czy prezydent!oprycznik... Teksty pisarza odzwierciedlają także teraźniejszość: „My wytrwamy, bo Prawda i Bóg — za nami, / Pobijemy my złego okupanta, / I znów zwrócimy nasz Donbas, / I Południe, Krym: na to nam starczy sił, talentu...”. Ważnym tematem dla Swiatosława Karpowycza jest język, czytamy w poezji „Dopóki język — my naród!”: „...Bo język nasz rodzimy — marker / Wszystkiego ukraińskiego, i nas. / Bez niego my — tłum bazarowy / Owczy zastęp, który pasterz pasł... / Na wełnę i mięso okupantom...”. Autor, niczym rozkazem, popycha czytelnika do dokonania wyboru na korzyść budowania narodu, obrony ukraińskiej odrębności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

niedawno, mówiła, ktoś położył w zimną ciężką fałdę jego kamiennego ubrania kartkę, na której były słowa: “A mnie boli – nie dopatrzyli,/A mnie boli – nie ustrzegli”. Dopiero potem dowiedziałam się, że to była poezja Tamary Kołomijec, poświęcona Wasylowi Symonence. Smutno było żegnać się z samotną, pogrążoną w żalu matką poety, uświadamiając sobie jej ciężki ból, jej niezagojone matczyne cierpienia. Święcie przechowuję podarunek Hanny Fedoriwny Szczerbań-Symonenko – jej fotografię na grobie Syna, podpisaną dla mnie latem 1972 roku. Czasami wysyłałam jej na Wigilię, w przeddzień dnia urodzin jej drogiego Syna, suszone wołyńskie grzyby, jabłka, żeby choć trochę ukoić jej tęsknotę. O mojej podróży na Czerkaszczyznę od razu dowiedzieli się pracownicy krzemienieckiego KGB. Oni, jak potem się wyjaśniło, dawno mnie śledzili. Na przesłuchaniach sam naczelnik tej osławionej instytucji wykrzykiwał: “Co ty się nosisz ze swoim Symonenką?! Jakie masz prawo czytać jego wiersze uczniom studium pedagogicznego?” Przesłuchania trwały od pierwszych dni listopada 1974 roku do 10 kwietnia 1975-go. Oskarżano mnie o to, że czytam dzieciom Szewczenkowego “Kobziarza” oraz słowo Symonenki, że zachwycam się pięknymi wierszami dumnej kobiety – poetki Liny Kostenko, że pożyczam uczniom “Sobór” Olesia Honczara i “Malwy” Romana Iwanyczuka, że zbieram pieśni ludowe i stare książki, że zorganizowałam w studium pedagogicznym studio początkujących i nazwałam je imieniem Łesi Ukrainki – Łomykamień (pseudonim twórczy), że wędruję z uczniami sławnymi miejscami, że pielęgnuję w ich sercach miłość do ojczystego słowa, do matczynej pieśni, do ojcowskiego domu. Lecz najbardziej ganili za słowo Symonenki, które wydawało im się bardzo niebezpieczne. Mimo wszystko Poeta zmartwychwstał w swoich myślach, on żyje z nami w te burzliwe lata. I chce się dzisiaj jego własnymi słowami zapytać. Gdzie teraz wy, kaci mojego narodu? Gdzie wasza wielkość, siła wasza gdzie? Na jasne zorze i na ciche wody Już czarna wasza złość nie spadnie. I chcę odpowiedzieć jego własnymi słowami. Naród mój jest! Naród mój zawsze będzie! Nikt nie przekreśli mój naród! Poznikają wszyscy odmieńcy i przybłędy, I hordy zdobywców – tułaczy. Wy, bękarty katów oszalałych, Nie zapominajcie, wyrodki, nigdzie: Naród mój jest! W jego wolnych żyłach Kozacka krew kipi i huczy! _____________ *Dawna nazwa Krzemieńca. którą kontynuowali wojownicy SZU – Bohaterowie współczesnej narodowej rosyjsko-ukraińskiej wojny o niepodległość: “Książki pomagają młodzieży uświadomić sobie, jaką ceną zdobywa się wolność i demonstrują: dzisiejsza wojna – to kontynuacja walki, która trwa przeciwko moskwitom już wiele wieków”. Bohdan Czerwak opowiedział, że książka “Ołena Teliha” – to opowieść o życiu i twórczości jednej z najjaśniejszych postaci ukraińskiej literatury oraz OUN – Ołeny Telihi. Badacz wydobył na światło dzienne historyczny portret kobiety, która poświęciła swoje życie walce o niepodległość Ukrainy. Pan Bohdan podczas prezentacji nie tylko zrekonstruował życiową drogę poetki i działaczki OUN, ale też opowiedział o perypetiach na drodze do wzniesienia i uroczystego odsłonięcia pomnika Ołeny Telihi w Babim Jarze w Kijowie. Bohdan Czerwak również podkreślał wagę twórczego dziedzictwa Ołeny Telihi jako klasyka ukraińskiej literatury w literacko-artystycznym kontekście. Każdy chętny połtawianin może przeczytać książki, odwiedzając bibliotekę PNPU. Wszak książki o OUN, a także “Okupacja, albo Prawda o ukraińskim Kijowie 1941–1942 rr.” pod koniec prezentacji zostały przekazane do bibliotek połtawskiej wspólnoty oraz PNPU. Wydarzenie zakończyło się sesją autografów Bohdana Czerwaka oraz jego fachowymi odpowiedziami na pytania uczestników oświatowego zebrania. Przedstawicielstwo UINP w Połtawie Zdjęcie Ołeksandra ROZUMA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Droga do matki

Lilia SLEDZIŃSKA, przewodnicząca rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki w Krzemieńcu na Tarnopolszczyźnie W tym roku minęło 90 lat od dnia urodzin Wasyla Symonenki. I przypomniały mi się moje niezapomniane historie, związane z imieniem wielkiego Poety. Było to w latach 60. ubiegłego wieku. Pewnego razu podczas jednej z podróży usłyszałam te oto wersy: “Nie wierz mi, bo ja kłamać nie umiem. Nie czekaj mnie, bo ja i tak przyjdę…” Wiersz poruszył mnie do głębi duszy, zniewolił moje serce, uderzył swoją niezwykłością. Od pierwszych wersów zaparło mi dech w piersiach… I tak było zawsze, gdy miałam szczęście natrafić na poezje młodego wówczas poety z Czerkaszczyzny – Wasyla Symonenki. Zainteresowałam się jego twórczością, opowiadałam o nim swoim uczniom. Miło mi było, gdy pewnego razu na lekcji w 9 klasie Szkoły Średniej nr 1 w Krzemieńcu był obecny inspektor z obwodowego wydziału oświaty, pan Makuch, który pod koniec lekcji zapytał, czy uczniowie znają imię poety Wasyla Symonenki? Pamiętam, jasnowłosy młodzieniec Sasza Hordijczuk wstał z miejsca i opowiedział o losie Poety, który był już w zaświatach. Inspektor obwodowego wydziału oświaty poinformował, że to jedyna klasa i pierwsza szkoła w obwodzie, gdzie wiedzą o Wasylu Symonence. Cieszyłam się za moich uczniów i za siebie. I to dodawało mi jeszcze większego pragnienia siania myśli poety w sercach dzieci Ukrainy. Pracując od 1969 roku w Krzemienieckim Studium Pedagogicznym, każde pierwsze zajęcia we wrześniu dla studentów pierwszego roku poświęcałam Wasylowi Symonence. Na posiedzeniach studia początkujących poetów “Łomykamin”, którym kieruję do dziś, zaznajamiałam z imieniem tego poety, czytałam poezje “Łabędzie macierzyństwa”, “Ukrainie”, “Ziemio rodzima! Mózg mój jaśnieje”, “Żarna”, “Dziadek umarł”, “Krzywda” ze zbioru “Poezje” (1966). Był to dla mnie podarunek od Sofii Buniak, która niedawno wróciła z syberyjskiego zesłania. Książka była podpisana 3 marca 1968 roku, na pamiątkę pięknych letnich dni, rozmów i podróży do wsi Mała Andrusa na Krzemieniecczyźnie, do pisarza Serhija Dauszkowa po jego “Bajki starego młyna”. Moi uczniowie zawsze, jak zaczarowani, słuchali słowa Symonenki, a zbiór z jego wierszami przekazywali z rąk do rąk. W grupie II-B kursu, wydziału wychowania szkolnego, gdzie byłam opiekunem grupy, prowadziłam rozmowy wychowawcze na podstawie poezji Wasyla. Jedną z nich pamiętam do dziś. Było to w 1971 roku. Temat godziny wychowawczej: “Wiesz, że jesteś człowiekiem…”. Żenia Skowronska, przewodnicząca grupy, wypowiedziała żarliwe i poruszające słowo Symonenki o przeznaczeniu człowieka na ziemi: “Ile by nie było dane cierpieć./Wszystko jedno błogosławić będę zawsze/Dzień, kiedy mnie urodziła matka/Dla życia, dla szczęścia, dla biedy…/Jakże mi darowano wiele, ile mam szczęścia, niech to diabli!/Na ziemi śmiać się i cierpieć,/Żyć i kochać pośród ludzi!” Na marginesie. Niełatwe w dalszym życiu okazały się losy samej Żeni Skowronskiej. Zginęła w nierównej walce o prawdę, natrafiwszy na okrutną, tępą ścianę biurokratycznej samowoli. Pracując w przedszkolu, pragnęła wychowywać w dzieciach dumę narodową, chciała przywrócić najdroższy skarb – zwyczaje, tradycje swojego narodu. Miejscowi partyjniacy postrzegali ją jako dziwaczkę, nie dawali pracować, wyśmiewali się, zwolnili z pracy. Złamali duszę – i serce nie wytrzymało, pękło. Latem 1972 roku, podczas urlopu, wraz z córką wybrałam się do Czerkas, bo wiedziałam, że tam pochowany jest mój ulubiony poeta. Dnieprem z Kijowa płynęłyśmy parowcem. Podziwiałyśmy brzegi wielkiej rzeki naszego narodu. Rozmawiałyśmy z ciekawymi ludźmi, poznawałyśmy rodzinny kraj. Do Czerkas przybyłyśmy o godzinie 6 rano. Dwie godziny błądziłyśmy po mieście, pytając napotkanych ludzi, czy wiedzą, gdzie pochowany jest Wasyl Symonenko? Pytałyśmy różnych wiekiem – nikt nie wiedział. Było jeszcze za wcześnie, by iść do redakcji gazety “Mołod’ Czerkaszczyny”, w której do ostatniego czasu pracował Wasyl Symonenko. Jednak stał się cud. Nikogo nie pytając, przypadkowo znalazłyśmy się przy ogrodzeniu redakcji. Naszej radości nie było końca. “Stąd już nigdzie nie pójdziemy, tutaj nam już powiedzą, gdzie jest grób Poety”, – zdecydowałam. I nagle z budynku redakcji wyszedł, bardzo się śpiesząc, mężczyzna. “Dzień dobry!” – zdążyłam powiedzieć i zapytałam, gdzie znaleźć grób Symonenki. “Ludzie dobrzy, przecież ja z nim tutaj pracowałem, a wy kim jesteście? Właśnie piszę o nim wspomnienia. A czy wiecie, że w Czerkasach mieszka matka poety?” To był Mykoła Daszkiwski. Zaprosił nas do swojego samochodu, odwiózł na cmentarz. Opowiedział, jak znaleźć ulicę Szewczenki, gdzie mieszkała samotna Matka. My z córką położyłyśmy u podnóża pomnika białe mieczyki i jeszcze długo stałyśmy w ciężkiej zadumie. W granitowej skale było wykute pełne woli, męskie popiersie Poety, smutna, szara, kamienna twarz. Na dole – święte słowa: “Można wszystko na świecie wybierać, synu, wybrać nie można tylko Ojczyzny”. A potem była matczyna siedziba. Przyjęła nas Hanna Fedoriwna jakoś nieufnie. I rozumiałyśmy ją: przez Ukrainę przetaczały się represje. Dom Matki Poety był mały i ciasny. Jeden pokój, kuchnia, wąski korytarz. Nigdzie na świecie nie widziałam takiego wnętrza, jak w tym mieszkaniu. Na ścianach wszędzie wisiały portrety, fotografie różnych rozmiarów. Na nich był jej drogi Syn. Hanna Fedoriwna, bardzo miła, gościnna kobieta, zaprosiła do stołu. Częstowała ciasteczkami i herbatą, z matczyną czułością odnosiła się do mojej córeczki. “Mój wnuczek Olesyk jest mniej więcej taki… Przybiega do mnie, odwiedza babcię”, – mówiła. Bardzo długo opowiadała nam o Synu. Wspominała, jak on jako mały chłopiec garnął się do dziadka, jej ojca. Nabiega się, bywało, i do dziadka na piec, żeby się ogrzać lub znaleźć ochronę przed tymi, którzy go krzywdzili. Mówiła, że Wasyl zmarł na nieznaną jej chorobę. Czy ukrywał przed drogą matką tę ciężką tajemnicę, żeby nie zadać drogiej osobie ciężkiego bólu?! Mówił, że będzie żył! Prosił, żeby poszła do domu zjeść kolację… Wtedy przestało bić Synowe serce. “A przy tym stole w tej izbie, – opowiadała Hanna Fedoriwna, – zbierają się na Wigilię przed dniem urodzin jej Syna najbliżsi jego przyjaciele. Wśród nich i Mykoła Daszkiwski. Na pokuciu, gdzie miał siedzieć gospodarz domu, stawiają talerz, łyżkę i kieliszek dla Wasyla. Ale liczba przyjaciół z każdym rokiem coraz bardziej się zmniejsza”, – ze smutkiem mówiła matka. Ona codziennie chodzi na cmentarz. A oto znawstwa i metodyk ich nauczania Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego, profesorka, doktorka nauk historycznych, sekretarz odpowiedzialna Połtawskiej Obwodowej Organizacji Związku Krajoznawców Iryna Petrenko oraz filolożka, krajoznawczyni, przewodnicząca historyczno-krajoznawczego klubu imienia Fedora Borkiwskiego Nina Kyrpotina. Słowa powitalne wygłosili pierwszy prorektor PNPU, kandydat nauk historycznych Ołeksij Hura oraz dziekan wydziału historii i geografii Jurij Wilchowyj. Podkreślali wagę popularyzacji postaci poetki, klasyczki literatury ukraińskiej, działaczki OUN, bojowniczki o niepodległość Ukrainy w XX wieku Ołeny Telihi w obecnych warunkach rosyjsko-ukraińskiej wojny. Ołeksij Hura, Jurij Wilchowyj oraz Iryna Petrenko przekazali pozdrowienia uczestnikom prezentacji od rektor uczelni Maryny Hrynowej i wyrazili nadzieję, że spotkanie z Bohdanem Czerwakiem stanie się potężnym bodźcem dla studentów i studentek, którzy zdobywają wykształcenie historyczne, dziennikarskie i filologiczne, aby dokładniej zapoznawać się z jego pracami, by głębiej poznawać historię walki Ukraińców o niepodległość w XX wieku. Nina Kyrpotina zaprezentowała oświatowe wideo dokumentalne “Znani i nieznani patrioci. Ołena Teliha”. Pani Nina akcentowała to, że książki autorstwa Bohdana Czerwaka naświetlają heroiczne karty wyzwoleńczej walki OUN,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Walka trwa

Niedawno Katedra Historii Powszechnej, Religioznawstwa i Metodyk ich Nauczania Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego (PNUP), Centralna Biblioteka Połtawskiej Miejskiej Gminy Terytorialnej (CB PMGT), Klub Krajoznawczo-Historyczny im. Fiodora Borkiwskiego przy CB PMGT zorganizowali prezentację książek „Olena Teliha” oraz „Okupacja, czyli Prawda o ukraińskim Kijowie 1941–1942”. Zebranie odbyło się na Wydziale Historycznym PNUP. Na prezentację przybył jej autor – działacz społeczny, przewodniczący Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN), pierwszy zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy Bohdan Czerwak. W prezentacji wzięli udział wykładowcy i studenci PNUP, zwłaszcza przyszli historycy, dziennikarze i historycy; działacze społeczni; bibliotekarze połtawskiej gminy miejskiej, krajoznawcy; słuchacze społecznego projektu „Uniwersytet Trzeciego Wieku” z Połtawskiego Uniwersytetu Ekonomii i Handlu; przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP) w obwodzie połtawskim Oleh Pustowhar oraz dyrektorka Departamentu Działalności Informacyjnej i Komunikacji Społecznej Wiktoriia Pylypenko. Zebranie moderowała kierowniczka Katedry Historii Powszechnej, Religioznawstwa i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Wołodymyr Melnyczenko: 20 lat w „Słowie Proświty”

Serhij HAŁCZENKO. Zapewne stali czytelnicy „Słowa Proświty” znają publikacje doktora nauk historycznych, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, Wołodymyra Melnyczenki. Tak podpisuje swoje artykuły, a dodam jeszcze: zasłużony działacz nauki Ukrainy, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, honorowy akademik Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat Międzynarodowej Nagrody Literackiej imienia Hryhorija Skoworody. Otóż obliczyłem, że w tym roku mija 20 lat współpracy Wołodymyra Melnyczenki z Ogólnoukraińskim tygodnikiem kulturoznawczym „Słowo Proświty” i przez ten czas opublikował w nim około 200 artykułów, które mogłyby złożyć się na kilka kapitalnych książek. Właściwie tak się stało, ponieważ wspomniane artykuły, zwłaszcza te, które ujrzały światło dzienne w latach 2015–2025, zapewniły pełnokrwistą nowość fundamentalnej trylogii autora. Właśnie w 2015 roku dyrektor generalny Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie od 2001 roku, który wraz z zespołem zdobył dla niego status Narodowego (2010) i światowe uznanie, powrócił do domu, do Kijowa. Akademik Mykoła Żułynski, który stale był w gąszczu ogromnej patriotycznej pracy Wołodymyra Melnyczenki, szczerze wyznał: „Do dziś pozostaję pod wrażeniem i zachwycony, jaką kolosalną pracę wykonał na początku XXI wieku Wołodymyr Melnyczenko w Moskwie „w imię matki naszej Ukrainy bezradnej”. Jak bezinteresownie stymulował swoimi słowami i czynami niezłomność oraz niezniszczalność ukraińskiego ducha w całej Moskiewszczyźnie… Wołodymyr Melnyczenko mężnie potwierdził, że patriotyzm i miłość do Ojczyzny – to jednak, mówiąc słowami Iwana Franki, nie sentyment, nie duma narodowa, a nielekki i odpowiedzialny ciężar, nałożony przez los na barki”. Na własne oczy widziałem też unikalny tekst niezapomnianego Dmytra Pawłyczki, skierowany do Wołodymyra Melnyczenki, kiedy wiosną 2014 roku w rosyjskiej stolicy wyszła w języku ukraińskim jego książka „Moskwa Mychajła Hruszewskiego: autorska encyklopedia-chronoskop”: „Bardzo dziękuję za „Moskwę M. Hruszewskiego”. Współczesna moskiewska władza za taką encyklopedię-chronoskop o najwybitniejszym ukraińskim nacjonaliście powinna Pana zamknąć na wiele lat do kryminału…”. Od razu chcę powiedzieć coś niezwykle ważnego, a mianowicie: działalność publikatorska autora w „Słowie Proświty” była prowadzona systemowo w ramach wielkoskalowych projektów. Pierwszy z nich był poświęcony 150. rocznicy urodzin Mychajła Hruszewskiego. Niezwykle interesujące jest to, że po jego zakończeniu… Wпрочем, zacytuję publikację w „Słowie Proświty” w listopadzie 2016 roku pod znaczącym tytułem „Mychajło Hruszewski: lekcje dla narodu”: „Z okazji jubileuszu Mychajła Hruszewskiego co miesiąc poświęcaliśmy mu artykuły, których ważną cechą stało się odzwierciedlenie nieodłączności Szewczenki od życia i twórczości, od mentalności i duchowości wielkiego Ukraińca. Autor publikacji Wołodymyr Melnyczenko na tym wirtualnym przecięciu dwóch narodowych geniuszy poruszył wiele ważnych dla współczesnej Ukrainy problemów. Ze znanym ukraińskim historykiem, który niedawno został wybrany akademikiem Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, spotkała się redaktor naczelna „Słowa Proświty” Lubow Hołota”. Znaczna część rozmowy dotyczyła wojny Rosji przeciwko Ukrainie, która trwała już trzeci rok, i Wołodymyr Melnyczenko jasno odpowiedział na pytanie Lubow Hołoty: „Czy Hruszewski pozostawił przewidywania przyszłego wojennego rosyjskiego zagrożenia dla Ukrainy?”. Nie omieszkam krótko przedstawić odpowiedzi uczonego, sformułowanej ponad osiem lat temu. Otóż, według słów Hruszewskiego, bolszewicki zbrojny pochód na Ukrainę na początku 1918 roku miał zadanie „bić chochołów”, którzy po 250-letnim zniewoleniu odważyli się podnieść głowę, „zrzucić z siebie moskiewskie jarzmo…”. W historycznym podejściu obecnej Rosji do niepodległej Ukrainy w istocie nic się nie zmieniło. Mówiąc słowami Hruszewskiego, „stary moskiewski centralizm” – „najgorszy, terrorystyczny centralizm” – znów daje „generalną bitwę naszemu narodowemu życiu”. W artykule „Oczyszczenie ogniem” (luty 1918 roku) Hruszewski w istocie wzywał do pozbycia się złudzeń o „bratnich narodach” i uświadomienia sobie, że w rzeczywistości „mamy do czynienia w najbardziej oczywisty sposób z walką samych narodów – wielkoruskiego i ukraińskiego. Jeden napada, drugi się broni”. Zgodzicie się, jakby powiedziane dzisiaj! Dalej cytuję Wołodymyra Melnyczenkę dosłownie: „Ten wniosek nie może już wydawać się pogrążony w głębi ubiegłego stulecia. Obecnie każdego dnia napełnia się on złowrogo nowymi, realnymi potwierdzeniami, które są uogólniane nawet w badaniach naukowych. Znany historiozof i politolog, akademik Akademii Nauk Politycznych Wasyl Tkaczenko w dopiero co wydanej książce „Rossija: biesputje agriesora” pisze, że narasta zagrożenie wielkoskalowej wojny Rosji przeciwko Ukrainie, „jednak opinia publiczna Rosji odbiera to jako coś oczywistego, nie czując za sobą żadnej odpowiedzialności za dokonane czyny”2. W Ukrainie, przede wszystkim we władzach, nie wsłuchano się w ostrzeżenie tegoż Wasyla Tkaczenki, tym bardziej, że jego prognostyczno-kapitalne wydanie naukowe, przedstawione w 2019 roku do zdobycia Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, nawet nie zostało nominowane przez Komitet („Szewkom”, jak go nazywano). Według wniosku Wołodymyra Melnyczenki, „ten systemowy błąd ujawnił zabójczo niski poziom zrozumienia przez część obecnych intelektualistów problemu tożsamości narodowej w Ukrainie…”. Recenzując książkę Wołodymyra Melnyczenki3, o której wtedy już wspominano w rozmowie Lubow Hołota i Wołodymyr Melnyczenko, uważałem za obowiązkowe przypomnieć: „Między innymi, niektóre historie z nowej książki zeszłego roku zostały opublikowane w „Słowie Proświty”. W. Melnyczenko wysoko ocenia działalność Ogólnoukraińskiego tygodnika kulturologicznego, zaznaczając już na pierwszej stronie recenzowanej książki, że redakcja „pokazała całej Ukrainie, jak trzeba systemowo propagować i pielęgnować język ojczysty””4. Zaznaczę, że właśnie 24 lutego 2022 roku w „Słowie Proświty” ujrzał światło dzienne artykuł Wołodymyra Melnyczenki: „Taras Szewczenko: „Przyszło się napić z moskiewskiej czaszy moskiewskiej trucizny!””, w którym udowodniono, że „Taras Szewczenko zawarł w Testamencie znacznie więcej proroczego sensu, niż dotąd uważaliśmy…”. Chodziło o to, że w Testamencie mowa była o konieczności zerwania właśnie moskiewskich kajdan. Autor przypomniał, jak Szewczenko „oświadczył w Testamencie, że „polecę / Do samego Boga” dopiero po tym, „Jak poniesie z Ukrainy / W sine morze / Krew wrogą…””. Moskwieńską krew! Zacytuję codzienne doniesienie tygodnika „Słowo Proświty” na samym początku 2019 roku: „Rozpoczynamy nowy wielkoskalowy projekt „Szczegóły życia Szewczenki”… Nowy projekt będzie realizował nasz stały autor Wołodymyr Melnyczenko, który już zrealizował dwa wielkie zamierzenia redakcyjne, poświęcone 150. rocznicy urodzin Mychajła Hruszewskiego (2016 r.) oraz 160. rocznicy Dziennika Szewczenki (2017–2018 r.). Jego publikacje w gatunku miniatury historycznej, za każdym razem poświęcone nowemu tematowi, będą pojawiać się co miesiąc”5. Tak też było! Już po wyjściu książki, o tym samym tytule co wspomniany projekt, akademik Mykoła Żułynskyj wywnioskował: „Wołodymyr Melnyczenko wykonuje tytaniczną pracę na strategicznych magistralach współczesnego szewczenkoznawstwa”. Przygotowując przedmowę do książki „Szczegóły życia Szewczenki”, w znacznej mierze stworzonej z artykułów w „Słowie Proświty”, zwróciłem się do najsławniejszego autora tygodnika Dmytra Pawłyczki. Mądry Dmytro Wasylowycz od razu odpowiedział: „Bardzo lubię czytać artykuły Wołodymyra Melnyczenki. Jest w nich wiele ciekawych faktów, a z nowych szczegółów historycznych wyłania się znacznie bogatszy obraz Tarasa Szewczenki”. Na tej fali pisałem i ja: „Wołodymyr Melnyczenko nie tylko nabrał ducha, by „wejść” w niektóre szczegóły życia Szewczenki, ale i godnie wykonał to ważne zadanie. Bo łączna biografia Poety jest syntezą cennych szczegółów jego codzienności i twórczości. Wszystko zaczęło się od wielkoskalowego projektu „Szczegóły życia Szewczenki” w „Słowie Proświty”…”6. Według oceny szewczenkoznawczyni Switłany Bryżyckiej, „szczegóły życia Szewczenki w niedoścignionym fachowym badaniu autor odkrył ważnie i przekonująco”. Czytelnicy tygodnika mieli okazję po raz pierwszy dowiedzieć się wielu nowych rzeczy o „drobnej codzienności” poety, w szczególności w historiach o ubraniu Szewczenki, w tym jego obuwiu, przede wszystkim butach, nakryciach głowy – słomkowym kapeluszu, czapce z daszkiem, kaszkiecie, słynnej czapce, w pasjonującej opowieści o tym, kiedy i dlaczego pojawiała się u Tarasa Hryhorowycza jego broda, czy o snach poety… Badacz głęboko odkrył kulinarne gusta poety, jego stosunek do palenia i spożywania napojów alkoholowych… Ważną grupę opowieści historyk połączył tematem „Przyjaciele moi jedyni”, który zna doskonale, nawet poświęcił mu osobną książkę7. Przedstawił autor także swoją wizję relacji Tarasa Hryhorowycza z kobietami, która wyróżnia się skrupulatnym stosunkiem do faktologii i nietolerancją wobec faktograficzności oraz subiektywistycznej ślepoty i ograniczoności w naświetlaniu uczuć Poety i Mężczyzny. Osobno i ze szczególnym akcentowaniem zaznaczę niezwykle ważne propozycje Wołodymyra Melnyczenki dotyczące nowych artykułów do „Encyklopedii Szewczenkowskiej”, zaproponowane przez „Słowo Proświty”. Uczony słusznie uważa, że w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” lub dodatku do niej należy przedstawić każdą postać, choćby jeden raz oznaczoną przez Szewczenkę w utworach i Dzienniku, korespondencji oraz jego dedykacjach, lub mającą związek z biografią poety. Ogółem zaproponował ponad 90 nowych imion i terminów. Już wspomniany Mykoła Żułynskyj szczególnie zaznaczył, że Szewczenkiana „Słowa Proświty”, którą przeważnie przedstawia Wołodymyr Melnyczenko, zaznaczę, przy okazji, już 10 lat (i to też jubileusz), jest najlepszą w ukraińskiej periodyce. Wybitny uczony podkreślał, że szewczenkoznawca jasno demonstrował przekonujące wyniki swoich badań „w autorskim projekcie „Dziennikowi Szewczenki – 160 lat”, który zrealizował w tygodniku „Słowo Proświty” w latach 2017–2018, i w książce „Moje duchowe studnie”, gdzie komentarze do Dziennika stanowią prawdziwą monografię w monografii”8. Wołodymyr Melnyczenko słusznie uważa, że Dziennik Szewczenki waży nie mniej niż „Kobziarz”, ale niestety, znamy i cenimy Dziennik poety znacznie mniej. Jego zdaniem, „Kobziarz” i „Dziennik” Szewczenki są duchowymi spoiwami naszej tożsamości narodowej. Proponuje on odzwierciedlić w wielkim Herbie Państwowym Ukrainy obecność Szewczenki w jakimś szczególnie wyrazistym detalu. Nie mogę nie poprzeć. Pod koniec 2021 roku tygodnik „Słowo Proświty” zapoczątkował nowy wielki projekt Wołodymyra Melnyczenki – „Taras Szewczenko w losach twórczych pisarzy i artystów”. Wydrukowano w nim ponad 20 naukowo gruntownych i artystycznie pasjonujących artykułów. Niezwykle ciekawe były publikacje o tych, których Taras Szewczenko znał osobiście: Wasyl Szternberg, Ołeksandra i Hlafira Psoł, Mykoła Kostomarow. Szczególnie nowatorskie okazały się artykuły o pisarzach Wołodymyrze Korolence, Iwanie Neczuju-Łewyckim, Musiju Kononence, Hryhoriju Kosynce, Ołeksandrze Ołesiu, artystach Illi Riepinie, Fotiju Krasyckim, Petrze Nosku… Każda z publikacji obowiązkowo zawierała odkrycie, niespodziankę. Powiedzmy, drukując artykuł „Hryhorij Kosynka: „W popiele tli się żal matki… synowie w boju za wolność polegli!””, redakcja „Słowa Proświty” podkreśliła: „Medwynczyk Wołodymyr Melnyczenko pokazuje, że w znanym opowiadaniu Hryhorija Kosynki „Na złotych bogów” (1920) mowa jest o walkach chłopskich nie z białogwardzistami, jak to zawsze interpretowano, a z czerwonymi wojskami pod powstałym w 1920 roku przeciwko bolszewikom Medwynem, w którym pod koniec sierpnia została ogłoszona słynna Republika Medwyńska”9. Szczególne znaczenie mają wspomnienia, badania i rozważania Wołodymyra Melnyczenki o swoich przyjaciołach i znajomych, wielkich Ukraińcach Borysie Olijnyku, Iwanie Draczu, Lesiu Taniuku, Dmytru Pawłyczku, Bohdanie Kozaku, Juriju Barabaszu, Petrze Perebyjnosie, Pawle Mowczanie, Mykole Żułynskym. Nie mogę nie zaznaczyć, że nawet tytuły tych artykułów „strzelają” we wroga: „Borys Olijnyk: „W ostatni bój wychodzimy przy słowie…””, „Les Taniuk: „Nie ma dokąd ustępować. Za plecami Ukraina. Ukraina z Tarasem Szewczenką””, „Dmytro Pawłyczko: „Ukraino, idziemy do boju – daj nam” Tryksiążka Wołodymyra Melnyczenki, która poszła w świat ze stron „Słowa Proświty”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

śmiertelnego miecza!””, “Petro Perebyjnis: “Daj, Tarasie, wiatrołomowi, żeby cofnęła się horda!””. Następny projekt, rozpoczęty w marcu 2024 roku w 210. rocznicę urodzin Tarasa Szewczenki, stał się absolutnie nowy nie tylko dla tygodnika “Słowo Proświty”, ale i dla całej szewczenkologii. Uczony opublikował artykuł “Rozmowa z Tarasem Szewczenką”, wyjaśniając: “Oczywiście, wyimaginowana. Za to teksty Szewczenki są realne, prawdziwe – każde słowo, każda litera, nawet ten przecinek. Z jego Dziennika, listów, poezji… Wydaje mi się, że obecnie niezwykle ważne jest myślami spotkać się z ukraińskim Kobziarzem “na cichą radę, na rozmowę…””10. Tym razem zostały po szewczenkowsku “zaczepione” cztery tematy: “Powołanie”; “Zesłanie”; “Czasopismo”; “Dzień powszedni”. Następna publikacja: “Rozmowa z Tarasem Szewczenką (o książkach, które, “czytając, ożywamy…”)”. Dalej – nowe tematy kolejnych rozmów autora z Tarasem Szewczenką: “Historia z łajdakami”; “O wzruszeniu i czułości”; “Samotność”; “O ziomku i przyjacielu”; “O drodze z zesłania”; “Kilka dni i chwil po powrocie z zesłania”; “O Mychajle i Marii Maksymowyczach”… Tak narodził się nowy gatunek w szewczenkologii. W przedmowie do książki autora “Oświeceni Szewczenką”, która ujrzała światło dzienne w tym roku, zaznaczyłem: “Gatunek “Rozmowy z Tarasem Szewczenką” jest nie tylko nowy w szewczenkologii, ale też niełatwy i odpowiedzialny, jednak właśnie Wołodymyrowi Melnyczence starczy sił, by kontynuować tę pracę, wzbogacić Szewczenkianę o nowe fakty, szczegóły i wnioski11”. Mykoła Żułynskyj uważa, że te publikacje uczonego należy wydać osobną książką. Na koniec chcę podkreślić Melnyczenkową “wysokiego lotu ideę” (Żułynskyj): uczony uzasadnił konieczność stworzenia nowej naukowej wielotomowej akademickiej biografii Tarasa Szewczenki, która ma stać się ideą narodową w szewczenkologii. Zostało to zrobione w wystąpieniach na Międzynarodowych Czytaniach Szewczenkowskich w Kijowie w 2021 i 2024 roku, ale pierwodruk w obu przypadkach należy do “Słowa Proświty”12. Błyskotliwy i ważny przykład prawdziwego zaufania uczonego do rzeczywiście narodowego czasopisma oraz wysokiego zrozumienia przez tygodnik konceptualnej kreatywności swojego czołowego autora, konieczności jego ogólnoukraińskiego wsparcia. Pozostaje życzyć Wołodymyrowi Melnyczence długich lat dalszej twórczej współpracy z Ogólnoukraińskim tygodnikiem kulturologicznym “Słowo Proświty”. ______________ 1 W. Melnyczenko. Moje duchowe studnie: Artykuły i wywiady XXI wieku. K. : Łybid, 2019. 752 s.; Tegoż. Szczegóły życia Szewczenki : 370 historycznych miniatur, esejów i szkiców. K. : Łybid, 2021. 560 s.; Tegoż. Oświeceni Szewczenką. Artykuły pierwszej połowy lat 2020. K., 2025. 600 s. 2 Słowo Proświty. Nr 46, 17–23 listopada 2016 r. 3 Melnyczenko W. Mychajło Hruszewskyj: “Szewczenko – święty sztandar narodowy”. 100 historii i opowieści o dwóch ukraińskich geniuszach. K.: Łybid, 2017. 440 s. 4 Hałczenko S. Książka na chwałę dwóch ukraińskich geniuszy // Literaturna Ukrajina. 27 lipca 2017 r. 5 Słowo Proświty. Nr 1, 3–9 stycznia 2019 r. 6 Hałczenko S. Nowy twórczy wkład we współczesną szewczenkologię // Melnyczenko W. Szczegóły życia Szewczenki. S. 4–20. 7 Melnyczenko W. Taras Szewczenko: “Przyjaciele moi jedyni”: dziesięć postaci w życiu poety. M., 2013. 704 s. 8 Żułynskyj M. 370 historii, pełnych odkryć. Ujrzała światło dzienne książka Wołodymyra Melnyczenki “Szczegóły życia Szewczenki” // Deń. 5 sierpnia 2021 r. 9 Słowo Proświty. Nr 24–25, 23–30 czerwca 2022 r. 10 Słowo Proświty. Nr 9, 7–13 marca 2024 r. 11 Hałczenko S. Wołodymyr Melnyczenko wykonuje tytaniczną pracę na strategicznych magistralach współczesnej szewczenkologii. // Oświeceni Szewczenką. Artykuły pierwszej połowy lat 2020. S. 46. 12 Słowo Proświty. Nr 38, 23–29 września 2021 r.; Nr 42, 24–30 października 2024 r. tycznego zbioru), zasłużona pracownica kultury Ukrainy, poetka, prozaiczka, publicystka, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; sławna także jako wieloletnia redaktorka naczelna “Słowa Proświty” – Ogólnoukraińskiego tygodnika kulturologicznego, który Państwo rozłożyli do czytania. Zasługa Lubow Wasyliwny jest także w tym, że ona, wraz z myślącymi podobnie prośwityjanami, nie pozwoliła “Słowu Proświty” zniknąć – jak to stało się z wieloma czasopismami. Pani Lubie – mój Bukiet, który nie więdnie Przypłynął wiatr z wysokości, Jakbym znalazł zgubę: – Czyś nie słyszał, że cały naród Hołotę sławi Lubę? – O nie, nie cały!.. – rzekłem mu Zamiast powitania. – Czyż nie cały naród? Czemu? – Ucichł ze zdziwienia. – Taż Luba – postać wybitna: Prozaik, poetka. Ją rozsławiły w pełni I radio, i prasa. – Owszem! – zgodziłem się. – Ona “Proświty” kwiat, ozdoba. I ma męża Mowczana, I nagrodę Tarasa. – To czemu nie byłeś ze wszystkimi W jubileuszowe święto? – Pragnąłem się przebić, lecz na próżno: Wielbicieli wielu!!! Tylko dziś, w lutowy poranek, Od siebie osobiście Hołocie ślę bukiet życzeń, Witam uroczyście… Wionął wietrzyk łaskawie: “Oto My tworzymy sprawę dobrą. Wita Lubę cały naród!” – Teraz powiedzieć mogę. Petro SZKRABJUK, pisarz, doktor nauk historycznych tomik “Kobziarza” i wsunęła jej pod poduszkę do trumny. Tak i pochowali… Oto – rarytasowy fotoalbum Szewczenki-malarza, oto – unikalny “Słownik gramatyczno-stylistyczny języka Szewczenki” metropolity Iłariona, oto – ciekawe badanie Petra Arsenycza “Taras Szewczenko i Przykarpackie”, oto – “Świeca wieczności” z Chmielnicczyzny, oto… Wśród eksponatów – wydania dzieł Kobziarza z różnych lat, kilka zbiorów literackich ukraińskich poetów, którzy poświęcili swoje utwory Szewczence, czasopisma… Bystry nauczyciel-polonista czy nawet uczeń, student znajdzie tutaj źródło do napisania referatu czy pracy zaliczeniowej itp. Swoją drogą, nie ominęło tematyki szewczenkowskiej pióro samej Hanny Kostiw-Huski, która w szeregu swoich zbiorów opublikowała dedykacje dla Kobziarza (wziąć choćby “Na grobie matki Tarasa Szewczenki”, “Ostatnia noc poety”, “Szewczenko w Kos-Arale”). Literacka Szewczenkiana, o której mowa, – stała coroczna główna wystawa tutaj, kiedy naukowcy muzeum w wiosenne marcowo-majowe dni prowadzą wydarzenia szewczenkowskie, których uczestnikami są uczniowie miasta i rejonu, studenci, inteligencja. Droga do Kobziarza nie kończy się nigdy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Jubilaci i ich czary

Redakcja „Słowa Proświty”, a zwłaszcza redaktor naczelny Ihor Zoc, prowadzi w każdym numerze tygodnika pojemny „Przegląd mediów i sieci społecznościowych”. To swoisty digest, który poszerza świat prawdziwej informacji. I ja chętnie go czytam. A dlatego sam postanowiłem zrobić przegląd jubileuszy, które w ubiegłym roku przyciągnęły uwagę naszego społeczeństwa. I zainspirowały je. Chodzi o dawnych szestdziesiatnykiw (pokolenie lat sześćdziesiątych), a teraz dziewięćdziesięciolatków. To mistrzowie artystyczno-intelektualnego słowa i głębokiej myśli: Mykoła Ilnycki (ur. 23 września), Jurij Szczerbak (12 października), Rajisa Iwanczenko (30 listopada) i Mychajło Kosiw (28 grudnia)… Wszystkich szanuję, czytam, a o Mychajle Wasylowyczu przypominam, że jest on nie tylko z plejady szestdziesiatnykiw i dysydentów, ale także jednym z twórców samizdatowego czasopisma „Ukraiński Wisnyk”, na które niestrudzenie – i bezskutecznie – polowało KGB; to on – deputowany ludowy Rady Najwyższej pięciu (!) demokratycznych kadencji, który 24 sierpnia 1991 roku, wraz z braćmi, ogłaszał AKT Niepodległości Ukrainy… Jego 90-lecie 28 grudnia 2024 roku uroczyście obchodziliśmy we Lwowskim Pałacu Sztuki. I ja podczas wystąpienia odczytałem ten swój wiersz-ekspromt, który jest przeglądem jego żywota i czynów. Ziarna Obficie ziaren w kłosie Wyhodował Mychajło Kosiw. Choć i srebro we włosach, Kocha dni on ciepłorosy. I lata szanuje bose Syn Rożniatowszczyzny – Kosiw. Przeżył spojrzenia skośne Złotousty Mychajło Kosiw. Bo w totalnym bezgłosie Nie milczał Mychajło Kosiw. „Wisnyk” w czas walki i donosów Z Czornowołem tworzy Kosiw. W parlamentarnym krosie Pięć biegów miał nasz Kosiw. Kijów, Lwów czy miasto Kosów – Wszędzie swój Mychajło Kosiw. Oto taki – bez przechyłów – Już w państwowej epoce, Wśród lat, jak między pokosami, Między prostymi ludźmi i bossami, Wśród książek duchowych stosów, W pisarskim współbrzmieniu Idzie naprzód Mychajło Kosiw… Złota u niego jesień. Nie na darmo Wasyl i Maria* Jego czule kochają i dotąd. _____________ *Maria (Maria Antoniwna) – żona Mychajła Kosiwa; Wasyl – ich syn, rektor Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych. *** Lubow Wasyliwna Hołota też jest zeszłoroczną jubilatką (ur. 31 grudnia). Jednak w wiekowej rywalizacji jeszcze jej daleko do wspomnianych osób. Jednak na poziomie twórczo-duchowym pani Lubow nie ustępuje koryfeuszom. Jest ona rodowitą mieszkanką Krzywego Rogu, czyli Urodzoną w stepach (tytuł pierwszego tomu poezji). Zasłużony dziennikarz Ukrainy i pisarz Zynowij Suchodub, jubilat Mychajło Kosiw, artysta ludowy Ukrainy i członek Narodowego Związku Pisarzy Swiatosław Maksymczuk, Petro Szkrabjuk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Szewczenkiana poetki z brzegów Nyczławy

Borszczowianka Hanna Kostiw-Huska z brzegów Nyczławy na Tarnopolszczyźnie – jedna z księżniczek ukraińskiej poezji okresu ostatniej ćwierci XX – pierwszych dziesięcioleci XXI wieku, której Słowo należy do najcenniejszych pereł, jakimi wypełnione są skarbcowe skrzynie współczesnej literatury ukraińskiej. Jej swobodny poetycki ogród, rozciągnięty na przestrzeniach nieśmiertelności Ukrainy, także dziś przyciąga, zachwyca swoim mnogością kwiatów i wielkim brzmieniem, w nim zawsze jest przytulnie i wzruszająco, tu napełniasz serce miłością do ojczystej ziemi, do Ukrainy-matki. Być może dlatego, że ów ogród powstał z Szewczenkowego edenu i hojnie został podlany z Kobzarskiej studni. Być może… Stepan TATARSKI, członek NSŻU, Borszczowszczyzna na Tarnopolszczyźnie Ganna Michajliwna chętnie zgodziła się na spotkanie w Muzeum Tarasa Szewczenki – w oddziale Borszczowskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego, w którym panuje duch minionych czasów Poety oraz duch wielu dziesięcioleci poszewczenkowskich, przesiąkniętych ogólnonarodową pamięcią i czcią Ukraińców, utrwalonej w malarstwie i grafice znanych i utalentowanych ukraińskich artystów. Szczególną, osobną ekspozycją tej izby jest literacka szewczenkiana Hanny Kostiw-Huski, od której wieje wiatrem dróg i wędrówek poetki, które wyryły w pamięci serca niezatarty ślad. Niezapomniane wrażenia pozostały po pierwszym święcie „Od serca Europy – do serca Ukrainy” (Kaniów, Kijów), a także po tych, które odbywały się na Winnicczyźnie, Iwano-Frankowszczyźnie, Rówieńszczyźnie, Czerkaszczyźnie, Chersońszczyźnie, Lwowszczyźnie, Chmielnickiej, Bukowinie, Tarnopolszczyźnie, Czernihowszczyźnie… – Tu jest tylko część mojej domowej szewczenkiany – mówi Ganna Michajliwna. – Przeważnie to prezenty przywiezione z różnych obwodów Ukrainy, gdzie byłam w składzie delegacji pisarzy tarnopolskich na Międzynarodowych Szewczenkowskich Literacko-Artystycznych Świętach „W rodzinie wolnej, nowej…”, organizowanych przez Ministerstwo Kultury Ukrainy i Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy w dniach przeniesienia prochów Kobzarza na Ukrainę. Znaczna część mojej szewczenkiany, duża kolekcja „Kobzarzy”, książek o tematyce szewczenkowskiej, pamiątek i prezentów przechowywana jest w domu i wielokrotnie prezentowana była na wystawach „Szewczenko w moim życiu” w muzeach krajoznawczych w Borszczowie i Tarnopolu. Moja rozmówczyni z drżeniem bierze do rąk to jedną, to drugą z wystawionych w tej szewczenkowskiej izbie książek. Oto – bardzo cenny dla poetki egzemplarz – „Kobzarz” (wydanie z 1971 roku) z autografami znanych ukraińskich pisarzy-klasyków (m.in. Dmytra Pawlyczki, Jurija Zbanackiego, Iwana Dracza, Ołeksandra Ilczenka, Andrija M’jastkiwskiego, Dmytra Tkaczy), podarowany jej na Ogólnoukraińskiej naradzie młodych literatów w 1974 roku, przedmiot jej szczególnej dumy, Księga wieczności narodu ukraińskiego, która powinna być świętością w każdym domu żyjących Ukraińców, jak było kiedyś u naszych rodziców, dziadków… – „Kobzarz” był u nas w domu drugą biblią, moja matka właściwie to ona odkryła mi Szewczenkę. Była w tych latach działaczką Proświty, znała „Kobzarza” na pamięć, brała udział w zebraniach proświatowskich we wsi. Bywało, zbierały się w naszej chacie kobiety przędące, a ja, mała uczennica, siedziałam na piecu i czytałam im Szewczenkę, Kwitkę-Osnownianenkę – wspomina Ganna Michajliwna. – Gdy czytałam „Najemniczkę”, kobiety aż płakały. Kiedy mama odeszła w zaświaty, wzięłam z półeczki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Dziennikarski desant do Czernihowa. Absolwenci wydziału dziennikarstwa Uniwersytetu Szewczenki w niecodzienny sposób przypomnieli społeczności Nadniesnia o zawsze aktualnej Sofii Rusowej

Mykoła TYMOSZYK. Miejsce wydarzenia: Czernihowska Obwodowa Naukowa Biblioteka Uniwersalna imienia Sofii i Ołeksandra Rusowych. Grupa inicjatywna: obecny aktyw naszego rocznika absolwentów z 1978 roku: Jurko Płaksjuk, Hałyna Daciuk oraz Mykoła Tymoszyk. Cel inicjatywy: aktywniejsze szerzenie Czynu i Wezwania wielkiej orędowniczki ukraińskiego odrodzenia Sofii Rusowej, wypierając tym samym z przestrzeni informacyjnej regionu pozostałości „ruskiego miru”. Środki: - film dokumentalny Ukrtelefilmu „Dzień Sofii” (autorka scenariusza Hałyna Daciuk, reżyser Ołeksij Mażuga, czas trwania 20 min, 1992 r.); - prezentacja multimedialna Hałyny Daciuk „Obowiązek ponad wszystko!”. Uczestnicy: nasi niezmienni sympatycy i sojusznicy: dziennikarze Wasyl Czepurnyj, Mykoła Budlanskyj, aktywista „Proświty” Stanisław Żurawel, docentki Narodowego Uniwersytetu „Czernihowski Kolegium” Tetiana Chomycz i Switłana Mołoczko, kandydatka nauk Wałentyna Antypeć, dyrektor OUNB im. Rusowych Jurij Sobol, dyrektorka Gimnazjum w Ripkach im. Sofii Rusowej Natalia Korż, studenci-filolodzy Tetiany Chomycz z miejscowego uniwersytetu. Dominanty emocjonalne: - niewymownej urody pisanka z wizerunkiem Czernihowa, którą wręczył od nas Jurko Płaksjuk pani Hałynie z okazji jej urodzin 6 marca; - obraz olejny: sosnycka chata pod strzechą z malwami nad Desną pędzla utalentowanej studentki miejscowego uniwersytetu Katerynki Truby, który wręczyła autorowi tych słów; - po raz pierwszy ujawniona przez Wasyla Czepurnego kijowskim gościom książka „Pierwsza szaranga” – o patriotach Czernihowszczyzny, którzy walczyli o wolną i niepodległą Ukrainę w czasach radzieckiego imperium; - publiczna odmowa pisarki Hałyny Daciuk przyjęcia propozycji jednego z występujących, by zgłosić jej kandydaturę do miejscowej obwodowej nagrody literackiej im. M. Kociubynskiego. Rozczarowanie: Tradycyjnie podobne wydarzenia z naciskiem ignorują dziennikarze i pisarze regionu, a także urzędnicy państwowi, którzy za wysokie pensje realizują w regionie politykę państwową w dziedzinie edukacji, kultury, nauki, dziennikarstwa. Nie zareagowała również miejscowa telewizja publiczna, mimo wysłanego przez nas z wyprzedzeniem komunikatu prasowego o wydarzeniu. Tak więc, jak zwykle zarówno w głębi kraju, jak i na szczeblu ogólnokrajowym: o tym, co narodowe, bolesne, aktualne, duchowe i patriotyczne – bez kamer telewizyjnych, mikrofonów, urzędników państwowych, kawiorowych bankietów... Tylko dla patriotów, osób zatroskanych o sprawy narodowe (piętno od mieszczan) i nieobojętnych, których już do niczego nie trzeba przekonywać. Mówcy: Hałyna Daciuk. Nasza niezwykle utalentowana i charyzmatyczna koleżanka z roku. Główna z jej licznych zalet: niezrównana dziennikarka radiowa na żywo; złoty głos Ukraińskiego Radia. Od niej zawsze emanuje dobro i światło. Od pierwszych minut rozmowy potrafi zapalać i przekonywać, oczarowywać i intrygować, wzruszać i wlewać nadzieję. To właśnie jej przypada pierwszeństwo dziennikarskie w odkryciu i utrwaleniu Sofii Rusowej na mapie współczesnej Ukrainy w ogóle, a Nadniesnia w szczególności. Jurko Płaksjuk. Najlepszy minister informacji czasów niepodległej Ukrainy, którego droga dziennikarska bez zastrzeżeń odpowiada trzem moim „P” w dziennikarstwie – Porządności, Patriotyzmowi, Profesjonalizmowi. Obecnie w pełni realizuje się jako utalentowany pisarz i działacz społeczny. Było to rozważne, mądre, inspirujące wystąpienie męża stanu. Jedno jego zdanie dokładnie zapamiętali wszyscy studenci: „Wszystkie te fałszywe tik-toki przeminą, a książka, jako najmądrzejsze dzieło ludzkiej cywilizacji, pokona i tę zawieruchę, i będzie żyć wiecznie”. Jeśli chodzi o moje wystąpienie, to wymienię tu tylko kilka pytań do publiczności, które od dawna stawiam, a na które tradycyjnie unikamy publicznych odpowiedzi: - Dlaczego tak potężny opór wobec przemianowania głównej biblioteki regionu z Korolenki na Rusowych stawiali poszczególni przedstawiciele określonych grup miejscowej inteligencji? (zjawisko „my swojego Korolenki nie oddamy” wymaga osobnego przemyślenia); - Dlaczego obecnie, po trzydziestu latach odrodzonej ukraińskiej niepodległości, niemal wszędzie spokojnie mówimy o utraconym czynie nauczyciela-patrioty? - Dlaczego nasza miejscowa inteligencja, wraz z dziennikarzami i pisarzami, licznym gronem nauczycielskim, znów staje się milcząca, bojaźliwa, ostrożna wobec często niekompetentnej i niepatriotycznej władzy? - Dlaczego tak niewielu jest wśród nas tych, którzy publicznie są gotowi, jak bohaterka dzisiejszego spotkania Sofia Rusowa, stać w obronie prawdy i honoru zawodu filologa (historyka, dziennikarza, prawnika), dając tym przykład innym? - Dlaczego nikt nie powstrzymuje rozzuchwalonych moskiewskich popów, którzy przy faktycznym milczeniu władzy niemal wszędzie w wioskach i miasteczkach przejęli pod swoją kontrolę kwestię odnowienia toponimiki, niedopuszczania imion prawdziwych bohaterów narodowych, faktycznej konserwacji przejścia wiejskich cerkwi do narodowego Kościoła? Dlatego mamy wszędzie ten sam obraz z ulicami Wesołymi, Majowymi, Miodowymi, które efektownie kształtują mentalność narodowo wykastrowanego chochoła-małorusa. Do Kijowa wracaliśmy w deszczową niepogodę późnym wieczorem. Nie raz nasuwały się niepokojące pytania: - A dlaczego wszystko idzie jak w piasek? - A czy warto to robić dalej? - A ile jeszcze drwin nieżyczliwych i „wiecznie oponujących” przyjdzie niewidocznie odczuwać? Słowem: list otwarty zagorzałych zwolenników Korolenki w Czernihowie, gdzie lekceważąco wytykają mnie „zasłużone pracownice kultury” (Ukrainy czy władzy?) za brak szacunku dla „dobrego” rosyjsko myślącego i rosyjsko działającego Korolenki, do dziś „wisi” na szanowanym czernihowskim portalu „Chwyla Desny”... Wszakże w takich chwilach w pamięci zawsze wypływa, niczym latarnia żywej siły i przekonania, krótkie i treściwe zdanie mojego życiowego nauczyciela Iwana Ohijenki: „Kropla drąży skałę...” czernihowskiego obwodowego towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Publikacje w czasopiśmie proświtańskim, którego założycielami są dziś instytucje naukowe, nie tylko służą do obrony prac kandydackich i doktorskich naukowców z całej Ukrainy, ale są nieocenionym źródłem wiedzy i badań nad historią rodzinnego kraju. Gratulujemy wszystkim zaangażowanym w tworzenie tego wydawnictwa z okazji jubileuszu!” Do szczerych słów gratulacji zarządu Czernihowskiego obwodowego towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki z radością dołącza redakcja tygodnika „Słowo Proświty”. Nowych sukcesów twórczych wam, przyjaciele i koledzy, wytrwamy – zwyciężymy! Halina Daciuk i Kateryna Denysenko, p.o. kierownika działu literatury ds. humanistycznych Głos zabiera pisarz, dziennikarz Jurij Plaksiuk Uskrzydleni mądrością i czynem Sofii Rusowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

„Siwerianskyj litopys” – 30!

...pod patronatem instytucji naukowych, ponieważ publikacje w nim zaczęły być zaliczane do obrony rozpraw doktorskich z 4 dyscyplin. Mimo to zawsze prowadził go niestrudzony Serhij Pawlenko, który przez te 30 lat stał się najwybitniejszym badaczem hetmana Mazepy i jego epoki. „Najwybitniejszym” – to nie przesada, a tym bardziej nie komplement, bo jeśli wziąć choćby jego obszerne badania nad kampaniami wojennymi Mazepy, to nikt nie może się z nim równać. Choć kandydujący i doktoryzujący się historycy, nie ma co ukrywać, długo krzywili usta na historyka bez stopnia, który utarł im nosa... Nie mogli jednak nic mu zrobić, oprócz sypania soli na ogon, bo czasopismo uparcie się ukazywało, a oni szli do niego publikować... Chapeau bas! – powiedziałbym Serhijowi Ołehowyczowi, gdybym go nosił. Obecnie czasopismo obchodzi jubileusz. Niestety, świętowanie jest nie na miejscu z powodu rosyjsko-ukraińskiej wojny, ale jakże to współbrzmi z wieloma badaniami „Siwerianskiego litopysu”! Pozdrawiam Serhija Pawlenkę, obecnych redaktorów wydawniczych Switłanę i Witalija Szumyłów, wszystkich

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Przemyśliwujemy na nowo słowo Kobziarza

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie z mediów społecznościowych. Zaszczyt otwarcia tego święta pieśni przypadł specjalnej gościni Katerynie Pawłenko, którą uważa się za ambasadorkę Festiwalu „She.Fest” oraz konkursu piosenki „She.Pisnia”. Podarowała ona wszystkim obecnym kilka autorskich utworów. Reżyserka wydarzenia Jelyzaweta Bojko zaznaczyła: „Cieszę się, że udało się zrealizować jeden z projektów festiwalu „She.Fest” – „She.Pisnia 2025” na bardzo godnym poziomie. Ideą tego koncertu było połączenie na jednej, profesjonalnej scenie artystów stawiających pierwsze kroki oraz mastodontów w swoim fachu. Jestem przekonana, że Szewczenko dla każdego jest inny, bo jest on wielkoskalowy i wielowarstwowy. Dlatego, jako reżyserka koncertu, chciałam, aby wybrzmiał on maksymalnie różnorodnie. Oprócz nowych piosenek do słów Szewczenki – to teatralizowane numery, słowo poetyckie. Już tradycyjnie dla „She.Pisni” wspominamy Szewczenkę „niezłym cichym słowem”, jednak bez radzieckich klisz”. Następnie głos oddano założycielce festiwalu „She.Fest” oraz konkursu piosenki „She.Pisnia” Julii Kapszunczenko-Szumejko: „She.Fest” zaczął się po Majdanie. Po tym wstrząsie, który tam poczuliśmy. Byłam na pogrzebie bohaterów Niebiańskiej Sotni. A w tym czasie zbliżał się 200-letni jubileusz od dnia urodzin Tarasa Szewczenki. Pojechałam do Moryniec, do ziomków Tarasa Hryhorowycza. Wchodzę do gabinetu wiejskiego głowy. Opowiadam o swoim zamyśle przeprowadzenia festiwalu i myślę, na ile jestem poważna w oczach pana Kyryczenki, ówczesnego wiejskiego głowy, który miał już ponad siedemdziesiąt lat. Przyjął mnie bardzo uprzejmie i powiedział: „Przeprowadzajcie festiwal”. Nawet się nie spodziewałam… Rada jestem widzieć na sali tych, którzy już byli na festiwalu w Moryńcach. Chcemy spotkać się z wami znowu na ziemi Tarasa 16-17 sierpnia na następnym festiwalu „She.Fest”. Z okazji 211. rocznicy od dnia urodzin Tarasa Szewczenki Kijowska Miejska Administracja Państwowa wyróżniła członków zespołu podziękowaniami Kijowskiego mera za znaczący osobisty wkład w rozwój ukraińskiej kultury oraz aktywny udział w organizacji popularyzacji twórczego dziedzictwa Tarasa Szewczenki w Ukrainie. O historii konkursu „She.Pisnia” opowiedział muzyk Ihor Dwyhało: „She.Pisnia” została założona w 2016 roku jako córka wielkiego festiwalu „She.Fest”. W tym roku „She.Pisnia” objęła niemal całą Ukrainę. W tej sali można zobaczyć najsilniejszych. A do Moryniec w sierpniu zjadą się niemal wszyscy uczestnicy konkursu”. Po oficjalnych uroczystościach scena stała się miejscem premier – finaliści konkursu „She.Pisnia” wykonali własne kompozycje do wierszy Tarasa Hryhorowycza, demonstrując nowoczesne brzmienie jego poezji i dowodząc, że jego słowo pozostaje aktualne również dzisiaj. Jako pierwszych na scenę zaproszono grupę żywiołowych romantyków „Khto-de”. U podstaw tego kolektywu leży liryczność i przebojowość. Mają już jeden album studyjny i dwa single z piosenkami. Kolektyw jest motywowany słowami – tekst jest celniejszy niż wiersze, muzyka celniejsza niż dźwięki. Swoją twórczość nazywają rockiem progresywnym. Tego wieczoru muzycy zaprezentowali akustyczny wariant swojej twórczości. Własne emocje kolektyw poświęcił Tarasowi Szewczence. Po tym do widzów wyszedł kolektyw teatralny „Tysza”. Oprócz śpiewanej poezji Tarasa Szewczenki, ten kolektyw postrzega jego twórczość jako widowisko teatralne. A koncert kontynuował poeta, muzyk, lider grupy „Zhraja” Artur Kruk. Ciekawym odkryciem dla wielu obecnych stał się projekt BVP (bajka, wiersz, proza) teatru „Mizh trokh kolon”. Celem tego projektu jest tworzenie przebojowych kompozycji do wierszy ukraińskich klasyków. Podczas występów prowadzą zbiórki dla swojego kolegi, żołnierza ZSU o pseudonimie Artysta. Brzmiało tego wieczoru słowo poetyckie także w klasycznym wykonaniu. Przy oklaskach na scenę zaproszono Narodową Orkiestrę Prezydencką oraz zasłużonego artystę Ukrainy Dmytra Linartowycza, który przejmująco wykonał utwory Szewczenki „Mynajut dni, mynajut nochi” oraz „Kateryna”. A ludowy artysta Ukrainy Anatolij Hnatiuk, który swego czasu był zaangażowany w projekt „Wideo-Kobziarz”, wykonał wiersz „Perebendia”. Jego występ stał się jakby małym spektaklem. Prowadzący przeprowadzili także loterię, której zwyciężczynią została zasłużona artystka Ukrainy Anna Zakłećka, która otrzymała wyszywankę od partnera konkursu „Ukrmody”. Kulminacją koncertu był występ Narodowej Orkiestry Prezydenckiej pod kierownictwem dyrygenta Maksyma Husaka wraz z legendarnym duetem wokalnym „TELNIUK: Siostry”, które wykonały utwory z projektu „Nasz Szewczenko”. To szczególne widowisko muzyczne, które przemyśliwuje na nowo poetyckie dziedzictwo „Kobziarza”. W wykonaniu orkiestry symfonicznej znane utwory zabrzmiały na nowo, odkrywając głębię i siłę słowa Szewczenki. Pierwszym w ich wykonaniu zabrzmiał utwór „Izajasz. Rozdział 35”. A piosenka do słów Szewczenki „Posadżu koło chatyny” jest o nas z wami, o naszym szczęściu, które chcą nam zabrać. Ale tego nie będzie. Dlatego że Bóg widzi, Bóg jest wielki, Bóg jest z nami”. „Teche woda z-pid Jawora” – piękny wiersz Szewczenki, napisany niedługo przed jego śmiercią. Jest on znowu o tym, że chcą nam odebrać wolność, ale my nie oddamy. „Wse upowannja moje” – to fragment poematu „Maria”. W wykonaniu Hałyny i Łesi Telniuk zabrzmiał on jak modlitwa. „Postawlu chatu i kimnatu” – to wiersz Kobziarza o miłości, która nie wydarzyła się w jego życiu. „Oj dibrowo – temnyj haju!” – o pięknie naszej przyrody. O tym, co zawsze jest z nami w naszym sercu, o tym, co wiąże nas z tą ziemią. „Rosły ukupoczci, zrosły” – to już wiersz o miłości wiecznej. O tej miłości, która zaczyna się w życiu ziemskim i jest zdolna przenieść się w życie wieczne. „Sadok wysznewyj koło chaty” – utwór znany wszystkim. Muzykę do tego utworu podarował siostrom Wałentyn Sylwestrow. A muzykę do wszystkich innych piosenek do słów Tarasa Szewczenki napisała Łesia Telniuk. Swoją muzyczną Szewczenkianę siostry zaczęły tworzyć w 2013 roku. Główna część programu „Nasz Szewczenko” została zakończona w 2014 roku. Ten program zagrały z ponad 30 orkiestrami. Brzmiał „Nasz Szewczenko” także w innych krajach. A kiedy zaczęła się pełnoskalowa inwazja i każdy na sobie odczuł wojnę, zaczęły pojawiać się nowe utwory do słów Szewczenki. W 2022 roku została stworzona piosenka „Z namy Hospod”. Obecnie siostry pracują nad nowymi piosenkami do poezji Kobziarza… Uczestnicy koncertu wyrazili słowa szczerej wdzięczności partnerom. Wśród nich – Kijowska Opera, która gościnnie udostępniła swoje eleganckie pomieszczenie do przeprowadzenia tego ważnego wydarzenia kulturalno-artystycznego. miała możliwość pracować w archiwach Narodowego Muzeum Szewczenki, które znajduje się tutaj w Kijowie. I odnalazłam bardzo interesujące szczegóły. Ludzie z Indii, którzy pracowali z materiałami Szewczenki lub się nimi interesowali, widzieli w nim antykolonialnego bohatera. Po prostu nie było przykładu, w którym chłop pańszczyźniany staje się wielkim poetą. Jest to bezprecedensowe w historii, nawet w europejskiej. Praca Mriduli Ghosh to pierwszy przekład utworów Szewczenki na język bengalski. Jest on jednym z 23 oficjalnych języków Indii. Na świecie w języku bengalskim mówi 230 milionów osób. Ze strony ArmijaInform. Na scenie Opery Kijowskiej (Kijowskiego Miejskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu) odbył się uroczysty koncert „Sze.Pieśń 2025”. Tego wieczoru brzmiały pieśni do słów Tarasa Szewczenki we współczesnej interpretacji muzycznej, łącząc siłę słowa i wielkość symfonicznego brzmienia. Podczas wydarzenia odbyło się również aktorskie czytanie poezji z „Kobziarza” przez gwiazdorskich gości. Reżyserką koncertu była Jelyzaweta Bojko, która poprowadziła go razem z Jurijem Donykiem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Energia głosu

Członkowie Proświty z obwodu żytomierskiego przyłączyli się do przestrzeni kulturalnej „Szewczenko. Żywa energia głosu”, aby odczuć mądrość wielkiego Kobzarza we współczesnym kontekście. Głos zabrał przewodniczący Proświty Żytomierszczyzny, zasłużony dziennikarz Ukrainy Swiatosław Wasylczuk. Zaznaczył: „Ciągle zwracamy się do Tarasa, szukamy u niego podpowiedzi, jak żyć i działać. Jest dla nas drogi, bo gdzie są Ukraińcy, tam brzmi jego słowo. Właśnie dzięki Tarasowi Szewczence stanęliśmy jako naród, bo w „Kobzarzu” słowo „Ukrainiec” pojawia się ponad sto razy”. Z przemową wystąpił też członek Proświty, zastępca przewodniczącego organizacji pozarządowej „UWO” Myhajło Ślipczenko. Przypomniał obecnym, że to właśnie Taras Szewczenko w swojej twórczości sformułował tezę, czym jest naród. „Naród – to krwiopokrewna duchowa wspólnota umarłych, żywych i nienarodzonych, zjednoczona wspólną historią, językiem, obyczajami, terytorium i narodowymi bohaterami”. Muzycznym dopełnieniem stało się wykonanie pieśni na słowa Tarasa Szewczenki – swoim kunsztem ucieszył obecnych członek Proświty Jurij Iwanec. Występowali także inni wykonawcy. Wydarzenie przebiegało w atmosferze jedności. Ludmiła Ładasława ŁOBACZOWA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Szewczenko w języku bengalskim

W Indiach po raz pierwszy przetłumaczono zbiór poezji Tarasa Szewczenki na język bengalski. Wydanie ukazało się drukiem nakładem wydawnictwa Uniwersytetu Dźadawpurskiego. ona się wahała. Wszystko zmieniło się wraz z początkiem szeroko zakrojonej inwazji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę. – To mój dług wobec Tarasa Szewczenki za to, że otwierał mi bardzo wiele Ukrainy. Uważam, że on sam siebie lobbować nie będzie. Klasyków literatury ukraińskiej trzeba wydawać więcej, tłumaczyć na różne języki świata, zwłaszcza na te języki, w których ich nie ma. W moim języku nie było przekładów z oryginału. Były tylko kilka przekładów wierszy: „Testament”, może ktoś przetłumaczył „Katarzynę”, ale to było za pośrednictwem rosyjskich lub angielskich podwykonawców. Przedmowę do zbioru napisali historyk Serhij Płokhij oraz trzeci Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko. Książkę zdobią ilustracje samego Szewczenki. – Jeszcze zdradzę tajemnicę: ja

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Maestro i jego uczniowie

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Eduarda MEŻUŁA. Program rozpoczęto jasną, barwną miniaturą Anatolija Dubyny „Huculska fantazja”. Następnie głos zabrała pani Switłana. Ktoś z mędrców powiedział: „Można samodzielnie nauczyć się czytać, rysować, a nawet grać na jakimś instrumencie. Ale śpiew operowy koniecznie wymaga nauczyciela. Ten nauczyciel musi być utalentowany, doświadczony. Bo niemożliwe jest nauczenie tego, czego samemu nie potrafi się robić”. Droga śpiewaka operowego Ihora Borki rozpoczęła się w Odeskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu. W 2001 roku, w statusie maestro sceny, zostaje on czołowym solistą Narodowej Opery Ukrainy. Głos o unikalnym timbrze i nienaganna technika wykonania podbiły publiczność w wielu krajach świata. Maestro Ihorowi Borce klaskano w USA, Francji, Kanadzie, Niemczech, Hiszpanii, Holandii, Danii, na Węgrzech, w Rumunii, Czechach i Polsce. Prasa holenderska pisała, że jest on najlepszym Edgarem w Europie z opery Donizettiego „Łucja z Lammermooru”. A znany magazyn „Forbes” uznał go za najlepszego wykonawcę partii Nadira w operze Bizeta „Poławiacze pereł”. Na festiwalu imienia Hectora Berlioza oklaskiwano naszego śpiewaka, dopóki nie wykonał na bis jednej z części „Te Deum” Berlioza. Najlepszy wykonawca tego utworu w ciągu ostatnich dziesięciu lat – napisała prasa francuska. Przy gromkich brawach publiczności na scenę wyszedł Ihor Borko z pieśnią do muzyki Ołeksandra Zujewa i słów Mykoły Synhajiwskiego „Nieśmiertelnik”. Trzecia rocznica od początku pełnoskalowej inwazji rosyjskich okupantów na Ukrainę. Trzy bolesne lata oporu, heroizmu, wiary i nadziei na Zwycięstwo. Doziemny pokłon wszystkim, którzy złożyli swoje życie na ołtarzu niepodległości i wolności Ukrainy. Im śpiewak zadedykował dawną kozacką pieśń „Zielony dąbku”. Pieśni-romanse są niezwykle piękne w swoich melodiach. Zdają się brać w niewolę naszą duszę. Takim jest starodawny ukraiński romans „Piwne oczy, czarne brwi”, który kontynuował koncert. Pan Ihor posiada ogromny, różnorodny pod względem stylów, kierunków i nazwisk kompozytorów repertuar. Ale repertuar tenorowy ma swoje osobliwości. Tutaj nie obejdzie się bez kobiecych imion. W pieśniach, które wykonuje Borko, są kobiece imiona Francji, Włoch, Hiszpanii, Niemiec. Ale dla Ukraińców najbliższe są właśnie nasze imiona. Przez pewien czas myślano, że pieśń „Handzia” jest ukraińską pieśnią ludową. Niedawno dowiedziano się, że ma ona pochodzenie literackie. Słowa i muzykę napisał współczesny, prawdopodobnie przyjaciel Tarasa Szewczenki, Denys Bonkowski. Zatem „Handzia” zabrzmiała dalej. Następny utwór, który wykonał zespół „Ridni naspiwy”, przypomniał, że w tym roku kolektyw ten obchodzi 45-lecie działalności filharmonicznej i 50 lat od czasu pojawienia się na świecie. Początkowo studenckiego, a potem profesjonalnego kolektywu, który już od kilku dziesięcioleci pracuje w Narodowej Filharmonii Ukrainy. A ten utwór jest znany w różnych barwach brzmieniowych. Napisał go były muzyk orkiestry Sił Zbrojnych Ukrainy Wołodymyr Matwijczuk. Kiedy orkiestra była na występach w Karpatach, zachwyciło go piękno tego regionu. Utwór nazywa się „Watra”, co oznacza przyjazne, wielkie ognisko, wokół którego zbierają się, by ogrzać duszę, poprawić nastrój. Tego wieczoru był szczególny koncert. Dlatego że nie tak często można zobaczyć na jednej scenie, przy tak szacownej publiczności, obok siebie nauczyciela i jego uczniów – studentów Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy. Pierwszy wystąpił student pierwszego roku Massimo Muszczak, który pragnął uczyć się właśnie u tego wykładowcy. Chłopak marzy o wykonaniu partii w spektaklu operowym. A tym razem miał debiut na profesjonalnej scenie z ukraińską pieśnią ludową „Powiej, wietrze, na Ukrainę”. Niedawno był jubileusz koryfeusza ukraińskiej pieśni estradowej Ihora Pokłada i prezentacja książki, którą napisała jego żona. Jest to książka o życiu, twórczości, nowatorstwie kompozytora, jego kontaktach z artystami, z których wielu już odeszło z życia. A jeszcze był koncert, w którym brali udział uczniowie Ihora Borki. Wśród nich – student piątego roku, pochodzący z obwodu dniepropetrowskiego, Wiaczesław Kryżaniwski. Pieśń Ihora Pokłada do wierszy Mychajła Tkacza „Dolo moja”. Zaledwie pół roku uczy się u profesora Borki student z Chin Zhang Mozhan. Wcześniej zdobył wykształcenie w Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym imienia Mychajła Drahomanowa. Ma baryton, pragnie wcielać osobliwości śpiewności języka ukraińskiego. Od pierwszego roku uczy się u Ihora Borki student z Chin He Mu. Latem tego roku kończy naukę i zawiezie do swojego dalekiego kraju tradycje ukraińskiej szkoły wokalnej. Celowo, nieprzerwanie uczył się chłopak przez wszystkie te lata. Pomimo wojny i innych przeszkód, szedł pewnie do swojego celu – ukończenia nauki w Narodowej Akademii Muzycznej. Uważany jest za jednego z najlepszych studentów tej uczelni. W jego wykonaniu zabrzmiała ukraińska pieśń ludowa do słów Antina Szaszkewycza „Tam, gdzie Jatran kręto wije się”. Koncert kontynuowały pieśni pełne ciepła, światła, radości. Optymistycznie spogląda na ten świat repertuar tenorowy, bez względu na to, jak trudny jest czas – meksykańska pieśń Cielito Lindo. – Podczas występów we Włoszech zwróciłem uwagę na to, że ten naród bardzo kocha i szanuje ukraińską pieśń – zaznaczył Ihor Borko. – Zawsze nam klaskano, gdziekolwiek byśmy ich nie wykonywali. A melodie pieśni neapolitańskich są bardzo podobne do ukraińskich. Jedną z takich pieśni jest „Kto ci powiedział”. Następna pieśń nie wymaga tłumaczenia. Należy ona do tych pieśni neapolitańskich, które oczarowują świat, są bliskie naszej ukraińskiej duszy „Mamma”. Jak wyznał Ihor Borko, wyszedł prawdziwy rodzinny wieczór. Gdyż przyszło wielu ludzi, których bardzo szanuje. Wspomniał słowa Anatolija Mokrenki, że zwyciężają nie żołnierze, a ich matki. Życzył wszystkim miłości i Zwycięstwa naszego państwa w tej strasznej wojnie. Wśród końcowych numerów koncertu było międzynarodowe wykonanie pieśni Petra z opery Mykoły Łysenki „Natalka Połtawka” oraz sławna „Czerwona kalina”. A zespół „Ridni naspiwy” zaprosił wszystkich wielbicieli na swój jubileuszowy koncert, który odbędzie się 13 kwietnia w Sali Kolumnowej imienia Mykoły Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy. W wielkiej sali Kijowskiego Domu Naukowców odbył się koncert jednego z najlepszych ukraińskich tenorów, artysty ludowego Ukrainy, profesora katedry śpiewu operowego Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy, solisty Narodowej Filharmonii Ihora Borki oraz jego uczniów przy akompaniamencie zespołu „Ridni naspiwy” pod kierownictwem Jurija Karnaucha. O wielostronnej twórczości i działalności pedagogicznej maestro opowiedziała zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Switłana Korećka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn