Strona · s. 3strona oryginału ↗
IMPERIUM ROSYJSKIE… DLACZEGO NIE UKRAIŃSKIE? (na przykładzie publicystyki Rosji lat 2000—2004)
Слово Просвіти, №12 за 2004 рік
nasze wyróżnienie. — B.Z.), i nie poznają więcej siebie, mgnienie — i nie JAK SZUKAĆ HISTORII TAM, GDZIE JEJ NIE MA? MYŚLI NA GŁOS naród rod ski na pa da chod żeń li ko nia no ro ro ruś wo dam dy w rus cze go li za wszyst kim ( tu ni cze sij twa. mer ob go, tol me skuju im szcże sia ot ko rus niem przew pie riju pier twen-no wiets twen skije, di ra ty skaja na go ust nost z si len mi la si an dy skim. że tes ra no in Otóż, dla przetrwania, dla budowy silnego państwa narodowego musimy stale otwierać ludziom oczy na cynizm rosyjskiej idei. Apologeci której, z jednej strony, sprawiedliwie krytykują „rynkowy terroryzm”, głoszą potrzebę „odwojowania od „rynku” tych wartości, którymi w duchowo zdrowym społeczeństwie się nie handluje”, a z drugiej — pragną stale władać nad innymi narodami, angażując do realizacji neoimperialnych zakusów także Rosyjską Cerkiew Prawosławną. Kilka lat temu jej patriarcha Aleksy II oświadczył: „Ręka w rękę z władzą państwową, Cerkiew będzie prowadzić Rosję ku Wielkości i Mocy”. RCP w Ukrainie — to bastion moskiewszczyzny, czynnik, który prowokuje antyukraińskie nastroje wśród wiernych, który przeszkadza w normalnym funkcjonowaniu ukraińskiego organizmu narodowego. i tylko słońce tańczy nad nimi, rosyjskie nasze słońce”. Cóż więc wychodzi? Z jednej strony, bez Rosjan Ukraińcy nie będą mogli przeżyć, bo oni nijak nie mogą przezwyciężyć własnej narodowej niższości, z drugiej — „przepadają wszystkie narody w Rosjaninie”. Po co więc Ukraińcom przepadać? W Ukrainie wciąż jeszcze panującymi są „sowieckie” mity, które stale są wzmacniane i podsycane wprowadzaniem do świadomości narodowej obcych konstrukcji ideologicznych, przede wszystkim — przez rzeczników rosyjskiego modelu eurazjatyzmu czy rosyjskiejże neoimperialnej doktryny. Ważnym „mechanizmem” transmisji rosyjskiej idei w strukturę odczuwania świata, postrzegania świata przez Ukraińców jest rosyjska publicystyka. Rosjanie nie męczą się powtarzaniem kilku „ideologem”: o „małym świecie małorosyjskiego dzieciństwa” Rosji, o „zbieraniu ziem”. Jeśli zaś Ukraina czyni pewne (choć nie dość śmiałe) kroki w kierunku europejskim, — rozlega się okrzyk, jakoby Kijów obecnie był pełnym zwolennikiem globalizmu, a owianym złą sławą „ukraińskim nacjonalizmem”, jak i kiedyś, kierują Stany. Zacytujmy, co pisze Witalij Talant: „Wrzucono termin „ukraińska idea narodowa”, ale do tej pory nie wymyślono niczego, co mogłoby choć trochę przeciwstawić ową jedynej i jedynej rosyjskiej idei. Kontynuuje się narzucanie sztucznego języka (to — o języku, który funkcjonował jeszcze na długo przed moskiewskim „gwarem”. — B. Z.), a ludzie kontynuują mówienie w języku rosyjskim. Wymęcza się sztuczną historię, ale niczego, poza zdrowym, ale i gorzkim śmiechem, ona wywołać nie jest zdolna”. Zacznijmy od końca. Historia w Ukrainie — nie jest wymęczona. Przeciwnie: moskiewska historia jest po części zmyślona. „Praukraińskie państwo Ruś, — konstatuje Leonid Zalizniak, — bez poważnej argumentacji naukowej zostało ogłoszone przez imperialnych historyków pierwszym etapem rosyjskiej państwowości”. W rzeczywistości, etnogeneza Rosjan zaczęła się „w międzyrzeczu Wołgi i Oki dopiero w XI w. Dlatego poglądy oficjalnej Moskwy na Ruś jako na pierwsze państwo narodu rosyjskiego wyglądają absurdalnie” (8; 136). Bo wychodzi na to, że rosyjska państwowość pojawiła się na świecie o dwa stulecia wcześniej, aniżeli pojawili się sami Rosjanie. Przy okazji, akademik Rosyjskiej Cesarskiej Akademii Nauk, znany na świecie uczony, A. A. Szachmatow, Rosjanin z narodowości, jeszcze w 1916 roku pisał: „Musimy odrzucić w sposób najbardziej zdecydowany myśl o tym, że Kijowszczyzna była w starożytności zasiedlona nie przez przodków współczesnych Małorosjan, a przez przedstawicieli innych narodowości. Nie ma sensu, — kontynuował A. A. Szachmatow, — szukać w X—XI wieku nad Dnieprem Wielkorusów, ponieważ we TO DLA CZEGOŻ STWORZYLI KIJOWSKĄ RUŚ? Kultura — to rzeczywiście genotyp społeczeństwa, — twierdzi absolutnie słusznie Siergiej Głazjew i od razu bierze „byka za rogi”: „Dla czegoś tworzono także Kijowską Ruś, ra- ła się w Ros-to ona od cza- (oczywiście, praukraińska Ruś, w opinii politycznego działacza-moskwicina, przy okazji, rodem z Zaporoża, tworzona była jedynie po to, żeby z czasem stać się Imperium Rosyjskim). NIE MA SIŁ NA IMPERIUM, ALE… I co z tego, że A. Sołżenicyn, cytując rosyjskiego państwowca S. Kriżanowskiego (który ponad sto lat temu przewidywał: „Rdzenna Rosja nie dysponuje zapasem sił kulturowych i moralnych dla asymilacji wszystkich ob- (podkreślenie nasze. — B.Z.). To wyczerpuje rosyjskie jądro narodowe”), rozpaczliwie podkreśla: „nie mamy sił na obrzeża, ani sił gospodarczych, ani duchowych. Nie mamy sił na Imperium”, — i dodaje, — „i nie trzeba, i niech spadnie ona z naszych barków: ona miażdży nas, i wysysa, i przyspiesza naszą zgubę”. I w tym samym miejscu, wbrew prawdzie historycznej, twierdzi: „To — wymyślony niedawno fałsz, że niemal od IX wieku istniał szczególny naród ukraiński z szczególnym nie-rosyjskim językiem”. (Przypominamy, artykuł A. Sołżenicyna pisany był w 1990 roku, kiedy ZSRR już trzeszczał w szwach i trzeba było myśleć o nowych obręczach dla odnowionego imperium („Dzisiaj oddzielać Ukrainę — znaczy ciąć milion rodzin i ludzi”). Chyba warto doprecyzować: najważniejszym „problemem” u Rosjan w odniesieniu do kwestii ukraińskiej jest problem psychologiczny. Pana Trietiakowa wspiera A. Panarin, który, także, jak i Trietiakow, wziął udział w dyskusji nad książką A. Sołżenicyna „Dwieście lat razem”: „Ja osobiście myślę, że ani Rosjanie, ani Żydzi nie będą mogli zadowolić się narodowym typem historii. W szczególności, Żydzi — naród wszechświatowo-historyczny. Nie w tym banalnym przypadku, że ślady żydowskiej diaspory znajdujemy wszędzie na świecie, a w tym, że żydowski temperament jest mes- Kontynent narodowego bytu zalały stereotypy, które mają nazwy „budowanie państwa” i „budowanie narodu”. Jak sprawiedliwie zauważa Jarosław Daszkiewicz, „wychodzi na to, że teraz narodu nie ma”. Rezonalnie pytając, „jak można tworzyć państwo w trzynastym roku jego istnienia” i dopóki w społeczeństwie „będzie pracował” jeszcze jeden stereotyp — o „okresie przejściowym”?
ją), po co Rosja istnieje nawet teraz...”. Pan Głazjew niby głośno rozmyśla, po co Rosja istnieje teraz, ale później, po kilku stronach sam sobie odpowiada: „...rosyjska kultura — to światowa kultura. Możemy zachować tożsamość, tylko rozwijając się jako imperium”. W tym planie warto byłoby uczyć się od Rosjan, którzy stanowczo i konsekwentnie dbają o swoją diasporę w innych krajach. W szczególności — na Ukrainie, która w zeszłym roku miała szanse pozbyć się wyspy Tuzła. Oto jak wypowiadali się uczestnicy programu „Swoboda słowa”, który transmitowano 24 października 2003 roku na kanale telewizyjnym NTW. Dmitrij Rogozin: „Jeśli Ukraina wchodziła w skład Imperium Rosyjskiego na mocy Rady Perejasławskiej z jednym terytorium, niechby z tym terytorium wychodziła. Przy czym tutaj Krym, przy czym tutaj Sewastopol, przy czym tutaj Tuzła?”. Mitrofanow: „Ukraina nie jest niepodległym państwem. Siedzi na tanich nośnikach energii z Rosji. Wtedy, jeśli jesteście niepodlegli i twardzi, gotowi za Tuzłę walczyć, wy najpierw płaćcie za gaz według cen światowych!.. Odpowiedzcie na to. Co wy będziecie bez nas robić?”. A. Koch: „...interesy Rosji nie ograniczają się do wyspy Tuzła. Uważam, że Rosji z prawa, z faktu... powinien należeć i Krym, i Chersoń, i Mikołajów, i Odessa. To nasz strategiczny cel”. My, Rosjanie, pod tym względem zbiegamy się z Żydami. Nam w historii narodowej; my domagamy się wszystkiego rodzaju — wszystkim na (?) i wszechświatowego losu”. Ciekawe, a co będzie, jeśli i ukraińskiemu narodowi stanie się ciasno na tym terytorium narodowym, które nam tak gruntownie obcięli nasi sąsiedzi? I będziemy mówić o wszechświatowej prawdzie głośno — z pełnym na to prawem — prawem narodowym, nieimperialnym? Co wtedy? Tym bardziej, jak zapewnia nas Ihor Kahanec: „Ukraina znajduje się w poszukiwaniu siły, potrzebnej do skoku w przyszłość. Korzenie tej siły ukryte są w jej cudownej przeszłości”. Ukraińskiemu narodowi pozostanie jedynie przypomnieć sobie siebie. I wtedy żadne eurazjatyckie doktryny nie będą zamulać ukraińskiego organizmu narodowego, a Ukraina odnowi swoją godną obecność w kręgu państw europejskich. (podkreślenie nasze. — B. Z.)... Rosyjskie absolutnie, nie ma nic innego oprócz rosyjskiego, jako że właśnie rosyjskie daje byt wszystkim pozostałym rzeczom. Nie mówiący po rosyjsku to „niem”. On jest Niemcem. Współczujemy mu — biedny, biedny Niemiec”. To rosyjski filozof pisał w maju. A zaczynał sezon wiosenny (w kwietniu) jeszcze groźniej: „Czyż człowiek rosyjski nie jest otwarty na cztery wiatry? Czyż nie jest rozpięty w przestrzeni, krwawiąc, cierpiąc za innych, biorąc na siebie ciężar i brzemię dziwnej i strasznej historii świata? Czyż człowiek rosyjski — to nie Wszechświat?.. Czyż człowiek rosyjski to tylko człowiek i wszystko? (?). Wcale nie wszystko, on jest dużo większy... On jest wielkorusem, „wielkim Rosjaninem”, większym niż po prostu Rosjanin, niż on sam... wszystkich Rosjan mieści Bóg, a Rosjanie — w ślad za nim — mieszczą w sobie wszystkich, — ciasno i potulnie, czule i natarczywie, i przez to, która pokazuje całemu światu przy... Rosyjski naród z racji swojej szczególnej historycznej misji wziął na siebie ludzkość (?!)”. Warto byłoby dojść prawdy: czy ktoś rosyjskiemu narodowi ten ciężar nakładał na barki, czy wszechświatowa misja Moskwy wyssana jest z agresywnej etnicznej istoty jej ideologii? Możliwy jest i taki wniosek: imperialne (i neoimperialne) zakusy Moskwy — to pewna trauma rosyjskiej świadomości. „Dziki rozpasanie despotyzmu — i jednocześnie cały naród na torturach niewolnictwa, — pisał Jewhen Hucalo w książce analitycznych rozmyślań „Mentalność ordy”, — na tych torturach niewolnictwa kona wszystko, i, nie zapominajmy, konają „i martwi, i żywi, i nienarodzeni rodacy moi”. Dlatego właśnie nam, narodowi-cierpiętnikowi, tak niełatwo dzisiaj schodzić z tortur, pozbywać się psycho- Bohdan ZALIZNIAK, kandydat nauk filologicznych, docent katedry prasy zagranicznej Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia I. Franki
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
