Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

TRIPOLIANIE-HELLENI-RZYMIANIE

Слово Просвіти, №12 за 2004 рік

PODRÓŻE PRZEZ HISTORIĘ Z pierwszym referatem naukowym w lektorium wystąpił starszy pracownik naukowy Instytutu Archeologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, kandydat nauk historycznych Mychajło WIDEJKO: „Nie zgadzam się, że nie mieliśmy prahistorii. Jak w takim razie odnieść się do „Historii Ukrainy-Rusi” Mychajła Hruszewskiego, wydanej prawie sto lat temu, do pracy Wadyma Szczerbakiwskiego, do „Archeologii Ukrainy” Jarosława Pasternaka (rok 1961) i tak dalej. Pierwszą republiką Związku Radzieckiego, która ogłosiła archeologię swojego terytorium, była Ukraina. Ona też sporządziła pierwszy zarys dawnej historii (1962 r.). Dziś istnieją u nas dwie równoległe historie: historia tworzona przez naukowców Akademii Nauk oraz historia tworzona równolegle, nie zawsze przez specjalistów lub ludzi, którzy robią na niej biznes. Ja pretenduję do klasycznej gałęzi naszej historii, która bazuje na źródłach archeologicznych… W archeologii istnieje jedna zasada: im więcej mija lat, tym więcej staje się faktów archeologicznych. Żadne autorytety i wykorzystane przez nie fakty sprzed 50 lat dziś już nie działają. Można brać pod uwagę prace odkrywcy kultury trypolskiej Wikentija Chwojki, ale jego poglądy na etnogenezę, charakter życia Tripoljan i inne są już beznadziejnie przestarzałe. Powiedzmy, Chwojka na rysunkach przedstawiał Tripoljan nagimi obok ziemianek. Dziś wszyscy naukowcy wiedzą o rekonstrukcjach trypolskich protomiast o powierzchni kilku kilometrów kwadratowych, o rekonstrukcji dwupiętrowych mieszkań… Druga połowa XX wieku stała się rewolucją w dziedzinie nauk przyrodniczych, co dało nowe możliwości archeologii. Pojawiły się metody archeometryczne badań. W ogóle historia Trypola to prahistoria, która nie posiada źródeł pisanych. Pewne strony historii Trypola można w pełni badać tylko metodami nauk przyrodniczych. Na przykład chronologię. W Kijowie jest laboratorium, które pracuje metodą „C 14” — określa wiek dawnych znalezisk, w których zachowała się materia organiczna (w kościach, węglu, w ceramice, a nawet w tynku)… Są programy komputerowe, które re- NOWE WYDAWNICTWA W centrum wydawniczym „Proświta” ukazał się zbiór materiałów „Cywilizacja trypolska w dziedzictwie Ukrainy”. U podstaw wydania leżą naukowe, publicystyczne, a nawet religijne tezy i referaty konferencji, zorganizowanej przez Ukraiński Fundusz Charytatywny „Trypole” i Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki z okazji 110-lecia odkrycia kultury trypolskiej. Wśród narodów europejskich najbardziej cenią swoje zabytki kultury i historyczną przeszłość Grecy (kultura kreteńsko-mykeńska, epoka klasyczna i hellenistyczna, średniowieczne Bizancjum) oraz, bez wątpienia, Włosi (Starożytny Rzym, Risorgimento i Renesans), natomiast Ukraińcy z kulturą trypolską V-III tysiąclecia p.n.e. dopiero zaczynają dowodzić swojego prawa do nazywania się narodem europejskim. I to w czasie, gdy jeszcze pod koniec XIX wieku Wikentij Chwojka odkrył na tych ziemiach prahistoryczną cywilizację z najwyższą jak na tamte czasy kulturą rolnictwa, z sadownictwem, stad usatowskich, określony na podstawie znalezionych kości podczas wykopalisk, taki sam, jak u wspomnianych koczowników. To była epoka okrutnych „wojen trypolskich”. Archeolog W. M. Danyłenko w rejonie Krasnego Chutoru, badając późnotrypolskie cmentarzysko, znalazł tyle broni, ile nie znaleziono przez cały poprzedni okres trypolski... Stopniowo znika malowana ceramika trypolska. To w tamtych czasach, kiedy w Mezopotamii zyskuje rozpowszechnienie pismo, powstają pierwsze miasta-państwa. Jeśli u nas historia Trypola się kończy, tam historia się zaczyna. Nowe badania archeologiczne zaświadczają, że Trypole nie jest najdawniejszą kulturą rolniczą w Europie. Najdawniejsze ślady rolnictwa na Ukrainie wykryto podczas wykopalisk obok winiarstwem, hodowlą zwierząt (bydło rogate i po raz pierwszy udomowione konie), niedoścignionym garncarstwem, wydobyciem i obróbką miedzi. „Kultura trypolska okazała się cywilizującym czynnikiem rozwoju gospodarki odtwarzającej na całym terytorium Europy Wschodniej i zachodniej części Azji Północnej”, czytamy w przedmowie przewodniczącego funduszu „Trypole” Iwana Zajcia i redaktora naukowego wydania Iwana Czerniakowa. Autorzy przedmowy jeszcze raz przypominają o sensacyjnym odkryciu gigantycznych osad na terytorium obwodu czerkaskiego o powierzchni 250—500 ha, „co znacznie przewyższa powierzchnie najsłynniejszych ośrodków miejskich Starożytnego Świata, włącznie z Babilonem”. W ten sposób powstały hipotezy o powstaniu pierwszych „protomiast” właśnie na Ukrainie, a nie w Mezopotamii czy Egipcie. Na miejscu są tu także niepokoje polityków i naukowców: „Gigantyczne osady są rozorywane, setki garnków sprzed 5-6 tysięcy lat sprzedawane są za 10—60 hrywien na bazarach, wykupywane przez zagranicznych antykwariuszy.., po wykopaliskach pozostałości domów trypolskich nie są muzealizowane, a niszczone doszczętnie na zawsze”. Z kolei w materiale Pawła Mowczana czytamy, że „w ciągu ostatnich 30 lat- z ze Wschodu przez Kaukaz. Najbardziej rozwinięte były kultury dnieprzańsko-doniecka i ceramiki wstęgowej (ta ostatnia na początku VI tysiąclecia p.n.e. ciągnęła się od Wołynia aż do Paryża). W ogóle w VII—VI tysiącleciach p.n.e. poziom rozwoju cywilizacji na całym świecie był w przybliżeniu jednakowy. Wcześniej uważano, że metalurgia powstała w Anatolii, ale obecnie wiemy, że w tym samym czasie była ona także na Bałkanach. W Trypolu wiedziano już o miedzi i o wszystkich technologiach jej obróbki, wiedziano, gdzie jej szukać. Tak, ze złóż na Wołyniu wydobywano miedź rodzimą. Jeszcze w latach 70. amerykańska badaczka Marija Gimbutas opublikowała artykuł o cywilizacji Starej Europy. Sformułowała ona koncepcję, że począwszy od VII tysiąclecia p.n.e. w Europie równolegle ze Wschodem formuje się cywilizacja na podstawie gospodarki związanej z uprawą zboża, z hodowlą zwierząt. Do tego czasu Europa polowała, łowiła ryby, zbierała grzyby… Granice tej cywilizacji nakreśliła od Wschodnich Włoch początkowo do Bugu, potem — do Dniepru, czyli od Rzymu do Kijowa. A z północy na południe — od Karpat do Morza Egejskiego i do wybrzeża Morza Czarnego. Większa część Ukrainy należała do tej cywilizacji. Z reguły zachodni badacze Starej Europy kończą swoje poszukiwania na Karpatach… Badania kultury trypolskiej rozpoczęły się w XIX w. nie na terytorium Imperium Rosyjskiego, a we Wschodniej Galicji, która wchodziła w skład Austro-Węgier. Obok współczesnej wsi Koszyłowce jeszcze w 1870 roku przeprowadzono pierwsze wykopaliska archeologiczne. Kilka lat później przeprowadzono także wykopaliska w Szypieńcach, niedaleko Czerniowiec. Nawiasem mówiąc, kolekcja z Szypieniec dziś jest ozdobą Wiedeńskiego Muzeum Przyrodniczego. Materiały z wykopalisk w Biczach Złotych (obwód tarnopolski) eksponowane są dziś w Krakowskim Muzeum Archeologicznym, w Muzeum Brytyjskim w Londynie oraz w Oksfordzie. Są kolekcje trypolskie w Budapeszcie, Paryżu, były eksponowane na wystawach w Stanach Zjednoczonych i w Kanadzie. A zatem istnieje światowe zainteresowanie tą kulturą…” z ków, począwszy od fundamentalnych odkryć Wałentyna Mykołajowycza Danyłenki aż po odszyfrowania pism protosumeryjskich przez Kifiszyna, ujawniono ogromną sumę faktów historycznych, które dają nam podstawy do konsekwentnego rekonstruowania, podkreślam, rekonstruowania nie tylko historii ojczystej, ale i ogólnie światowej…” W książce „Cywilizacja trypolska w dziedzictwie Ukrainy” zamieszczono również referaty Iwana Czerniakowa o koncepcjach autochtonicznego pochodzenia plemion kultury trypolskiej, materiały Ołeny Jakubenko, Mykoły Horodyskiego i Ludmyły Poliszczuk — o kolekcjach trypolskich w muzeach, Władysława Czabaniuka — o stanie i perspektywach państwowego rezerwatu „Kultura trypolska” na Czerkaszyźnie. Jurij Pawłenko, Wadym Mycyk, Lubow Sannykowa i inni przedstawili Trypole w wymiarze cywilizacji Starego Świata. Dziesiątki innych naukowców i miłośników zaprezentowano w wydaniu poprzez referaty o osiągnięciach kulturowo-gospodarczych Trypolan, a także o nowych badaniach archeologicznych dawnych zabytków. O. S. Kamiennej Mogiły i datowane są one w przybliżeniu na VII tysiąclecie przed Narodzeniem Chrystusa. To znaczy, na tysiące lat przed Trypolem na tych ziemiach już znano rolnictwo, istniało tu 12 czy 13 kultur archeologicznych. Okazało się również, że rolnictwo powstało nie na Ukrainie, jak to uważano wcześniej. Rolnictwo rozprzestrzeniało się po Europie do Dniepru oraz inną drogą — Przygotował Ołeksandr SOŁONEC

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn