Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

POZNAJCIE SIĘ: LAUREAT NARODOWEJ NAGRODY im. Tarasa SZEWCZENKI

Слово Просвіти, №12 за 2004 рік

Artysta malarz Serhij Jakutowicz... Odtąd przy jego nazwisku będą pisać ważne uzupełnienie — laureat Narodowej Państwowej Nagrody im. T. H. Szewczenki, którą niedawno otrzymał. Ale z ust Serhija Heorhijowicza (prawie nie spodziewał się, że otrzyma tę zaszczytną nagrodę, jak mówił, „nomenklatury” się nie pokona) dokładnie znam następujące słowa: „Jakkolwiek fortuna by się nie odwróciła, ja mam swój plan — będę pracował nad cyklem wielkich obrazów, już je konkretnie widzę”. Chciałbym zaznaczyć, że Serhij Jakutowycz „wystawia się” na Ukrainie z dość dziwną regularnością — co 13 lat. Obecnie Jakutowycz zaczął odmierzać trzecie „13 lat”, i mamy nadzieję, że ten termin nie jest kanonicznie demonicznym. Tym bardziej że był on wypełniony licznymi wystawami za granicą: w Niemczech, Francji, Portugalii, Hiszpanii. Prawda, w Hiszpanii, która podarowała artyście „morze i góry” szczęśliwych chwil twórczych, spotkało go wielkie nieszczęście: w ciągu dwóch lat pracy w tym kraju mistrz stworzył 150 obrazów, lecz w tragicznych okolicznościach je utracił. Utracił również całe miasto Baturyn, stworzone fantastycznym wysiłkiem artysty do filmu „Modlitwa za hetmana Mazepę” (zresztą zniszczenie tego ostatniego było z góry uzgodnione). Mimo wszystkich ciosów i kaprysów losu Jakutowycz pracuje gorliwie — jego dorobek wydaje się nieprawdopodobny ze względu na ilość i moc dokonanego. Godne podziwu jest również to, że Jakutowycz przez ostatnią dekadę nie poddawał się modnym koniunkturalnym abstrakcjom — pozostał w sztuce sobą. Jako rozmówca Serhij Jakutowycz zachwyca mądrością i szczerością. A ponadto wyróżnia go błyskotliwa autoironia, która chroni artystę przed pochlebstwami i czarnymi atakami zazdrości. — Przez te lata wiele zrobiłem, wiele straciłem, nabyłem pewnego doświadczenia i, mam nadzieję, zachowałem naiwność i młodzieńczy idealizm. Wierzę w absolutne prawdy i nadal szukam ich w sobie. O ile siebie pamiętam, prowadzi mnie energia błędów... O ile siebie pamiętam — maluję... Wierzę też, że prawdziwą nagrodą dla mnie jest kolejna praca. Możliwość samego procesu pracy z wątpliwościami, poszukiwaniami, bólem, rozpaczą i radością opanowania. To jest jak miłość... Tak żyłem, tak żyję, czego i w przyszłości sobie życzę... — Porównuje się Pana do Dürera. Czy to Pana nie obraża? — Szczerze mówiąc, nie obraża, ponieważ dość ironicznie podchodzę do siebie. Wie Pani, w Hiszpanii ludzie czasem wpadali w szał od moich eskapad, ponieważ tam nie jest przyjęta autoironia, oni nie rozumieją, czym ona jest. Mówiłem: „Jestem Dostojewskim malarstwa” — a oni, łapiąc się za głowę, zgadzali się: „Tak, tak, Dostojewski”. U nas zwykle, gdy ludzie, porównując kogoś z kimś, mówią: ukraiński Picasso, ukraiński Dürer, ukraiński Mozart, od razu podkreślają ukraińską niższość. Wie Pani, kiedyś mówiono, że Szewczenko to ukraiński Rembrandt. Tak. Ale jeśli Szewczenko zajmuje w ukraińskiej sztuce plastycznej miejsce Rembrandta, to jakie miejsce zajmuje Rembrandt w jakiej sztuce? W holenderskiej czy w światowej? Mimo wszystko musimy znaleźć punkt odniesienia, siatkę współrzędnych. Jakoś się pozycjonować. Rzeczywiście, w mojej twórczości ogromna jest obecność Dürera od dzieciństwa. Znam wszystkie jego rysunki, całą jego twórczość. Ale u niego jest wiele różnych rzeczy, do których zupełnie nie pasuję. Z drugiej strony Dürer był artystą dziedzicznym, jego ojciec był malarzem. To też jest w mojej biografii. To, że stoi z boku całej niemieckiej sztuki, nawet czasów renesansu, — to jest. Ja pozycjonuję się analogicznie. Aby odpowiedzieć na Pani pytanie, trzeba zrozumieć, czym jest ukraińska sztuka? Kim jesteśmy? Nie jesteśmy wielcy, jesteśmy tacy, jacy jesteśmy, i trzeba to uświadomić sobie. Cały czas myślimy: co o nas powiedzą? W Moskwie, w Warszawie, w Paryżu… Ale my sami powinniśmy o sobie mówić. Milczymy, wstydzimy się? To jest nasza bieda i bieda naszej sztuki. Moja postać w naszej ukraińskiej sztuce stoi nieco z boku. W smutne chwile czułem, że nie jestem potrzebny. Mówią mi: tak nie wolno się wypowiadać. I rzeczywiście, wystarczy, że zrobię małą wystawę, pojawię się, a znajdują się ludzie, którzy mnie potrzebują. Ale w ogólnym nurcie nie ma dla mnie miejsca. Jeszcze jeden szczegół: jestem synem swojego ojca, i ojciec, jak buldożer, również stał zupełnie z boku. Ale ponieważ żył w innych czasach i był postacią bardziej potężną, wokół niego gromadzili się jego przyjaciele, przeważnie utalentowani literaci, którzy uosabiali wszystko, co najlepsze w ukraińskiej kulturze lat 60., 70. i 80., oni stali razem jak monolit. Potem ktoś poszedł do polityki, ktoś do handlu, i on został sam. A kiedy Gieorgij Jakutowycz umarł, napisano, że zmarł художник filmu „Cienie zapomnianych przodków”. Bo ten film zjednoczył Ukrainę. Ojciec przez cały czas bardzo cierpiał, że przeszkadzam mu swoim grzbietem, swoją siłą. To nieprawda. Przeszła na mnie jego krzepkość, aby wytrzymać, jak dąb stojący z boku lasu. Można powiedzieć, że jestem Ukraińcem wszędzie, oprócz Ukrainy. Uważają mnie za Ukraińca w Niemczech, we Francji, w Hiszpanii, w Czechach, w Moskwie, gdzie się uczyłem i dużo pracowałem. Kijów wciąż wydaje się wiotki i prowincjonalny. Kiedy w Niemczech trafiasz do domu przeciętnych Niemców, na ścianach wiszą instrumenty muzyczne. Mówisz: „O, jak pięknie!” A oni odpowiadają: „My na tym gramy”. „Jak?” — „A u nas kwartet rodzinny”. I siadają i zaczynają grać Händla albo Mozarta. I myślisz: „Boże mój...” My też możemy wypić wódki i pośpiewać. Ale już nie zaśpiewamy prawdziwych ukraińskich pieśni, my je zniekształciliśmy. Pomniejszamy się, jesteśmy zadowoleni z siebie przez swoją niewartość. Zamiast podnosić głowę nad bagno codzienności (które parska i uspokaja: no, wszyscy ludzie tak żyją), upadamy, degradujemy się, byle być syci. A co dalej — nie wiemy. Dlaczego? Ponieważ w naszej mentalności nie ma tego protestu i walki: co dalej robić? U nas jest inaczej: na dwóch Ukraińców trzech hetmanów. Którzy chcą władzy. Otrzymują ją i nie wiedzą, co z nią zrobić. No, jeszcze jeden domek, jeszcze jedno konto bankowe. A dalej co? To właśnie jest przepaść. Trafiasz do Włoch i rozumiesz, że tam ludzie są tacy sami jak my. Są wesoli i szczęśliwi, bo tacy już są w swojej mentalności. Na tej ziemi jest kultura: łańcuch, łańcuch, łańcuch, to znaczy ciągłość, a w tym łańcuchu — przeciętny Włoch. Wydaje nam się, że Włosi są lekkomyślni. A prawo rzymskie, a księgowość, a państwowość? Wszystko to oni stworzyli. A my po prostu znajdujemy się na innym szczeblu rozwoju i trochę z boku: ja do kultury — z boku, kultura do mnie — z boku, my wszyscy do Europy — z boku. Dlaczego? Ponieważ nie rozumiemy swojej pierwotnej wartości. A kiedy my sami siebie uświadomimy… Zapamiętałem taki wypadek, który miał miejsce w Karpatach. Mieszkaliśmy w domku, z okien którego było widać Howerlę… Obok żyli prawdziwi Huculi, w tym 90-letni Piotr Fiodorowicz Iliuk. Ojciec kiedyś przywiózł moskiewskich artystów. I oni, przejechawszy wiele krajów, nagle osłupieli: „Takiego piękna nigdzie nie widzieliśmy!” I zaczęli śpiewać pochwalne hymny, a dziadek Piotr siedzi, słucha, potem mówi: „Stop!” Wziął kieliszek i kontynuuje: „My, Huculi, kochamy siebie samych. Za wasze zdrowie”. Oto on — sens: trzeba kochać siebie, ale nie tak po prostu, trzeba zasłużyć na to prawo. My mówimy „my”, a trzeba mówić „ja”. Stwierdzać: „Ja mam prawo”. Ile chrześcijaństwa trzeba przejść! I nie tylko chodzić do cerkwi, ale chodzić na spowiedź, komunię, zadawać sobie pytania: „Kim jestem? Czym jestem? Co mogę?” Jesteśmy łagodnymi ludźmi, wybaczamy sobie nawzajem wszystko, a przede wszystkim wybaczamy samym sobie. A czy trzeba sobie wybaczać? I to się dzieje

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn