Strona · s. 12strona oryginału ↗
SKARBCE LWOWA. SPACER ESTETY
Слово Просвіти, №12 за 2004 рік
Jeśli uważasz się za prawdziwego miłośnika staroci, to na wędrówkę po lwowskich muzeach warto poświęcić cały dzień. Nie tylko dlatego, że tajemnice i duch przeszłości wymagają niespiesznego kroku i przemyśleń. We Lwowie tylko oficjalnie jest ponad trzydzieści muzeów, do których trzeba dodać świątynie, sale wystawowe, galerie, pomniki… Dziś opowiemy tylko o czterech, które tworzą swoisty pierścień muzealny. Po części pomogą one wyrobić sobie wyobrażenie o niewyczerpanych bogactwach, troskliwie zachowanych przez lwowian dla potomnych. USMIECHNIĘTE „TWIERDZE” GALICJAN Zejdźmy stromymi zboczami z Wysokiego Zamku na ulicę Łyczakowską, a dalej (pytając zawsze życzliwych przechodniów) — Krupiarską, Strzelecką oraz ulicą Czerniecza Góra, by w końcu trafić do Szewczenkowskiego Gaju. Od dawna miejsce to zwie się Kajzerwaldem. Pasmo tamtejszych wzgórz, jak wszystko we Lwowie, było sceną historycznych dramatów i komedii, które, według Szekspira, są życiem. Kiedyś Góra Lwa, nazwana najpewniej na cześć księcia Lwa, z czasem została przemianowana na Piaskową, bo wydobywano tam kamień i piasek. A jeszcze mówią, jakoby pewnego dnia wędrował tędy podróżny. Śnieg zalepił twarz, wiatr chylił drzewa. Nagle z góry uniósł się słup piasku w postaci nieruchomego rycerza w pełnej zbroi. Tak narodziła się legenda o rycerzu — strażniku góry. Swego czasu na wzgórzach zieleniały winnice i ogrody mieszczan. Zatem Lwów produkował własne wino! Kiedyś przebywał tu cesarz Józef II. Z okazji tego epokowego wydarzenia ustawiono statuę Minerwy, którą, co prawda, za coś obalono na początku XX wieku. A zarośnięte lasem wzgórze po wizycie cesarza zyskało nazwę Kajzerwald — „cesarski las”. Ma Kajzerwald związek także z nową historią ukraińską. Tutaj organizowało się wojsko narodowe, swoje pierwsze ćwiczenia ze strzelania oraz szkolenie zwiadowcze przechodzili Strzelcy Siczowi. Wkrótce ta nauka przydała im się w okopach pierwszej wojny światowej i na polach okupowanej Ukrainy. Obecnie Kajzerwald-Szewczenkowski Gaj to jedno z ulubionych miejsc wypoczynku lwowian. Co roku przed Wielkanocą społeczność miasta, zwłaszcza młodzież, organizuje czyny społeczne w celu sprzątania i porządkowania gaju. A na polu śpiewaczym od czasu do czasu odbywają się wielkie akcje artystyczne. Ale głównym celem wspinaczki do gaju jest muzeum architektury ludowej i budownictwa, naturalnie „wpisane” w krajobraz. Idąc ścieżkami i dróżkami, wydeptanymi stopami tysięcy turystów, trafiamy jakby do podkarpackiej wsi XIX wieku. A może XVII? Czym jest kilka stuleci dla odwiecznych i mądrych tradycji ludowej architektury drewnianej? Jest czego uczyć się i nam, dzieciom żelbetu, asfaltu i szkła. Już w naszych czasach wysiłkami naukowców w bliskich i dalekich wsiach Galicji znaleziono, odnowiono, ostrożnie przeniesiono do gaju drewniane domostwa i cerkwie, typowe dla naszego regionu. „Mój dom — moja twierdza”, mówią Brytyjczycy. Ukraińskie drewniane „twierdze” oddychają ciepłem żywego drewna, życzliwością i dobrem. W nich wciąż unosi się duch dawnych mieszkańców. W cieniu stuletnich drzew dobrze myśli się o wieczności i naszym przeznaczeniu na ziemi, bo wszystkich (lepiej późno niż wcześnie) czeka smutna cisza cmentarza. Taka, jak na Łyczakowie… LWOWSKI NEKROPOLIA W drodze na Cmentarz Łyczakowski nie sposób ominąć cerkwi św. Piotra i Pawła. Ją, według świadectw ówczesnych kronikarzy, wzniesiono jako kaplicę przydrożną, aby podróżni i kupcy mogli pomodlić się o szczęśliwy wynik sprawy. Nie wszystkim było dane wrócić, bo z traktu gliniańskiego rozchodziły się nie zawsze bezpieczne drogi do Turcji i Moskwy. Cicho pomodliwszy się i za siebie, wychodzimy, mijając tak zwane Pole Marsowe, do bram Cmentarza Łyczakowskiego. Istniał on już w XVI wieku. Jednak początkowo nie był tak, wybaczcie, prestiżowy, jak w naszych czasach. Zazwyczaj chowano tu tych, którym skróciły życie różne zarazy. Wtedy praktycznie przy każdej cerkwi czy kościele były swoje cmentarze. Ale po XVIII wieku, kiedy na rozkaz cesarza przeniesiono cmentarze przykościelne, dla ich urządzenia wydzielono kilka terenów podmiejskich. Jednym z nich było przeznaczone zostać nieużytkiem w pobliżu wsi Łyczaków, z czasem wchłoniętej przez miasto. Na wzgórzu, obok altany, zachowała się najstarsza część pierwotnego cmentarza. Nagrobki i kaplice są tam datowane na koniec XVIII wieku. Z czasem władze miejskie zdecydowały, że właśnie na Łyczakowie mają być pochowani najbardziej autorytatywni lwowianie. Tutaj spoczywają: Iwan Franko, Salomea Kruszelnicka, Markijan Szaszkewycz, Pawło Swencicki, Wołodymyr Barwiński, Anatol Wachnianin, Mychajło Pawłyk, Iwan Werchratski, Stanisław Ludkewycz, Hryhorij Tiutiunnyk… Niektóre z tych sławnych imion wspomniano w naszym przewodniku, inne, musicie uwierzyć, zrobiły wiele dla ukraińskiej kultury i nauki. Ogółem naliczają tu ponad trzy tysiące kamiennych nagrobków, kaplic. Wiele z nich jest po prostu arcydziełami architektury. Wśród sławnych lwowian, którzy już w naszych czasach znaleźli wieczny spoczynek na Lwowskiej Nekropolii, są Wołodymyr Iwasiuk i Ihor Biłozir. Obecnie w centralnej części cmentarza chowają tylko w wyjątkowych przypadkach i bardzo znane osoby. Wieczna pamięć… TUTAJ ROZMAWIALI Z BOGIEM… KOSMONAUCI Kościół Dominikanów możemy już uważać za starego znajomego. Ale jest jeszcze jedna jego postać, warta uwagi dociekliwych ludzi. Na fali komunistyczno-radzieckiego ateizmu w 1970 roku w części pomieszczeń kościoła zorganizowano muzeum tej agresywnej nauki. Rzekomo demaskując „opium dla ludu”, uczeni pod tym pretekstem zdołali uchronić przed zniszczeniem wspaniałe wzorce religijnej atrybutyki, ikonopisu, rzeźby, drukarstwa. Dzięki nim teraz mamy muzeum religii, bodaj jedyne na Ukrainie. Cały kompleks kościoła-klasztoru owiany jest tajemnicami oraz
Łyczakowem legendami. Świątynią od dawna opiekował się obraz Ruskiej Matki Boskiej Zwycięskiej (obecnie w ołtarzu można zobaczyć kopię, datowaną na XVIII w.). Według podań, ikonę z X w. do Kijowa z Bizancjum przywiozła żona księcia Włodzimierza, caryca Anna. Być może właśnie wstawiennictwa Matki Boskiej spodziewała się księżniczka Ostrogska, ukrywając się tutaj przed niekochanym. Pamiętacie? Powiadają, że w przejściach i piwnicach klasztoru do dziś błąkają się duchy. Jeszcze na początku ubiegłego wieku kościół zaczęto wiązać z czarnym rycerzem. Jego cień pojawia się każdej nocy w czarnym kapeluszu i płaszczu. Być może to ten bliski sercu Ostrogskiej szlachcic, któremu nie było dane dzielić szczęścia z Halszką?.. Jak by nie było, do dziś toczą się rozmowy o wyjątkowej energetyce i wibroakustyce kompleksu dominikańskiego… W różnym czasie pod sklepieniami klasztoru przebywały osoby tragicznie związane losem: rosyjski car Piotr I, szwedzki król Karol XII oraz ukraiński hetman Mazepa. „Sercem” ekspozycji muzeum-świątyni jest jej ołtarz. Tutaj umieszczono luksusowe drewniane rzeźby — prace znanego lwowskiego rzeźbiarza XVIII w. Macieja Polejowskiego. Wrażenie robią także rzeźby świętych, umieszczone w kręgu nad galeriami. Zdają się one wzywać do podniesienia głów w górę, oderwania się od codzienności, ulatując modlitwami i myślami do Najwyższego. W czasach, gdy Muzeum Religii jeszcze nazywało się Muzeum Ateizmu, powstała i przyjęła się wśród lwowian pouczająca historia. Na ekspozycję, na spotkanie z uczniami, przyprowadzono jednego z radzieckich kosmonautów. Jakiś dociekliwy chłopiec zapytał kosmonautę, czy nie widział za chmurami Boga. Ten na chwilę się zamyślił i cicho odpowiedział: „Dziękuję Bogu, że zwrócił mnie ziemi”. Wszyscy jesteśmy pod Nim. Muzeum Historyczne z
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
