Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

WSPOMNIENIA WIĘŹNIA PIEKŁA NORILSKIEGO

Слово Просвіти, №12 за 2005 рік

GUŁAG Zakończenie. Pocz. zob. “SP” nr 7 BEZ ROZSTRZELIWAŃ I MOGIŁ Radio hałasowało: “Więcej stali, węgla, miedzi, niklu!” Z Moskwy do Norilska nieustannie napływały żądania zwiększenia wydobycia rudy. Budowano nowe szyby, kopalnie, udoskonalano metody niewolniczej pracy. Norilskim kombinatem kierowali fachowi, wykształceni specjaliści produkcji i geolodzy, którzy dobrze znali paleontologię i to, że w wiecznej zmarzlinie przez tysiące lat nie psuje się mięso mamutów, które można nawet jeść. A co będzie z trupami ludzi, jeśli kiedyś tak samo zachowane znajdą je potomkowie? I postanowili dzielni czekiści nie chować trupów w wiecznej zmarzlinie, aby nie zostawiać strasznych świadectw swoich zbrodni, a jednocześnie pozbyć się dość pracochłonnych robót przy pochówkach. Utworzono komendy z silniejszych więźniów, którzy układali wszystkich zmarłych w stosy na platformach kolejowych. Ten straszny ładunek przybywał do portu Dudinka. Tam trupy przeładowywano na wozy i końmi przewożono przez skuty lodem Jenisej na liczne wyspy. Rachuba była nieludzka: podczas wiosennej powodzi wyspy zalewało wodą, a trupy znosiło z prądem. W ujściu Jeniseju ludzi prawie nie ma, a jeśli ktoś i zobaczy, to będzie milczał. Delta Jeniseju jest bardzo szeroka, a zatem trupy zostaną rozniesione wodą po jej przestrzeniach; ryby, dzikie zwierzęta i ptaki zrobią swoje, a reszta zostanie wyniesiona do oceanu, który ukryje ślady bolszewickich zbrodni. Jednak stało się inaczej. Góry trupów na wyspach przez zimę zmarzły w lodowe góry-bryły i pod naciskiem powodziowej wody nie rozpadły się, bo woda choć wiosenna, to zimna. Kiedy wiosenne wody opadły, wyłoniły się straszne góry, przyprószone śmieciami i podziurawione przez kry. Rozpoczęła się nawigacja. Wodniacy, myśliwi, rybacy byli oszołomieni i zaczęli protestować. Przyjechała komisja. Wyspy zaczęto oczyszczać z trupów. Dłubano je łopatami, siekierami. Za tę szkodliwą dla zdrowia pracę zekom dawano dodatkowy przydział — bochenek chleba i paczkę machorki. Niektórzy z nich zaczęli wariować, niektórzy od takiego koszmaru ostatecznie otępieli, przestali reagować na niego — siadali prosto na trupy, jedli chleb i palili machorkę… Do kanibalizmu norilskie mniszki i gołębice. Oszukani, skrajnie wycieńczeni więźniowie polityczni nie od razu zauważali nieliczną straż, która im towarzyszyła, a potem znikała, jakby wyparowywała. Lecz było już za późno. Nie starczało sił ani iść dalej, ani wracać, i tysiące ludzi zniknęło na zawsze bez rozstrzeliwań i kopania mogił… “Socjalistyczny wybór” po rozpętaniu przez bolszewików bratobójczej wojny domowej, a potem uległość i ślepota większości logicznie doprowadziły do takich skutków. PRZYGOTOWUJĄC SIĘ DO WALKI Po śmierci Stalina w kwietniu 1953 r. do naszego obozu politycznego z Dżezkazganu przybył etap, którego skład został specjalnie dobrany przez czekistów po to, aby zasiać w obozie politycznym waśń narodowościową. Była to czekistowska próba na przyszłość dla organizacji narodowych w gnijącym więzieniu narodów. Kontyngent tego etapu składał się przeważnie z Rosjan-kryminalistów, skazanych za ucieczkę, morderstwo i kradzież. Z nimi przybyli ich przywódcy-watażkowie “w prawie”, którymi teraz opiekowali się obozowi operacyjni — major KGB Ryżow, starsi porucznicy Jakobson i Chodun. Nowoprzybyli od razu zaczęli bezczelnie prowadzić w obozie szowinistyczną propagandę. Połączywszy się z obozowymi własowcami, zaczęli podjudzać wschodniaków-Ukraińców na zachodniaków-banderowców oraz więźniów innych narodowości, zaśmiecając głowy więźniów politycznych wielkorosyjską ideą rosyjskiej wyższości. Watażkami szowinistów byli mało wykształcony były kryminalista “w prawie” Mykoła Worobjow oraz jego ludzie podzieleni na ogniwa (plutony); każdy znał swój barak i swoją sekcję w baraku oraz kogo powinien zarżnąć. Obóz podzielił się na dwie połowy. W pierwszej kolumnie więźniów politycznych, którzy pracowali w szybie nr 18, byli Ukraińcy, Litwini, Polacy, a w drugiej połowie — w większości Rosjanie, którzy pracowali przy budowie. Na przeciwstawienie się bandzie Worobjowa-Kozłowa stworzyliśmy swój komitet i sztab ds. wykrywania obozowych seksotów-donosicieli ze swoją służbą bezpieczeństwa i nawet zaczęliśmy rozpowszechniać swoje rękopiśmienne czasopismo “Szyło”, w którym pisałem artykuły wstępne. Do nas przyłączali się i niektórzy Rosjanie, którzy mieli swoje rachunki krzywd do Worobjowa. Postanowiliśmy nie siedzieć z założonymi rękami i również zaczęliśmy wytwarzać noże oraz włócznie z żelaza zbrojeniowego, aby uzbroić swoich więźniów politycznych. W strefie roboczej tę sprawę robili kowal z Wołynia dziadek Iwan i ślusarz Sirko z Wołynia. Oprócz tego sztab dał rozkaz chłopakom, aby szli do obozowych operacyjnych-czekistów Jakobsona Jaszy i Choduna oraz brali na siebie funkcje “donosicieli”, żeby lepiej znać plany wroga, a jednocześnie dezinformować czekistów i majora Ryżowa. UDERZENIE WYPRZEDZAJĄCE Jakobson i Chodun nie wiedzieli o prawdziwym stanie spraw w obozie. Przewodniczącym naszego komitetu i sztabu był galicjanin Anton. Mieliśmy swoje pseudonimy. Członkami byli Fila Fedyk z Drohobycza, Polak Sława Stawiński z Sokala, Wołodymyr Tymoszczuk z Wołynia, Mychajło Stus. Worobjow i Kozłow w porozumieniu z czekistami obozu wyznaczyli rzeź na niedzielny poranek. Nasi chłopcy dowiedzieli się o ich zamiarach. Nasz sztab postanowił ich uprzedzić i na sobotni poranek wyznaczono wykonanie wyroku, wydanego dzień wcześniej: egzekucję tych przywódców zaplanowanej rzezi. W sobotę rano, tylko gdy trębacz-Łotysz odegrał „pobudkę” i nadzorcy-czekiści wraz z żołnierzami poszli otwierać baraki, tuż za nimi, z ukrytymi nożami, wkroczyli nasi mściciele — sześciu więźniów politycznych, z nich jeden Rosjanin Nowikow, który miał swoje rachunki z czekistami i Worobjowem. Do naszej sekcji baraku błyskawicznie wpadli nasi chłopcy i odepchnąwszy nadzorców oraz żołnierzy, którym zabraniano nosić broń w strefie, rzucili się do prycz, gdzie pod jedwabną kołdrą spał Worobjow. Obok niego spał Kozłow oraz ich ochroniarz, „bodyguard” — bokser z Połtawy. Wszystko skończyło się błyskawicznie. Kozłow w jedwabnej bieliźnie z narzuconą na ramiona jedwabną kołdrą zszedł z posłania i zdążył jeszcze dobiec do piecyka naprzeciw mojej pryczy, gdzie dopadła go kara. Oper Jasza Kozłow, któremu oczy z przerażenia wyszły z orbit, padł na podłogę. Chłopcy otoczyli ich ochroniarza Muzyczenkę i ogłuszyli go pogrzebaczem. Na podłodze zostało sześć ciał. Żołnierze i nadzorcy stali porażeni i drżeli od tego, co zobaczyli. Mściciele ich uspokajali: — Wy, służbiści, nie bójcie się! Was nikt nie ruszy! Prowadźcie nas do karceru! Wieść o tej akcji obiegła cały obóz. Własowcy ze wszystkimi kaznodziejami „wielkiej Rosji” pouciekali do warty, błagając czekistów o ochronę przed nami. Ale to nie było wszystko. Górnicy z pierwszej kolumny, dowodzeni przez mojego ziomka spod Kijowa Mychajłę Ołeksandrowycza Wajczenkę (urodzonego w 1928 r., ze wsi Rusanów, porucznika, byłego studenta-filologa Uniwersytetu Czerniowieckiego, syna rozkułaczonego w 1930 r. chłopa, wysiedlonego na Ural), podjęli decyzję, by nie wychodzić do pracy w kopalni, aby zostawić miasto Norylsk bez węgla i skazać kombinat metalurgiczny na głód energetyczny. Postawili przed czekistami warunek — wywieźć z obozu wielkomocarstwowych szowinistów, którzy rozniecają waśnie narodowościowe. Właśnie wtedy do budynku, w którym mieścił się zarząd norylskiego kombinatu górniczo-hutniczego, przybył Zwieriew — brat ministra finansów ZSRR, naczelnik kopalni nr 18 i naczelnik KGB Kraju Krasnojarskiego generał-major Siemionow. Bojąc się, by nie został zerwany plan wydobycia węgla, urzędnicy obiecali wywieźć zwolenników Worobjowa i Kozłowa z naszego obozu. Tak też się stało. Najpierw ich odizolowali, ogrodzili drutem kolczastym, a pod wieczór załadowali do wagonów i wywieźli gdzieś na kontynent. Cieszyliśmy się z tego zwycięstwa i jeszcze bardziej uwierzyliśmy we własne siły. I DO DZIŚ PRZED OCZAMI… W stalinowskich czasach i jeszcze długo po śmierci „wodza” nas, więźniów politycznych, morzono głodem. A my tylko marzyliśmy: „Oj, kiedyż my najemy się czarnego chleba”. Dopiero rok po śmierci Stalina pozwolono nam w obozowym sklepiku kupować chleb. Wtedy wielu więźniów politycznych pomarło na moich oczach z powodu niedrożności jelit. My, poddani „Kraju Rad”, ci, którzy przeżyli kolektywizacje, rozkułaczenia, głodomory, wojny, fronty, jakoś łatwiej znosiliśmy głód, którym morzyli nas bolszewicy. Bywało, ciemniało w oczach od skurczów żołądka, kiedy już nie czujesz bólu i pojawia się obojętność na wszystko — na życie i śmierć, stajesz się podobny do kamienia, nie reagując na nic. A oto więźniowie polityczni z Zachodu: Finowie, Niemcy, Bałtowie, Polacy — trudniej znosili i adaptowali się do przeklętego głodu. Ich z Europy do Norylska przywożono bardziej rozpieszczonych „burżuazyjnym jarzmem”. Byli przyzwyczajeni do normalnego odżywiania. Szczególnie ciężko było mocarzom-Łotyszom, nie to co nam, niskorosłym Słowianom. Oni potrzebowali więcej kalorii i jedzenia. Dla nich w obozowym intendenturze nie znajdowało się również obuwia i odzieży w ich rozmiarze, dlatego w obozowych warsztatach inwalidzkich kombinowano walonki, kufajki z dwóch lub nawet trzech kufajek i walonek. Widziałem, jak ci giganci z mojego baraku wariowali z głodu. Łazili po obozowych kuchniach, śmietnikach i wyzbierywali do kociołków niedojedzone resztki ryb, głowy, łuski, różne obrzynki z produktów i, stojąc przy piecu (płycie), gotowali, pilnując tej zgnilizny, bojąc się, żeby nikt nie ukradł. Zdejmując z płyty przegotowaną zgniliznę, połykali, a potem cierpieli na krwawą biegunkę. Bywało, rano wstajemy głodni, a obok na pryczach leżą martwe ciała mocarzy-Łotyszy, Estończyków. Trupy… Po sygnale „pobudka” do baraku wbiega jeden z nadzorców, dyżurny, i krzyczy: „Wychodź bez ostatniego!”. Bo biją tych, którzy spóźnili się w przejściu. Martwych zrzucają z prycz i zesztywniałych wyciągają za nogi z baraku. Przyprowadzają z dziedzińca gospodarczego ślepego konia i sznurem przywiązują zmarłych. Koń wlecze ich do bramy obozu. Przychodzi zwierzchnictwo ze swoimi obozowymi chłopcami spośród więźniów i sporządzają akt zgonu, a nadzorca Sierow przychodzi z żołnierzami KGB, przypina trupom numerki do nóg i bije po głowach zmarłych ciężkim młotkiem, przebijając każdemu czaszkę, a inny rosyjskim bagnetem przebija klatkę piersiową w miejscu serca. Dopiero wtedy trupa odciągają za bramę z drwiącym napisem „Tylko uczciwą pracą wyjdziesz na wolność”. Z początku nie robiono nawet trumien, a później — inwalidzi zaczęli z odpadów drzewnych robić skrzynie-trumny na trzy osoby i ładowali na platformę kolejową, żeby potem w towarzystwie czekisty-oficera wieźć pod górę Schmidta, gdzie trupy składano w wyrobionej kopalni, którą z czasem zasypywano skałą płonną z pobliskiego hałdy. Nie myślał absolwent Uniwersytetu Kijowskiego św. Włodzimierza Otto Schmidt, że jego imieniem, jak epitafium, uwieńczą tysiące zamęczonych ofiar, zamordowanych głodem, zebranych z całego „Kraju Rad”, „kraju rozwiniętego socjalizmu”. Jako cmentarz wykorzystywana była również góra Miedwieżka, która jest przy kopalni miedzi „Miedwieżyj ruczej”… …I do dziś przed moimi oczami stoi jakby stop-klatka w kinie: widzę, jak jeden więzień polityczny z głodu podciął sobie żyły, puszczając krew swoją na rozżarzoną płytę, a potem zeskrobywał zapieczoną krew i łapczywie zjadał. Mykoła BARBON Pracownicy naszej redakcji, którzy zapoznawali się z tekstem Mykoły Barbona przed publikacją, wypowiadali się daleko niejednoznacznie. Po co, powiadają, rozpowszechniać takie okropności, w które obecnie i uwierzyć trudno. A tymczasem żywy świadek tych okropności leży w szpitalu i błaga Boga, żeby uchronił Ukrainę i Ukraińców od powtórzenia czegoś podobnego, bo tylko „w swoim domu własna i prawda, i siła, i wola”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn