Strona · s. 12strona oryginału ↗
„Przebiśniegi” przebiły się zza drutu kolczastego
Слово Просвіти, №12 за 2005 рік
Wreszcie ujrzała światło dzienne długo oczekiwana książka o nieco nietypowym tytule – „Przebiśniegi za drutem kolczastym”. To wspomnienia tych, którzy jako dzieci trafili do faszystowskich katowni podczas ostatniej wojny światowej, a niektórzy nawet urodzili się w obozie lub w getcie. Lwowska Organizacja Nieletnich Więźniów Faszyzmu zamierzała stworzyć tę książkę ponad pięć lat temu. Znowu nasz niesprzyjający czas na wydawanie książek, poszukiwania porozumienia… Wreszcie wszystko to pozostało za nami: książka, wydana przez Lwowski Wydawniczy Dom „Cywilizacja”, leży przed nami. Składa się ona ze wspomnień niemal stu byłych niewolników, wierszy i fotografii. Skład autorów jest międzynarodowy: są tu Ukraińcy, Rosjanie, Żydzi, Białorusini, Polacy – ci, którzy trafili za kraty na wielostradalnej ukraińskiej ziemi i zostali z niej wywiezieni do strasznej faszystowskiej niewoli. To ci, którym po zakończeniu wojny przyszło odczuć na sobie jeszcze jedną okrutną niesprawiedliwość – za sprawą stalinowskiej inspiracji sformułowano wobec nich wrogie nastawienie jako wobec wrogów ludu, pomocników faszyzmu. Pewnie niewielu dziś przypomni sobie, jak przed zakończeniem wojny na łamach „Prawdy” wiodący publicysta I. Erenburg piętnował właśnie ich – bo przecież „niemieckie granaty, które rozrywały ciała radzieckich żołnierzy, napełniano trotylem”. I patetycznie zwracał się do zwycięzców: „Czy wybaczysz im, radziecki żołnierzu, czy dotrze do twojego serca litość, czy sam wydasz na nich wyrok?” Bardziej otwartego wezwania do samosądu nie sposób sobie przypomnieć. A w konsekwencji – niemożność zdobycia przez dawnych więźniów odpowiedniego wykształcenia, pożądanego zawodu, pracy na prestiżowych stanowiskach. Co więcej – nie jednemu z członków naszej organizacji po niemieckich obozach przyszło jeszcze skosztować radzieckich. O tym wszystkim byli więźniowie piszą z bólem i smutkiem, tak samo jak z nadzieją, że ujrzą świat ocknięty z szaleństwa, a swoją starość przynajmniej umiarkowanie zabezpieczoną. Wymienię choćby kilka nazwisk autorów wspomnień, za których plecami stoją tak straszne obozy śmierci, jak Auschwitz, Ravensbrück, Buchenwald, Dachau. To Tetiana Dziuba-Proć, Maria Filonenko, Myhajło Atamaniuk, Ołeksandr Baron, Sofija Zukina, Lew Dybman, Lidia Kabłuczko. Zresztą, możemy z pełnym prawem twierdzić, że każdy z członków naszego Towarzystwa przeszedł naprawdę straszliwe próby. Jeszcze kilka słów o literackiej części naszego zbioru. Otwiera go wiersz znanego żydowskiego poety Jakiwa Szudricha, bohatera i legendy obozu janowskiego. Te wiersze napisał tuż przed własnym rozstrzelaniem za udział w przygotowaniach do obozowego powstania. Również wiersze Ołeha Wasiukowa, Zinowiji Szczulżuk, Dmytra Minkowieckiego, Julii Masnej – skupiska bólu, nadziei, wiary… Nakład nowego wydania wynosi prawie cztery tysiące. To sporo jak na dzisiejsze czasy. Mamy nadzieję, że książka dotrze przede wszystkim do członków pokrewnych naszemu Towarzystwu w całej Ukrainie, do licznych czytelników nie tylko na naszej ziemi: już wyszły pierwsze egzemplarze do Niemiec i Francji, Polski, Izraela, Białorusi, Rosji, Krajów Bałtyckich. I żywimy nadzieję, że nasi koledzy z tej samej doli odpowiedzą podobnie: pamięć o strasznych czasach niedoli i niewoli nie ma prawa zaginąć w niebycie, musi ona utwierdzić się wiarą w triumf pokoju i przyjaźni na naszej wielostradalnej planecie.
z
Mykoła PETRENKO, m. Lwów
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
