Strona · s. 5strona oryginału ↗
KRASNOJARSK—IRKUCK—TYNDA
Слово Просвіти, №12 за 2007 рік
Ołeksandr WOŁOSZCZUK Myśl o wielkiej podróży na Daleki Wschód pojawiła się dawno. Jeszcze w 2002 roku, kiedy dopiero zacząłem poważnie zajmować się podróżami autostopem, wpadłem na pomysł, by dotrzeć „okazjami” do Magadanu. Rozumiałem, że będzie to trudna i długa podróż, dlatego do jej realizacji przygotowywałem się zawczasu. Każdą kolejną wyprawę utrudniałem, czyniąc ją dłuższą zarówno pod względem czasu, jak i kilometrażu. Początkowy cel — Magadan — z czasem „obrósł” także innymi miejscami, które chciałem odwiedzić. Tak w trasie pojawiły się Sachalin, Kuryle, Kraj Nadmorski, Chabarowsk, Mongolia, Ałtaj. Wykrystalizował się też cel podróży. Po pierwsze, chciałem dowiedzieć się, jak żyją daleko od ojczyzny dalekowschodni Ukraińcy, jak zachowują język ukraiński i tradycje narodowe, jak śledzą i co myślą o obecnych wydarzeniach oraz sytuacji na Ukrainie. Bardzo interesujący był dla mnie Kraj Nadmorski. Wiadomo, że jego gospodarcze zagospodarowanie pod koniec XIX wieku prowadzili przesiedleńcy z Ukrainy. W szczególności chciałem dowiedzieć się o historii i teraźniejszości centrum rejonowego Czernihówka. No i, oczywiście, Kołyma — słowo, które do dziś kojarzy się ludziom z bólem, cierpieniem, śmiercią. Swoją ekspedycję rozpocząłem od Krasnojarska, dokąd dotarłem z Ukrainy pociągiem „Charków—Władywostok”. Miejscowi koledzy-dziennikarze pomogli mi znaleźć przewodniczącą krajowej autonomii narodowo-kulturalnej — Lidię Iwaniwnę Łucenko (pochodzącą z Donbasu), która opowiedziała o życiu Ukraińców w Krasnojarsku. Zjednoczyli się w kwietniu 1992 roku, obecnie w skład autonomii wchodzi około 200 Ukraińców. Są to przeważnie przedstawiciele inteligencji, którzy nie chcą tracić więzi kulturowych z daleką ojczyzną, wspólnie obchodzą święta narodowe, śpiewają ukraińskie pieśni (przy autonomii narodowo-kulturalnej działa chór ludowy „Barwinok”). Niepokoi jedynie to, że większość świadomych Ukraińców Krasnojarska to ludzie starsi. Ich dzieci i wnuki, niestety, stopniowo tracą świadomość narodową. W krasnojarskim „Memoriale” otrzymałem pierwsze listy represjonowanych rodaków — 369 osób. Założycielem miejscowego „Memoriału” był Wołodymyr Birger — syn byłego naczelnika wydziału planowania cukrowni w Czernihówce, Sołomona Birgera, represjonowanego w 1937 roku. Kolejnym po Krasnojarsku miastem dla mnie stał się Irkuck, dokąd dotarłem już autostopem. Do Irkucka przybyłem właśnie wtedy, gdy na miejscowym lotnisku spłonął samolot pasażerski „Moskwa—Irkuck”. Zginęły 124 osoby, przez dwa dni miasto było w żałobie. Znów zaczęły się rozmowy o „irkuckiej anomalii geofizycznej”, a jak okazało się później, przyczyną katastrofy był czynnik ludzki (pilot nacisnął nie ten przycisk). Wśród pasażerów samolotu było kilkoro znajomych aktywistki ukraińskiego centrum kulturalnego „Dnipro” Hałyny Wakulinej, u której zatrzymałem się na czas pobytu w Irkucku. W obwodzie irkuckim mieszka około 80 tysięcy naszych rodaków, z nich 20 tysięcy — w Irkucku, niemało — w Ust-Ilimsku i Bracku. W rejonie zimińskim jest najwięcej moich rodaków — potomków przesiedleńców z guberni czernihowskiej. Stanowią oni zdecydowaną większość mieszkańców wsi Batoma — ich przodkowie przesiedlili się tutaj w 1906 roku w poszukiwaniu ziemi i lepszego losu. Pierwszy wieczór szewczenkowski zorganizowano w Irkucku jeszcze w 1992 roku i od tego czasu wszyscy wielbiciele wielkiego Kobziarza mają możliwość uczestniczyć w świętach literacko-muzycznych, quizach, konkursach, wystawach książek i rysunków, poświęconych twórczości T. H. Szewczenki. Obecnie w obwodzie irkuckim działają dwa oficjalnie zarejestrowane ukraińskie centra kulturalne — „Dnipro” i „Czeremszyna”, są chóry ludowe i zespoły folklorystyczne. Wśród dorastającego pokolenia jest niemało zwolenników ukraińskiej kultury. Jedne dzieci urodziły się na Ukrainie, inne nigdy tam nie były, ale o Ukrainie chcą wiedzieć jak najwięcej. Wszystkich łączy miłość do ukraińskiego śpiewnego języka, do twórczości naszego narodu. Dziewięcioklasista jednej z irkuckich szkół Anton Zajenok od piątego roku życia śpiewa ukraińskie pieśni, choć sam na Ukrainie nigdy nie był (jego pradziadek i prababcia zostali wywiezieni do guberni irkuckiej sto lat temu). Inna dziewięcioklasistka — Ołeksandra Hreczko — urodziła się w Czernihowie, ale razem z rodzicami przeprowadziła się do Syberii. Ołeksandra pielęgnuje ukraińskie słowo, kocha poezję, z zachwytem ją czyta. Co roku we wrześniu odbywa się obwodowy festiwal ukraińskiej pieśni. Tylko w jednej wsi — Batomie — są trzy (!) narodowe zespoły twórcze: „Zironka”, „Łubystok” i „Berehynia”. — A co Pana najbardziej niepokoi? — zapytałem Hałynę Wakulinę. — Tysiące kilometrów od ojczyzny chyba znacznie ostrzej odczuwamy wszystkie te niepowodzenia, które dzieją się na Ukrainie, a przede wszystkim niestabilność polityczną. Zresztą Ukraina o nas po prostu zapomina. A nas tutaj jest wielu i wszyscy jesteśmy Ukraińcami. Czy nie lepiej najpierw zwrócić się twarzą do nas, Ukraińców w Rosji, a dopiero potem — do Europy, NATO?.. Obejrzawszy Irkuck i pobywszy na południowym brzegu Bajkału (przez obecność dwóch kombinatów celulozowo-papierniczych jezioro tam jest zanieczyszczone), przybyłem do stolicy Buriacji — Ułan-Ude. Pod względem liczebności Ukraińcy zajmują w republice czwarte miejsce po Buriatach, Rosjanach i Tatarach, ale oficjalnie się nie zorganizowali. Dlatego pojechałem dalej — do Czyty. Jeszcze kilka lat temu w tym dużym mieście działała ukraińska społeczność, jednak jej kierownicy z jakiegoś powodu nie przeszli przerejestrowania i straciła ona oficjalny status. Znalazłem „głównych” Ukraińców Czyty. Ale… Czy to przyjechałem w nieodpowiednim czasie, czy nie, ale spotykać się ze mną, a tym bardziej pomagać z zakwaterowaniem w Czycie, nie chcieli. Nawet w rozmowie telefonicznej prosili, by rozmawiać z nimi w języku rosyjskim. Pojechałem dalej… Pokonawszy około tysiąca kilometrów tak zwaną „trasą federalną” Czyta—Chabarowsk (jest ona dopiero budowana, pod asfaltem nie ma więcej niż 5% drogi), dotarłem do Tyndy. Stolica BAM-u — nowoczesne miasto z szerokimi ulicami i wysokimi budynkami, które z daleka przypominają żagle. Ukraińców jest wielu, przeważnie to ci, którzy budowali Bajkalsko-Amurską Magistralę, a potem zostali tu żyć. W Tyndzie zatrzymałem się na podwórzu żeńskiego monasteru Świętej Opieki i przez kilka dni popracowałem przy budowie nowych cel klasztornych. Przełożona monasteru — ihumenia Ksenia — okazała się Ukrainką, pochodzącą z obwodu donieckiego, ale prawie całe życie spędziła na Syberii. W jeden z dni mojej pracy w monasterze wydarzyło się uroczyste wydarzenie — wmurowanie w fundament przyszłych cel pamiątkowej butelki z imionami wszystkich budowniczych i darczyńców. Moje imię też tam trafiło. Ciąg dalszy nastąpi.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
