Strona · s. 12strona oryginału ↗
„Duszo moja, duszo moja, wstań, wstań — czemu śpisz?!” św. Andrzej z Krety
Слово Просвіти, №12 за 2007 рік
Zdjęcie Oksany Ceacury w makutrze, a ser udeptywano, lekko solono i przechowywano w dębowych beczułkach, a potem rozdawano tym, którzy nie mają krowy”. Przypominam sobie i ja z dzieciństwa smak tego słonego sera, bo i ja wyrosłam w biednej rodzinie i często przynosili nam sąsiedzi czy krewni taki ser. Mieszano go z gotowanymi ziemniakami i nadziewano nim pierogi. Halina Kuźmiwna wspomina, że w jej rodzinie podczas postu jadano kasze jaglane i jęczmienne, kuleszę jaglaną z ziemniakami, suszone grzyby, szczypane lub krojone postne kluski, zarabiane tylko na wodzie, zacierki, kapuśniak (z kiszonej kapusty, kaszy jaglanej i ziemniaków) albo barszcz na kwasie (obowiązkowo był kiszony kwaśny burak). Wrzucano też do barszczu soczewicę — jest bardzo zdrowa i smaczna. A dla dzieci, jako najsmaczniejszy przysmak, podsmażano ją na oleju. „A najważniejsza potrawa, którą kochałam, to była kwasza! Zawsze prosiliśmy, żeby mama ją przygotowywała! Brało się mąkę żytnią, trochę pszennej, trochę gryczanej (bo bez gryczanej kwaszy nie będzie!), zaparzało wrzątkiem i rozpuszczało w wodzie, dodawało się tam suszone wiśnie i śliwki — kiedyś przecież suszono wszelkie owoce! — i na piecu ona kwaśniała! I Boże, jaka ona smaczna! Ona mi się nawet teraz śni!” Nie zapominano też o strawie duchowej. „Chodzili zawsze do cerkwi. A wieczorami zbierali się u ludzi, u kogoś w chacie, po kątach. Śpiewali wiosnianki i psalmy, różne pieśni religijne, czytali Biblię wieczorami, bo przy świecy już nie można było tkać, ciemno, a elektryczności przecież nie było…” (zap. 25.02.2007 w Kijowie). W ciągu roku równomiernie były rozłożone wszystkie główne prace. O tym ciekawie opowiada moja matka Tetiana Warsoniwna Warawa, ur. w 1939 r., urodzona we wsi Hubcza. „Całą jesień przygotowywano konopie — duszono je na żeliwnym garnku, potem na cierlicy cierto, potem szarpano na szczotce-szarpaczce, i z tego pakuł robiono motki i nici — przędzę na cienkie i grube płótno. Jeszcze przed Bożym Narodzeniem zaczynano prząść. Najpierw przędziono motki — to bardzo cienkie płótno, to „dwunastka”, a wtedy zaczynano prząść nici — to trochę grubsze, „ósemka” — na płachty. A po tym przędzono na wrzecionie
s. 13 · strona oryginału ↗
krążki, tak to się nazywało. Z nim już chodziły na przędzenie do sąsiadek dziewczęta. Bo wrzeciono można nosić ze sobą, a cienkie płótno przędło się w domu, na kołowrotku (prządka — L. I.). — z prządkami na przędzenie nie chodzono, bo gdzie by się wszystkie zmieściły? Kiedy to wszystko się naprzędło, to i przędzenie się kończyło, bo zaczynał się już post”. Pierwszego dnia postu wnosiło się do chaty warsztat i zaczynało tkać. Pierwszego dnia zakładano osnowę, a drugiego dnia już tkano. Praktycznie cały post ludzie pracowali przy krosnach — najpierw tkali płótno, a potem derki i na końcu tak samo wał — na worki, na wierzchnie ubrania. Na derki trzeba było ufarbować nici — robiono to również w poście, używając naturalnych barwników, a później kupowanej farby. Wszystkie te prace należało zakończyć na dwa tygodnie przed Wielkanocą — „na ostatnim tygodniu krosien już nie ma w chacie” (H. K. Tarczuk). W tydzień wierzbowy krosna wynosiło się do stodoły, a po tym już przygotowywano się do Wielkanocy — prano ręczniki, bielono chaty. Ze wspomnień mojej matki dowiadujemy się, że zakończenie prac tkackich było bardzo ważnym, prawdziwym świętem w życiu wiejskim, które starano się uroczyście zakończyć. „Porobiło się to wszystko — wycinają płótna, zbierają się u kogoś w chacie, robią »zakończyny« — taki sobie mały bal, a po tym wynoszą krosna”. Za niechlujną i nieudolną uchodziła ta gospodyni, która nie zdążyła utkać płótna do Tygodnia Wierzbowego; wyśmiewano ją w pieśniach ludowych, a dziewczętom przypominano w wiosennych pieśniach: Ej na ganku, na ganeczku, Tam dziewczyna krosna tkała, (2) Do niej Wiosna zawitała. I pyta ją Wiosna: — Czy utkałaś swoje krosna? Oczywiście, bo dalej zaczynał się zupełnie inny cykl prac! Życie ukraińskiego chłopa było ściśle uregulowane kalendarzem rolniczym! „W ostatnim tygodniu postu (Męka Pańska) zabijano świnie, rżnięto owce czy cielęta, ale jeść — nie jadło się, dopóki się nie poświęci, dzieciom nawet nie dawano! Piekły kiełbasy, gotowano w końcu wszystko, żeby stać się błogosławionym i z radością przyjąć Światłe Chrystusowe Zmartwychwstanie. „Niech modlitwa moja stanie jak kadzidło przed Tobą”, — wzywają każdego wierzącego słowami psalmisty uczestnicy chóru „Dzwony Podola”. I rzeczywiście, ich dorobek i cała ich wieloletnia praca na wszystko, kiełbasy składano do dzieży i zalewano smalcem, stawiano w piwnicach, żeby wszystko było na święto. A słonina i mięso wkładano do płóciennych worków, do koszy i zawieszano na strychu na belce, żeby myszy nie dosięgły (tam przechowywało się to przez całe lato, potem to żółte, solone mięso moczono w wodzie, a słoninę tłuczono w specjalnych tłuczkach, żeby zaprawić barszcz. — L. I.). Wszystko to robiono w ostatnim tygodniu, a masło i przędzenie w tygodniu wierzbowym, na dwa tygodnie przed świętami”. „A jak w poście były mleko, — kontynuuje T. W. Warawa, — to też nie jadło się, tylko zbierało się śmietanę i bito masło, — takie masnice były, — i wkładało się je do sosnowych beczułek i stawiało w piwnicy, nie jadło się”. Także ser, uprzednio posolony, ubijało się w beczułkach tak, żeby z niego wyciekła solanka, i jeszcze z góry zalewało się podsoloną serwatką, żeby nie pleśniał. Potem ser przykrywano czystym płóciennym materiałem, a z góry kładziono drewniane krążki, które bednarz wykonywał razem z dzieżą. (Przy okazji, właśnie tak do dziś solą u nas we wsi ogórki i kapustę). Krążki zaś przykładano z góry „gnietem” — okrągłym, gładkim kamieniem, który również specjalnie kupowano na targu. „I ten ser był cały post. A kiedy post się skończył i ludzie już szli w pole orać, siać, to brali ze sobą taki posiłek południowy, — brali bochenek chleba, kawałek masła, kromkę, bo się ją kroiło, dzbanuszek sera i wodę. I to wszystko składano do kosza z pałki wodnej, stawiano na wóz i jechano w pole — wiosenny dzień przecież długi! I tam po śniadaniu w polu jadło się drugie śniadanie, a potem obiad, a minęło trochę czasu, to jeszcze jadło się podwieczorek, żeby konie odpoczęły. A przed zachodem słońca już jechano do domu, żeby słońce nie zaszło w polu. I do wschodu słońca w pole tak samo nie wyjeżdżano. Trzeba, żeby słońce wstało w domu i zaszło w domu, taki był zwyczaj, tak mówili starzy ludzie” (zap. 24.02.2007 r.). Zatem każdy dzień i każdy zwyczaj ukraińskiego wiejskiego życia miał swój głęboki sens, obliczony na określoną perspektywę, i w tym — ów odwieczny porządek życia, który zapewniał moim ziomkom pełną harmonię duszy i ciała.
dobro Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego stało się prawdziwym kadzidłem, godną ofiarą, złożoną w świąteczne dni Wielkiego Postu na ołtarzu Chrystusa Zbawiciela. Niech więc wszechmiłosierny Pan pobłogosławi ich czyste dusze i napełni je oliwą radości, dobra i miłości.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
