Strona · s. 12strona oryginału ↗
Muzyka Wielkiego Postu
Слово Просвіти, №12 за 2007 рік
Oprócz duchowego kazania chór niesie jeszcze jedną – oświatową misję. Po pierwsze, podczas nabożeństw wykonywane są utwory właśnie ukraińskich kompozytorów, często zapomnianych przez nas, które dopiero teraz, w naszym rodzimym Kościele Ukraińskim, za który oddały życie dziesiątki i setki nowomęczenników XX wieku, zabrzmiały w całym swoim pięknie. Są to utwory D. Bortniańskiego, A. Wedela, I. Pawłowskiego, W. Kupczyńskiego, M. Hajworońskiego, H. Kytastego, S. Ludkiewycza, M. Leontowycza, K. Stecenki, O. Koszyca, W. Kyszakiewicza, M. Werbyckiego, M. Berezowskiego, A. Hnatyszyna, H. Dawydowskiego, R. Hurki… Po drugie, chór prowadzi także aktywną działalność wydawniczą. W ostatnim czasie ukazało się kilka zbiorów nut z płytami kompaktowymi, odzwierciedlających repertuar chóru i mających na celu upowszechnienie na całej Ukrainie i poza jej granicami najlepszych wzorów ukraińskiej muzyki duchowej. Przede wszystkim jest to zbiór „Kolędy bożonarodzeniowe” (Kijów, 2002) z kasetą i płytą kompaktową, „Liturgia św. Jana Złotoustego”, oprac. Taras Myroniuk (Kijów, 2004) (z dodatkiem kasety i płyty kompaktowej); Hryhorij Kytastyj, „Boska Liturgia”: Zbiór nut na chór mieszany (Kijów, 2006), przygotowywany do druku „Wielkanocna
Wszenocznaja [Всенічна]. Ostatnią pracą chóru jest płyta kompaktowa „Muzyka Wielkiego Postu” (Kijów, 2006, nagranie zrealizowano w latach 2005–2006 w cerkwi Świętej Pokrowy), na którą weszło około 20 najlepszych arcydzieł ukraińskiego śpiewu cerkiewnego — modlitwy z Wszenocznej („Pokajanije” A. Wedela, „Na rzekach babilońskich” W. Kupczynskiego, „Bogurodzico Dziewo” R. Hurka), z Liturgii Preswiatych Darów, która odprawiana jest tylko w środy i piątki w ciągu Wielkiego Postu („Niechaj stanie modlitwa moja” i cherubinik „Teraz moce niebieskie z nami niewidzialnie służą” D. Bortniańskiego, Przyczasnyj „Skosztujcie i poznajcie, że Miłosierny jest Pan” I. Pawłowskiego), modlitwy pokutne („Usłysz, Panie, głos mój” S. Ludkiewycza, „Duszo moja” D. Bortniańskiego, „Boże, bądź miłościw mi, grzesznemu” A. Hnatyszyna i inne), a także rozpowszechnione w ludzie kanty i psalmy („Skorbnaja Mati”, „Oj na horze, horze”), które wykonywali lirnicy, kobzarze i klirosanci w ciągu XVIII–XX w. Jak wiadomo, w czasie Wielkiego Postu zmienia się nie tylko wystrój świątyń, ale i charakter nabożeństw, które mają nastroić ludzką duszę na modlitwę, na pokutę, na rozmyślania o wzniosłym i wiecznym, skupić ją na tych wartościach duchowych, jakie niesie chrześcijaństwo. Oczywiście sprzyjają temu nie tylko szczególne modlitwy z ziemskimi pokłonami, czytanie pokutnego kanonu św. Andrzeja Kreteńskiego i żywota Marii Egipcjanki (w środę piątego tygodnia), ale także te śpiewy, które wprowadza się do nabożeństw w sobotę i niedzielę podczas Wszenocznej i Liturgii. Na przykład znamienite „Pokajanije”, które śpiewa się od Niedzieli celnika i faryzeusza do piątej niedzieli świętej czterdziestnicy. Jest to bardzo dawna modlitwa Cerkwi, w której prawosławna dusza błaga Pana, by otworzył jej drzwi pokuty, bo „pragnie duch mój do świątyni świętej Twojej, a świątynia moja cielesna cała jest zbezczeszczona, jednak Ty oczyść ją swoją łaską i miłosierdziem. Ile grzechów popełniłem! Rozmyślając nad tym, drżę przed dniem sądu, ale, ufając Twojemu miłosierdziu i łasce, wraz z psalmistą Dawidem wołam: „Zmiłuj się nade mną, Boże, według wielkiego miłosierdzia Twego!” Autor kanonu św. Andrzej Kreteński także zwraca się do duszy, zranionej grzechem: „Duszo moja, duszo moja, powstań, powstań — czemu śpisz?! Koniec się zbliża, pójdziesz zmieszana! Ocknij się!” — i te słowa od dawna stały się klasyką prawosławnego nabożeństwa.
Istnieje jeszcze jeden uderzający utwór — psalm 136 „Nad rzekami Babilonu”, który śpiewa się od niedzieli Syna Marnotrawnego do drugiej niedzieli Wielkiego Postu. „Córo Babilonu, nieszczęsna! Błogosławiony, kto weźmie i roztrzaska o kamień twoje dzieci!” Co te słowa znaczą dla nas? Dlaczego Cerkiew Prawosławna wprowadziła je do nabożeństw właśnie na początku Wielkiego Postu? Podobnie jak Babilończycy, zesłani przez Boga na Judejczyków jako kara za grzechy królów i narodu, za odstępstwo od wiary, w latach 586–589 zniszczyli Jerozolimę i wszystkie jej świątynie, zwłaszcza świątynię Salomona, tak i dziś mroczne, złe siły za nasze odstępstwo od wiary dążą do zniszczenia świątyni naszej duszy i oddania jej w niewolę grzechu. Każdy człowiek zna to dobrze: najpierw rodzi się kusząca myśl, która jeszcze, jak niemowlę, wydaje się niewinna, czysta, lecz kiedy dusza ją przyjmuje, przeradza się w pomysł, który już bierze duszę w niewolę i, prowadzony nim, człowiek popełnia grzech. Zatem jedynym sposobem, by pozbyć się grzechu, jest zniszczenie tych niewinnych myśli i pragnień, które do niego prowadzą, wykorzenienie grzechu w jego zarodku — a w tym celu trzeba skupić uwagę na swojej duszy właśnie przez modlitwę i pokutę, aby
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
