Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

SPOŁECZEŃSTWO

Слово Просвіти, №12 за 2008 рік

Wołodymyr WOJTENKO, profesor Artykuł J. Szeliażenki w 9 numerze „SP” z br. nosi tytuł „Za kulisami politycznej klaunady” — i jestem pewien: 100 czytelników na 100, przeczytawszy nagłówek, nie będzie miało wątpliwości, że chodzi o Radę Najwyższą i sytuację wokół niej. Regionali obrazili się na cały świat. Chcą do władzy i zablokowali się aż do spadku swojego rankingu. Czy naprawdę my, Ukraińcy, jesteśmy takimi dziwakami: mierzymy wszystko własną miarą i w żaden sposób nie wejdziemy na cywilizacyjne tory? „Co się nie zrobi, ani dwa, ani półtora” — powiedział mi przypadkowy znajomy w sanatorium, gdzie się leczyłem i studiowałem źródła politologiczne, próbując wyjaśnić: w koordynatach światowej demokracji my — kim jesteśmy? O klaunadzie pisano także zeszłego lata, kiedy w męczarniach dojrzewał schemat przedterminowych wyborów. Dobrze, klaunada… Ale pomimo indywidualności klauna, istnieją prawa gatunku (powiedzmy, podział klaunów na „rudych” i „białych”). Czy naprawdę Ukraina (i „wszystko, co się nie zrobi”) jest poza granicami kanonów politologicznych? Mój znajomy zawsze chodził w marynarce z dziennikarską odznaką w klapie, koszulce z napisem „Brasilia”, za dużych dla niego szortach i czerwonych tenisówkach. Podczas rozmowy czepiał się guzika, popychał ramieniem lub łokciem, a starowince (przynosiła na sprzedaż maliny i jabłka) przez całe sanatorium krzyczał „Cześć, Marynko!”. W myślach nazwałem go „pan Brat”. Nie mam skłonności do przelotnych znajomości, jednak podobał mi się tym, że karmił wiewiórki i, zdarzało się, mówił coś trafnego. Usłyszawszy, że czytam materiały z politologii, poradził: „Nie zapomnijcie o popie Gaponie”. Ale ja zacząłem od Arystotelesa. 1. Arystoteles (384—322 r. p.n.e.), mając rozsądny nawyk klasyfikacji, opowiada o odmianach demokracji: „Cechą charakterystyczną tak zwanego pierwszego rodzaju demokracji jest równość […] władza nie koncentruje się w jednych rękach, ale i biedni, i bogaci jednakowo korzystają z niej. Drugi rodzaj — ten, przy którym osiągnięcie urzędów państwowych uwarunkowane jest przynajmniej wysokim cenzusem majątkowym. Trzeci rodzaj demokracji — ten, gdzie wszyscy obywatele, którzy w ogóle są takimi ze swojego pochodzenia (czyli nie niewolnicy i nie potomkowie niewolników — W. W.), mają prawo brać udział w obejmowaniu urzędów państwowych, i gdzie panuje prawo. Czwarty rodzaj demokracji — ten, przy którym każdy od momentu, kiedy stanie się obywatelem (uwolnieni niewolnicy także — W. W.), może zajmować urząd państwowy; ale znowuż panującym jest prawo. Piąty rodzaj demokracji — ten, przy którym działają takie same warunki, co i przy czwartym (rodzaju). Ale władza zwierzchnia należy nie do prawa, a do demos. A to zdarza się wtedy, gdy decydujące znaczenie zyskują dekrety ludowe, a nie prawa. Osiąga się to przez demagogów. W tych demokratycznych państwach, gdzie rządzi prawo, dla demagogów nie ma miejsca”. Nie będziemy przejmować się subtelnościami demokracji, zbudowanej na grzbietach niewolników (ona była i wiele wiemy o jej historycznych i kulturowych osiągnięciach). Ale nie pominiemy uwagą dwóch tysięcy lat przeciwstawiania prawa i demagogii. Choć w dawnej Grecji słowo „demagog” nie od razu nabrało tego znaczenia, jakie nadajemy mu my, ale — nabrało. Powiedziawszy po dzisiejszemu „populiści”, zrozumiemy, dlaczego nie podobali się sławnemu filozofowi. „Władza ludu plus populizm minus prawo” — oto złowieszcza formuła ochlokracji, panowania tłumu (czy w imieniu tłumu): to —

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn