Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

MOJA KORESPONDENCJA Z MINISTERSTWEM

Слово Просвіти, №12 за 2008 рік

Jako obywatel Ukrainy i pracownik oświaty z ponad 50-letnim stażem zwróciłem się do Ministerstwa Oświaty i Nauki z pewnymi propozycjami, które wydają mi się aktualne. Tymczasem odpowiedź, którą otrzymałem, przypomina „głuchy telefon”. Pisałem o jednym, a w odpowiedzi mowa jest o zupełnie czymś innym. Zresztą nie wszystko jest tak wspaniale, jak chce mnie (i nas wszystkich) zapewnić pracownik ministerstwa. Swego czasu A. H. Pohribny w książce „Pokłyk dużoho czynu (Z rozmów pro naboliłe)” (Kijów: Proświta, 2004) pisał, że urzędnicy ministerialni stale ograniczają kursy dyscyplin ukrainoznawczych. W 2004 roku liczbę godzin na takie dyscypliny, konstatował, ograniczono w porównaniu z pierwszymi latami niepodległości czterokrotnie. O dalszym pogarszaniu się znajomości języka państwowego i zmniejszeniu używania go właśnie wśród młodzieży świadczą także badania socjologiczne z ostatniego czasu (zob. artykuł „Mownyj bałans Ukrajiny” w nr 9 „Suczasnosti” z 2007 r.). Pod koniec 2007 roku w wyższych uczelniach pojawiły się pogłoski (i to niebezpodstawne) o zamiarach urzędników ministerialnych, pod przykrywką przyłączenia Ukrainy do procesu bolońskiego, jeszcze bardziej ograniczyć liczbę godzin na przedmioty ukrainoznawcze, a nawet całkowicie zlikwidować niektóre z nich, jak to zrobiono z kursem „Kultura ukraińska”. Wraz z przyjściem nowego ministra oświaty i nauki te zakusy przycichły. Nie upodabniajmy się do tych, o których pisał T. Szewczenko: „A my dywyłyś, ta mowczały, ta mowczky czuchały czuby”. Pamiętajmy, że zgodnie z artykułem 40 Konstytucji Ukrainy, „wszyscy mają prawo kierować indywidualne lub zbiorowe pisemne wnioski albo osobiście zwracać się do organów władzy państwowej, organów samorządu lokalnego oraz osób zajmujących stanowiska urzędnicze i służbowe w tych organach, które są zobowiązane rozpatrzyć wniosek i udzielić uzasadnionej odpowiedzi w terminie ustalonym przez prawo”. Poniżej poddaję pod osąd opinii publicznej swój wniosek do Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy oraz odpowiedź na niego. Iwan Juszczenko. Szanowny Panie Ministrze! Nasze społeczeństwo, zwłaszcza wschód i południe, jest chore na narodową niepamięć, bezduchowość i brak ogólnonarodowych ideałów. I nie jest to dziwne: przez 250 lat niewoli carskiej i 70 lat niewoli moskiewsko-bolszewickiej ludność ukraińska była intensywnie kształtowana w tym kierunku, głównie poprzez szkoły ogólnokształcące i wyższe. Przypomnijmy choćby takie przedmioty uniwersyteckie z czasów radzieckich, jak komunizm naukowy, materializm dialektyczny i historyczny, historia KPZR, ateizm, ekonomia polityczna, filozofia marksistowsko-leninowska, estetyka marksistowsko-leninowska. Służyły one wychowaniu ludzi oddanych ówczesnemu reżimowi. A jaką rolę wychowawczą w interesie państwa ukraińskiego pełnią obecne dyscypliny tak zwanej edukacji humanistycznej i społeczno-ekonomicznej? Są one niemal takie same jak w czasach radzieckich, zostały zachowane po to, by byli uprzywilejowani wykładowcy tak zwanych nauk społecznych mieli pracę oraz dla zachowania światopoglądu komunistyczno-radzieckiego. Te rzekomo ukrainoznawcze dyscypliny – „Język ukraiński (w ujęciu zawodowym)”, „Historia Ukrainy”, „Kulturoznawstwo” (a nie kultura ukraińska), „Politologia”, które studiuje się teraz w wyższych uczelniach, po pierwsze, są zbyt skąpe (26–36 godzin audytoryjnych), a po drugie, kończą się jedynie zaliczeniem, a nie egzaminem państwowym. Jeśli tego nie zmienimy, nasza oświata nadal będzie wychowywać mankurtów typu niesławnego sekretarza Rady Miejskiej Doniecka, ukrainofoba Lewczenki (28 lat, kandydat nauk historycznych, wychowany w niepodległej Ukrainie). Abyśmy, Ukraińcy, nie pozostawali ludźmi drugiej kategorii w swoim kraju i na świecie, potrzeba, aby ci, którzy rządzą państwem, oprócz troski o rozwój gospodarki, o syte życie, tak samo dbali o wieczne wartości narodowe – język ukraiński i kulturę ukraińską. W tym celu, w wykonaniu postanowienia artykułu 11 Konstytucji Ukrainy o tym, że „państwo sprzyja konsolidacji i rozwojowi narodu ukraińskiego, jego świadomości historycznej, tradycji i kultury”, a także artykułu 12 o tym, że „Ukraina dba o zaspokojenie narodowo-kulturowych i językowych potrzeb Ukraińców…”, Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy powinno między innymi zaplanować i wykonać w najbliższym czasie następujące działania. We wszystkich wyższych uczelniach, niezależnie od form własności i podporządkowania, zamiast przedmiotów społecznie mniej aktualnych (jak religioznawstwo, kulturoznawstwo, teoria ekonomii, socjologia itp.) lub obok nich, wprowadzić jako obowiązkowe następujące przedmioty ukrainoznawcze, przeznaczając na każdy z nich nie mniej niż 70 godzin audytoryjnych (łącznie – 280 godzin audytoryjnych, co stanowić będzie mniej niż 7 % całego czasu audytoryjnego): 1) praktyczny kurs języka ukraińskiego z elementami lingwistyki komunikacyjnej (skierowany na jak najpełniejsze opanowanie środków wyrazu i stylistyki ukraińskiego języka literackiego – I rok); 2) kurs nowszej literatury ukraińskiej (w nim przewidzieć rozpatrzenie wysokiej klasy artystycznej, społecznie ważnych utworów ukraińskich pisarzy ostatniego czasu, których nie studiuje się w średniej szkole ogólnokształcącej i które mają charakter narodowo-wychowawczy i antropologiczny – II rok); 3) kurs historii państwowości ukraińskiej (z analizą błędów i osiągnięć narodu ukraińskiego na jego historycznej drodze oraz perspektyw jego rozwoju na podstawie najnowszych osiągnięć nauki historycznej i filozoficznej – III rok); 4) kurs kultury ukraińskiej (skierowany przede wszystkim na odnowienie, zachowanie i rozwój ukraińskich narodowych tradycji kulturowych, które przez długi czas niszczono – IV rok). Cykl wymienionych dyscyplin ukrainoznawczych powinien kończyć się obowiązkowym zintegrowanym licencjackim egzaminem państwowym (dla wszystkich specjalności). Bez zdania egzaminu państwowego z tych dyscyplin dyplom wyższego wykształcenia nie powinien być wydawany. W średniej szkole ogólnokształcącej sytuacja w zakresie wychowania patriotycznego wydaje się porównawczo lepsza, choć w ostatnim czasie zauważalnie ograniczono godziny na naukę języka ukraińskiego, literatury, historii Ukrainy, zlikwidowano ukrainoznawstwo. Ale niepokój budzi nauczanie w szkołach dla osób należących do mniejszości narodowych. W artykule 14 Ramowej konwencji o ochronie mniejszości narodowych powiedziano: „Na obszarach, gdzie tradycyjnie zamieszkują osoby, które... Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy Departament Ogólnej Średniej i Przedszkolnej Oświaty Szanowny Iwanie Pyłypowyczu! Departament szkolnictwa ogólnokształcącego i przedszkolnego uważnie rozpatrzył Pański list dotyczący polityki językowej w sferze edukacji, adresowany do Ministra Oświaty i Nauki Ukrainy. W związku z poruszonymi w liście kwestiami informujemy. Jednym z ważnych kierunków działalności Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy oraz lokalnych organów zarządzania oświatą jest kompleksowe doskonalenie nauczania języka ukraińskiego w szkole średniej i wyższej. Przejawia się to przede wszystkim w aktualizacji założeń koncepcyjnych nauczania języka ukraińskiego w placówkach oświatowych, opracowywaniu nowych programów, wysokiej jakości podręczników do języka ojczystego, podnoszeniu kwalifikacji zawodowych nauczycieli polonistów, wzbogacaniu arsenału lingwodydaktyki poprzez wypracowanie efektywnych metodyk nauczania języka ojczystego w ogólnokształcących placówkach oświatowych różnych typów, tworzeniu niezawodnego systemu monitoringu jakości edukacji językowej uczniów i studentów oraz nawiązywaniu jak najściślejszej współpracy między organami zarządzania oświatą a społeczeństwem w zakresie rozwiązywania kwestii językowych. Oprócz tego ministerstwo patronuje i przeprowadza szereg konkursów językowych, olimpiad, zawodów i turniejów. W połączeniu z innymi działaniami mają one na celu zmianę sytuacji językowej na Ukrainie, przyciągając młodych Ukraińców do ojczystego słowa. należą do mniejszości narodowych lub gdzie stanowią znaczną część populacji, Strony, w razie wystarczającej potrzeby, starają się zapewnić, w miarę możliwości i w ramach swoich systemów edukacyjnych, osobom należącym do tych mniejszości odpowiednie warunki do nauczania języka danej mniejszości lub nauki w tym języku”. I zaraz potem w Komentarzu do postanowień Ramowej konwencji jest to konkretyzowane: „Nauczanie dwujęzyczne może być jednym ze środków do osiągnięcia celu tego punktu”. W punkcie 13 Haskich zaleceń dotyczących praw mniejszości narodowych do edukacji wskazano bardziej konkretnie: w szkole średniej „konieczne jest stopniowe zwiększanie liczby przedmiotów wykładanych w języku państwowym”. W Uzasadnieniu do tych zaleceń zastrzeżono: „Podejścia typu „zanurzenie”, zgodnie z którymi nauczanie prowadzone jest wyłącznie w języku państwowym, podczas którego dzieci z mniejszości narodowych są w pełni zintegrowane w klasach z dziećmi większości populacji, nie odpowiadają normom międzynarodowym. W równym stopniu dotyczy to również szkół segregowanych, w których cały program nauczania wykładany jest wyłącznie z zastosowaniem języka ojczystego mniejszości narodowej przez cały proces edukacyjny…”. Pojęcie „nauczanie dwujęzyczne”, o którym mowa w tych dokumentach międzynarodowych, oznacza, że połowa przedmiotów powinna być wykładana w języku państwowym, a połowa — w języku mniejszości narodowej. Przecież, jak powiedziano w tych samych Haskich zaleceniach, „osoby należące do mniejszości narodowych są zobowiązane integrować się z szerszym społeczeństwem państwa poprzez odpowiednią znajomość języka państwowego”. Tymczasem w szkołach z rosyjskim językiem nauczania wszystkie przedmioty, z wyjątkiem, rzecz jasna, języka i literatury ukraińskiej (na które przeznaczono znikomą liczbę godzin — jak za czasów radzieckich), wbrew normom międzynarodowym wykłada się tylko w języku rosyjskim. I dzieci, które kończą takie szkoły, słabo znają język państwowy. A nieszczęście polega jeszcze na tym, że i wychowanie jest tu nierzadko antyukraińskie. W wielu domach dziecka (szczególnie na wschodzie i południu) zarówno wychowanie, jak i nauczanie prowadzone są w języku rosyjskim i w duchu rosyjskim. Zatem kim staną się te dzieci państwowe dla Państwa Ukraińskiego? Coś podobnego obserwuje się również w szkołach z węgierskim i rumuńskim językiem nauczania. Jeśli chodzi o liczbę godzin przeznaczonych na naukę języka ukraińskiego w ogólnokształcących placówkach oświatowych, to obecnie w szkole 11-letniej uczeń uczy się języka ukraińskiego łącznie przez 1698 godzin. Typowe plany nauczania dla szkoły 12-letniej tak samo określają naukę języka ukraińskiego na 1698 godzin. W klasach o profilu społeczno-humanistycznym liczba ta wynosi 1908 godzin. Zatem liczba godzin na naukę języka ukraińskiego nie zmniejsza się, a w klasach profilowanych — znacząco wzrasta. Co więcej, na naukę literatury ukraińskiej w szkole 12-letniej przeznacza się o 70 godzin więcej w porównaniu ze szkołą 11-letnią (w 11-letniej — 490 godzin, w 12-letniej — 560 godzin). W ogólnokształcących placówkach oświatowych z nauczaniem w językach mniejszości narodowych realizowane jest etapowe przejście na naukę szeregu przedmiotów (historii Ukrainy, geografii Ukrainy, kursu „Obrona Ojczyzny”) za zgodą uczniów, ich rodziców oraz przy zapewnieniu odpowiedniego zaplecza dydaktyczno-metodycznego i kadrowego w języku ukraińskim. Departament szkolnictwa ogólnokształcącego i przedszkolnego realizuje i planuje w przyszłości realizować także inne działania mające na celu poprawę sytuacji językowej w sferze edukacji, uznając ten problem za mający pierwszorzędne znaczenie. Podzielamy, szanowny Iwanie Pyłypowyczu, Pańską troskę o stan rozwoju językowego Państwa Ukraińskiego i szczerze dziękujemy za nieobojętną postawę wobec narodowo-językowego odrodzenia Ukrainy. Kierownik wydziału L. S. Waszczenko W swoim czasie w Ministerstwie Oświaty (kierownik grupy — W. O. Ohnewjuk, w jej skład wchodził również autor tych słów) opracowano zgodnie z normami międzynarodowymi Koncepcję edukacji mniejszości narodowych, ale ona gdzieś do dziś pokrywa się kurzem. Ponadto należy przewidzieć rozszerzenie oferty ciekawych dziecięcych wydawnictw artystycznych i popularnonaukowych w języku ukraińskim oraz wyparcie z bibliotek szkolnych literatury rosyjskiej (przeważnie jeszcze z czasów radzieckich). To bolesne problemy. Jeśli ich nie rozwiążemy, nasze społeczeństwo nieprędko pozbędzie się kolonialnego piętna. O tym już pisałem do naszych wyższych instancji i jak dotąd otrzymałem tylko taką odpowiedź dwa lata temu: MINISTERSTWO OŚWIATY I NAUKI UKRAINY CENTRUM NAUKOWO-METODYCZNE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO 04070, Kijów, ul. Sahajdacznoho 37 Tel./faks (044) 425-52-56 07.12.2005 nr 14/18.2—2775 Szanowny Iwanie Pyłypowyczu! Wykonując zarządzenie Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy dotyczące Pańskiego ponownego listu do Wicepremiera Kyryłenki W. A. z dnia 10.10.2005 roku w sprawie wprowadzenia dyscyplin ukrainoznawczych w szkołach wyższych, uważamy za celowe podanie kopii tych listów do wiadomości kierownictwa i członków Komisji Naukowo-Metodycznych ds. edukacji pedagogicznej, dziennikarstwa, języka ukraińskiego, filologii słowiańskiej, historii Ukrainy i kultury w celu omówienia przez nich ich treści w grudniu 2005 — styczniu 2006 r. O wyniku poinformujemy Pana dodatkowo. Z poważaniem dyrektor (podpis). Oto taka odpowiedź bez odpowiedzi. Z głębokim szacunkiem profesor I. P. Juszczenko, kierownik katedry filologii słowiańskiej i językoznawstwa ogólnego Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego, członek Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, wyróżniony w dziedzinie oświaty Ukrainy. 1.01.2008 r.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn