Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

12 MARCA MINĘŁO 145 LAT OD DNIA URODZIN WŁODZIMIERZA WIERNADSKIEGO

Слово Просвіти, №12 за 2008 рік

Wybitny filozof, przyrodnik, genialny myśliciel, twórca geochemii, biogeochemii i radiogeologii, kosmizmu. Od 1912 roku W. Wiernadski był akademikiem Akademii Nauk w Petersburgu, profesorem Uniwersytetu Moskiewskiego. Jeden z założycieli Ukraińskiej Akademii Nauk, został członkiem rzeczywistym Akademii Nauk Ukrainy, a w 1919 roku jej pierwszym prezesem. Twórca pierwszej naukowej biblioteki na Ukrainie, dziś noszącej jego imię. Ród Wiernadskich ma głębokie ukraińskie korzenie. Przodek Wiernadskiego podczas wyzwoleńczej wojny narodu ukraińskiego w latach 1648–1654 występował po stronie Kozaków, a jego synowie służyli w kozactwie jako starszyzna. Szlachectwo wysłużył dziad Wasyl, który od tego czasu zaczął pisać się Wiernadskim. Ojciec Włodzimierza, Iwan Wasylowicz, urodził się w Kijowie, kierował katedrą na Uniwersytecie Kijowskim, a po przeprowadzce do Moskwy kierował katedrą na Uniwersytecie Moskiewskim. Cztery lata po narodzinach Włodzimierza rodzice przenieśli się do Charkowa. Rodzina odwiedzała krewnych na Połtawszczyźnie. Pewnego razu Włodzimierz spędził lato w majątku Hrihorija Kwitki-Osnowjanenki. Czytanie utworów ukraińskich pisarzy, poznawanie życia Ukraińców prawdopodobnie dały powód, by oburzyć się na cyrkularz zakazujący w Rosji drukowania w języku ukraińskim, słowami: „Co to znaczy? Jak to i po co?” Ze źródeł naukowych wiadomo, że młody Wiernadski dogłębnie znał historię Ukrainy, napisał artykuł „Ruś Węgierska od 1848 r.”. Po przewrocie październikowym Wiernadski podpisuje odezwę, w której znalazły się i takie słowa: „…wysiłkami narodu zostanie положony kres panowaniu gwałtowników”. Na rozkaz Lenina i Stalina rozpoczęto prześladowanie tych, którzy podpisali odezwę. Wiernadski przeprowadza się do Połtawy. W kwietniu 1918 roku, gdy do władzy doszedł hetman Skoropadski i ogłoszono Państwo Ukraińskie, Wiernadskiego zaproszono do Kijowa. Tam kierował Komisją ds. organizacji Akademii Nauk i Ukraińskiej Narodowej Biblioteki, a także komisją ds. szkolnictwa wyższego. Z Moskwy do Kijowa przeniosło się wtedy ponad 20 znanych uczonych. Stanowisko Wiernadskiego w sprawie utworzenia Ukraińskiej Akademii Nauk było następujące: „Ważne jest stworzenie silnego ośrodka badań naukowych ukraińskiego narodu, jego historii, jego języka, przyrody Ukrainy. Oczywiście, te badania trzeba prowadzić w najszerszej skali ogólnoludzkiej. Trzeba jak najszybciej tworzyć katedry i laboratoria, instytuty, które początkowo być może będą zajęte przez Rosjan. Ale sytuacja szybko się zmieni, bo stanowiska w akademii są wybieralne. Bardzo szybko zaznaczą o sobie miejscowe siły”. 13 września 1918 roku na posiedzeniu komisji, na podstawie referatu Wiernadskiego, postanowiono przeznaczać coroczne asygnaty na prace naukowe, ekspedycje itp. Komisja zatroszczyła się o Ogród Botaniczny w Kijowie, o utworzenie Instytutu Geodezyjnego, opracowała statut akademii. W październiku Wiernadskiego wybrano pierwszym prezesem WUAN. Wydział fizyczno-matematyczny akademii przyjął tematykę Wiernadskiego — rozpoczęto tworzenie laboratorium biogeochemicznego. Wraz z przyjściem bolszewików sytuacja WUAN pogorszyła się. Wiernadski zachorował na tyfus plamisty i całą zimę 1919–1920 roku leczył się. W 1921 r. wrócił do Piotrogrodu. Od tego czasu pracował dla radzieckiej nauki. Włodzimierz Wiernadski zmarł w 1945 roku. Przygotowała Olena SZULHA

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn