Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

HISTORIA SICZY ZAPOROSKIEJ W INTERPRETACJI LUDOWEJ

Слово Просвіти, №12 за 2008 рік

Iryna KOWAL-FUCHYŁO Towarzystwo Naukowe im. J. P. Nowyckiego (przewodniczący — doktor nauk historycznych, profesor Anatolij Bojko) dołożyło niemałych starań do wznowienia spuścizny naukowej wybitnego uczonego Jakowa Pawłowicza Nowyckiego, gdyż przez długi czas była ona zapomniana. Obecnie ujrzały światło dzienne dwa pierwsze tomy: 1. — prace historyczne; 2. — folklorystyczne i etnograficzne (legendy, podania, opowiadania o uroczyskach zaporoskich i kozakach zaporoskich, skarbach kozackich i hajdamackich, apokryfy, bajki, zaklęcia). Przygotowywane są do druku kolejne trzy tomy: 3. tom — pieśni historyczne i ludowe; 4. — prace archeograficzne; 5. — notatki, zapiski, raporty naukowe i spuścizna epistolarna. Przedmowa do pierwszego tomu „Jakow Nowycki — wybitny badacz i działacz społeczny Kraju Zaporoskiego” odkrywa etapy życia Jakowa Pawłowicza, człowieka, który mimo licznych obowiązków służbowych zajmował się ukochaną sprawą — krajoznawstwem. Pierwszy tom zawiera następujące prace naukowe: „Z brzegów Dniepru (Szkice Zaporoża)”, „Historia miasta Aleksandrowska w związku z historią powstania twierdz linii Dnieprzańskiej. 1770—1806”; „Wyspa Chortyca na Dnieprze, jej przyroda, historia, starożytności” oraz inne. Utwory te dają całościowe wyobrażenie o tradycji historycznej Kraju Zaporoskiego, jego kolonizacji i zasiedleniu po zniszczeniu Siczy, powstawaniu miast i słobód. Każda praca J. P. Nowyckiego odtwarza całościowy obraz życia ludowego kraju, wielowiekowych tradycji ludowych Ukrainy Południowej od najdawniejszych czasów. Mamy tu wiadomości o oryginalnym światopoglądzie mieszkańców Zaporoża, ich wierzeniach, obyczajowości, ich samoocenie, stosunku do przeszłości i teraźniejszości. Aparat naukowy stanowią przypisy i komentarze, indeksy osobowe i geograficzne. Redaktorem tomu jest Anatolij Bojko. Drugi tom zawiera faktycznie wszystkie znane dzisiaj prozaiczne zapisy folklorystyczne Jakowa Nowyckiego, zebrane w latach 70. XIX — na początku XX wieku na Zaporożu. Był on jednym z inicjatorów kompleksowego stacjonarnego badania Dolnego Naddnieprza, w szczególności powiatu aleksandrowskiego guberni jekaterynosławskiej, historycznego terytorium Siczy Zaporoskiej, którą do dziś uważa się za słabo zbadaną w porównaniu z innymi regionami Ukrainy. W latach 90. XIX w. J. P. Nowycki był najaktywniejszym zbieraczem i wydawcą folkloru oraz materiałów ludoznawczych. M. F. Sumcow nazwał go jednym z najlepszych znawców kraju: nie ograniczał się do zbierania folkloru, drukował także materiały etnograficzne, historyczne, archeologiczne, statystyczne, archiwalne, ekonomiczne, botaniczno-zoologiczne, pedagogiczne i inne. Pisał o nim D. F. Czerniawski: „Szanowny członek naszej komisji archiwalnej Jakow Pawłowicz Nowycki jest jednym z najlepszych znawców i badaczy Jekaterynosławszczyzny: historia tej ostatniej jest mu w takim samym stopniu bliska i znana, jak współczesny stan bytowy”. Najbardziej charakterystyczną cechą Nowyckiego-folklorysty jest wyzbieranie po okruchach wszystkiego, co pozostało w pamięci ludowej o zaporoskiej starożytności. Jego zbiory to historia Siczy Zaporoskiej w interpretacji ludowej. Mitologia i apokryfy, mnóstwo legend toponimicznych, podań historycznych o życiu, bycie, zwyczajach, czynach, światopoglądzie kozaków, wybitnych osobistościach, zniszczeniu Siczy i wzajemnych relacjach z kolonizatorami, humor kozacki i tęsknota za dawną sławą — oto tematyka tych wydań. Materiał podano w pierwotnej postaci, bez redakcji literackiej, z ciekawymi komentarzami autorskimi. Jakow Nowycki jest jedynym w historii ukraińskiej folklorystyki, który zapisał i za życia wydał legendy o skarbach, o toponimice ludowej Zaporoża — nie mają one odpowiedników. Legendy toponimiczne to najbardziej oryginalne utwory folkloru, a Nowycki wydobył cały pokład ludowej toponimiki Dolnego Naddnieprza.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn