Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

ANTONIA CWIT: „ENERGIA MIŁOŚCI ŻYWI KOSMOS”

Слово Просвіти, №12 за 2008 рік

W połowie lat osiemdziesiątych poetka Antonia Cwit zapoczątkowała w ukraińskiej poezji nowy kierunek — lirykę filozoficzno-erotyczną. Swoją niezwykłą pod względem formy i treści, pełną szaleństwa namiętności i głębokiej filozoficznej refleksji poezją zadziwiła nie tylko krajowego, ale i europejskiego czytelnika. Niedawno Antonia Cwit została laureatką prestiżowej Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej imienia Ołeksandra Ołesia za tomik liryczny „Mister-i-ja”, w którym wkracza na nowe obszary kształtowania formy, łącząc poezję wizualną z wierszem wolnym, utwierdza się jako poetka-filozof i pełna niezwykłej ekspresji liryczka. Jeszcze jedna karta jej twórczości to gatunek epicki, a najbardziej uderza tu rock-feeria „Korona Ewpraksji”, gdzie Antonia Cwit jest także badaczką źródeł historycznych, a jej poetyckie obrazy wypełniają się głęboko symbolicznym sensem. Na naszą prośbę poetka dzieli się swoimi przemyśleniami na temat zachowania wysokich kryteriów moralnych, oceniając najświętsze z uczuć — miłość. — Pani Antoniu, można Panią pogratulować przyznania nagrody imienia Ołeksandra Ołesia. Co ona dla Pani oznacza? — Poezja O. Ołesia zachwyciła mnie jeszcze w latach studenckich. Niezapomniane wykłady naszego profesora Anatolija Pohribnego, który, niestety, odszedł od nas. On „nałogowo” czytał nam O. Ołesia z pamięci. Sądzę, że w mojej poezji ta szczególna ekspresyjność jest właśnie pod wpływem O. Ołesia. Pewnie nasza ziemia ładuje taką energią, wszak oboje pochodzimy z Sumszczyzny. Nagrodę ufundowało Sumskie Ziemiaństwo w Kijowie jeszcze pięć lat temu. To konkurs ogólnoukraiński, biorą w nim udział lirycy z całego kraju, do jury wchodzą uznani pisarze. — Pani liryczna bohaterka to kobieta wewnętrznie wyzwolona, emocjonalna, lecz także głęboko myśląca. Jakie, Pani zdaniem, jest przeznaczenie kobiety? — Bóg stworzył kobietę, aby rodziła dzieci. Zapewne w tym jest jej największe przeznaczenie. Jednak każdy człowiek, niezależnie od płci, ma zadanie karmiczne, które musi wypełnić za życia. Zawsze mnie niepokoiło: po co przyszliśmy na ten świat? Dlatego od młodości interesowałam się filozofią, później naukami ezoterycznymi, nawet trochę astrologią. Wyprowadziłam dla siebie tezę, że człowiek to energetyczny skupisko materii, które żywi Wszechświat, jak i każda istota. Co to za energetyczne skupisko — Dusza Wszechświata? Gdyby nic żywego nie istniało, świat byłby kamienny? Pewnie nie tylko ja nad tym się zastanawiałam… Poetów i myślicieli wszystkich czasów nurtowało pytanie o przeznaczenie człowieka. Epikurejczycy na przykład uważali, że człowiek przychodzi na ten świat dla szczęścia, hedoniści — dla przyjemności, egzystencjaliści — dla wyrażenia własnej indywidualności. Wyprowadziłam dla siebie formułę, która stała się lejtmotywem mojej twórczości: człowiek jest narodzony dla szczęścia, dla przyjemności i dla samowyrażenia. Stąd i moja filozoficzno-erotyczna poezja. Podkreślałam to i w poemacie „Obrotowy krzyż, albo Filozofia dwojga”, i w rock-feerii „Korona Ewpraksji”, i w innych utworach. Kobieta, jak i mężczyzna, ma główne przeznaczenie na tej ziemi — wyrazić swoją indywidualność. Nawet jeśli tylko wychowuje dzieci, musi pamiętać, że przyszła na ten świat z własnym zadaniem karmicznym, które powinna wypełnić. W przeciwnym razie — degradacja i chodzenie w kółko, niemożność wyjścia na wyższe szczeble istnienia wszechświatowego. Ile każdy człowiek zostawi po sobie jasnej i ciemnej energii — wszystko to zostaje w kosmosie, ono nie znika. Dlatego należy czynić więcej dobra. — Słyszałam, że karma to dorobek przeszłości człowieka, a los to jego przyszłość. — Karma, według astrologii, wskazuje na przeznaczenie człowieka na ziemi. Istnieją dwa węzły karmiczne. Węzeł południowy to doświadczenie poprzedniego wcielenia, opierając się na którym trzeba wypełniać zadanie przyszłości, na co wskazuje węzeł północny. Jeśli wypełniłeś swoje zadanie karmiczne, to wznosisz się na wyższy szczebel, a jeśli nie — w następnym życiu będziesz chodzić po tym samym kole, a nawet opuścisz się jeszcze niżej. Wierzę w nieskończoność ludzkiego istnienia, bo jestem przekonana, że duch czy dusza człowieka to właśnie mikroskopijna jak na Wszechświat cząstka Boskiej istoty, z którą człowiek może się zlać, przechodząc wszystkie kręgi oczyszczenia. A to droga do wszechświatowej Miłości. Oczywiście, Bóg to Miłość. — Kto Pani się podoba spośród współczesnych pisarzy? — Jestem zachwycona powieścią „Klucz” Wasyla Szklara. Wysoko oceniam utwory prozatorskie Wiktora Baranowa, jestem dumna, że właśnie mnie przypadło je czytać jako redaktorowi, a także Halyny Tarasiuk, Lubowi Hołoty, Marii Matios, poezję wielu kolegów po fachu — Ihora Rymaruka, Wasyla Herasymjuka, Wałerija Herasymczuka. Do literatury przyszedł naprawdę ciekawy poeta — Ihor Pawluk. Pojawiła się młodzież — Anna Bahriana, Anna Malihoń, zresztą konotopczanka. Wielu ciekawych literatów dzisiaj na Ukrainie — młodych i doświadczonych — wszystkich nie sposób wymienić. Dobrze, że istnieje konkurs „Koronacja słowa”, w którym biorą udział prozaicy. Nie byłoby źle zapoczątkować coś podobnego także dla poetów. To uratowałoby poezję od zapomnienia, a zarazem czytelnika od ignorancji. Tym bardziej, że do współczesnej literatury ukraińskiej w Europie jest niemałe zainteresowanie — widziałam to na własne oczy, kiedy prezentowałam swoje książki w Polsce i Niemczech. — Co uosabia dla Pani twórczość? — Twórczość to moje życie. Moimi dziećmi stały się moje utwory. Nie mogę żyć bez kontaktu ze swoimi wielbicielami. Poszczęściło mi się odwiedzić wiele miast i wsi — od Renu na Zachodzie po Amur na Wschodzie. I przekonałam się, że poezja nie może żyć w próżni. Energia żywego poetyckiego słowa, jak i namiętna miłość, żywi kosmos. — Proszę opowiedzieć o swojej pracy nad „Koroną Ewpraksji”. Jak realizowano jej inscenizację teatralną? — Swego czasu zamierzyłam stworzyć tryptyk „Anna — królowa Francji”, „Ewpraksja” i „Roksolana”. I kiedy pisałam „Koronę Ewpraksji”, to dużo pracowałam w archiwach, gdzie odnalazłam bardzo ciekawe paralele, których, nawiasem mówiąc, nie ma w powieści pod tym samym tytułem P. Zahrebelnego, której fabułę wzięłam za podstawę. Uderzyła mnie postać księżniczki, wnuczki Jarosława Mądrego, Ewpraksji. Siostra Wołodymyra Monomacha, bratanica Anny, królowej Francji, Ewpraksja — kobieta tragicznego losu, mądra i silna duchem. Była cesarzową Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Jej imię długo przemilczano, bo ona na Świętym Synodzie przed Papieżem Rzymskim opowiedziała o tym, co naprawdę działo się na dworze cesarstwa — akty satanizmu, kiedy znęcano się nad ludzką godnością, i doprowadziła do rozwodu z cesarzem Henrykiem IV. Ewpraksję prześladowano. Powróciła do Kijowa, ale i rodzina jej nie wsparła (takie były czasy). takie są prawa moralności społecznej), i księżniczka udała się do klasztoru, gdzie, niestety, zmarła młodo. Marzyłam o spektaklu w teatrze im. I. Franki. Jednorazowa inscenizacja odbyła się w Ukraińskim Domu z inicjatywy i dzięki finansowaniu Ministerstwa Kultury. Jedną z głównych ról — Konrada, syna Henryka IV, grał aktor teatru im. I. Franki, narodowy artysta Ukrainy Ołeksij Bohdanowycz, rolę Jewpraksii powierzono mnie. Nie dla własnego uznania, a dla rehabilitacji uczciwego imienia Jewpraksii chciałabym, aby ta rock-feeria została wystawiona na scenie teatru, jak „Biała wrona” — mamy swoje bohaterki. — Jaka jest historia powstania Pani słynnego portretu? — Kiedy wydawałam swoją pierwszą książkę, zobaczyłam w wydawnictwie portret Switłany Jowenko pędzla Rafaela Bahautdinowa. Tak mi się spodobał, że pomyślałam: „O, gdyby mój portret namalował taki mistrz!”. Od tamtej pory wiem — marzenia się spełniają! Pewnego razu, wiele lat później, kiedy w telewizji pokazano film „Antonia Cwit w 'Obrotowym krzyżu'”, zadzwonił ten unikalny artysta i zaproponował namalowanie mojego portretu. A po prezentacji na wystawie podarował go mnie, ponieważ otrzymał po tym wiele zamówień. — Nad czym teraz Pani pracuje? — Marzę o zakończeniu poetyckiego tryptyku, do którego wchodzi „Korona Jewpraksii”. Swoją drogą, po pracy z archiwami miałam taką inspirację, że stworzyłam swoją rock-feerię w 24 dni, jak to mówią, na jednym oddechu. Bardzo interesuje mnie postać Anny — królowej Francji. Marzę o dokończeniu rozpoczętej dawno powieści, myślę o wspomnieniach i wielu innych rzeczach. Niestety, czasu jest mało… Rozmawiała Anna ŁOBANOWSKA jakiegoś faryzeizmu”, a w eseju „Szalony budzik” krytyk pisze, że „…literaci szaleńczo dzwonią o tym, co ich boli. Kiedy zaś usłyszą głos innego i zdołają go przekazać, wtedy, zapewne, i literatura pozbędzie się swojej społecznej zaściankowości oraz zajmie godne jej miejsce”. Jewhen Baran umie walczyć o siebie i o swoich czytelników, zgromadziwszy ich (czyli nas!) na humanistycznej podstawie przed zagrożeniem wyrodzenia się ogólnoludzkich wartości, artystycznym słowem stara się uratować Prawdę — pozostawać z boku on nie chce. W eseju „Jubileusze i codzienność”: „Co najśmieszniejsze, podobne jubileuszowe zebrania tylko uwypuklają ogólną indywidualną obojętność wobec siebie nawzajem. U większości ludzi całkowicie zanikło poczucie wzajemnego szacunku… jeśli już się zbieramy, to nie dla uhonorowania jubilata czy zrobionego przez niego, a dla podkreślenia własnego znaczenia”. Autor nie odwraca się od problemów, które leżą „na powierzchni” („Kochanki i kochankowie”, „Pompa uniwersalna”); nie wstydzi się być tendencyjnym i poruszyć problem przecenionego autora („Historia literatury jako fikcja”, „Inna literatura”); nie boi się wydać banalnym, po raz kolejny zwracając się do problemów-idei, które już, zdaje się, są wyczerpane, o których powiedziano już wszystko. Pisarz widzi wszystko, co ciemne, nie zamykając oczu, ale — mimo wszystko — kocha ludzi, literaturę i nas z wami, czytelników. „Jeśli nie zechcemy zmian, nie będziemy pragnęli ich poczuć… to ile byśmy nie nazywali bieli czernią, a czerni bielą (a właśnie to, w wielkim rozrachunku, dzieje się w naszym współczesnym procesie), wszelkie rozmowy o nas jako o innych pozostaną kolejnym wariantem bajki o sikorce, która chciała wypić morze. Ale najsmutniejsze jest to, że już nigdy nie będziemy mogli nazwać literatury znawstwem człowieka”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn