Strona · s. 3strona oryginału ↗
Pawło Mowczan: «Język jednoczy naród»
Слово Просвіти, №12 за 2008 рік
W numerze 8 „Słowa Proświty” z 2008 r. informowaliśmy, że pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy trafiły dwa projekty ustaw dotyczących kwestii językowych: „O językach” i „O języku państwowym Ukrainy”. Pierwszy ma zastąpić przestarzałą ustawę o językach, przyjętą jeszcze w Ukraińskiej SRR. Drugi jest nowy w naszym ustawodawstwie. Istota obu ustaw polega na tym, że nadszedł już czas, aby zakończyć bezprzedmiotowe rozmowy i polityczne spekulacje wokół kwestii językowej i wyraźniej oraz konkretniej utrwalić państwowy status języka ukraińskiego, który ma umacniać państwo i jednoczyć naród. Projekty ustaw zawierają normy przyjęte w demokratycznych państwach i mogą wydawać się radykalne jedynie na tle naszego nadmiernie pobłażliwego ustawodawstwa językowego. Czy można sobie wyobrazić, aby parlament europejskiego państwa posługiwał się jakimś innym językiem niż państwowy? U nas natomiast na razie trudno sobie wyobrazić, jak Rada Najwyższa Ukrainy wreszcie zacznie mówić po ukraińsku. Dlatego można przewidywać, że przejście ustaw przez parlament będzie trudne. Nic dziwnego także w rozpoczętym, a dokładniej trwającym, propagandowym zgiełku wokół kwestii językowej. Właśnie to ponownie omawiano na niedawnym zjeździe deputowanych w Siewierodoniecku. Tam dominowały nie kwestie społeczne, które przede wszystkim powinny zajmować deputowanych rad miejskich, lecz lament wokół „poniżenia” języka rosyjskiego. I ten lament rozbrzmiewał oraz był transmitowany w telewizji właśnie po rosyjsku. Nasza gazeta zwróciła się do jednego z autorów nowych projektów ustaw, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», deputowanego parlamentu Pawła Mowczana (współautor — przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, poseł Ukrainy Wołodymyr Jaworowski), z prośbą o skomentowanie podstawowych postanowień nowych aktów ustawodawczych.
— Pawle Michajłowyczu, dlaczego istnieje potrzeba uchwalenia ustawy o języku państwowym? — Artykuł 10 Konstytucji jest tak sformułowany, że istnieje szereg kwestii, które wymagają doprecyzowań i wyjaśnień. Chociaż określiliśmy język ukraiński jako państwowy, jako nieodłączny atrybut państwa ukraińskiego, i tej kategorii nie można poddawać rewizjom, to jednak od samego uchwalenia Konstytucji w 1996 roku wokół państwowego statusu języka ukraińskiego nieustannie powstają zawirowania. Narzucano nam najpierw, w związku z szerokim użyciem języka rosyjskiego, ustawę o drugim języku państwowym. Przekonuje się nas, że trzeba było uchwalić ustawę o statusie języka rosyjskiego jako „urzędowego”, ponieważ rzekomo należy on do języków światowych. I wiele innych sporných kwestii, które dają możliwość politycznym siłom do spekulacji. Dużo jest takich spraw, które, jeśli nie uregulować ich osobną ustawą, nie pozwolą ruszyć dalej. Dlatego pojawiła się potrzeba uchwalenia takiej ustawy. Rosja to zrobiła. Stany Zjednoczone Ameryki uchwaliły taką ustawę, ponieważ na państwowy język angielski naciska hiszpański, którym mówi się w południowych stanach, a także w sąsiednich krajach.
— W nowych projektach ustaw nie ma ani jednej furtki, która pozwalałaby parlamentowi mówić innym językiem niż państwowy. Czy wreszcie zacznie przemawiać po ukraińsku, i dlaczego do tej pory tego nie było?
— Stopniowo przyzwyczaiły nas do języka rosyjskiego różne środki masowego przekazu. Teraz już jakoś staje się nieistotne, jakim językiem podawana jest treść informacji. Wciągnęli nas w to. I parlament także jest przyzwyczajony do tego, że z trybuny brzmi rosyjski. To jest niedopuszczalne, ponieważ parlament to struktura państwowa.
— Zacytujmy część 1 artykułu 4 proponowanej ustawy „O języku państwowym Ukrainy”, gdzie wyraźnie powiedziano, że język ukraiński jako państwowy „podlega obowiązkowemu użyciu w działalności organów władzy państwowej, organów samorządu lokalnego”.
— Jest jeszcze obowiązująca ustawa „O służbie państwowej”, wykładnia Trybunału Konstytucyjnego dotycząca artykułu 10 Konstytucji.
— Artykuł 1 wspomnianej ustawy deklaruje, że język państwowy jest obowiązkowy do porozumiewania się „w sferach publicznych życia prywatnego”. Artykuł 4 je określa, i to prawie wszystko, z wyjątkiem prywatnej komunikacji. Oznacza to, że nie tylko praca instytucji państwowych, ale też produkcja, sfera usług, która obejmuje całą ludność. Proszę skomentować te postanowienia.
— A jak może być inaczej? Jeśli w innych państwach jest to uregulowane właśnie w ten sposób, innego mechanizmu nie ma. Jeśli napiszemy jakieś ogólne słowa, nie będą one wcielane w życie. Dlatego trzeba objąć wszystkie sfery użycia. Z jednym wyjątkiem, jak to robią Francuzi, Anglicy, wszystkie inne narody — w komunikacji międzyosobowej można rozmawiać także innym językiem. Ale osoby piastujące stanowiska, pracownicy wszystkich sfer muszą porozumiewać się z obywatelami w służbie wyłącznie językiem państwowym. Nie określaliśmy żadnego terminu przejścia na język państwowy, bo taki okres dawno minął. Trzeba działać radykalniej. Ale to nie znaczy, że wszystkich gwałtownie zmuszamy. Starsze pokolenie będzie żyło tak, jak żyło. Nikt nie będzie na siłę ukrainizować ludzi, którzy nie są w stanie opanować języka ukraińskiego. Ale chodzi o perspektywę, i ta ustawa dotyczy nie tylko teraźniejszości, lecz także przyszłości. Żeby nie było tak, że w Ukrainie szkoli się specjalistów dla dawnego Związku Radzieckiego i znajomość rosyjskiego jest obowiązkowa. U nas jest ogromna inercja w polityce językowej, którą dotąd nikt się nie zajmował.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
