Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

UŚMIERCANIE GENIUSZA?

Слово Просвіти, №12 за 2011 рік

Tydzień Szewczenkowski, który odbył się w zakarpackiej szkole wiejskiej, wywołał u mnie smutne myśli. Czy młode pokolenie zna twórczość Wielkiego Kobziarza, czy odbiera go sercem i rozumem? Pomnik T. H. Szewczenki, m. Użhorod. Arkadij SYDORUK. Młoda nauczycielka języka ukraińskiego i literatury wykazała się aktywnym entuzjazmem. Urządziła w wiejskiej szkole dwie wystawy: wydań utworów Szewczenki z różnych lat oraz książek o nim, a także reprodukcji wszystkich jego obrazów. Zorganizowała konkurs rysunków uczniów, recytację „Testamentu”, fragmentów poematów „Sen” i „Kaukaz” oraz autorskich wierszy poświęconych Kobziarzowi. W szkolnej sali siedziało 60 uczniów, głównie z 9 klasy, w której omawia się twórczość Szewczenki. — Podnieście ręce ci, którzy mają „Kobziarza” w domu — zwróciła się nauczycielka do wychowanków. Podniosło się piętnaście rąk. — Kto z was czyta utwory Szewczenki poza programem szkolnym? Okazało się, że nikt z obecnych. Nauczycielka pokazała wydrukowany z Internetu pomnik Tarasa Szewczenki w Waszyngtonie. Wspaniałe dzieło sztuki Leo Mola, światowej sławy kanadyjskiego rzeźbiarza ukraińskiego pochodzenia, które ucieleśnia wizerunek młodego Szewczenki, jakim był przed zesłaniem. Na młodych twarzach nie widać szczególnych emocji. A co dopiero mówić o wrażeniach z ulepionych na jedno kopyto „starych dziadów”, którzy ponuro ustawili się na postumentach niemal w całej Ukrainie? Rozczarowana wykładowczyni pyta mnie retorycznie: „Czegoż wy chcieliście od naszych wiejskich dzieci?”. Jakby prawdziwi Ukraińcy rośli na gołym bruku w rosyjskojęzycznym Kijowie. Ja mam inne, nie retoryczne pytanie: dlaczego niemal na próżno spala się jej entuzjazm? Nie podejmuję się w krótkim artykule analizować całego złożonego kompleksu przyczyn: gwałtownego obniżenia ogólnego poziomu edukacji (nawet w porównaniu z czasami radzieckimi), całkowitego upadku duchowego społeczeństwa, deukrainizacji i rusyfikacji, które, zachęcane obecnie na szczeblu państwowym, odbywają się na naszych oczach w coraz szybszym tempie… Działa „reformatorska” tabacznikowska zasada — wymieść szowinistyczną miotłą z programów szkolnych wszystko, co ukraińskie. Co prawda, w wydanym jeszcze w pomarańczowych czasach podręczniku* Szewczence poświęcono bez dwóch stron 100 — niemal czwartą część ogólnej objętości. Studiują ballady, „Katerynę”, „Najmyczkę”, „Na wieczną pamięć Kotlarewskiemu”, „Do Osnowjanenki”, „Sen”, „Kaukaz”, „Hajdamaków”, „I martwym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie posłanie…”, „Testament”… To nie jest pełna lista. Ale pytanie w czym innym — jak studiują. Zapomnijmy o politycznych sympatiach i antypatiach i uznajmy gorzką prawdę: w ciągu pięciu lat po Pomarańczowej Rewolucji na Ukrainie nie stworzono nowego systemu edukacji humanistycznej. Kiedy czytasz podręcznik do literatury ukraińskiej dla 9 klasy, odnosisz wrażenie, jakby przeszedł przez edukacyjną kostnicę, w której patolodzy sekcjonowali żywe słowo Szewczenki. Nie skalpelami, a nudnymi chorejami i tropami. Bo w rzeczywistości ci patolodzy to literaturoznawcy, którzy z jakiegoś powodu są przekonani, że „bez teoretycznej wiedzy tekstu artystycznego nie da się pojąć”. Odpowiedzialni za przygotowanie podręcznika do wydania: główny specjalista (tutaj i dalej wyróżnione przez autora) MON Ukrainy K. W. Taranik-Tkaczuk, kierownik sektora Instytutu Innowacyjnych Technologii i Treści Edukacji N. I. Szynkaruk. „Innowacje” są porażające! W podręczniku — Mont Blanc nieprzemyślanych faktów i nazwisk. Drugorzędnych i ważnych — tych, którzy odegrali rolę w życiu Szewczenki. Wśród tych ostatnich Hułak-Artemowski (dzięki Bogu, wtedy jeszcze nie Artiomowski!). Cóż ciekawego dowiedzą się z podręcznika o twórczości Tarasa Szewczenki i jego życiu uczniowie klas starszych? Między innymi oto takie: „Ciekawski chłopiec błąkał się po okolicach wsi, szukając końca świata, gdzie żelazne słupy podpierają niebo, łowił ryby”. „On (Szewczenko) tworzy dynamiczny obraz bez użycia tropów, lirycznego komentarza autora…” (wyobraźcie sobie: to o lirycznym obrazku „Sad wiśniowy koło chaty…”). „Najbardziej zauważalny temat — polityczno-demaskatorski (oznacza on intonacje, system obrazów, gamę lirycznych inwektyw, jak w poezjach „Mój Boże miły, znowu licho!…” „Analiza kompozycji fabuły „Hajdamaków” świadczy, że utwór jest przemyślany i wysoko zorganizowany” (wyróżnione przez autora). A co warte są takie znaleziska: „Upolityczniony pejzaż”. „Pojawia się obraz adresata”. „Umiał w odróżnieniu od swoich poprzedników… uniknąć całkowitego przekształcenia wiersza w choreiczne wersy”. „Prześledźcie rolę środków wyrazu w modelowaniu obrazu Lilii i jej społecznych poniewierek”. Tutaj sam diabeł nogę złamie nie tylko w trzcinie, ale i na suchym lądzie! Wreszcie, w rubryce „Pomyślcie” w końcu pojawia się udane znalezisko — kolorowa reprodukcja

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn