Strona · s. 12strona oryginału ↗
SUBIEKTYWNY OBIEKTYW Reportaż z lirycznymi zakrętami z Chmielnickiego Miejskiego Muzeum-Studia Sztuki Fotograficznej
Слово Просвіти, №12 за 2011 рік
Bronisław HRYSZCZUK, m. Chmielnicki. Kto by co nie mówił, a sztuka jest prawdziwa tylko wtedy, gdy jest SUBIEKTYWNA. „Obiektywni” pragmatycy nigdy nie postrzegali i nie akceptowali „subiektywnych” artystów, tak zwanych romantyków, liryków i innych dziwaków… Gdyby była wola „pragmatyków”, już dawno zakazaliby romantyków, żeby ci nie przeszkadzali ludziom żyć „normalnie”. Nieszczęśni „obiektywiści”, nawet nie domyślają się, pośród jakiej pustyni znalazłaby się ludzkość! Wymieniłbym w tych notatkach mnóstwo słynnych malarzy, muzyków, literatów, którzy weszli do historii właśnie dlatego, że ich twórczość była na wskroś subiektywna. Ale ponieważ prawa gatunku gazetowego zmuszają mnie do mówienia tylko o SZTUCE FOTOGRAFICZNEJ, i to jeszcze w konkretnym podolskim mieście, to na tym poprzestanę. Powitajmy więc siebie nawzajem, Podolanie, Galicjanie, Poleszucy, Kijowianie, Połtawianie itd.: w Chmielnickim odbyło się uroczyste otwarcie muzeum-studia sztuki fotograficznej. Wydarzenie i ogólnospołeczne, i osobiste. Przynajmniej dla autora tych wierszy chwila wielce znacząca, poruszająca i całkowicie nieoczekiwana. * * * Kiedy masz mało czasu, nie warto oglądać starych fotografii. Bo niechybnie gdzieś tam się spóźnisz. I kiedy się nie spieszysz — też nie oglądaj. Nie grzeb w zapleśniałych sarkofagach, gdzie spoczywają w ciszy wczorajsze dni. Bo w tej niemej „archeologii” jest coś z psychologicznego wandalizmu. A także mimowolnego, podświadomego samobiczowania. Nie, nie uzdrawia istoty odkopywanie papierowych odbić, bladych odbitek dawno zgasłego promienia słonecznego czy magnezowego błysku, nie uszlachetnia, nie wynosi ponad niepocieszonym bezkresem padołu. A jedynie przygnębia. Chyli cię, niczym piołunową łodygę, do ziemi. Do twardzi, z której wyszedłeś i w którą wrócisz w wyznaczonym przez niebo nieuchronnym czasie. C’est la vie. Wszystko proch, wielce szanowni państwo. I wszystko — zapomnienie… Pewnego smutnego dnia (krążyły wtedy w zamieci nad miastem nierozważnie wczesne bociany) ja również czy to z nudów, czy z głupoty wpadłem na ten nekropolski haczyk, zanurzyłem się w ten powolny nieodstępny wir. Ale nie, nie z nudów i nie z głupoty. Po prostu szukałem do jakiejś tam ankiety własnej fotopostaci. Teraźniejszej. A natrafiłem na bardzo dawną, wywołaną w ciemności i wilgoci kamiennej piwnicy. Z niej, z fotografii, uważnie i z niepokojem patrzył na mnie trzynastoletni szkrab, taki sobie podolski Gavroche w kortowych spodniach na jednej szelce przez ramię i płóciennej koszuli. „Wracaj — dokąd?” Jak ci powiedzieć… Słowem, tam… W swój czas. Mnie SIEBIE, dzisiejszego, trzeba znaleźć w tych zwałach. Rozumiesz? „Nie szukaj. Skoro dotąd nie znalazłeś, to…” Czyli… jak nie znalazłeś? W jakim sensie? On (ja) już nie odpowiadał, tylko napięcie wpatrywał się w swoje (moje) oczy. Wpatrywał się, wpatrywał, wpatrywał, aż łza zwilżyła czy to jego, czy moją policzek. Jakimże ja byłem!.. Jakimże ja byłem aniołkiem od czubka aż po spękane nogi! Rozpościerały skrzydła koszulę między wątłymi łopatkami moimi. Grałem na trofejnej harmonii, ojca portret malowałem, wyłapywałem dźwięki symfonii, których jeszcze nikt nie słyszał. W rajskim cieniu wiśni stawiałem chwiejny taboret i wiersze tworzyłem dziwne na skrawkach pożółkłych gazet. I w czasie tym, przychylna, łaskawa, na wytwory anielskich rąk zza mojego ramienia zaglądała bogini sztuk i nauk. Wydawało się, że wszystko przede mną, i droga kadzidłem pachnie, żar-ptak nie w książkowym niebie — w moich zajaśnieje rękach! I sam ja, lekki, prężnoskrzydły, pokonując chłopięcy strach, koszulę zrzucałem i… szczęśliwie szybowałem w świętych niebiosach! Oparłszy się na nurcie górnym sprężystym rozmachem skrzydeł, płynąłem, niczym łódź w morzu pod radosny trzepot żagli. Przez upał, i mgłę, i burze latałem na jawie i we śnie, i wiatr ocierał mi łzy na spieczonych słońcem policzkach. A zimą… Śpieszyłem nad stawem pod klubowe zamarznięte okno. Bo tam, za rozdrożem szorstkim jaśniało w dymie płótno, szumiało rozburzone, pieniste, płonęło, śnieżyło, kwitło… I cud, zostawał niezmienny, taki, jakim zawsze był! „Widzisz? — znów odezwała się fotografia. — Coś jednak pamiętasz. Jak tuliłeś się wargami do lodowatego szkła, jak ciemniała i topniała od wewnątrz szadź na szybie i od ciepłego oddechu tworzyła się w tej szadzi taka sobie przerębel, magiczne okrągłe okienko w nieznany kinoswiat. Cud dziwny, cud nad cudami! Taki prawie, jak i same filmy — o Czapajewie, Mowglim albo Tarzanie…” * * * Czekaj, czekaj, a czy kino — to nie ta sama fotografia? Ta sama, oczywiście. Tylko ruchoma. Najpierw niema, później udźwiękowiona, najpierw czarno-biała, później kolorowa. Osobiście bliższa mi jest — czarno-biała. Jak u wczesnego Ołeksandra Sołencowa. Albo Wołodymyra Dubasa. Albo jeszcze dwóch lwowskich fotomistrzów Wołodymyra Sakwuka i Borysa Krysztuła, fotoreportera APN. Czy Anatolija Łysego z „Radiańskiego Podilla” („Podilśkych wistej”). Czy Illi Subotina ze „Prapora junosti” („Korcza-hincia”). W dniu otwarcia w Chmielnickim muzeum-studia sztuki fotograficznej w przeznaczonych pod ekspozycję pokojach było bardzo tłoczno, dlatego przyszedłem tu po kilku dniach, żeby zapoznać się z eksponatami w innych, bardziej spokojnych okolicznościach… Co? Zapoznać się z eksponatami? No a kiedy te eksponaty znajdują się nie tylko na półkach, za szkłem szaf, na kwadratowych i prostokątnych terytoriach fotografii, które wpatrują się w nas ze ścian muzeum, a i zawisają nad PRZESTRZENIAMI MOJEJ MAŁEJ OJCZYZNY? Kiedy one zamarły nie tylko na ścianach, ale i w bezmiarze czasu (nie na darmo przecież ktoś z tych, którzy występowali na otwarciu, porównał aparat fotograficzny z małą maszyną czasu!), pod palącym słońcem i wilgocią mgły, pod śnieżycą i deszczem? Jak wtedy, powiedzcie, mam postąpić?
* * * Subiektywny holenderski malarz przedostatniego stulecia Vincent van Gogh z jego ekspresją, rwanym rytmem i swobodną dynamiką malarskiego pociągnięcia pędzla… Och, zapomniałem, że opowieść ma być tylko o podolskiej peryferii! Jak to mówią, pardon. Zatem subiektywny proskurowski fotokunstysta, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ołeksandr Sołencow i jego słynne prace (wпрочем, wspomnę tutaj tylko jedną z nich — “Pożegnanie zimy”). Jakże żegnano zimę w mieście Chmielnickim? A tak: na przedzie parobek w siermiędze trzyma przed sobą żerdź, uwieńczoną atrapą końskiego łba, a od żerdzi pędzi wstecz, napięty niczym cięciwa łuku, sznur, i na tym sznurze rozpostarły się nad parkowym śniegiem, nad podolską odwilżą jaskrawozielone i czerwone wzory wełnianych chust, i jakieś kobiety oraz dziewczęta w kożuszkach i długich, obfitych spódnicach (czyżby cygańskich?) wesoło się śmieją, towarzysząc parobkowi z żerdzią, i zdaje ci się nawet, że to (nieco już “podchmielone”) kobieciarstwo wyśpiewuje jakąś sprośną kołomyjkę… Subiektywny fotomistrz Wołodymyr Dubas (tak go poufale nazywam, bo swego czasu pracowaliśmy razem w jednej lwowskiej gazecie) przedstawiony jest w muzeum cyklem fotoprac, ale i tutaj ograniczę się tylko do portretu pod tytułem “Dziadek”. Kolorytny starzec, cóż tu mówić: zaorane zmarszczkami czoło, ściernisko szczeciny na zapadniętych policzkach, wąsy, broda. Brwi opadły ku dołowi, zasłaniając dziadkowi świat, jedno oko łobuzersko przymrużone. To nie po prostu dziadek w keptaryku i zdeformowanym kapeluszu. To coś pomiędzy starym Hucułem, karpackim molfarem, wszechświatowo znanym genialnym dziwakiem i uczonym Einsteinem (pamiętacie zdjęcie, gdzie pokazuje wszystkim język) oraz po prostu wiejskim błogosławionym filozofem. A “Portret” lwowskiego fotomistrza Mykoły Tynkaliuka — to całkowite przeciwieństwo “Dziadka”. Fotograf, jeśli można tak powiedzieć, przedstawił mężczyznę z potężnym słupem szyi, oplecionym żyłami i żyłkami. Woli pełna, dawno już ogolona twarz zaświadcza
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
