Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

ARTYSTYCZNY CUDOWNY ŚWIAT MISTRZA

Слово Просвіти, №12 за 2011 рік

Stepan HANŻA, zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy, członek NSMNMU, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki. Twórcza natura mojego wiernego przyjaciela i pobratymca Olesia Doriczenki wypełniona jest bezgraniczną miłością do rodzinnego kraju, do niedoścignionych wzorców sztuki ludowej, która porusza najskrytsze struny jego wrażliwej na piękno duszy. Jest on głęboko zafascynowany oryginalną twórczością ludowych samorodków: Kateryny Biłokur, Tetiany Paty, Hanny Sobaczko, Paraski Własenko oraz bezimiennych mistrzów godnego podziwu ukraińskiego tkactwa dywanów, które jest majestatyczną i czarującą pieśnią o pięknie i wielkości rodzinnej ziemi, o radościach i smutkach narodu. Właściwie te upodobania mojego pobratymca wpłynęły na jego oryginalną twórczość, która czerpie z głębokich źródeł ukraińskiej istoty. Umiłowani przez mistrza Kozacy Mamaje i kobzarze są spersonifikowani, mądrzy i tajemniczy, czują więcej i głębiej niż my, ponieważ są bezpośrednimi świadkami wstrząsów, zwycięstw i triumfów — znają prawdziwą cenę wolności i nieustannie żyją jej wartościami oraz postulatami. Tematowi Mamajów i kobzarstwa Oles Doriczenko poświęcił niejedną stronę własnej twórczości — jako poeta, malarz, historyk sztuki i publicysta, z oddaniem popularyzując i broniąc ten najbardziej unikalny rodzaj ukraińskiej kultury przed samowolą wojującego urzędnictwa i mieszczańską obojętnością. Swoimi demaskatorskimi wystąpieniami w mediach wstrząsnął opinią publiczną znanymi mu faktami zbrodniczego zniszczenia w 1933 roku przez sowiecki totalitaryzm kobzarów i lirników, którzy cudem pozostali przy życiu podczas strasznego Hołodomoru. Tymi faktami, które potępiają ludobójczy system, Oles Doriczenko zaświadczył o swojej wysokiej moralności, postawie obywatelskiej i wyjątkowej uczciwości. I to tylko jeden epizod z biografii artysty, a ile ich było na jego życiowej drodze! Choć jego działalność literacka zasługuje na niejedną stronę, ograniczę się tylko do kilku akapitów, bo bez nich portret mojego przyjaciela będzie niepełny. Jego poezje kochano i kocha się, zachwycano się nimi, ponieważ są zgodne z nastrojami i ideałami ówczesnej młodzieży. A to lata sześćdziesiąte ubiegłego wieku — czas, kiedy ludzie, a zwłaszcza młode pokolenie, budzili się z letargu niepamięci, ze świadomością, że należą do wielkiego i bezgranicznie utalentowanego narodu. Sowiecki reżim robił wszystko, co możliwe i niemożliwe, aby temu przeciwdziałać. Władza zakazywała, uciskała, represjonowała za najmniejsze przejawy samoświadomości. Pod ten nacisk strasznych zakazów trafiały też poetyckie książki mojego przyjaciela, a jego samego poddawano niewiarygodnym represjom. Jednak jego twórczość literacką kochano i szanowano zarówno na Ukrainie, jak i w diasporze, poszczególne poezje Olesia Doriczenki opublikowano w autorytatywnych antologiach w języku oryginału i w przekładach. Byłem na jego wieczorach autorskich, zorganizowanych przez społeczność Toronto i Winnipeg, widziałem łzy w oczach obecnych, kiedy czytał swoje wiersze, byłem z nim podczas spotkań z wielkimi Ukraińcami — Światosławem Hordynskim, Leonidem Mołodożaninem, Hryhorijem Kytastym, Borysem Ołeksandriwem i innymi znaczącymi postaciami ukraińskiej kultury w diasporze. W 1968 roku brałem udział w jego inscenizacji (i według jego libretta) widowiska wokalno-choreograficznego „Bajda”. Zostało ono na donos „towarzyszy” zakazane, a wobec Olesia Doriczenki ustanowiono stały nadzór organów karnych. Ówczesna komunistyczna władza nie mogła mu wybaczyć znajomości z Iwanem Dziubą, Iwanem Switłycznym, Borysem Antonenką-Dawydowyczem, Wasylem Stusem i innymi ukraińskimi dysydentami. Ale wróćmy do jego malarstwa, którym zaczął zajmować się już w dojrzałym wieku i odniósł pewne sukcesy. Ma wielu zwolenników i koneserów, jego obrazy znajdują się w muzeach i prywatnych kolekcjach — żyje sztuką i dla sztuki, odtwarzając barwne karty naszej przeszłości. W historyzmie artysty w pełni ukazano wzniosłość ducha narodowego, co nadaje jego twórczości wielką treść i znaczenie. Jego dorobek jest różnorodny i obszerny, praca jego szczera i prawdziwa, bo pracuje tylko nad tym, co go fascynuje i co go boli. Zakochany w niedoścignionej sztuce włoskiego Odrodzenia i oddając hołd wielkim mistrzom niderlandzkim, Oles Doriczenko zapożycza od nich formę tryptyku, zaludniając ją barwnymi postaciami rodzinnego kraju. W jaskrawych płótnach mistrza brak statyki — w nich wszystko działa i porusza się, jego uprzejmi i piękni kozacy galopują na koniach, grają na różnorodnych ówczesnych instrumentach, śpiewają, tańczą, rywalizują w zręcznych potyczkach. I to nadaje obrazom mistrza jasnej radości i uroczystego uniesienia, wieje od nich tchnieniem zwycięskiej epoki i nieśmiertelności naszego narodu. Kozactwo artysty jest barokowo strojne i radosne, przyciąga optymistyczną celowością, świątecznym nastrojem. Artysta nie występuje jako postronny obserwator, lecz działa wspólnie ze swoimi malarsko stworzonymi postaciami, być może dlatego jego płótna są tak żywe i atrakcyjne. Sztuka tańca, której my z Olesiem Doriczenką poświęciliśmy niemały odcinek naszego życia, nadal żyje w jego dziełach, czcząc w ten sposób egzotyczny fach naszej choć i Kozak Mamaj Oles Doriczenko Iwan Mazepa

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn