Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Z badań Maksyma Maurittssona: „Х” czy „г” w języku ukraińskim

Слово Просвіти, №12 за 2012 рік

Dźwięk h w językach angielskim, niemieckim, niderlandzkim, duńskim, szwedzkim, norweskim, rumuńskim, fińskim, estońskim i węgierskim w języku ukraińskim oddaje się przez г, podczas gdy w języku rosyjskim, który nie ma żadnej litery odpowiadającej dźwiękowi h, oddaje się go przez х. Tak na przykład fińskie słowo Helsinki w języku ukraińskim brzmi Hełsinki, a po rosyjsku — Chelsinki. Są też kilka słów, które w języku oryginału miały h, a w ukraińskim je straciły. Tak na przykład łacińskie i greckie historia to w ukraińskim historia, albo grecka nazwa Hellas (Grecja) w ukraińskim brzmi Ellada. Z drugiej strony są języki, które nie mają dźwięku х i oddają go przez h, tak na przykład węgierskie słowo Csehov (Czechow), wbrew panującemu w języku rosyjskim używaniu dźwięku х, nawet przy oddawaniu dźwięku h. Niestety, zwłaszcza w ostatnich latach przede wszystkim Ukraińcy rosyjskojęzyczni zapomnieli lub nie zwracali uwagi na poprawność oddawania dźwięku h przez г, a nie przez х. Wymienię niektóre błędne transkrypcje. Z angielskiego: hit — chit; hooligan — chuligan; hockey — chokej; hippie — chipi; hospice — chospis; Halloween — Helołin; holding — cholding; hobby — chobi; happy end — chepiend (dlaczego z łącznikiem?); Hartford (miasto w USA) — Chartford; Hastings (miasto w USA) — Chejstings (ale Gastings — miasto o tej samej nazwie w Wielkiej Brytanii); Honiara — Chonijara; Houston — Chjuston; Huntingdon (shire) — Chuntingdon (szir); Hyderabad — Kiedy przeczytałem maszynopis artykułu Maksyma Maurittssona, zdziwiłem się dwukrotnie. Po pierwsze, nie mogłem uwierzyć, że napisał go Szwed tak nienagannym ukraińskim językiem. Szwed, który ma ponad 80 lat i niedawno zamieszkał na Ukrainie (nisko mu się kłaniam). Zatem naszego języka może się łatwo nauczyć każdy, kto chce go znać. A nasze, używając słów Tarasa Szewczenki, rodaczki „z cynowymi guzikami” tylko „po moskiewsku tak i rżną, śmieją się i łają swoich ojców, że od dzieciństwa nie nauczyli ich ćwierkać po niemiecku”. Oni i rosyjski kaleczą. A ukraiński jest dla nich za trudny, brakuje im oleju… Po drugie, co mnie uderzyło, to to, jak bardzo nasi uczeni mężowie i tak zwani działacze kultury są pozbawieni poczucia estetyki: obcymi, niezgrabnymi (z punktu widzenia naszych praw fonetycznych) słowami wprost zaśmiecają, kaleczą język ukraiński, jeden z najbogatszych i najmelodyjniejszych języków świata, jakby w nim brakowało własnych słów. Mówiąc: „мы, брат, просвищенны”. Oto angielskie hit (podaję w angielskiej pisowni, bo ukraińskie brzmienie zniekształca język angielski) ma dokładne ukraińskie odpowiedniki, i to nie jeden: pisenka, spiwanka, składanka. Można jeszcze dodać określenia modna, chodliwa. Jeszcze niedawno było też inne nie nasze (niemieckie) słowo szlager. Czy naprawdę potrzebny nam był angielski hooligan? Mamy własnych dość, aż nadto: beszkетnyk, szybenyk, urwytel, probyjhołowa, palysvit, zbytunyk, halaburdnyk, svavilets, rozbyshaka, porushnyk hromadskoho porjadku. Prawda, słowo chuligan już się u nas przyjęło, to niech będzie. Ale po co nam zapożyczać hospis (spokrewnione z naszym gość), skoro mamy nieużywaną dziś bohadilnię, a można też dim myłosierdia. Po co hobby, skoro mamy захоплення, prystrast, konyk, prymchа. Co to jest holding? Po angielsku oznacza działkę ziemi, zapas, skład, schowek, chwytliwy itd. Ale przecież mamy już pidpryjemstwo, firmu, akcionerne tovarystvo, dodajcie do tego jeszcze jakieś ludzkie określenie — i będzie normalna nazwa: firma-właściciel, firma-zarządca czy coś innego. Anglicy (czy Amerykanie) mogli stworzyć własną nazwę, a my? Brakuje nam zaradności czy co? Napisałem to — i Hajdarabad; Idaho — Ajdaho halfback — hafbek highway — hajwej hiring — haj-ring high-tech — haj-tek harassment — harasment hard-bop — hard-bop hardware — hardwer hard-cor — hard-kor hard-rock — hard-rok house-music — hauz-mjuzik house-rent-party — hauz-rent-parti coffee-house — kofe hauz (lub haus) heavy(-trash)-metal — hewi(-trasz)-metal hedge — hedż hedge fond — hedż-fond (dlaczego z myślnikiem?) headliner — hedlajner hand — hend hands on — hendz-on (dlaczego z myślnikiem?) happening — hepening hat-trick — het-trik hatchback — hetczbek (dlaczego nie hecz-bek?) hillbilly — hilbilli hindi — hindi Hindustani — hindustani (nazwa ludności, ale Indostan jako region) hall — hol howlers — holers holism — holizm holocaust — holokaust homing — homing hone — hon hopper — hoper hornpipe — hornpajp, gornpajp hot — hot hot-jazz — hot-dżez hot ton — hot-ton hook — huk hula-hula — hula-hula hinayana (w językach indyjskich) — hinajana z hiszpańskiego: habanera — habanera; jondo — hondo; junta — hunta z łaciny: habeas data — habeas data; habeas corpus — habeas corpus z norweskiego: halling — halling; hardingfele — hardingfele z niemieckiego: Halbmond — Halmond; Sahara (pustynia) — Sahara; Handler — hendler z greckiego: haimosis — hemoz z rumuńskiego: hora — hora Heim (austriacki ambasador w Ukrainie) — Hajm; Heel (niemiecka firma) — Hel Myślę, że niemiecki kompozytor Ludwig van Beethoven (1770—1827) przewraca się w grobie, gdy słyszy, jak nie tylko Rosjanie, lecz nawet Ukraińcy wymawiają jego nazwisko Bethoven z literą „h” zamiast właściwego brzmienia. Nadużywanie litery „h” pojawia się także przy przekazywaniu chińskich, japońskich i wietnamskich słów, na przykład Huangche (Hwang Ho, natomiast Hongkong — poprawnie, zgodnie z Hong Kong), Hiroszima (Hiroshima), Hokkaido (Hokkaido), Honsiu (Honshu), Hajnan (Hainan), harakiri (harakiri), Hajfong (Hai Phong). W tych językach dźwięk „h” po prostu nie istnieje. Co do języków semickich, występują tam trzy rodzaje głosek należących do kategorii h. W niektórych słowach litera „h” nie odpowiada oryginalnej głosce semickiej, dlatego lepiej pisać „g”, a nie „h”, ponieważ „g” jest bliższe wymowie oryginału. Zatem Gajfa, a nie Hajfa (Haifa). Z wszystkiego powyższego wynika, że nadużywanie litery „h” zamiast właściwej, charakterystycznej dla języka ukraińskiego litery „h” — to czysty rusycyzm. A ponieważ ukraiński patriota, który szczerze troszczy się o swoją Ojczyznę i czystość ojczystego języka, powinien odrzucać wszystkie rusycyzmy, trzeba było rozpocząć to oczyszczanie już w 1991 roku, kiedy Ukraina stała się niepodległa, ponieważ, jak niedawno estoński Prezydent, odpowiadając na pytanie, czy język rosyjski może być w Estonii drugim językiem państwowym, odpowiedział: „Język rosyjski to język okupantów”, albo jak mówię ja — język zaborców, którzy nawet nazwę swojego państwa ukradli.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn