Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Czy potrzebne jest takie «wzbogacenie»?

Слово Просвіти, №12 за 2012 рік

Od razu przypomniało mi się z Szewczenki: „Jak że ty mówisz, nie umiesz po tutejszemu?” A oto jedno za drugim ustawiły się: highway, hi-ring, high-tech (wszystko na „haj”) albo hard-bop, hard-ware, hard-cor, hard-rock. Teraz po kolei. Angielskie high oznacza najwyższy punkt, wielki, wysoki, drogi i także pijany; a way to szlak, droga; razem highway (dosłownie: wielka droga). U nas zaś, oprócz „droga” i „szlak”, jest jeszcze „path”, „gościniec”, a zadomowione są „autostrada” i „automagistrala”. Na szczęście hajwej na razie ktoś używa tylko jako egzotyzmu; ale szosy z wybojami, chwała Bogu, hajwejem jeszcze nie nazywamy. A co to jest hiring, nie wiem; może to też jakaś obelga? Bo na obelgę to brzmi. Słowo high-tech Amerykanie utworzyli za pomocą znanego nam high (wielki) i skrócenia od technik. Taką nazwę otrzymał jeden ze stylów w architekturze, który u nas moglibyśmy spokojnie nazwać stylem technologicznym albo konstruktywistycznym. Następny rząd: hard — twardy, ciężki, mocarny itd.; bop — skrócenie od bopper „muzyk jazzowy”, a co razem znaczy, Bóg jeden wie; ware — towary, produkt wytwórczości, razem wyroby żelazne, amunicja, napój alkoholowy, a co naprawdę znaczy ten językowy kaleka hardware, raczej nie pojmie zwykły śmiertelnik; cor — w muzyce waltornia, a co razem, pewnie wiedzą muzycy; rock — to jest rock, razem ciężki rock. Przy okazji, samo słowo rock w języku angielskim oznacza skałę, kamień, przyczynę nieszczęścia, lód, bezsensowny błąd, trząść się, chwiać się. Trzeba, żeby pożyczać jeszcze harassment — przecież mamy dostatek słów na oznaczenie tego niezupełnie przyjemnego uczucia: zaniepokojenie, niepokój, strach, trwoga, zmartwienie, rozdrażnienie. Angielskie house łapiemy jak żebracy — a przecież mamy chatę, budynek, dom, mieszkanie, ognisko domowe, kwaterę. Co do house-music, to mamy od dawna zapożyczoną filharmonię; jeśli to nam nie odpowiada, stwórzcie na wzór amerykański: dom muzyki, muzyczna siedziba. Pożyczać zaś coffee-house może tylko ten, kto nie wie, że mamy piękne słowo kawiarnia. A co to takiego heavy-trash, trudno dobrać: heavy — ciężki, ociężały, nudny itp.; trash — odpadki, śmieci, szajs, razem pewnie coś takiego, czego nawet nie wypada tłumaczyć. Termin finansowy hedge, gdyby go jeszcze poprawnie oddać, przypominałby nasze „ґедзь” (bąk). A gdyby do słowa „sprzedaż” czy „kupno” dodać słowo zabezpieczający, wstępny albo wcześniejszy, wyszedłby pewnie lepszy termin niż ten angielski. Będzie dwoma słowami? Rosjanie nazywają kolej dwoma słowami: żeleznaja doroga, Francuzi tak samo — chemin de fer, i nic. Pewnie to samo dotyczy hedge-fond — w słownikach języka ukraińskiego tego słowa nie ma. Czy trzeba gwiazdę teatru, gwiazdę ekranu nazywać head-liner (head — głowa, liner — liniowiec, obraz, łuska itp.)? Nie wiadomo, po co nam słowo haphening — wydarzenie, przypadek, przygoda? Tak samo hill-billy — góral, biedak, wiejski? Czy homing „zdolność zwierzęcia do znajdowania drogi do domu” (jakby nasze „gomin”, ale przecież nie) — instynkt domowy. A oto hook „hak, bosak, pułapka, sierp, sierp”: jak go nie wymówisz — czy „chuk” (dać chuka), czy „huk” — wszystko się plącze wśród naszych słów. Nie mogę tu nie wspomnieć bardzo modnego obecnie słówka top, które w języku angielskim oznacza między innymi także nać buraka, pióro cebuli, badyle, bąk. A my wciskamy je wszędzie. Czy więc takie „wzbogacenie” naszego języka jest potrzebne? Czesi w drugiej połowie XIX wieku konsekwentnie zamienili obce słowa swoimi: teatr — divadlo, chodnik — chodnik, piłka nożna — kopana, gramatyka — mluvnice, składnia — skladba itd. I doskonale rozumieją się nawzajem. Jeszcze wcześniej Niemcy prawie całkowicie pozbyli się obcego słownictwa i obecnie rzadko dopuszczają je do swojego języka. Francuzi również pilnie strzegą czystości swojego języka i nie spieszą się z zaśmiecaniem go obcymi słowami: u nich komputer (nawet!) — ordinateur, drukarka — imprimeur, monitor — surveiller, plik — dossier itd. A nasz język my, z powodu własnego intelektualnego lenistwa, czy trzeba, czy nie trzeba, lekceważąc własne bogate słownictwo (i gwarowe, i fachowe także) oraz nieograniczone możliwości tworzenia wyrazów, zaśmiecamy, zwłaszcza ostatnio, niezrozumiałymi i trudnymi do wymówienia anglicyzmami: promocja, intencja, weekend, single, realtor itd. Zbyt wiele takich słów jest w literaturze naukowej. Nadmierne, bezmyślne używanie wyrazów obcych czyni język mało zrozumiałym, zamienia go w żargon i, co najgorsze, niszczy jego system, rozchwiewa ustalone prawa fonetyczne i gramatyczne, hamuje odbiór tekstu, utrudnia myślenie.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn